Sollte hier eine Anzeige erscheinen, deren Anliegen dem unseren entgegensteht, benachrichtigen Sie uns bitte unter Angabe der URL dieser Anzeige, damit diese Werbung nicht mehr erscheint.
Lesen Sie vorher bitte unsere Erläuterungen auf der Seite Warum Werbung und wie sie funktioniert.


 


Ökumenisches Heiligenlexikon

Acta Sanctorum der Bollandisten Band April I

Anhang April I


APPENDIX
SIVE ADDENDA AVT EMENDANDA AD X PRIMOS DIES APRILIS.

AD DIEM PRIMVM

DE S. VENANTIO EPISC. MART.

Venantius, Episc. Mart. in Dalmatia aut Istria (S.)

[Reliquiæ Bononiæ & Pragæ.] Pagina 6 num. 5 hæc adde. Est etiam Pragæ, in Metropolitana S. Viti ecclesia, S. Venantii Episcopi Martyris frustum, digito majus, allatum ex Italia per Carolum IV anno MCCCLXX, uti notatur in Diario Reliquiarum dictæ ecclesiæ, quod ipsius Decanus Thomas Peßina a Czechorod vulgavit superioribus annis, & deinde Phosphoro suo inseruit pag. 507. Gratum esset ipsa quoque accipere instrumenta, per quæ constat tali auctore & anno acceptam esse particulam istam; non quia dubitamus de rei veritate (scimus enim summa fide consectum esse Diarium istud, & Carolum nullo non itinere aliquid augendo Pragensi thesauro conquisivisse) sed quia similia instrumenta multa possunt docere, quæ mirifice conducant ad illustrandam Sanctorum historiam. Quis porro S. Venantius Episcopus Confessor sit, cujus ex antiquißimo S. Cyriaci Martyrologio meminit alicubi Baronius, tamquam relato ad VIII Februarii, ut ibi inter prætermissos diximus, nulla dum probabili conjectura licuit definire; quare etiam nunc pronuntiamus, nihil liquere; & totum hujus rei judicium dimittimus posteris, si forte plus aliquid lucis interea suboriatur.

DE S. HUGONE GRATIANOP.

Hugo Episcopus Gratianopolitanus, in Gallia (S.)

Pag. 35 post num. 5 adde. Richardus Witfordus, in Martyrologio Sarisburiensi excuso Anglice anno 1526 Londini, XXXI Martii, nescimus qua ex causa, breve hujus Sancti elogium exhibet. Ferrarius vero in Catalogo generali die ejusdem mensis XXIX eumdem ponit, & quidem citatis tabulis Ecclesiæ Gratianopolitanæ: quæ utrum revera memoriam ejus tali die agat, aut saltem egerit aliquando, optamus certius discere, æque ac causam anticipationis istiusmodi.

Pag. 44 Annotata c & d, unius verbi transpositione conturbata, sic lege:

c Succeßit Calixto 2 Pontifici Honorius 2. anno 1124, 14 Decembris, & obiit mense Februario anni 1130.

d Succeßit jam dictis mense & anno Innocentius 2.

Pag. 45 num. 32 lin. 13 & memoria perdere. lege, de memoria perdere.

AD DIEM II.

DE S. MARIA ÆGYPTIACA.

Maria Ægyptia pœnitens, in Palæstina (S.)
Zosimas Monachus, in Palæstina (S.)

Pag. 70 post num. 10 adde. Invenitur etiam S. Maria Ægyptiaca, [quibusdam in Martio colitur,] nonnullis sacris fastis adscripta, mense Martio; & quidem die XXVIII, Kalendario Breviarii Moguntini; die XXIX, in Kalendario Historico Constantii Felicii; ac denique XXXI cum officio novem Lectionum, in Breviario secundum Regulam B. Isidori dicto Mozarabes.

Pag. 72 post num. 26, adde. Etiam Monachii, in sacrario Societatis nostræ, [Reliquiæ monachii.] habetur os ejusdem Sanctæ trium anciarum; unde aut quando acceptum necdum didicimus; ratione cujus in nostro ibidem templo memoria & festum illius agitur sub ritu semiduplicis. Plura si nobis inde suggerantur, poterunt futuro operis Supplemento servire.

Pag. 74 num 32 lin. ult. hoc lemma denotabatur. lege, hoc lemmate notabatur.

Ibid. post num. 33 addantur sequentia.

His ita compositis atque excusis, Reverendus adm. & Amplißimus Dominus Franciscus Diericx, [per aliud instrumentum constat] præfati monasterii primus Abbas, in omnem intentus occasionem illustrandarum, quas tam solenniter exaltaverat, Reliquiarum; feliciter incidit in aliam, hactenus non commemoratam, Episcopi Portucalensis Bullam; explicantem unde & qua occasione singulæ partes in Lusitanorum Regum potestatem venissent. Quam bullam licet prælaudatus Abbas, prolixo valde & erudito Commentario explicatam confirmatamque, vulgarit anno MDCLXXIV, optavit tamen etiam hoc loco inseri; & nos opportunam judicamus ad ea, quæ de hoc ipso argumento ex nostro sensu diximus, tam gravi testimonio affirmanda; atque ad supplendum plenæ cognitionis defectum, qui adhuc posset desiderari. Tenor ex autographo talis est.

[1] Nos Joannes Alvarez de Luzana, Portucalensis Episcopus, [ad sacellum Regium allatas reliquias,] & quondam in Sacello regio Ulyssipone Præpositus Generalis &c. certificamus, in fide nostra & in causa sanctæ matris Ecclesiæ nobis credita, ad instantiam Illustrissimi Domini Emanuelis, Domini mei Antonii filii, Portugalliæ Principis, Nos ex Archivis relictis felicis memoriæ D. Henrici Olyssiponensis & Eborensis Archiepiscopi, S. R. E. Cardinalis, dein XVII Portugalliæ Regis accepisse, [SS. Adriani, Gertrudis, Iulianæ, Ludgardis, Cuneræ Christinæ,] legisse, ac pro vero compertum habuisse, sacras, veras; ac genuinas Reliquias S. Adriani Martyris, S. Gertudis ab Austria dictæ de Oosten, S. Julianæ ac S. Ludgardis Virginum Ordinis Cisterciensis, S. Cuneræ Virginis & Martyris, ac S. Christinæ Virginis dictæ Mirabilis, præfato Domino Emanueli Principi traditas III Aprilis anno MDXCIV, & a nobis recognitas easdemque inventas, ad regnum Portugalliæ ejusque sacellum regium devenisse, ex dono Margarethæ Austriacæ, Octavii Farnesii Parmæ & Placentiæ Ducis uxoris, Belgii pro Rege Catholico Gubernatricis: quas anno Domini MDLXV, in mense Augusto, per Petrum Ernestum Comitem Mansfeldensem legatum suum, pro filio suo Alexandro in sponsam petentem Mariam, ex Eduardo Lusitaniæ Principe & Isabella Jacobi Ducis Barganciæ filia, Regis Emanuelis neptem, dicto Regi honorificentissime donavit. [anno 1594 ex Belgio;] Ex quibus, quinque Sanctarum & S. Adriani Martyris sacris reliquiis, idem Rex, matrimonio firmato, ab Episcopo Conimbricensi notabiles particulas separari jussit, quas thecæ aureæ inclusas, Mariæ præfatæ Principissæ, Alexandri Parmensis sponsæ, Olyssiponæ in viæ ac vitæ solatium dedit, reliquas sacrorum pignorum majores partes sibi & regno suo reservans. Pro approbatione autem dictarum Reliquiarum certificamus, Nos, ut supra, expresse vidisse ac legisse in præfatis Regni Archivis diploma approbatorium Domini Maximiliani a Bergis, Archiepiscopi & Ducis Cameracensis; qui prævio rigoroso examine habito per Martinum Luperium, Episcopum Calcedonensem, Abbatem Crispiniensem, suum Suffraganeum, aliosque viros Theologos, easdem pro veris ac genuinis approbavit, in dato III Decembris anni MDLXIV, præsente ac petente Margaretha Belgii Gubernatrice, & Joanne Richardoto Arthesiensis Consilii Præside.

[2] Item ex prætactis Archivis compertum ac exploratum habemus, [SS. Benedicti, Scholasticæ, Rochi, Mauri, Placidi, Yvonis] sacras Reliquias S. Benedicti Abbatis, ex Basilica monasterii Floriacensis; & S. Scholasticæ sororis ejusdem, ex Basilica Cenomanensi: quas utrasque cum sacris Reliquiis S. Rochi in peste singularis Patroni, S. Mauri Abbatis, ac S. Placidi Ordinis Benedictinorum Protomartyris, ex Glannifoliensi monasterio acquisitas; dein S. Yvonis Jurisconsultorum Patroni tres partes notabiles, primitus a Philippo Luxemburgensi; S. R. E. Cardinali Presbytero per Galliam Legato a latere & LXIII Episcopo Cenomanensi, collatas fuisse Christianissimo Regi Francisco I. IV Maji MDXVI: [an. 1516 ex Francia,] quas idem Rex Christianissimus eodem anno VI die Novembris, post triumphalem in Mediolanensem civitatem ingressum & inde Viglevenum seu Viglebanum secedens, inter aliorum Principum imo & Pontificis Legatos Regem salutantes, Marchioni Monferratensi personaliter prædictas Reliquias consignavit, ut eæ ad Emanuelem I Portugalliæ Regem ejusque uxorem Mariam Arragonicam demandarentur, uti & factum, est quod eædem ab eo tempore Regno Lusitaniæ remanserint. Eas viginti octo annis prævie (ut ex altero diplomate vidimus) denuo confirmavit ac declaravit esse veras ac genuinas Julius de Medices, tit. S. Laurentii in Damaso S. R. E. Cardinalis Archiepiscopus Florentinus, in data X Novembris anno MDXV, dum sacram Purpuram gestaret, in civitate Viglebanensi; utpote post Pontifex creatus, dictusque Clemens ejusdem nominis VII.

[3] Similiter & compertum habemus, ex præmemoratis Archivis, sacras Reliquias S. Hyacinthi, [SS. Hyacinthi, Elisabeth, Paulini Ægidii, Catharinæ,] S. Elisabethæ Hungaricæ, S. Paulini Episcopi Nolani, S. Ægidii Abbatis, S. Catharinæ Virginis ac Martyris, Sanctuario Regni Lusitaniæ advenisse a Casimiro Magno Lithuaniæ Duce, fratri suo Ladislao in Regno Poloniæ successore ac Rege, præcipue desumptas ex ecclesia metropolitana Strigoniensi; quas præfatus Poloniæ Rex, tertia die Decembris anno MCCCCLXXX misit Alphonso V, Portugalliæ Regi, Africano dicto. [an. 1480 ex Hungaria.] Quas præfatas sacras Reliquias, sub Innocentio VIII, genuinas ac veras declararunt Oliverius Episcopus Sabinensis S. R. E. Cardinalis, Marcus Episcopus Prænestinus Cardinalis S. Marci, G. * Cardinalis Ulisbonensis tit. S. Mariæ trans Tiberim, Joannes tit, S. Vitalis Presbyter Cardinalis, R. * S. Georgii Diaconus Cardinalis Domini Papa Camerarius, III Kal. Februarii Romæ MCCCCLXXXVII, ut latius patet in diplomate desuper confecto, propriis manibus subsignato.

[4] [S. Agatha V Mart.] Insuper in dictis Archivis declaramus nos reperisse varia diplomata, ex quibus cognovimus Reliquias S. Agathæ Virginis & Martyris, ex urbe Constantinopolitana fuisse relatas circa annum Domini MXXVI ad ipsam civitatem Catanensem, quarum sacrarum Reliquiarum partes aliquas, binis annis post a Mauritio II, post recuperatam a Saracenis Catanam, ejusdem urbis Episcopo, id est anno MXXIX, cum approbatione ac ratihabitione Ioannis XIX Papæ recognitas ac pro genuinis habitas, comperimus donatas fuisse Sergio de Ruvere Romano ejusque familiæ antiquissimæ: quæ Reliquiæ successione legitima devolutæ fuerunt ad Iulianū de Rū- S. R. E. Cardinalem Episcopum Ostiensem, postvree modū Iulium II Pontificem Maximum. Accedit tamen & compertum est, ut dictus D. Papa Iulius II, tempore Cardinalitii sui, anno scilicet MDI, eas cum sacris pignoribus Reliquiarum S. Cæciliæ, [& SS. Cæciliæ Barbaræ, Dorotheæ, Felicitatis, & Alexii,] S. Barbaræ, S. Dorotheæ, ex æde ejus trans Tiberim, S. Agnetis Virginum ac Martyrum, nec non S. Felicitatis Martyris matris septem filiorum Martyrum, & S. Alexii castissimi juvenis ac nobilissimi Romani, pariter a se ac suis digne reservatas, in amoris tesseram donavit Ioanni de Medices, Laurentii filio, Cardinali Diacono ad S. Mariam de Dominica, qui postmodum Leo Papa X creatus ac dictus fuit. Unde longe post Cosmus de Medices; Magnus ille Florentiæ Dux; & D. Emanuel Philibertus Sabaudiæ Dux Princeps Pedemontanus; prædicta sanctarum Martyrum ac S. Alexii pignora, una cum Reliquiis S. Ignatii Antiocheni Episcopi & Martyris, [Ignatii, Blasii, Moysis,] ac S. Blasii Sebastenæ Ecclesiæ Episcopi & Martyris, ac S. Moysis ex impio latrone famosi Eremitæ; quarum aliquæ post septimum orbis Christiani seculum in ecclesia S. Clementis reservatæ, quædam a tempore Cælii Hormisdæ Pontificis in maximo honore & populi devotione habitæ, ab antiqua familia de Ruvere per Iulium II Pontificem ad Duces Florentiæ venerunt. Unde ex dictis Archivis manifestum quoque evadit, quod eædem Sanctorum ac Sanctarum Reliquiæ, [anno 1569, Florentia;] per manus Pii V Pontificis Maximi, post institutam Militiam S. Stephani sub Pio IV a Principe Cosmo de Medices, post ejusdem nominationem in Magnum Etruriæ Ducem, ipsiusque coronationem VI Octobris anni MDLXIX, consignatæ fuerint in manus Alexandri Farnesii S. R. E. Cardinalis, ut eædem, per dictum Farnesium Cancellarium ejusque nepotem Eduardum, ad Henricum Emanuelis Regis filium, tum Archiepiscopum Eborensem ac S. R. E. Cardinalem, ex munificentia nominatorum Etruriæ & Sabaudiæ Ducum (uti paulo post factum comperimus) in Lusitaniam transmitterentur.

[5] Tandem supra omnes memoratas Sanctorum Sanctarumque insignes Reliquias, multis precibus e Republica Venetorum sæpe numero a Lusitaniæ Principibus aliæ expetitæ, [SS. Bartholomæi, Theclæ, Iosaphat, Mariæ Ægypt. Pelagiæ] eidem Aulæ Reliquiæ devenerunt, maxime eæ quas antiquitas & Patrum auctoritas singulariter commendavit. Illæ erant S. Bartholomæi Apostoli, S. Theclæ Virginis S. Pauli Apostoli discipulæ, S. Iosaphat Indiæ Principis a B. Barlaamo eremita ad fidem conversi in eaque enutriti: insuper & S. Mariæ Ægyptiacæ & S. Pelagiæ, quæ Peccatrices ad Deum conversæ appellantur: quas denique obtinuit Sebastianus ejus nominis I Lusitaniæ Rex (qui postmodum in expeditione Africana gloriosa morte occubuit) eæque transmissæ fuerunt per virum toga sagoque insignem Don Petrum Ferdinandum de Velasco, natione Hispanum ac Fryassiæ Ducem, apud dictam Venetorum Rempublicam pro Rege Catholico Legatum cum ipso Legato Portugalliæ. In mense enim Novembri, anno salutis nostræ MDLXXI, [anno 1571 Venetiis;] dum strenuissimo Ludovico Mocenici Venetorum Duci orbis Catholicus gratularetur, ob stupendam de immani Turcica classe sub vexillo Pii V Papæ relatam victoriam; præfatus Venetorum Dux easdem supra relatas Reliquias in manus dictorum Legatorum consignavit, ut dicto Sebastiano Regi ejusque Regno donarentur. Eas tamen de manu Don Petri Ferdinandi de Velasco Fryassiæ Ducis in Vrbe reviderunt, Alexander Farnesius Cardinalis Vice-cancellarius & Episcopus Tusculanus, ac Otho Cardinalis Truchses Episcopus Albanensis, cum Hieronymo Cardinale de Claravalle: ac revisione facta approbarunt in favorem Regis Lusitaniæ, [& B. Margaritæ Corton. Roma;] ac in firmitatem ac robur dictarum genuinarum Reliquiarum. Quibus sic transactis, Eduardus Farnesius, dicti Alexandri nepos, venerandas Reliquias B. Margaretæ de Cortona adjunxit, ab ipso Cortonensi Episcopo habitas. Hisce ad Regnum delatis, Henricus S. R. E. Cardinalis Eborensis, e scrinio ac thesauro relicto a Ioanne III Lusitaniæ Rege, apposuit totum mentum cum tribus dentibus & parte ossis notabilis S. Augustini Angliæ Apostoli, dein S. Anselmi Cantuariensis Episcopi partem notabilem Spinæ dorsi talemque costæ: [SS. Augustini & Anselmi an. 1525 ex Anglia;] quas binas ultimas Henricus VIII Britanniæ Rex anno MDXXI, postquam a Sede Apostolica proclamatus fuerat fidei Protector, promiserat Emanueli I & XIV Lusitaniæ Regi, juncto Leonoræ Austriacæ Caroli V sorori, easdem sub chirographo promissionis per Cardinalem Volsæum Archiepiscopum Eboracensem, misit Ioanni III post Emanuelem Portugalliæ Regi, idque in ejus nuptiarum solenniis cum Catharina Austriaca, Caroli V Imperatoris sorore altera, anno MDXXV.

[6] Quæ omnia ita gesta latius extendimus, ut ad quorum notitiam hæ nostræ litteræ pervenerint, clarius innotescat, quomodo, quibus titulis ac temporibus, dictæ sacræ Reliquiæ sigillatim de manu ad manus personarum, [Et has omnes a patre Antonio accepit Princeps Emanuel anno 1594.] tam in dignitate ecclesiastica quam seculari constitutarum, ad sacellum regium Vlyssiponæ Regnumque Lusitaniæ successu temporis devenerint. Denuo certificantes omnes easdem esse genuinas ac veras; quas a numero I usque ad 35 inclusive, ex dono patris sui D. Antonii memorati, dictus Illustrissimus Dominus Princeps Emanuel habet, Parisiisque accepit die III Aprilis anni MDXCIV; idque in eo situ ac constitutione, enumeratione ac designatione partium earumdem sacrarum Reliquiarum, prout eæ in præfato donationis instrumento, per dies ac menses suos digestæ, distinctius & accuratius recensentur. Et ne cuipiam horum aliquid dubium videatur, in fide & auctoritate nostra Episcopali, in supra relatis omnibus declaramus, nos ex certa scientia & conscientia processisse. Utque supra memoratis firmitatis amplius pondus adjiciamus, asserimus (dum in sacello Regio Præposituram gerebamus) ea prætacta omnia fideliter legisse, hausisse ac annotasse ex ipsis authenticis Regni Lusitaniæ instrumentis, membranis ac diplomatibus, uti in causa Ecclesiæ exequi tenemur, præsertim cum ad id ab Illustrissimo Emanuele præfato Principe specialiter rogati fuerimus. In quorum omnium fidem ac robur perpetuum, hasce litteras manus propriæ & sigilli ordinarii ac secretarii nostri signatura muniri fecimus, hac XX die Ianuarii anni MDCXXVIII, Bruxellis in aula dicti Illustrissimi Principis. &c.

[ANNOTATA]

* Georgius

* Raphael

DE S. ABVNDIO EP.

Abundius, Episcopus Comensis, in Italia (S.)

Pag. 90 num. 2 adde. Pragæ in metropolitana S. Viti ecclesia habetur ex prædicto corpore pars insignis, [Reliqui Pragæ] allata per Carolum: sed unde? non constat, uti habetur in Diario supra citato ac sæpe citando: quare de hac parte nihil amplius speramus sciri posse.

Pag. 91 Annotationem k, perperam transpositis verbis impressam sic corrige & lege; Eaque nos late examinamus die natali S. Donati 30 Aprilis.

DE S. NICETIO EP.

Nicetius, Episcopus Lugdunensis, in Gallia (S.)

[etiam 19 Ianuarii] Pag. 95 post num. 2 hæc adde. Idem Wandelbertus ad XIV Kal. Februarii ipsius & Launomari memoriam hoc versu conjunxerat:

Bis Septena Niceto Launmaroque coruscat.

Quod secutus videtur Galesinius, quando ad eumdem diem scripsit, Lugduni S. Nicetii & Confessoris. Galesinium imitatur Canisius in Martyrologio Germanico, & in Gallicano Saussajus; Ordinationem ejus tali die commemorari interpretatus, ut scilicet tres menses & dies aliquot inter S. Sacerdotis depositionem, 12 Septembris recolendam, & successoris Nicetii consecrationem intercesserint.

DE S. FRANCISCO DE PAVLA

Franciscus de Paula, Fundator Ordinis Minimorum (S.)

Pag. 104 num. 11 adde. Idem P. Philippus vander Beke prædictum suum librum de S. Francisco Fundatore suo, longe auctiorem denuo subjecit prælo hoc anno MDCLXXIV; qui cum in lucem venerit, ex his quæ nos originaria damus monumentis, multum haud dubie crevisse invenietur. Hic solum monuerim, in Epistola præliminari ad universos Ordinis Minimorum Fratres, quam solam vidimus, nominari alphabetica serie plusquam septuaginta scriptorum insignium nomina, quibus usus est, tamquam de Sancto ipso deque Ordine ejus honorificam mentionem facientibus.

Pag. 118 Annotat. l adde hæc. Antonius Caracciolus in scholiis ad Vitam S. Antonini Abbatis Surrentini (uti meminimus 14 Februarii in Commentario prævio num. 15) ad confirmandum ritum alligandi energumenos ad columnas Sanctuariorum, etiam adducit quod ad Columnam illam, e Salomonico templo ad Vaticanum advectam, energumeni successu salutifero alligantur.

Pag. 168 num. 17 lin. 6 Soderii. lege, Foderi.

Pag. 173 col. 2 sub fin. civitatis ejus Cathalanensis, dele, ejus, & ponatur ad marginem littera e

Pag. 209 num. 55 adde. Porro ad ipsius Ordinis appellationem & Vitæ Quadragesimalis profeßionem facit, quod in Epistola præliminari ad secundam libri sui editionem notavit Philippus vander Beke, Hispanos scriptores aliquos in istis argumentis non tam aperuisse fontem laudum, quam puteum jurgiorum ac litigiorum: sicut enim merito arguunt alios, qui S. Franciscum Paulanum dixerunt fuisse Ordinis Minorum novitium; ita vicißim merito arguuntur, quia gratis & citra congruam probationem scripserunt, S. Francisco Assisinati, in Capitulo Generali suorum Fratrum, de Minorum nomine deserendo & Minimorum assumendo deliberanti Christum Dominum apparuisse, brachiis complectentem puerulum, Minimorum habitu indutum; & duobus verbis eam deliberationem solvisse, cum in eum parvulum, intendens dixisset, Huic servatur. Item, quod cum idem S. Franciscus vitæ quadragesimalis instituendæ magno studio teneretur, atque apud suos ageret ut eam vellent accipere ac deinceps ducere; illis adversantibus durum nimis vitæ genus, ipse divina revelatione alterum Franciscum eam instituturum edocuit, & Fratribus revelationem patefecit.

AD DIEM III.

[Commentarius]

Pag. 238 sub finem, Προθ᾽ είς, lege, Προθεὶς.

Pag. 266 Annotat. h lin. 6 & quia in hos quia ferula. dela alterum, quia.

Pag. 256 Annot. a Abnicem terram, lege, Altricem terram. num. 10 lin. 3 septimum, lege, quintum.

Pag. 258 Annot. e lin. 4 Anastasio lege Athanasio.

Pag. 271 Annot. e in fine, atque requiruntur, lege, atque sequuntur.

Pag. 275 num. 30 lin. penult. summa in imposita, lege, summa ei imposita.

Pag. 303 num. 74 lin. 4 incrementum dedit surculo ab ipse sancto plantato, ipso … ostendit, inverte, & lege … ab ipso Sancto plantato, ipse … ostendit.

AD DIEM IV.

[Praefatio]

Pag. 323 col. 1 lin. 14 nequeunt obrui, lege, nequeunt obniti.

Peg. 324 Annot. a τὸ δέσμα, lege, τὰ δέσμα.

DE S. ISIDORO EP. HISPALEN.

Isidorus, Episcopus Hispalensis, in Hispania (S.)

Pag. 328. § 2 titulum & initium muta, ut sequitur.

§ 11 Coævorum scripta de morte & translatione, annus & locus mortis: ordo Sancti monasticus.

[4] [Redempti ad S. Braulium de obitu S. Isidoriepistola,] Quam fuerit S. Braulioni Episcopo Cæsaraugustano familiaris Isidorus, ostensum est XVIII Martii, in historica de illius Actis Synopsi; idemque probat auctor Vitæ, præsertim cap. 7, referens missas vicißim Epistolas, in quarum titulis Braulium vocat S. Isidori discipulum. Hac eorum inter se dilectione, & ipsius Braulionis rogatu motus Redemptus, Hispalensis Ecclesiæ Clericus, scripsit aliquid de transitu S. Isidori: qui liber, seu potius Epistola, extat ante ipsius Sancti Opera, Parisiis impressa anno MDCI; eamdemque Epistolam vitæ auctor inseruit suo scripto cap. 9 & 10, sed multum interpolatam: quare necesse habuimus tum ipsius epistolæ initium, in Vita prætermissum, seorsim inter Annotata subjungere; tum interpolatoris in verba sejungere a textu, per hujusmodi signa [ ]; tum denique lectionis diversitatem notare. Totam seorsim recudere, cum nesciremus satisne integra haberetur excusa, visum non est: fiet id forsan in supplemento operis, quando acceperimus sinceriorem illius contextum ex vetusto codice Hispalensi MS. quem penes se esse indicavit Don Ioannes Lucas Cortes, Operum & silvarum regiarum Præfectus, vir eruditionis multæ ac magnæ, idemque ab libraria supellectile instructißimus, & in antiquis scriptis versandis experientiæ minime vulgaris; apud quem sub hoc titulo reperitur Epistola prædicta. Incipit liber de transitu Beatissimi Isidori Hispalensis Episcopi, editus ad Braulionem Cæsaraugustanum Episcopum, a Redempto ejusdem Hispalensis Ecclesiæ Clerico. Conclusio auctior tam in MSS. quam in editis hæc est, finem suum consummavit in pace, Sanctus scilicet Isidorus, pridie Kalendarum (imo Nonarum) Aprilis, [postquam per annos ferme quadraginta Pontificalem curam irreprehensibiliter administravit] Æra DCLXXIV, qui fuit Christi annus DCXXXVI. Porro cum S. Isidorus fratri suo Leandro successerit ad finem seculi VI, uti ad hujus Vitam die XIII Martii ostensum est, sequitur annos Sedis præcise numeratos solum fuisse XXXVII: quos cum annos fere XL dixit Redemptus, rotundo numero usum se ostendit.

[5] Plures Hispanicarum rerum scriptores, quide S. Isidoro egere, enumerat Tamajus Salazar: [scriptores alii de ejus laudibus,] quorum aliquos ad Vitam illustrandam excußimus, inprimis Alphonsum Morgadum, Paulum Espinosam & Rodericum Carum, in suis libris de Historia & antiquitatibus Hispalensium; uti & Athanasium Loberam, de Legionensi historia; & Ægidium de Avila, in Theatro Hispalensis & Legionensis Ecclesiæ. Sed hos legisse, utpote recentiores, non tanti facimus; quanti accepisse a prælaudato Ioannes Luca Cortes genuina Acta Translationis corporis Beati Isidori Spalensis Episcopi, in antiquo plusquam quingentorum aut sexcentorum annorum codice, litteris jam pene fugientibus inventa nobisque transmissa: quæ quoniam scripsit auctor, sicut ab his qui interfuere reminiscebatur audire; &, sicut ab illis qui audiere recolebat audivisse; [Acta Translationis primigenia,] suntque ab interpolationis fermento pura; ipsa damus in Appendice, ponenda ad pag. 353, ante historiam translationis & miraculorum a Luca Tudensi aut alio quocumque compositam, licet promajori parte ab hoc eadem serventur verba; sed multis adjunctis distracta ab invicem, & in fine potißimum variata. Distinctionem autem antiquam Capitum retinentes, ipsa convertimus in numeros. Dabimus die XXX Aprilis Translationem similem S. Indaletii, ex regno Granatensi in Arragoniam, ad monasterium Pinnatense, auctore Hebrelmo monacho Cluniacensi, [similia Translationis S. Indaletii.] utique Gallo, ex iis uno, qui identidem Cluniaco submittebantur, ad monasteria observationis Cluniacensis, isto XI seculo erigi per Hispaniam cœpta, inspicienda & ordinanda. Eumdem aut similem aliquem e Cluniaco monachum hujus quoque Translationis auctorem esse, persuadet stylus admodum similis; & hoc imprimis, quod utrobique anni numerentur ab Incarnatione Domini, more Hispanis scriptoribus eatenus ignoto, & quantum conjicimus ab istis monachis Gallis primum in Hispanias inducto, nec ad Acta publica absolute recepto, nisi diu post, anno scilicet MCCCLXXXIII, quando Ioannes I Castellæ Rex Eræ Hispanicæ usum abrogavit etiam in istis. Scripta est illa Translatio anno Christi MLXXXIV, nec multo citius scripta esse potuit hæc S. Isidori; neque etiam notabiliter serius, quam annis XX aut XXX postquam ea acciderat.

ACTA TRANSLATIONIS
Ex MS. D. Ioannis Lucæ Cortes Hispal.

Isidorus, Episcopus Hispalensis, in Hispania (S.)

BHL Number: 4488

Auctore COÆVO EX MS.

[1] Anno igitur a septuagesimo quinto post transitum gloriosissimi Præsulis Isidori, [Contra Saracenos, Hispanio dominio petitos,] omnis gens Gotorum, occulto Dei judicio, gentili gladio ferienda est tradita. Transmarini namque Sarraceni, mare illud, quod Hispalensi urbi alludit, transfretantes, primum eamdem urbem cœperunt, dein Bœticam & Lusitaniam provinciam occuparunt: quibus Rudericus Rex, aggregato exercitu Gotorum, armatus occurrit: sed quia præfatus Rex, neglecta religione divina, vitiorum se dominio mancipaverat, protinus in fugam versus, & omnis exercitus fere ad internecionem usque gladio deletus est. Sarraceni deinceps longe lateque vagantes, innumeras horridasque cædes perpetrarunt: qui quantas cedes, quantasque strages nostrorum dederint, testantur eversa castra, & antiquarum urbium diruta mœnia. Ea tempestate omnis Hispania luxit, monasteria in se eversa, episcopia destructa, libros sacræ Legis igne combustos, thesauros ecclesiarum direptos, omnes incolas ferro, flama, fame consumptos. Tandem pietas illa, [victor Pelagius res collapsas restituit,] quæ non est solita eos quos corripit ad internecionem usque delere, sed flagellando misericorditer corrigere; animos Pelagii cujusdam, qui Regia traduce extitit oriundus, corroboravit, & contra Sarracenos, loco qui dicitur Cova Sanctæ Mariæ, rebellando eis bellum indixit. Qualiter enim in conflictu illo divina manus pro nostris pugnaverit, ex hoc poterit adverti, quod armorum spicula a Sarracenis missa, in eos ipsos vis divina retorsit; & rupes quædam Dei nutu præscissa corruit, & de Sarracenis non minimam multitudinem opprimendo extinxit: quod si quis ad plenum voluerit noscere, lugubrem historiam temporum illorum studeat legere.

[2] b Illo ex tempore rursum regnum Goticæ gentis sensim atque paulatim cœpit, [ex hujus posteris Rex Ferdinandus,] veluti virgultum ex rediviva radice, pullulare; & industria Regum, qui regali stemmate progeniti apicem regni nobiliter gubernabant, singulis momentis succrescere. Fuere namque armis & viribus famosi, consilio clari, misericordia atque justitia præcipui, religione dediti, quique antiqua episcopia innovarunt, basilicas fundarunt, & thesauris ditarunt, auro gemmis, librisque ornarunt, pro viribus Christiani nominis gloriam dilatarunt. Ex quorum illustri prosapia extitit vir clarissimus Fredinandus, Sancii Regis filius, qui ut sceptrum regni possedit non est nostra intentio evolvere, quantam & quam crebram perniciem Sarracenis intulerit. Hic inter reliqua pietatis opera, quæ religiose gessit, petiit a Benabeth Hispalensis urbis Rege, quatenus sibi corpus Beatissimæ Virginis Iustæ, quod in eadem urbe quiescit, concederet, [a Rege Maurorum Hispalen. petit corpus S. Iustæ] ut eam ad urbem legionem transferret. Petitionibus cujus, ut voluit, assensum præbuit, [Rex barbarus] & ei se daturum repromisit. Qua sponsione accepta, convocavit Rex Fredinandus venerabilem Alvitum, Legionensis urbis Episcopum, & Reverendum virum Ordonium, Astoricentem Episcopum, simulque Munionem Comitem, cum manu militum; & eos ad deferendum supradictæ virginis corpus Hispalim misit. Qui venientes causam suæ legationis regi Benabeth patefecerunt. Quibus ille ait: Scio plane me Domino vestro, quod dicitis, promisisse: sed nec ego, neque aliquis ex meis, vobis corpus quod queritis; ostendet. Vos ipsi quærite; & inventum tollite, & abite.

[3] [post triduanum jejuniū pro eo inveniendo peractum,] Quo responso accepto, Venerabilis Episcopus Alvitus secreto socios tali voce affatur: Ut cernitis, o socii nostri itineris & laborum, nisi divina miseratio revelaverit, frustrati recedemus. Necesse ergo est, dilectissimi, ut a Deo opem quæramus, & hoc triduo jejuniis & orationibus insistamus; quatenus divina majestas occultum nobis sancti corporis thesaurum revelare dignetur. Placuit cunctis oratio Præsulis, & triduum illud jejuniis & orationibus exegerunt. Iamque die tertia emenso Olympo sol occubuerat, & quarta nox supervenerat; cum venerabilis Præsul Alvitus pervigil orationi insistebat. Interea dum sellula sedens secum nescio quid de Psalmis ruminaret, somno opprimitur: apparuitque ei quidam vir, veneranda canitie comptus, Pontificali infula amictus, talique eum voce alloquitur. [Alvito Ep. apparens S. Isidorus suus corpus promittit:] Novi quidem te cum sociis tuis ad hoc venisse, ut corpus Beatissimæ virginis Iustæ hinc transferentes deferatis: & licet non sit divinæ voluntatis, ut hæc civitas abscessu hujus desoletur virginis, tamen non vacuos divina bonitas vos remittet. Corpus namque meum vobis est donatum, quod tollentes auferte, & securi ad propria remeate. Quem cum reverendus vir Alvitus interrogaret. Quis esset, qui talia sibi monita injungeret? ait; Ego sum Hispaniarum Doctor, hujusce urbis Antistes Isidorus. Quo dicto ex oculis cernentis evanuit.

[4] Præsul vero evigilans visioni cœpit congratulari, & Deum enixe exorare, & flagitans, ut, [iterumque apparens] si ex Deo esset hæc visio, iterum & tertio plenius innotesceret; sin autem, discederet. Taliter orans rursum obdormivit. Et ecce idem vir apparens, non dissimilia quam prius verba peroravit. Rursumque evanuit. Expergefactus iterum Pontifex, alacrius trinam visionis admonitionem a Domino implorabat. [ac tertio,] Qui dum obnixius Deum oraret, tertio somno corripitur; virque supradictus, veluti semel atque secundo, ei apparuit, & quæ antea dixerat, tertio replicavit; & virga pastorali, quam manu tenebat, terræ solum percutiens, tertio locum, in quo corpus sanctum delitescebat, ostendit, dicens: Hic, hic, hic, invenies corpus. Et ne putes te phantastica visione deludi, [locum sepulturæ indicat.] hoc erit tibi signum veri: mox ut meum corpus super terram eduxeris, molestia corporis corripieris, quam finis vitæ statim subsequetur. Quo dicto visio ablata est. Evigilat Præsul, certus de tanta visione, & lætus de sua vocatione: factoque, mane ad socios dixit: Oportet vos dilectissimi, divinam omnipotentiam submissis vultibus adorare, qui nos sua gratia præcedere est dignatus, & mercede nostri itineris frustrari non est passus. Divino enim nutu prohibemur membra Beatæ ac Deo dicatæ Virginis Iustæ hinc abstrahere; sed non minora deferemus pignora, dum corpus Beatissimi Isidori, qui hac in urbe Sacerdotii potitus est infula, & Spaniam suo opere decoravit & verbo, sumus delaturi. Hæc ait, & ordinem visionis eis seriatim patefecit.

[5] [Repertum corpus omnes cælesti odore recreat:] Quod audientes Deo gratias reserunt, & Regem Sarracenorum simul adeunt, cunctaque ei ordinatim pandunt. Quibus auditis, licet infidelis, virtutem tamen Dei perpendens, expavit, eisque respondit: Et si Isidorum vobis tribuo, cum quo ego remaneo? Sed quia viros tantæ auctoritatis fas sibi non erat spernere, dat licentiam membra Confessoris inquirere. Mira loquor, ab his tamen qui interfuere reminiscor audire, sepulcrum videlicet corporis beati dum quæreretur, vestigium virgæ, cum qua Beatus Confessor trina percussione locum monumenti monstraverat, in ipso terræ solo inventum est. Quo detecto, tanta odoris fragrantia emanavit, ut capillos capitis & barbæ omnium qui aderant, veluti nebula & balsami rore, perfunderet.

[6] [& cum corpore Alviti, post 7 dies mortui,] Corpus autem beatum ligneo vasculo, ex junipero facto, erat obtectum. Statim vero ut reseratum est, Reverendum virum Alvitum Episcopum ægritudo corripuit: & septima die, accepta pœnitentia, juxta edictum visionis, Angelis, ut credimus, spiritum tradidit. Asturicensis autem Episcopus Ordonius & omnis exercitus, accepta gleba Beati Isidori & corpore Præsulis Alviti, ad Regem Fredinandum festinabant repedare. [ac Regis mauri denario,] Dum vero corpus Beatissimi Isidori in ligneum gestatorium poneretur, Rex Sarracenorum supradictus Benabeth cortinam Holosericam, miro opere contextam, supra corpus ejus jactavit; & magna ex intimo corpore trahens suspiria, dixit: Ecce recedis ab hinc, Isidore, vir venerande: ipse tamen nosti, tua qualiter & mea res est, unde mei memorem te semper deprecor esse. Hæc ab illis, qui audiere, me recolo audivisse.

[7] [defertur Legionem ad Regem Ferdinandum:] Quibus ita peractis, ad propria cum summa lætitia sunt regressi. In adventu quorum Rex gloriosissimus Fredinandus magnum exhibuit apparatum; & licet contristaretur de obitu Legionensis Præsulis Alviti, quem mira semper veneratus fuerat dilectione; tamen occursui gloriosissimi Confessoris Isidori ambitiosam præbuit pompam; corpusque ejus beatu in basilicam B. Ioannis Baptistæ, c quam isdem Rex noviter fabricaverat, deposuit: aggregatisque universis regni sui nobilibus viris atque Episcopis, eam in honore Confessoris consecrari fecit, hodieque Decimo Kalendarum Ianuarii dies dedicationis Ecclesiæ & translationis beati Antistitis festive annuatim d celebratur. Tanta autem devotione in festivitate illa Rex clarissimus, [& in æde S. Ioannis Bapt. collocatur 21 Decembris.] cum omni domo sua, ob reverentiam beati Confessoris, humilitati deditus fuisse perhibetur; ut cum ventum fuisset ad convivium, religiosis quibusque viris delicatos cibos, deposito Regni supercilio, contentus vice famulorum, manibus propriis apponeret. Regina quoque, cum filiis & filiabus suis, reliquæ multitudini, more servulorum, omne obsequium humiliter dependeret.

[8] [ubi miraculis claret:] In eo autem loco, quo sancti corporis reliquiæ a fideli plebe venerantur, tanta & talia miracula Dominus noster Iesus Christus, ad honorem & gloriam sui nominis, est dignatus ostendere; cæcis lumina restituendo, surdis auditum reformando, immundos spiritus ex obsessis corporibus eliminando, claudis gressum redintegrando; ut si aliquis peritus litteris ea traderet, non minima librorum volumina conficeret; sed partim imperitia, partim negligentia silentio sunt obtecta. Quod si indubia fides petentium exigat, non dissimilia Dominus noster Iesus Christus per Confessorem suum usque hodie dignatur operari. Reliquiæ vero beati Confessoris ab Hispalensi urbe translatæ, atque Legionem sunt delatæ, anno ab incarnatione Domini nostri Iesu Christi e millessimo sexagesimo tertio, indictione 1, concurrente 3. Ad laudem quoque Pontificis almi videtur pertinere illud, quod cum Hispalensis civitas, propter æquoris calidum vaporem, [Hispalis præter morem frigore affligitur.] numquam sit solita vredinem glaciei perpeti: eo tamen anno, quo exinde beata membra sunt abstracta, adeo vrente glacie est exusta, quod neque in vinetis, neque in olivetis seu ficetis aliquid fructus remanserit. Dicat quisque prout sentiat, ego autem assero, ipsa quoque elementa discessum sancti corporis sensisse, sentiendo doluisse; incolasque urbis, tanto Patrono destitutos, privatione fructuum Dei nutu percussisse. His vero & hujuscemodi operibus electos suos in conspectu mortalium glorificat, qui in præsentia Dei Patris, & sanctorum Angelorum sua illos visione remunerat, Iesus Christus; qui cum eodem Patre & Spiritu sancto unus Deus vivit & regnat, per numquam finienda seculorum secula. Amen.

ANNOTATA.

a Videtur adfuisse Prologus aliquis, qui hic desideretur.

b Interponitur hic in MS. quia &; quæ ab aliqua parenthesi, inter describendum prætermissa, videntur residua: hic vero jam turbabant sensum, ideoque omissa sunt.

c Sandoval pag. 10 in margine, notat in ista ecclesia asservari maxillam S. Ioannis Baptistæ: & quia inventio Capitis a Baronio notatur ab anno 1025, divinando asserit, Alphonso V donatam a Comite Aquitaniæ Guilielmo.

d Hinc discas hanc historiam scriptam esse pro lectionibus octo, ad Matutinum recitandis. Sed quomodo X kalend. Ianuarii notatur, [Dedicatio templi 12 kal. Ianuarii,] quandoquidem festum agatur XII kalendas? Error est, sed haud dubie antiquus, quem Actorum prolixiorum auctor transcripsit. Errorem tamen non tantum probat hodiernus usus, sed antiquißimæ, & illius plane seculi inscriptiones, litteris Gothicis legendæ, supra pilas duas, quibus parvi quidam fornices sustinentur, lumen prebentes intrantibus a claustro ad capellam; quas inscriptiones recitat Sandoval pag. 16, & hic referre placet, ut totam præsentem historiam illustrent. Prima est. Hanc, quam cernis, aulam S. Ioannis Baptistæ, olim fuit lutea: quam nuper excellentissimus Ferdinandus Rex & Sanccia Regina ædificaverunt lapideam. [memoria reliquiarum eo illatarum] Tunc ab urbe Hispali adduxerunt ibi corpus S. Isidori Episcopi, in dedicatione templi hujus, die XII kalendas Ianuarii Era MCI. Altera, Deinde in Era MCIII sexto Idus Maji, adduxerunt ibi de urbe Abila corpus S. Vincentii, frater S. Sabinæ Christetisque. Ipsius anno præfatus Rex, revertens de hoste ab urbe Valencia, hinc ibi die sabbato, obiit die tertia feria, sexto kalendas Ianuarii, Era MCIII. Sanccia Regina Deo dedicata peregit. Eodem referri potest Ferdinandi Regis Epitaphium, [R. Ferdinandi Epitaphiū.] hujusmodi litteris similiter Gothicis tumbæ ejus insculptum, a Sandovallio consequenter ad priores inscriptiones sic relatum. Hic est tumulatus Fernandus Magnus, Rex totius Hispaniæ, filius Sanctii Regis Pirineorum & Tolosæ. Iste transtulit corpora Sanctorum in Legione; B. Isidori Archiepiscopi ab Hispali, Vincentii Martyris ab Avila; & fecit ecclesiam hanc lapideam, quæ olim fuerat lutea. Hic præliando fecit sibi tributarios omnes Sarracenos Hispaniæ, cœpit Colimbriam, Lameo, Vaseo, & alias. Iste vi cœpit regna Garciæ & Veremudi. Obiit VI kalendas Ianuarii Era MCIII.

e Annos suos Hispani in publicis privatisque actis usitata sibi Era numerabant, qui mos vix demum anno 1383 a Ioanne I Castellæ Rege sublatus est, teste Loyasa: quomodo ergo hic numerantur anni ab Incarnatione Domini? Hinc colligimus auctorem non fuisse Hispanum, sed verosimiliter Gallum ex Cluniacensibus monachum; his enim, inter alia reformationis per ipsos inductæ puncta, etiam curæ fuisse videtur, ut modum numerandorum annorum Christi, jam alibi paßim usurpatum, etiam apud Hispanos commendarent & propagarent.

[Errata]

Pag 345 col 2 lin. 14 tres Basilicarum parochiarum, lege, res.

Pag. 346 num. 29 lin. 16. Alia omni desiderio desideravi. Dividenda hæc & sic legenda, ut Alia sit titulus, pro qua unica voce melius ponetur, Alia epistola ad eumdem; tum ipsa epistola sic inchoatur, Omni desiderio desideravi.

Pag. 350 col. 2 lin. 31 Dirum adversarium rationis calculo confudit hic malleus, lege contudit.

Pap. 352 num. 44 lin. 6 in expositione scripturarum mutus lege cautus.

Pag. 354 Annot. k in fine, 22 Decembris lege 21.

Pag. 358 Annot h lin. 3 Duodecimo Kalendas Decembris, lege Januarii.

Pag. 363 num. 31 lin. 10 Clamant & hispatenter, lege Clamant ex his patenter.

AD DIEM V

[Praefatio]

Pag. 402 num. 5 lin. 16, ex unius vocis de, fœde transpositæ, vitio perturbatum sensum, sic restitue, Rex autem admirans quod ei acciderat, interrogavit de his milites.

Pag. 416 post num. II adde sequentia. Eadem licentia Stephanus Tornacensis lectiones in festo recitandas, quales infra post geminam Vitam dantur, sic composuit, quasi servire deberent pro die sacri ejus de seculo transitus natalitia, quo mundani squallore emergens ergastuli, cælestis conscendere meruit palatia regni.

Pag. 419 ante B in margine, ubi meliores nactus discipulos, lege ubi nihilo meliores.

DE B. JULIANA CORNELIEN.

Iuliana Virgo, Priorissa Montis-Cornelii apud Leodium, promotrix festi Corporis Christi (B.)

Pag. 442 col. 1 lin. 9 nihilominus eversum volumus, lege. nihilo minus permanere volumus.

Ib. num. 18 lin. 6 uti traditur lib. 3, lege lib. 2

Pag. 449 Annot. a B. Ordoricus de Portu-Nanis lege Naonis.

Pag. 456 num. 39 lin. 15, vel saltem ipsam ferendo, lege feriendo.

Pag. 472 num. 42 lin. 32 expunge qui, sic legendo & recognoscebat.

Pag. 493 num. 20 lin. 5 Raphael Cardoa, lege Cardona.

Pag. 505 col. 1 lin. 6 ut illi manistet, lege, manifestet.

Pag. 477 ad Vitam S. Iulianæ Virginis ante Commentarium de S. Vincentio Ferrerio, ponatur.

APPENDIX
De Officio Venerabilis Sacramenti
ex directione S. Iulianæ Composito.

Iuliana Virgo, Priorissa Montis-Cornelii apud Leodium, promotrix festi Corporis Christi (B.)

[1] Qvoniam num. 9 libri 2 de Vita S. Iulianæ describitur, quo successu curaverit componendum Officium Corporis Christi, non absque grandis miraculi specie aliqua, dum juvenis & simplex Frater, ad id operis adhibitus, opus composuit, quod eruditißimi quique non tam humano quam divino spiritu dictatum judicavere. Rem igitur lectori gratam futuram credens, si quod in paucis hactenus haberi dicebatur ecclesiis occultum, hic facerem publicum, ad solatium fidelium tam venerabili festo mysterioque pie affectum; rem primo conceptu facilem, ipsa executione reperi difficillimam. Nam R. P. Iacobo Tirillo nuper Collegii nostri Anglicani Rectore & Theologo celebri requirente in ecclesia S. Martini, quod istic non servari tantum sed etiam observari dicebatur, ejus non modo usum nullum reperit, sed nec vestigium, antiquis ecclesiæ illius membranis neglectim divenditis haud ita pridem & ad sordidos usus distractis; nec erat qui meminisset ejus ecclesiæ Canonicos alio unquam officio usos, quam quod ex Romano Breviario habetur, [Distractis ecclesiæ Martinianæ mēbranis,] ad cujus normam ab annis quadraginta reformata sunt Leodiensium ecclesiarum Breviaria. Tandem tamen apud quempiam amicorum inventum est antiquum ecclesiæ S. Martini Antiphonarium: in eoque Hymni proprii de Venerabili ad Completorium, Primam, ac ceteras parvas Horas: tum Antiphonæ ad Magnificat & Benedictus pro Feria VI, Sabbatho, Dominica, Feria II, III & IV infra Octavam: Antiphonarum autem illud ipsum erat principium, [inventum alibi est ejus Antiphonarium,] quod Chappeavillius indicat velut Officii per S. Iulianam curati.

[2] Inventum est eadem quærendi sedulitate antiquum valde Directorium pro omnibus totius anni festis, in eadem S. Martini ecclesia celebrari solitis, [& Directorium vetus,] ubi Officium novæ solennitatis sacrosanctæ Eucharistiæ totum Duplex. In primis Vesperis Antiph. Sacerdos. Ps. Dixit Dominus cum Alleluia; subintellige ceteras Antiphonas & Psalmos, quales nempe etiam in Romano habentur, pari modo cum Alleluia in fine psalmi cujuscumque concludi. Hymn. Pange lingua. Cap. Dominus Jesus in qua nocte tradebatur, accepit panem, & gratias agens, [ex quo habetur ordo officii ad Vesperas,] fregit & dixit, Accipite & comedite, hoc est corpus meum, quod pro vobis tradetur. Resp. Homo quidam fecit cœnam magnam, & misit servum suum hora cœnæ dicere invitatis, ut venirent, quia parata sunt omnia. Vers. Venite, comedite panem meum, & bibite vinum quod miscui vobis. Quia parata sunt Omnia. Et hoc modo idem Capitulum, Responsorium ac Versus inveniuntur in Breviariis, non tantum Leodiensibus, ubi ipsa ex ritu ecclesiæ istius ponuntur post Hymnum; sed etiam Dominicanis, [Completorium,] ubi more Romano præponuntur Hymno: Romana autem Breviaria antiqua idem habente Capitulum, sed absque Responsorio, eo quod Responsoria Capitulis subnectere alienum sit a ritu Romano. Sequitur in Directorio. Vers. Panem de cælo. Ant. ad magn. O quam suavis. Coll. Da nobis quæsumus (alia utique quam postea in Laudibus, ex veteri scilicet Ecclesiæ Leodiensis usu, quo solebant majoribus quibusq; festivitatibus aliæ in primis vesperis prescribi Collectæ itemque in secundis, quam quæ erant pro Laudibus & reliquis Horis aßignatæ) quam Collectam optaremus integram invenire. Adduntur suffragia nulla.

[3] Ad Completorium Hymnus, Christus vere. Hunc infra dabimus totum: interim nota non esse novum ecclesiæ Leodiensi innovare Hymnum pro Completorio; sed præter communem alios quinque hymnos habere, pro temporum & festorum varietate substituendos, idque etiam hodie servari. Cap. Per homines. Vers. Posuit Dominus fines tuos. Ad nunc dim. Ant. Reple Domine. Coll. Visita quæsumus Domine; & sic per omnes Octavas. Differt igitur Completorium hujus Officii ab eo quod in aliis Leodiensibus æque ac Romanis Breviariis totum est commune, quoad Hymnum, Capitulum, Versiculum & Antiphonam: ex quibus Capitulum & Antiphonam non est facile per conjectura exhibere. In Matutino Invitat. Christum Regem: non additur Hymnus, quia id non est ex usu Ecclesiæ Leodiensis. [Matutinum,] In I Nocturno Ant. Fructum Salutiferum Ps. Beatus vir cum Alleluia. VERS. Panem cæli. VERS. Cibavit eos. Ita scilicet Leodienses post primi & secundi Nocturni Psalmos & Antiphonas subjungunt Versiculum duplicem, scilicet ante & post orationem Dominicam; cum Romanus ritus unico, bifariam diviso, ante eamdem sit contentus. Sex Lectiones de Legenda Sacramenti, quæ sic incipit, Immensa divinæ largitatis beneficia, & invenitur in libro S. Martini antiquo folio 266. RESP. Immolabit, cum alleluia: tres vero Lectiones cum Euangelio, Caro mea vere est cibus, in eodem libro fol. 267. De Legenda prædicta agemus infra; hic solum noto ex primæ Antiphonæ Psalmique & Responsorii principio hic indicato colligi posse reliquas Antiphonas, Psalmos & Responsoria per totum Matutinum eadem fuisse in ecclesia S. Martini, quæ hodieque in aliis Leodiensibus & Romanis sunt.

[4] Idem dictum puta de Laudibus, quoad Psalmos & Antiphonas usque ad Hymnum: [Laudes] sic enim indicantur in Directorio. In Laudibus ANTIP. Sapientia cum Alleluia: deinde cetera, eodem quo in Vesperis Ordine a Romanis diverso. HYM. Verbum supernum. CAP. Habemus altare: pro quo Romanum vetus idem indicat quod fuerat in Vesperis, Dominus Jesus; nec enim Romano ritui in usu est, sicut est Leodiensi, variare Capitula in Laudibus recitanda, a Capitulo Vesperarum. VER. Posuit Dominus fines tuos pacem. ANT. Ego sum panis vivus. COLL. Deus qui nobis: quæ omnia sic etiam in Romano habentur. [Primam,] Ad Primam HYM. Summe Jesu, ut infra. Estque huic officio prorsus singulare, neque extra ecclesiam S. Martini observatum, ut pro minoribus Horis habeantur Hymni speciales: idem dico de propriis Antiphonis, quas utinam cum Hymnis descriptas haberemus; nunc sola noscuntur initia a Directorio indicata. Et ad Primam quidem est ANT. [Tertiam.] Cælestis artifex. Ad Tertiam HYM. Sacro tecta, ut infra. ANT. Christus enim. CAP. a Romano ac Leodiensi ordinario diversum, Calix benedictionis. RESP. Panem cæli. VERS. Cibavit. COLL. Deus qui Ecclesiæ. Et hoc rursum singulare non fuit; sed in veteri quoque Leodiensi Breviario pro majoribus festis ad singulas Horas diversæ inveniuntur Collectæ. [Itē Missæ & post jextam] Ad Missam INTROITUS, Civabit, & cetera omnia ut in Romano ac Leodiensi communi. Ad Sextam HYM. Splendor ut infra. ANT. Illa nobis. CAP. Habemus. RESP. Cibavit. VERS. Educas. COLL. Cælesti luce.

[5] [ordo processiones ducendæ.] Post Sextam remaneant ministri altaris omnes induti, ut in Missa fuerunt; sintque Canonici & Capellani cappis induti: incipiatque Cantor RESP. Homo quidam, cum Alleluia: vadantque singuli in suo ordine. Primo crux nostra, cum cruce S. Remacli, exeant, per magnum parvisium; postea scholares & Capellani, demum Canonici; postremo sex Capellani vel octo Reliquias deferentes, ante quas portentur octo torticia ecclesiæ: tandem veniat Decanus, qui Missam celebravit, deferens corpus Christi, una cum duobus Ministris eum deducentibus, deferanturque duo baldechina supra Sacramentum; & duo scholares stent ibidem cum duobus thuribulis thurificantes. Et sic procedatur ante ecclesiam S. Remacli sub Spineta, descendendo per ruellam ad S. Severinum & S. Hubertum, & ascendendo ad nostram ecclesiam: & sic cantetur Responsorium quod supra cum Hymno, usque ad, Verbum caro panem verum, quod in introitu claustri incipiatur. Omnibus autem ecclesiam ingressis Cantor incipiat ANTIP. O sacrum convivium: deinde RESP. Misit me vivens Pater, & ego vivo propter patrem. Et qui manducat me vivet propter me. VERS. Cibavit eum Dominus pane vitæ & intellectus, & qui manducat me vivet propter me: quem Versum cantabunt & Canonici: postremo Antiphonæ & Collectæ de S. Maria & S. Martino, cum qua Chorum intrant omnes. Post prandium fiat sermo ad populum. Ad Nonam HYMNUS Æterna cæli, [tum Officii ad Nonam] ut infra. Cap. Quotiescumque. RESP. Educas panem. VERS. Posuit Dominus. COLL. Deus qui fidelium. Ad Vesperas ANT. Sacramentum, Psalmi sicut in primis Vesperis. Erant ergo pro secundis Vesperis Antiphonæ diversæ ab Antiphonis Laudum, [2 Vesperas] quas dolendum est non inveniri. HYM. Pange. lingua. CAP. Quoties. RESP. Misit me. VERS. Panem de cælo. AD MAGN. ANT. O sacrum convivium. COLL. Deus qui gloriosum. Ad Completorium ut supra.

[6] In crastino Sacramenti & per omnes Octavas fiat de ipso sicut in die: [Completorium & per Octavas,] tres Lectiones de ipsius Legenda & tria Responsoria. In Laudibus ad Benedictus ANTIP. Animarum cibus. Nec quidquam ultra additur in Directorio, sed tantum ordinatur officium per Dominicam infra Octavam, ut in ordinario Leodiensi, & præscribuntur sex Lectiones de Sacramento, tres de Euangelio Dominicali, quibus omißis incipio Antiphonas ad Benedictus & Magnificat, prout ex Antiphonario Martiniano accepi, repræsentare hoc ordine.

[cum specialibus Antiphonis ad Benedictus & Magnificat.]VI Feria, ad BEN. Animarum cibus Dei sapientia, nobis carnem assumptam proposuit in edulium; ut per cibum hujus pietatis invitaret ad gustum divinitatis. AD MAGN. Discipulis competentem conscribens hereditatem, sui memoriam commendavit inquiens, Hoc facite in mei commemorationem.

Sabbato. AD BEN. Totum Christus se nobis exhibet in cibum, ut sicut divinitus nos reficit, quem corde gustamus; ita nos humanitus reficiat, quem ore manducamus. AD MAGN. Et sic de visibilibus ad invisibilia, de temporalibus ad æterna, de terrenis ad cælestia, de humanis ad divina nos transferat.

[& hymno proprio ad Completoriū] Dominica AD BEN. Panem Angelorum manducavit homo; ut qui secundum animum cibum divinitatis accipimus, secundum carnem cibum humanitatis sumamus: quia sicut anima rationalis & caro unus est homo, ita Deus & homo unus est Christus. AD MAGN. Panis vitæ, panis Angelorum, Jesu Christe vera mundi vita; qui semper nos reficis, in te numquam deficis, nos ab omni sana languore; ut te nostro viatico in terra recreati, te ore plenissimo manducemus in æternum.

II Feria AD BEN. Suo Christus sanguine nos lavat quotidie, cum ejus beatæ passionis quotidie memoria renovatur. AD MAGN. Sanguis ejus non infidelium manibus ad ipsorum perniciem funditur; sed quotidie fidelium suavi ore sumitur ad salutem.

III Feria AD BEN. Verus Deus, verus homo semel in cruce pependit, se Patri redemptionis hostiam efficacem offerens: semper tamen invisibiliter est in mysterio, non passus sed quasi pati repræsentatus. AD MAGN. Dominus Jesus Christus sine vulnere quotidie sacrificatus mortalibus, in terra præstitit cælesti fungi ministerio.

IV Feria AD BEN. Hæc igitur singularis victima Christi mortis est recordatio, scelerum nostrorum expurgatio, cunctorum fidelium devotio, & æternæ vitæ adeptio. Pro vesperis hujus Feriæ nihil additur, quia eæ ex more Octavarum repetendæ ut in nocte ipsius festi, & dies Octava eodem ritu agenda, quo illud.

[7] Igitur transeo ad hymnos Martinianis solis tamdiu proprios, quamdiu antiquo ritu festivitatem agebant, quod quando desitum sit fieri, nemo hactenus scivit quærentibus indicare.

HYMNUS AD COMPLETORIUM.

Christus vere noster cibus, Christus vere noster potus:
Caro Dei vere cibus, Sanguis Dei vere potus.
      Vera caro quā sumimus, quā assūpsit ex Virgine:
      Vere sanguis quē bibimus, quē effudit pro homine.
Vere tali convivio verbum caro comeditur:
Per quod viget religio, per quod cælum ingreditur.
      Panis iste dulcedinis totus plenus est gratiæ,
      Alvo gestatus Virginis Rex est æternæ gloriæ.
Hujus panis Angelici saginemur pinguedine,
Ut tam pii Viatici delectemur dulcedine.
      O cæleste convivium! o redemptorum gloria!
      O requies humilium! æterna confer gaudia.

Præsta Pater per Filium, præsta per almum Spiritum; Quibus hoc das edulium prosperū serves exitū Ameē. & sic clauduntur etiam ceteri Hymni ad Horas minores.

AD PRIMAM

Summe Deus Clementiæ, qui ob salutem mentium
Cælestis alimoniæ nobis præstas remedium;
Mores, vitam, & opera rege momentis omnibus,
Et beatis accelera vitam dare cum civibus.

AD TERTIAM

Sacro tecta velamine pietatis mysteria
Mentes pascunt dulcedine, qua satiant cælestia.
      Sit ergo cū cælestibus nobis commune gaudium;
      Illis quod sese præstitit, nobis quod se no abstulit.

AD SEXTAM

Splendor superni luminis, laudisque Sacrificium,
Cœnam tui da numinis, tuæ carnis post prandium.
      Saturatus opprobriis ad hoc cruci configeris,
      Et irrisus ludibriis crudeli morte plecteris.

AD NONAM

Æterna cæli gloria, lux beata credentium,
Redemptionis hostia, tuarum pastus ovium;
      Hujus cultu memoriæ diræ mortis supplicio
      Nos de lacu miseriæ educ, qui clamas, Sitio.
Præsta Pater per Filium &c.

[8] Hactenus Mss. Membranæ; cum quibus utinam repertus etiam esset antiquus ille liber, [Officium a S. Thoma Aquin. jussu Vrbani ordinatum,] ubi folio 266 incipiebat Legenda Sacramenti: de cujus auctore antequam opinionem meam propono, observo quod in antiqua S. Thomæ Aquinatis Legenda, ferme intra quadragesimum ab ejus obitu annum descripta per Guilielmum de Toco ad VII Martii a nobis edita num. 18, sic legitur: Scripsit Officium de corpore Christi, de mandato Papæ Urbani, in quo omnes quæ de hoc sunt Sacramento veteres figuras exposuit; & veritates quæ de nova sunt gratia compilavit. Ob hoc Fr. Helias Raymundi Ordinis Magister Generalis, ducentis triginta annis post mortem sancti Doctoris, de corporis posseßione Ordini vindicanda acturus apud Vrbanum Papam quintum, uti legitur in Historia Translationis oculari fide scripta num. 12, elegit ad hoc ipsum festum Corporis Christi, attento, quomodo labore ac industria D. Thomæ Officium de Sanctissimo Sacramento esset Ecclesiæ propositum, sive ut paulo post inquit ipsi Papæ, quod S. Thomas, ad mandatum D. Urbani Papæ IV ordinavit Officium hodiernum. Et statim ad hoc Dominus Papa: Hoc nego tibi; doce. Tunc Magister allegavit Legendam & communem hominum opinionem. Ibidem etiam D. Comes Nolanus & omnes Domini Cardinales, quasi clamando, testimonium dederunt, quod dictus S. Thomas festi Corporis Christi officium veraciter & excellenter, subtiliter & mirabiliter ordinasset. Merito igitur ii qui collectioni operum D. Thomæ Venetiis anno 1593 excudendæ præfuerunt, tomo 17 velut quinquagesimum septimum opusculorum ejus, proposuerunt Officium de Festo corporis Christi, ad mandatum Urbani Papæ IV dictum festum instituentis, præmittentes locum ex Supplemento Chronicarum, ubi id asseritur, allegata ejusdem B. Thomæ Legenda, & aliis Chronicis, videlicet Ptolomæi Lucensis & B. Antonini. Denique Romani Breviarii recognitores, cum Lectionibus ad secundum Nocturnum legendis titulum vellent proponere, quod in antiquis editionibus factum non fuerat, fecerunt ut diceretur Sermo S. Thomæ Aquinatis in opusculo LVII.

[9] Istis sic positis, puto nihilominus dici posse antiquum Martinianæ ecclesiæ Officium, [ex veteri ecclesiæ Martinianæ Officio acceptum videtur,] quale in Directorio descriptum habemus, totum quantum est fuisse opus Ioannis, a B. Iuliana ad hoc assumpti, & a Spiritu sancto mirabiliter instructi. Quid igitur D. Thomas, ut ipse potius quam Ioannes auctor Officii crederetur? Vtique nihil minus quam Vrbanus IV. Nam sicut hic festum dicitur instituisse, quia quod Robertus Leodiensis Episcopus anno MCCXLVI sanxerat pro sua diœcesi, id ipse anno MCCLXIV per totam Ecclesiam mandavit fieri; ita D. Thomas quod ex ejusdem ecclesiæ Leodiensis ritu composuerat Ioannes, id ipse reformavit secundum morem Romanæ curiæ, ut loquitur auctor Supplementi Chronicarum, mutatis detractisque iis quæ mutanda detrahendaque occurrebant: & addito insigni, qui desiderabatur, ad Laudes Hymno, Sacris solenniis juncta sint gaudia: [detractis & additis quæ Romanus ritus exigebat,] quem si cum aliorum Hymnorum Leodii recitari solitorum stylo componas, utrobique parem quidem Spiritus divini energiam cum mirabili pietatis sensu animadvertas; sed vim poëticam & masculi vigoris majestatem tanto majorem in isto quam aliis, quanto instructior erat D. Thomas quam Ioannes cultiorum artium facultate. Præterea Officium Leodii compositum, pro ecclesiæ illius usu, in die dumtaxat festo requirebat Homiliam supra Euangelium; quam ex tractatu S. Augustini XXVI in Ioannem sumptam nil dubito, sic enim & in Leodiensi & in Romano Breviariis antiquis ac novis constanter invenitur: sed Romanus ritus, totam octavam agens cum novem lectionibus, & olim etiam in ipsa Dominica infra Octavam duplex recitans Euangelium, primum de festo, secundum de Dominica, exigebat, ut pro totidem diebus ordinarentur Lectiones supra Euangelium: quæ nunc quidem pro ultimis diebus etiam ex SS. Hilario & Cyrillo Alexandrino petuntur, in veteri autem Romano, de quo mox, a solo sumuntur Augustino, neque tantum ex Tractatu XXVI, sed etiam ex XXVII, juxta ordinationem D. Thomæ. Denique idem D. Thomas in Legenda quoque ipsa a Ioanne composita, tum alia fortaßis, tum certo certius eum locum addidit quo exponitur, quid hac in causa Vrbanus fecerit. Qui locus, quoniam mutilus est & decurtatus in hodierno Breviario Romano, in quo ordinatum nunc est ut tres primi Nocturni Lectiones sumerentur semper de Scriptura, quæ ante etiam sumebantur de Festo, uti adhuc fit in Ordine Prædicatorum; ideo visum est & ipsum & reliquam Legendæ istius partem, quam opusculorum D. Thomæ Collectores non habuerunt, hic delibare ex antiquo Romano Breviario, Venetiis impresso anno MDXXII & Leodiensi S. Lamberti anni MDXX. Itaque post verba Lectionis VI, feria VI infra Octavam juxta hodiernum Breviarium recitandæ, hæc sequuntur.

[10] [cū memoria festi ab Vrbano detreti & in dulgentiis ornati,] Omnibus igitur vere pœnitentibus & confessis, qui Matutinali officio hujus festi præsentialiter in ecclesia ubi celebraretur adessent, centum dies Indulgentiarum; qui vero Missæ, totidem; illis autem qui interessent primis Vesperis ipsius festi, similiter centum; qui vero in secundis Vesperis, totidem; eis quoque qui Primæ, Tertiæ, Sextæ, Nonæ ac Completorii adessent officiis, pro qualibet Horarum ipsarum quadraginta; illis autem qui per ipsius festi Octavas in Matutinalibus, Vespertinis, Missæ ac prædictarum Horarum officiis præsentes existerent, singulis diebus Octavarum ipsarum, centum dierum indulgentiam misericorditer tribuit, perpetuis temporibus duraturam. Hactenus locus de institutione Festi, per S. Thomam interjectus Legendæ, priori: cui in hodierno officio pro Feria VI post hæc Lectionis IV verba, [Legenda antiquior] Convenit itaque devotioni fidelium, solenniter recolere institutionem tam salutiferi tamque mirabilis Sacramenti; ut ineffabilem modum divinæ præsentiæ in Sacramento visibili veneremur; & laudetur Dei potentia, quæ in Sacramento eodem tot mirabilia operatur; nec non & de tam salubri tamque suavi beneficio exolvantur Deo gratiarum debitæ actiones: post hæc, inquam verba, arbitramur a principio immediate præscriptas fuisse reliquas Lectiones, quæ in dicto antiquo Romano Breviario pro dicta feria VI sic incipiunt.

[11] Hujus sacramenti figura præcessit, quando manna pluit Deus Patribus in deserto, [confert Eucharistiam cum manna,] qui quotidiano cæli pascebantur alimento; unde dictum est Panem Angelorum manducavit homo. Sed tamen illum panem qui manducaverunt, omnes in deserto mortui sunt: ista autem esca quam accipitis, iste panis vivus qui de cælo descendit, vitæ æternæ substantiam subministrat; & quicumque hunc panem manducaverit, non morietur in æternum, quia corpus Christi est. Considera nunc utrum panis Angelorum præstantior sit, an caro Christi; quæ utique est corpus Christi. Manna illud de cælo, hoc super cælum: illud corruptioni obnoxium, si in diem alterum servaretur; hoc alienum ab omni corruptione; quod quicumque religiose gustaverit corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo: illos ad horā satiavit aqua, te sanguis Christi diluit in æternum. Judæus bibit, & sitit: tu vero cum bibis, sitire non poteris. Et illud in umbra, hoc in veritate. Si illud quod miraris umbra est, quantum est illud cujus umbram miraris? Audi quia umbra est, quæ apud Patres facta est: Bibebant, inquit, de spiritali, consequente eos petra, petra autem erat Christus: sed non in pluribus eorum complacitum est Deo: nam prostrati sunt in deserto: hæc autem facta sunt in figura nostri. Cognovisti potiora: potior est enim lux quam umbra, veritas quam figura, corpus auctoris quam manna de cælo.

[12] [& transsub stātationē in consecratione factam confirmat exemplis.] Forte dicis, Aliud video in præjacenti Sacramēto: quomodo tu mihi asseris, quod corpus Christi accipiam? Et hoc nobis superest ut probemus. Quantis igitur utimur exemplis, ut probemus hoc non esse, quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit; majoremq; vim esse benedictionis quam naturæ, quia benedictione etiā ipsa natura mutatur. Unde virgam tenebat Moyses; projecit eā, & facta est serpens: rursus apprehendit caudā serpentis, & in virgæ naturā revertitur. Vides igitur Prophetica gratia bis mutatā esse naturam serpentis & virgæ. Currebant Ægypti flumina puro meatu aquarum; subito de fontiū venis sanguis cœpit erumpere, nec erat potus in fluviis: rursus ad Prophetæ preces cruor fluminum cessavit & aquarum natura remeavit. Interclusus undique erat populus Hebræorum, hinc Ægyptiis vallatus, inde mari conclusus: virgam levavit Moyses, separavit se aqua, & in muri speciem se congelavit, atq; inter undas via pedestris apparuit: Jordanis conversus retrorsum contra naturā, in sui fontis revertitur exordium: Nonne claret naturam vel maritimorum fluctuum, vel cursus fluvialis aquæ esse mutatam? Sitiebat populus Patrum: tetigit Moyses petram & aqua de petra fluxit; Numquid non præter naturam operata est gratia, ut aquam evomeret petra, quam non habebat natura? Marath fluvius amarissimus erat, ut sitiēs populus bibere non posset; Moyses misit lignum in aquam, & amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia temperavit. Sub Elisæo Propheta uni ex filiis Prophetarum excussum est ferrum de securi, & statim immersum est in aquam: rogavit Elisæum qui amiserat ferrum, misit Elisæus lignum in aquam & natavit ferrum: unde etiā hoc præter naturā factum cognovimus; gravior enim est ferri species quā aquarum liquor. Advertamus igitur majorem esse gratiam quam naturam.

[13] [expendendo Christi omnipotentiam.] Et adhuc tantum Propheticæ benedictionis miramur gratiā. Quod si tantum valuit humana benedictio ut naturam converteret, quid dicimus de ipsa consecratione divina, ubi ipsa verba Domini Salvatoris operantur? nā Sacramentum istud quod accipit, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Eliæ ut ignem de cælo deponeret, non valebit sermo Christi ut speciē mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti, Ipse dixit & facta sunt, ipse mandavit & creata sunt. Sermo igitur qui potuit ex nihilo facere quod nō erat, nonne potuit ea quæ sunt in illa mutare quȩ nō erant? nō enim est minus dare, quam mutare novas naturas rebus. Sed cujus argumētis utimur, suis utamur exemplis, Incarnationisq; exemplo adstruamus mysterii veritatem. Numquid naturæ usus persensit, cum Dominus Jesus ex Maria nasceretur? Si ordinē quæris, vir mixta femina generare consuevit: liquet ergo quod præter naturæ ordinē virgo generavit. Et hoc quod conficimus corpus, ex virgine est: quid hic quæris naturæ ordinē in Christi corpore, cum præter naturā sit ipse partus ex virgine? Vera enim caro Christi est, quæ crucifixa est, quæ sepulta est: vere ergo illius carnis Sacramentum.

[14] Hactenus Lectiones tum pro Feria VI tum etiam pro Sabbato præscriptæ: eodem stylo sequuntur in ipso veteri Romano Breviario aliæ sex lectiones pro Dominica; deinceps vero pro aliis feriis ibidem proponitur Bulla Clementis IV confirmans & complectens Bullā Vrbani, data Romæ anno Domini MCCLXXIII, X Kal. Decēbris, [quæ Legenda a stylo. D. Tho. diversissima est.] Pontificatus anno II. Sed hæc utiq; non est pars officii a D Thoma ordinati, verum posterius substituta in locum earum, quibus prior Legenda continuabatur. Quam quidem continuationem si integram haberemus, magis inclinaremur ad eam totam hic proponendam: nunc sufficere pars illa videtur, ut stylum attendens conferensque cum Opusculo LVIII sancti Doctoris de Venerabili Sacramēto Altaris, comperiat eum esse diversißimū, adeoque. Legendæ hujus auctorem alium omnino fuisse a sancto Doctore. Quem autem potius quam Ioannem, de quo nobis jam constat composuisse officium, in Hymnis, Antiphonis, Responsoriis, Lectionibus, Capitulis, Collectis, & aliis omnibus propriis. Quid enim movere potuisset Vrbanum, ut novum prorsus componendum præscriberet D. Thomæ, cum satis esset ipsum quod jam compositum habebatur Romano aptare Ritui? Sic vero aptatum Vrbanus quidem misit Evæ Reclusæ; sed non recepit Martiniana ecclesia, ritui multum diverso assueta: & quale a Iuliana acceperat sibi commendatum retinuit, usque ad Breviariorum mutationes hoc seculo inductas. Notandum est porro quod Legendæ auctor, materiam fere ac sæpe etiam verba sumpserit ex libro 4 S. Ambrosii de Sacramentis; hoc solum excepto quod oratio copiosior suaviorq; fluere videatur quam ipsius S. Ambrosii sermo.

AD DIEM VI.

DE S. SIXTO I PAPA MART.

Sixtus seu Xystus primus, Pontifex Romanus, Martyr (S.)

BHL Number: 7800

[Prologus]

Qvæ de S. Xisti corpore, Aletrium translato, requirebamus monumenta, ea invenimus nos pridem habere beneficio D. Silvestri Ayossa Presbyteri Capuani, & Ferdinandi Vghelli: quare secundum de eodem Sancto caput, bifariam dividendum, pag. 534 totum sic reformabis.

CAPUT II.
Translatio S. Sixti Roma Alterium.

[15] Sepultus dicitur S. Sixtus juxta corpus S. Petri in Vaticano. [Corpus positum in Vaticano circa an. 1100,] Onuphrius de septem-Vrbis Ecclesiis pag. 41, post indicatam Confeßionem S. Petri, addit: Præter altare majus S. Petri in antiqua basilica viginti alia altaria, partim sacellis vel oratoriis inclusa, partim sine ædiculis ipsis fuere. Primum a dextera altaris majoris in transversa basilicæ parte, quam Crucem ecclesiæ vocant, versus absidam fuit oratorium & altare S. Xysti Papæ & Martyris, sub quo a Paschali II Papa sepulta fuere corpora Sanctorum Pontificum, Xysti ipsius, Fabiani Martyrum, & Sergii II. Hæc ibi. Sedit Paschalis II ab anno MXCIX ad annum MCXVIII. Celebratur etiamnum officio duplici festum S. Sixti I Papæ hoc VI Aprilis in ecclesia Vaticana, eo quod corpus illius ibidem adservetur, uti in Ordine Officii divini pro an. MDCLXV a Iosepho de Fide, Magistro Ceremoniarum ejusdem Ecclesiæ, composito præcipitur. Interim apud Ludovicum Iacob, in Bibliotheca Pontificia, occasione Decretalium aliorumque librorum S. Sixto falso attributorum, de ejus corpore hæc leguntur: Fuit illud Roma anno MCXXXII, ad Aletrinam Latii civitatem in Hernicis devectum, & in templo primario conditum, anno vero MD XXXIV sub Reverendissimo Patre Egnatio Dante Perusino, Ordinis Prædicatorum, dicatorum, Episcopo Aletrino, qui historiam utriusque Translationis scribendam curavit, corpus est repertum.

[7] Primæ Translationis historiam, qualis apud Alatrinos, ad laudem & gloriam divini nominis & ad commendationem B. Sixti Papæ & Martyris, recitari in ejus festo solebat, invenit Romæ Silvester Ayossa Presbyter Capuanus bibliotheca Vaticana, [transfertur Aletrium anno 1132,] nobisq; transcripsit anno MDCLXVII qualem hic subjungo: Ingratitudinis degeneres filii non immerito notarentur, fierentque prorsus a perceptione paternæ substantiæ jure hereditario alieni, si progenitorum suorum ignaviam, quos in infra dicendis negligentiæ somnus obtexit, filiali reverentia, præter naturæ debitum, sub silentio præterirent. Antiquorum igitur segnitiem, licet per succedentium narrationem infrascriptæ rei memoriam necdum interceperit oblivio; quia tamen in scriptis redacta non extitit, prout divina infuderit gratia, secundum quod a fide dignis & prioribus nobis accepimus, supplere pro viribus satagentes; quo ordine quibusque miraculis, corpus gloriosissimi Sixti Romani Antistitis (quem sub Adriano Romanorum Imperatore pro Christi nomine passum, sacra scriptura testatur) de urbe, currentibus annis Dominicæ Incarnationis MCXXXII, Pontificatus Domni Innocentii Papæ II anno secundo, Indictione * VII, die XI Ianuarii, translatum extitit, succinctus sermo percurrit.

[8] [occasione pestis Alifii graslantis,] Dudum nutu Dei, absque cujus imperio nec folium arboris decidit, nec unus passerum ad terram cadit, in civitate Alifii, quæ infra metas regni Apuliæ sita est, aëris intemperie humana corpora variis & desperatis ægritudinibus stimulante; cum ipsius civitatis incolæ, medicorum consilio ac omni humano suffragio frustratos ac destitutos se fore conspicerent, divinum experiuntur auxilium, quod ipsa Veritatis vox innuit, nemini denegatur. Inito igitur saniori consilio, præfati cives ad prædictum Romanum Pontificem Dominum * Innocentium, tunc in urbe morantem, idoneos ambasciatores sine mora transmittunt, importune & instanter (prout facto opus erat) supplicantes eidem, ut alicujus corporis sancti reliquias ad civitatem prædictam Alifii mittere dignaretur, cujus virtute fugeret ab obsessis corporibus valetudo. Quo audito vehementer pius Pater indoluit; habitoque cum Fratribus super hujusmodi postulatione consilio, præfatis ambasciatoribus corpus prædicti Martyris Sixti pie ac benigne concessit. Si quis autem satageret ambasciatorum hujusmodi gaudiorū immensitatem linguæ vel calami officio designare, vix sufficeret ad narrandum.

[9] [cujus urbis legatis datū,] Accepto itaque dicti ambasciatores sacri corporis pretioso thesauro, cum reverentia & honore decentibus, istud in scrinio super mulam imponunt, & accepto itinere gratulabundi e vestigio repedare festinant. Cum autem ad quoddam trivium pervenissent, dictum animal, præfatum thesaurum deferens, amplam stradam non absque Dei voluntate devitans, cœpit arripere semitam, per quam sub compendio per abrupta montium pervenitur ad civitatem Alatrinam: contradicentibus tamen & retinentibus dicto animali ducatum præstantibus, ne per semitam diverteret supradictam. Verum cum nec verberibus aut adulationibus possent ipsum animal a cœpta semita declinare; ambasciatores præfati, super novitate hujusmodi turbationis & admirationis non parvam materiam assumentes, divino tandem relinquunt arbitrio, ut jam dictum animal incedat quo voluerit absque contradictione cujuscumque. Quo quidem absque humano ductu ad locum, qui dicitur Volubrum, ubi aquæ pro usu animalium colliguntur, non eminus ab Aletrina civitate, pervento, idem animal figens gressum, velut columna immobilis permanebat; nec minis, aut flagellationibus, seu etiam applausibus inde recessit, donec Episcopus, clerus, [mula Aletriā versus defectente, ibidem excipitur:] & populus Alatrinus, eidem sancto corpori venientes obviam processionaliter & honorifice, ad dictam civitatem Alatrinam (cujus incolæ, ut prædicti cives Alifienses morbo similiter vexabantur) hujusmodi thesaurum & animal conduxerunt.

[10] Introducto itaque in civitatem Aletrinam præfato thesauro, inter cives Aletrinos venerabilis & quodammodo pia contentio, per quam ad arma pervenitur, exoritur; [& post aliquam de loco contentionem] dum alii volunt dicti corporis sacras reliquias in civitate debere collocari, aliis renitentibus ac flagranti desiderio æstuantibus corpus ipsum gloriosum reponi debere in cathedrali ecclesia, in supremo videlicet civitatis. Cumque aliquamdiu super hoc tam pie inter eosdem cives extiterit decertatum; tandem consilium fuit, ut præfato animali libera concessa licentia, quo illud spiritus Dei duceret, populus acquiescere deberet omnino. O mira Dei sapientia! o tremenda potentia! o ineffabilis gratia! dum bruta animalia, sensuales relinquentia ritus, & animos rationales assumunt, & divinam innuunt voluntatem & testantur.

[11] Nec mora jam dictum animal, divinitus inspiratum, nullo prorsus humano conduce præambulo, [ab eadem muladefertur in Cathedralem;] venerandum corpus ad cathedralem devexit ecclesiam; & tam diu flexis genibus, ubi dictus Martyr sibi locum elegerat, moram traxit; quoadusque Episcopus & clerus, adstante Alatrinorum populo, dictas Reliquias, tamquam eis oblatas a Domino, honorifice susceperunt; eosque in altari, quod in ipsius honorem post paucorum dierum curricula constructum est, honorificentia debita collocarunt. Post cujus sacri corporis adventum mirabilem, [datur Aliffanis ex eo digitus;] aërea protinus corruptione fugata, ægra civium Alatrinorum corpora plenissimam recipiunt sanitatem. Novit Deus, quam acutus doloris aculeus ambasciatorum eorumdem animos pertransivit, dum tanto talique thesauro, post tot labores & innumeras solicitudines, frustratos & spoliatos se & dictam civitatem Alifii fore conspicerent, quo sperabant ab ægritudinibus quibus gravabantur eximi ac totaliter liberari. Post multas denique precum importunas instantias, iidem ambasciatores ab Aletrinis civibus digitum unicum dicti sancti corporis obtinent, quem ad ipsorum civitatem deferunt cum omni reverentia & honore. Ob cujus Martyris merita, aëris epidemia omnino cessante, obsessa Asifensium corpora a languoribus quibuslibet protinus liberantur.

[12] [utrobique sedatur pestilentia,] Lætetur igitur & exultet in Domino civitas Aletrina, & condignas gratias exolvat Altissimo, qui dignatus est ipsos tali tantoque ditare thesauro, talemque ipsis exhibere Patronum: cujus meritis & intercessione dicta civitas & a noxiis præservatur anfractibus, & in bonis operibus prosperatur, ipsius annuente gratia, qui cum Patte & Spiritu sancto vivit & regnat Deus, per infinita secula seculorum. Amen. Pontificii status civitas Alatrum est, Aliffa ad Beneventanam metropolim pertinet: itaque ab urbe Roma distant, ut ab hac Aliffam proficiscentibus, medio fere itinere relinquenda sit a sinistris semita, quæ Alatrum versus abducit. Hic Episcopum fuisse Petrum anno supra signato indicat Vghellus tomo I Italiæ sacræ, [utrobique S. Sixtus Patronus habetur.] sed de S. Sixto ejusque Reliquiis verbum nullum facit. Ast tomo 8 agens idem Vghellus de Episcopis Alifanis ait quod in Cathedrali æde, quæ superest pulchræ & antiquæ structuræ ubi duodecim Canonici sacris ministrant & Divus Sixtus Papa Tutelaris colitur, sacra ejusdem Sixti Papæ & Martyris lipsana translata, digitus scilicet prædictus ab Aletrinis concessus, huc usque in sacello sub confessione venerantur; quamvis alias urbs, olim amœnitate loci lympharumque circumcurrentium abundantia Rogerio Regi gratißima, nunc, ex corrupto aere & aquarum cursu intercepto, habitatoribus pene vacua est, & non nisi inter rudera ruinæ spectantur, priscæ magnitudinis ac potentiæ testes. Quis scit, utrum ea loci desolatio præcognita Deum moverit, ne sui Sancti corpus integrum eo deferri vellet, ubi a tam paucis erat honorandum?

[Annotata]

* imo X

* imo Anti papam Anacletam.

CAPUT III.
Nova corporis sancti inventio & translatio.

[13] Romæ existentibus nobis & Sanctorum Acta studiose conquirentibus, inter multa quæ sæpe laudatus Ferdinandus Vghellus liberaliter donavit, fuit etiam Italico idiomate concepta Brevis narratio, de corpore S. Sixti Papæ & Martyris, translato ad ecclesiam Cathedralem Aletrinam anno MCXXXII, [Historia anno 1584 scripta,] & denuo post annos CCCLII reperto in eadem ecclesia anno MDLXXXIV, scripta de mandato Domini Egnatii Danti Episcopi Aletrini; rursumque recognita transcriptaque, de mandato Domini Lucæ Antonii Gigli, Episcopi similiter Aletrini, anno MDCV, per Felicem Toriggium Romanum. Posteriorem Vghellus in Episcopis Aletrinis Marcum Antonium vocat, & ab anno MDXCVII ad MDCXX sedisse ait: tempus vero quo prior sedit, ex Dominicana familia & Florentina nobilitate assumptus, definit ab anno MDLXXXIII ad LXXXVI; sic ut inter utrosque solum sederit Bonaventura Fulanus de Horta Ordinis Minorum. Porro narrationem, a se describi jussam, Sixto V Pontifici maximo Egnatius inscripsit, per hanc epistolam.

[14] [ab Episcopo Dante offertur S xio V.] Ea est divinæ misericordiæ abundantia, Pater Sanctissime, ut quæ a liberalissima ejus manu mortalibus donantur munera, sæpe nec parva nec solitaria veniant, sed grandia & multiplicata. Hujus rei ne fidem faciam exemplis ab longa antiquitate petitis, sufficiens testimonium præbet Aletrina hæc civitas, exultans in Domino, quod in ipsis mei Episcopatus initiis invenerim corpus S. Sixti Papæ I & Martyris gloriosi, thesaurum vere pretiosissimum, a multis retro annis nobis divinitus concessum: pro quo ut gratum se populus Aletrinus exhiberet, decretum est, ut quotannis feria quarta Paschali, qua solenniter celebrari consueverat Sancti hujus memoria, ipsæ quoque reliquiæ sacræ, post supplicationem peractam, publice conspiciendæ exponerentur. Hoc cum ex more jam cœpto fieret; & plebs devota, ad tam pium spectaculum perfusa lacrymis, certatim conclamaret, Vivat S. Sixtus Papa; [anniversaria Sancti die coronato.] ecce tibi novus Divinitatis favor, volentis gratiā cumulare gratia, nosq; omnes implere jubilo & lætitia. Ipsa enim eadem hora extulit ad Apostolicæ Sedis fastigium sanctitatem tuam, in tam grandi Ecclesiæ necessitate donatam cælitus, & eam ornavit gloriosissimi nostri Protectoris S. Sixti nomine. Merito igitur civitas hæc totaque provincia ab sanctitate tua sperat pacem, tranquillitatem, securitatem, & qualemcumque alium favorem ac gratiam. Ego quoque, cum scribi curaverim Translationem corporis sancti Alatrum, postremamque illius inventionem, agnosco quod eam debeam dedicare Sanctitati Tuæ, tamquam rem propriam: id quod facio tali cum affectu & devotione, qualem addictissimus servus debet supremo suo Principi ac Patrono, quem divina Majestas diu felicem servet Ecclesiæ suæ sanctæ. Datum Alatro XII Iunii MDLXXXV. quo scilicet anno Sixtus V coronatus est, XXIV die Aprilis, eademque feria quarta Paschali.

[15] [Alibi dicitur Raynulfus Comes Aliffanus impetrasse corpus ab Anacleto 2] Omitto quæ, post brevem laudationem divinæ erga Alatrinos clementiæ, tranßcribit auctor ex historia Aliffana Alexandri Abbatis Telesini scripta ad Rubertū Episcopū Aliffanum (eum credo quem Vghellus Iacobum Gibertum de Nagueras appellat, & sedisse ait ab anno MDLXI ad LXVI) circa ipsius S. Sixti Vitam, Martyrium & Translationem primam, certius ex supradictis petenda; a quibus in hoc differt historiæ Alifanæ auctor, quod non dicat legatos Romam missos ab Alisanis; sed ad Anacletum II Papam, seu verius Antipapam in urbe residentem, adiisse Raynulfum Comitem Alisanum, filium Ruberti Comitis, hominem manu & lingua promptum, una cum Ruberto Principe Capuano, ad auxilium præfati Anacleti; adversus eos scilicet, qui veri Pontificis Innocentii II, in Gallia agentis, partes sustinebant: qui Raynulfus, pro suorum solatio, corpus alicujus celebris Sancti petierit. Cunctante autem Anacleto ob metum concitandi populi, & nihil expediente; cecidisse de tecto ecclesiæ Vaticanæ trabem, quæ in altare quoddam impingens illudque comminuens, retexerit arcam corporis S. Sixti; hæc vero cum esset in sacristiam delata, [cum fracta casu ara inventum esset.] resque Anacleto nuntiata, visam esse occasionem divinitus in favorem Comitis oblatam: cui proinde eadem arca secreto tradita sit, & ita ut dictum supra Alifam missa, sed Alatrum perlata.

[16] His plenius narratis, historiam suam prosequitur scriptor Episcopalis. Ita positum anno MCXXXII, tempore Innocentii II, in Aletrina ecclesia S. Sixti corpus, [de quo anno 1584 compertum] tempore Gregorii XIII anno MDLXXXIV requisitum est, per indicium hujusmodi scripturæ, quæ die VI Martii anni prædicti per manum Joannis Baptistæ de Spoletinis Perusini, Notarii Apostolici, extracta de suo originali & concordare reperta, sic sonabat: Anno Domini MCLVI *, Pontificatus Domni Hadriani quarti anno tertio, Indictione V, mense Maji die XI, dedicatum est hoc altare a D. Rodulfo, Aletrino Episcopo; ad honorem D. N. Jesu Christi, [quod Aletris sub altari positum sit anno 1166.] & ejus beatissimæ Mariæ semper Virginis, & B. Xisti primi Papæ & Martyris, cujus corpus in hoc altari reconditum est, & S. Laurentii Martyris, & sanctorum Quatuor Coronatorum, & sanctorum Martyrum Chrysanthi & Dariæ, & S. Romani militis, & S. Hieronymi Mart. & S. Cyrilli Mart. & S. Concordiæ, & aliorum plurium Martyrum Christi, cui est honor & gloria in secula seculorum. Amen.

[17] Tali scriptura perlecta, decretum fuit, [effractaque coram Episcopo ara,] requirendum porro esse ipsum sanctum corpus. Itaque Episcopus, sublata altaris mensa, introire jussit Fr. Simonem cum palo ferreo, & fornicem subtus altare perfringere. Ecce autem ad primum ferri ictum omnes spe atque lætitia replevit Deus: ejusmodi enim sonus rediit, ex quo constaret cavum aliquid subtus esse. Actis igitur Deo gratiis, cœptum est rumpi pavimentum: quod primum calce consolidatum, tum lateribus vetustis quatuor digitos crassis constratum apparuit; quibus operiebatur sepulcrum, in modum formosæ capsæ cæmentatum: intra quam inventa est arcella plumbea, cum pretioso corpore S. Sixti. Omnes nos ipsumque Episcopum ea implevit lætitia, quantam numquam in vita posthac me sensurum spero. Placuit autem divinæ bonitati, ut ex ipsa arcula reserata suavissimus exhalaret odor, omnesque admiratione singulari perfunderet: qui tamen a duobus Patribus Capucinis, & potissimum a Fr. Philippo Aretino, multo magis perceptus est, quam a me aliisque, propter multas nostras imperfectiones. [inde extrabitur.] Tum vero prostrati pariter in terram, & lacrymis præ lætitia copiose fluentibus madentes, gratias egimus divinæ bonitati, quod pretiosum istum thesaurum donare nobis & revelare dignata esset. Episcopus autem eo quod arculæ fundus corrosus appareret, propria manu colligens ossa sacra, quibus numquam memini candidiora vidisse, ea involvit in munda sindone, ac rursum cum arca reponi eodem loco jussit, omniaque restitui in eum statum ut nihil motum fuisse notaretur.

[19] [Eamdem historia describitur anno 1655.] Quid deinde actum sit describitur in titulo ad unam pilarum præcipuarum affixo, cum quo scriptum finit hic auctor; cujus scripti ecgraphū jussu Episcopi Bonavēturæ, uti supra diximus, exaratū, Romæ originaliter invenisse se testatur Vghellus apud D. Franciscum Turrigium Romanum Basilicæ Vatincanæ humanitatis Professorē & transcripsisse anno MDCXVIII. Anno postea MDCLV Andreas Ferrarius, ex Ordine Fratrum Minorum, prolixiori opusculo complexus totam S. Sixti & duplicis translationis historiam, sex folia chartæ implevit sermone Italico: cujus libelli quamvis exemplar mittere non potuerit, epitomen tamen accuratam excerpsit, nobisque commodavit P. Petrus Clodius, Collegii nostri Rector in proxima urbe Sora; unde (quoniam postremæ inventionis occasionem & modum exponit enucleatius) hanc etiam habe narrationem, primæ, Translationis expositioni hac ratione subnexam.

[20] Progressu deinde temporis &c. uti habetur pag. 534 num. 10, 11, 12, 13. Quibus in numeros 21, 22, 23, & 24 conversis, consequenter pro numero 25, expuncto eo qui pag. 535 est numerus 14; subjungatur numerus 25.

[25] Quærere nunc posset aliquis &c. solum expungantur lin. 23 hæc verba, quem illimet antea forte crediderant; & lege, quem ipse credi suspicabatur. Denique tractatum hunc totum concludat, quem subjungo, numerus.

[26] [Decretum de abrogando festo quod agebatur feria 4 Paschali] Porro Aletrinus populus, qui feriam quartam Paschalem jam olim habuerat S. Sixto, tamquam liberatori suæ urbis, sacram; cum occasione prænarratæ inventionis solennius etiam dictam feriam ageret quam antea, eaque res toto reliquo seculo XVI continuata, sub Paulo V innotuisset sacræ Rituum Congregationi; visus est aliquibus reprimendus excessus, cum præjudicio Octavæ Paschalis rituumque ex præscripto Tridentini recens ordinatorum, & ultra communis festivitatis modum progredientis cultus. Sed popularis fervor, magis magisque accensus favoribus miraculosis, quos ab eodem Sancto relatos testabantur, qui ejus honorandi causa Aletrium ex omni circum regione frequentes concurrebant, non ferens patienter eam contradictionem, cito obtinuit priori inhibitioni contrarium Decretum, cujus exemplar, a Silvestro Ayossa communicatum, exhibeo. Cum in Cathedrali ecclesia civitatis Alatrinæ corpus B. Xisti Papæ primi & Martyris, non sine miraculo acceptum maxima populi devotione & concursu, summa pietate & religione conservetur & colatur; & in memoriam gratiæ a Deo acceptæ precibus & intercessionibus ipsius Beati, [cum indulgentia a Gregorio 13 concessa,] soleant ab immemorabili tempore cives ejusdem loci celebrare solennitatem & commemorationem ipsius S. Xisti, feria quarta immediate post Pascha Resurrectionis, cum Missa, processionibus, choreis, & universali totius civitatis ac variorum locorum iubilatione & concursu: quo die felicis recordationis Gregorius Papa XIII perpetuis futuris temporibus, omnibus Christi fidelibus dictam ecclesiam a primis Vesperis usque ad occasum solis visitantibus Indulgentiam plenariam concessit; licet alias in sacra Rituum Congregatione resolutum fuerit, ut festum prædicti S. Xisti, juxta regulas Breviarii Romani celebraretur sine choreis & saltationibus, die sexta Aprilis, prout in Martyrologio Romano annotatur. Tamen attentis, miraculo, gratia obtenta, Indulgentiæ plenariæ concessione, immemorabili dictæ civitatis consuetudine, eadem sacra Rituum Congregatio, [a Congregatione Rituum antiquatur.] audita relatione Illustriss. & Reverendiss. D. Cardinalis Serraphini, cui hoc negotium fuerat commissum, & de voto & sententia omnium & singulorum Illustriss. & Reverendiss. DD. Cardinalium in Congregatione præsentium, censuit indulgendum, ut in dicta civitate Aletrina commemoratio ejusdem S. Xisti, juxta antiquam consuetudinem, tamquam de festo votivo, celebretur feria quarta immediate post Pascha, cum Missa, Processionibus & cum solitis festis & saltationibus, dummodo una tantum Missa solennis de ipso Sancto celebretur, cum commemoratione de feria quarta Paschæ, & ceteræ Missæ & Officia, tam in Cathedrali quam in omnibus dictæ civitatis ecclesiis, fiant de ipsa feria quarta & Octava Paschæ, & dummodo choreæ & saltationes sint honestæ, & non fiant ante ecclesiam. Et sanctissimus D. N. Paulus Papa V, audita Congregationis sententia, annuit, & indultum & gratiam prædictorum confirmavit, die XVII Februarii MDCVII.

Dominicus Episcopus Hostiensis Cardinalis Pinellus.
locus✠sigilli
Ioannes Paulus Lucantius secretarius Congreg.

[Annotatum]

* imo VII

Errata

Pag. 582 in margine circa B & C turpiter vitiatam Synopsim sic lege & corrige: a cujus proprietate Transmontani deflexerant Carolus M. curat restitui.

Pag. 583 Annotat. k, lin. 5, non recte inter se opponuntur, lege, sed non recte.

Pag. 584 Annotat. n, lin. 12, sine aate, lege, sine arte.

Pag. 621 num. 2 lin. 5, factus anno MCLXII Abbas, lege, MCLXXI.

AD DIEM VII.

[Commentarius]

Pag. 656 inter Prætermissos, de Ermentrude lin. 9 ut temere titulum Beatæ tribueremus, lege, ne temere titulum Beatæ tribueremus.

Pag. 681 num. 29 lin. 9 a fine, & Jassinæ Potier, lege, Jossinæ.

Pag. 709 num. 54 lin. 25 bibe te, lege, bibe tu.

Pag. 720 col. 2 lin. 41 P. Philippum Sebium, lege, Bebium.

Pag. 721 in tit. Append. anno MDCLXXXIII, lege, MDCLXXIII.

AD DIEM VIII.

[Praefatio]

Pag. 764 col. 2 in marg. mul ier ribunda, lege, mulier furibunda.

DE B. ALBERTO PATR. HIEROS.

Albertus, ex Canonico Regulari Episcopus Vercellensis, Patriarcha Hierosolymitanus, Legatus Apostolicus & Legislator Ord. Carmelit. (B.)

Pag. 772 num. 16 lin. 4 Verum ut Fulgur quod exit ab Occidente, adde parenthesim (Christus videlicet, fulguri comparatur Matthei 24 v. 27) & paret usque in Occidentem.

Ibidem lin. 20 in partibus marinis lege transmarinis.

Pag. 779 ad num. 45 in fine subjunge.

Notabile est autem, quod magni Auberti Miræi ex furore nepos, idemque in hac Antverpiensi Cathedrali Ecclesia Canonicus Archidiaconus & Illustriss. ac Reverendiss. D. Episcopi Antverpiensis Vicarius Generalis librorumque Censor, Aubertus vanden Eede, his visis, animadvertit: videlicet in tota hac Regula nullum inveniri vestigium peculiaris cujusdam erga beatißimam Virginem Mariam devotionis, ac ne Fratribus quidem litterarum imperitis, dum præscribitur Psalmorum loco Dominica oratio certo numero recitanda, addi pariter mandatum de salutatione Angelica; cujus tamen usus non ignotus Ecclesiæ erat, & eo sere tempore per S. Dominicum ejusque sequaces inceperat vehementer celebrari in Europa. Vnde vir iste eruditißimus consequens esse censet, peculiare istud Mariæ Virginis patrocinium, quo nunc tantopere & tanto jure gloriatur Ordo Carmeliticus, ad S. Alberti tempora nequaquam spectare; sed initium habuisse ab ecclesia nova & ampliori, quam circa extremos Brocardi annos sub titulo B. Mariæ Virginis ædificatam infra ostendemus novum nomen peperisse Eremitis, qui eatenus nuncupabantur a fonte, juxta quem oratorium suum habebant.

Ibidem col. 2 lin. 18 ἠφάνισταιλεον, lege, ἠφάνισται τέλεον.

[Ioanni Hieros attributū librum ignoraverunt antiqui,] Pag. 780 num. 50 lin. 12 post cognovimus hæc adde. Et tamen antiqui in nostro hoc Occidente monachi (ut de Orientalibus nihil dicam) curiosi fuerunt, ut varias a variis scriptas Regulas cognoscerent conferrentque inter se, non tantum Occidentalium, sed etiam Orientalium Patrum; imo nulla videtur in Oriente celebris fuisse Regula, quæ non etiam in Occidente suos habuerit sectatores professoresque, prius quam omnia monasteria Europæa Latini ritus, paulatim concederent in Benedictinam. Colligitur id ex Concordia Regularum, quam S. Benedictus Anianæ Abbas tempore Ludovici Pii conscripsit, ostendens quantam omnes habeant cum Benedictina Regula conformitatem. Extat ea Parisiis edita anno 1638, & notis illustrata ab Hugone Maynardo: in qua cum Benedictina nominatim comparantur ex Orientalibus Regula S. Pachomii, S. Orsiesii, S. Macarii duplex, triplex sub nomine Patrum, una anonyma sub titulo Orientalis, ac denique S. Basilii. In codice vero Regularum, quem Holsteinium dixi vulgavisse, præter jam nominatas, inventæ sunt etiam Regulæ S. Antonii Abbatis, S. Isaiæ Abbatis, liber S. Athanasii Episcopi Alexandriæ de observationibus monachorum, Euagrii monachi sententiæ ad monachos, ejusdemque sententiæ ad Virgines. Sed nulla uspiam Ioannis Hierosolymitani mentio. Et adhuc durum videbitur alicui, quod audeat quis contradicere asserentibus librum ab eo scriptum fuisse, qui plurimis in Carmelo & reliqua Syria monasteriis per plura consequenter secula pro Regula fuerit? aut stramineum dicetur argumentum, ab auctoritate negata petitum, quando tacent ii, qui ex professo collegerunt quotquot nancisci potuere scriptas Regulas? Scriptas dico, ne quis obiiciat alias, quarum forte mentio uspiam fit, & tamen absunt-a Collectionibus prædictis. Iuvat porro audire de eo libro, quo tantopere sese jactant multi, quis sit sensus virorum, in discernendis germanis spuriisque libris versatißimorum &c.

His autem tali loco interjectis, expungi poterunt quæ habentur pag. 781, in fine num. 54 incipiendo ab his verbis, Nequeo interim animo capere &c.

Pag. 784 num. 65 dele sex ultimas lineas, post verba SS. Joannis & Pauli.

Pag. 793 num. 111 lin. 8, commendaturos ex Syria profugos, lege, commendaturus.

Pag. 795 num. II8 lin. 5 Generalis Priori, lege Prior.

Pag. 802 num. 144 lin. 8 a fine. Neque vero habenda oratio, lege, ratio.

Ibid. ad finem Conclusionis adde sequentia.

Simile judicium, postquam impressus hic Commentarius erat, de eo tulerunt viri in dignitate tam ecclesiastica quam religiosa constituti, & eruditionis nota celebres, ex Italis, Francis, Anglis, [cultus apud Coptos.] Germanis ac Belgis, rogati eum totum accurate legere ac relegere; cum parati essemus, etiam post impreßionem, mutare vel omittere, si quid displicuisset. Sed negarunt omnes quidquam mutandum vel omittendum, mirifice probantes singula, nobisque testimonium dantes quod solidißime adstrueretur, quidquid hic affirmatur.

AD DIEM IX.

DE S. PROCHORO DIACONO

Prochorus, e primis Diaconis, Episcopus Nicomediensis, Martyr Antiochiæ (S.)

Pag. 818 post num. 3 adde. In quodam indice alicujus Martyrologii Coptici, a mense Thuth usque ad Amscir inclusive, seu a XXVIII Augusti ad XXVI Februarii, nobis Latine reddito, ad XX diem mensis Tubach, qui Ianuarii nostri diei XV respondet, notatur memoria S. Prochori unius ex LXXII, uti inter Prætermissos ad eam diem dictum est. In aliis hujus generis Kalendariis, apud nos & Seldenum in libro de Synderiis Hebræorum, nihil tale notatur. Sed bene ad XXVII Iulii S. Prochori & sociorum ejus, [etiam 19 Ianuarii 9 & 10 Martii.] secundum exemplar quod in Collegio nostro Maronitico Romæ habetur, nobisque Latine curavit reddendum Athanasius Kircherus, per Simonem Gratiam dicti collegii alumnum.

Pag. 823 num. 5 lin. 10 ἐυψύχιως, lege ἐυψύχως.

Pag. 827 num. 4 lin. 2 constare posset, unde quo potißimum tempore floruerit, lege unde constare posset, quo &c.

DE S. HUGONE ROTOMAG.

Hugo, Archiepiscopus Rotomagensis, Haspri in Belgio (S.)

Pag. 843 num. 1, lin. 20, Fridericus Flonetus, lege, Flouëtus.

Pag. 844 post num. 3 hæc adde.

[4] Idem simplicem memoriam Hugonis Archiepiscopi adscripserat die XIX Ianuarii, quod de Rotomagensi ad istum diem inter prætermissos censuimus; uti etiam secimus ad varios dies Martii, nempe ad diem IX, [qui cultus antiquior & despositionis dies fuisse videtur] quando in veteri Martyrologio Casinensi invenimus notatum Hugonem Archiepiscopum cum titulo Confessoris; eoque fidentius quod idem mox sequenti die X inveniretur in MSS. Bruxellensi, Neapolitano, Florentino, Pulsanensi, ubi partim Episcopi partim Archiepiscopi, & semper Confessoris titulo insignitur. Neque etiam ab ea sententia discedendum putamus. Quia autem ea Martyrologia, Martio S. Hugonem adscribentia, omnia externa sunt, opinamur, antiquiores omnes fastos, etiam Francicos, unde ceteræ nationes suos auxerunt, Depositionem S. Hugonis tali mense notatos habuisse; postea vero, occasione alicujus Elevationis Translationisve solennius apud Gemmeticum factæ, istic in Aprilem traductam esse festivitatem præcipuam, priori, ut sæpe alias notamus, paulatim obliterata; & sic transiisse ad Hasprenses Vedastinosque.

[5] Qui nuper Archiepiscoporum Rotomagensium Historiam vulgavit, conatus est probabile reddere, quod præter S. Hugonem de quo agimus, alius ejusdem nominis, scilicet Caroli Magni filius, Abbas Hugo paßim nuncupatus, Rotomagensem Sedem tenuerit eaque abdicata Gemmetici obierit; & hujus potius corpus esse censet, quod fuerit postea Hasprum devectum. Quæ non credo eum scripturum fuisse, si Hugonis Abbatis historiam melius perspectam habuisset. Tractavit eam perquam erudito libello Ioannes Beslius, qui una cum Historia Pictavensium aliisque ejus opusculis prodiit anno 1647 Parisiis, ubi colliguntur omnia scriptorum antiquorum de eo loca; neque quisquam producitur qui aliud quam cœnobialia monasteria in eum collata a Fratre Ludovico Pio Imperatore dicat: quæ cum plura toto teneret Imperio, vulgari cognomento dictus est Abbas, quamvis sui factus arbitrii vitam potius militarem duxerit, quam & militariter finivit, prout ex coævi cujusdam auctoris Annalibus scribit prælaudatus Beslius. Annalium istorum verba hæc sunt, Anno DCCCXLIV Pippini Regis Aquitaniæ Duces, Karli, Calvi scilicet, exercitum superant VII Idus Iunii: in quo prælio occiderunt Hugo Abbas, patruus Karli, & Ribotho Abbas, Raban quoque signifer cum aliis multis ex nobilioribus. Hic ergo Hugo, neque Episcopus fuit, neque Sanctus: si quis autem suspicari velit, eum inter plures alias Abbatias etiam Gemmeticensem possedisse, eoque ex Tholosanis finibus relatum esse ad sepulturam; eidem poterit verosimile videri, illam S. Hugonis Archiepiscopi & Hugonis Abbatis confusionem ex tali principio natam esse: quam sicut non miramur in MS. Florarium irrepsisse ad prædictum X diem Martii; ita non capimus quo fundamēto auctor dicat de Altimontēsi monasterio, quæ Gēmeticenses dicunt de suo, his verbis: In Hannonia cœnobio quod dicitur Altus-mons, depositio S. Hugonis Episcopi, de stirpe Karolidarum: hic primo Rotomagensis Episcopus, postea in præfato loco monachus. Fortasse hanc quoque Abbatiam, quæ ad Sabim haud procul Malbodio sita est, possedit Hugo Caroli filius, eo intervallo temporis, quod regularibus Abbatibus vacuum relinquit Catalogus ipsius loci apud Sanmarthanos seculo VIII, IX & X. An ibi adhuc aliqua alicujus Hugonis, ut Sancti memoria sit, necdum comperi; hoc certum ex Hierogazophylacio Arnoldi Raißii, non prætendere Altimontenses, quod hujusmodi aliquis apud se sepultus sit, alias id non prætermisisset indicare Arnoldus; & Molanus inter Natales Sanctorum Belgii voluisset illius meminisse; & in Additionibus ad Vsuardum hoc die dubitationis aliquid movisset de eo corpore quod Haspri colitur.

AD DIEM X.

[Commentarius]

Pag. 846 col. I lin. 6 & 8 Tellan, lege, Tellau.

Pag. 879 num. 6, lin. 10 moralitale, lege, moralitate.

Pag. 888 col. I lin. 11 mox iturum, lege, moriturum.

[APPENDIX]

SYNAXARIVM
Ex Menologio, jussu Basilii Imperatoris collecto, cujus sex postremi menses servantur manuscripti in monasterio Cryptæ ferratæ in Latio.

EX MS. CRYPTÆ FERRATÆ

ΜΗΝ ΑΠΡΙΛΛΙΟΥ. ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΜΑΡΙΑΣ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΣ.

I DIE S. Maria Ægypt.

Η Ὁσία Μητὴρ ἡμῶν Μαρία πόρνη πρότερον ἦν, πολλὰς ψυχὰς νέων ἀπολέσασα, διὰ τῆς κατὰ μίξιν ἡδονῆς, [2 Aprilis.] ἐπὶ χρόνοις δεκαεπτὰ ἐν Αἰγύπτῳ τῇ πορνείᾳ προσμείνασα, ὕστερον ἔδωκεν ἑαυτὴν τῷ Θεῷ, τρόπῳ τοιούτῳ. Ἀπερχομένων τινῶν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα προσκυνῆσαι τὸν τίμιον σταυρὸν, ἀπῆλθε καὶ αὐτὴ, καὶ ὑπὸ Ἀγγέλουa κωλυθεῖσα εἰσελθεῖν εἰς τὸν ναὸν, καὶ προσκυνῆσαι τὸ τίμιον ξύλον, ἐλυπήθη · καὶ ὑποσχομένη δουλεῦσαι τῷ Θεῶ, συνεχωρήθη τὴν εἴσοδον. Τότε συνταξαμένη τῇ Θεοτόκῳ διεπέρασε τὸν Ἰορδάνην, καὶ ἠγονίσατο ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐπὶ χρόνοις τεσσαράκοντα ἑπτὰ, μηδἐνα τῶν ἀνθρώπων ἰδοῦσα. Ἀλλὰ Θεὸς, θἐλων φανερῶσαι αὐτὴν, παρεσκέυασεν ἀπελθεῖν εἰς τὴν ἔρημον τὸν Ὅσιον Ζωσιμᾶν, τὸν καὶ τὴν ἐξαγόρευσιν ἀυτῆς δεξάμενον, καὶ ὑποστρέψαντα αὐτὴν (Ὅτε καὶ τὸν Ἰορδάνην ἐπέρασε ἐπάνω τῶν ὑδάτων) καὶ ὕστερον νεκρὰν ἑυρόντα ἀυτὴν καὶ τὸ ὄνομα ἀυτῆς γεγραμμένον εἰς b κέραμον, καὶ θάψαντα ἀυτὴν βοηθήσαντος τοῦ λέοντος.

[Annotata]

a Historia Vitæ nullam Angeli mentionem facit, sed solum occulta virtutis.

b In testam, cum Vitæ omnes habeant, in terra, ἐν τῇ γῇ.

ΜΗΝΙΤῼ ΑΥΤῼ Β᾽ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΑΠΦΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΑΙΔΕΣΙΟΥ.

II SS. Apphiani & Ædesii MM.

Ἀπφιανὸς καὶ Αἰδέσιος, οἰ τοῦ Χριστοῦ Μάρτυρες, ὑπῆρχον ἐπὶ τῆς βασιλείας Μαξιμιανοῦ. Ἐκ μητρὸς μὲν ἀδελφοὶ, ἐκ τῆς Λυδίας δὲ χώρας ὁρμώμενοι. Εἰς Βηρυτὸν δὲ γενόμενοι, ὑπὸ τοῦ Μάρτυρος a Παμφίλου, τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ἐδιδάχθησαν. Ὅθεν κρατηθέντες παρέστησαν τῷ τοῦ πόλεως Ἄρχοντι. [2 & 8 Apr.] Καὶ μὲν Ἀπφιανὸς πρῶτον κηρύξας τὸν Χριστὸν παῤῥησίᾳ, πληγὰς κατὰ τοῦ προσώπου ἐδέξατο. Καὶ τοῖς τῶν στρατιωτῶν ποσὶν ἐπὶ γῆς πεσῶν, κατεπατήθη καὶ ἐπικρεμασθεὶς ἐκ τῶν λακτισμάτων, ὀγκάθη καὶ διερράγη · ἐπιμένων δὲ τῇ εἰς Χριστὸν ὁμολογίᾳ, τῷ βυθῷ τῆς θαλάσσης ἐν απεῤῥίφη, καὶ ἐν ἀυτῷ ἐτελειώθη. δὲ Αἰδέσιος καταδικασθεὶς τιμωρίσθαι ἐν τοῖς τοῦ χαλκοῦ μετάλλοις, ἐπέμφθη εἰς Ἀλεξάνδρειαν. Καὶ ἐν μιᾷ ἰδῶν τὸν τῆς Ἀλεξανδρείας Ἄρχοντα, τοὺς ἐκεῖ Χριστιανοὺς τιμωροῦντα, δραμὼν ἔπληξεν αὐτὸν μετὰ b ῥάβδου, ὅθεν πολλὰ βασανισθεὶς, καὶ τὸ ὕστερον ἐν τῷ τῆς θαλάσσης πελάγει ῥιφεὶς, ἐτελειώθη.

[Annotata]

a Eusebius, qui solus & unicus fons est scientiæ de his Sanctis habendæ, Beryti seculares litteras percepisse Apphianum scribit, Ædesium ait S. Pamphili discipulum fuisse, utique Cæsareæ: ubi etiam Apphianus potuit fratris exemplo Christianam fidem esse amplexus. An instructore Pamphilo? Id per meram conjectandi licentiam hic asseritur.

b De virga tacent alia MSS. & melius: cum Eusebius solum dicat manu percussum Præfectum.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ.

S. Polycarpi M.

Καὶ οὗτος Ἅγιος Πολύκαρπος, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ἐπὶ τῆς βασιλείας ἦν τοῦ δυσσεβοῦς καὶ παρανόμου Μαξιμιανοῦ, ἐκ τῆς πόλεως Ἀλεξανδρείας. Χριστιανὸς δὲ ὢν, καὶ ζῆλον ἔχων πολὺν πρὸς Θεὸν, καὶ θεωρῶν καθεκάστην ἡμέραν τοὺς τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντας κρατουμένους, καὶ διαφόροις βασάνοις ἐξεταζομένους, οὐχ ὑπέμεινεν · ἀλλὰ προκαθήμενον τὸν Ἄρχοντα ἰδὼν, καὶ τὰ τῶν ἂνθρώπων αἵματα ὥσπερ ὕδατα ἐκχύοντα, σταθὲις εἰς πρόσωπον αὐτοῦ, ἤλεγξεν αὐτὸν εἰπών · Ἵνα τί τοσοῦτον ἐπελάθου τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, κύων ἀκόρεστε, ὅτι τοὺς ὁμογενεῖς καὶ ὁμοφύλους ἀνθρώπους κατακόπτεις ὡς ξύλα τοῖς ξίφεσι, δι᾽ ὅτι τὸν ἀληθινὸν Θεὸν κηρύττουσι, καὶ τὴν πλάνην τῶν εἰδώλων ἐλέγχουσι, καθὼς καὶ ἐγὼ δοῦλος Χριστοῦ ὑπάρχων; Ὅθεν εἰς ὀργὴν κινήσας τὸν Ἄρχοντα, κρατηθεὶς ἐτιμωρήθη ἰσχυρῶς · καὶ τὸν Χριστὸν διὰ στώματος φέρων μέχρι τέλους, ἀπεκεφαλίσθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Γ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΑΣ ΤΗΣ ΠΑΡΘΕΝΟΥ.

III S. Theodosiæ V. M.

Θεοδοσία, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ἦν μὲν ἀπὸ τῆς πόλεως Τύρου, ὀκτὼ καὶ δέκατον δὲ ἄγουσα τῆς ἡλικίας χρόνον. Ἐπεὶ Χριστιανὴ ἦν κρατηθεῖσά παρέστη τῷ τῆς χώρας Παλαιστίνης Ἄρχοντι, καὶ ἐρωτηθεῖσα, ὡμολόγησε τὸν Χριστόν. Ὅθεν ἐτύφθη κατὰ τῶν πλευρῶν καὶ τῶν μαζῶν, καὶ κατηναγκάσθη ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ θύσαι τοῖς ἰδώλοις a. Μὴ πεισθεῖσὰ δὲ, ἀπεκλείσθη ἐν τῇ φυλακῇ, παραγγελίαν δεξαμένου τοῦ δεσμοφύλακος, μὴ μόνον ἀσφαλῶς φυλάττεσθαι αὐτὴν, ἀλλὰ μὴ δὲ πρὸς ἐπίσκεψιν ἀυτῆς εἰσέρχεσθαί τινα, κομίζειν αὐτῇ τὰ πρὸς βρῶσιν, ἕως οὗ ἀρνήσηται τὸν Χριστὸν, καὶ θύσῃ τοῖς λεγομένοις θεοῖς. Μετὰ δὲ πολλῶν ἡμερῶν παραδρομὴν, πάλιν ἐξελθοῦσα τῆς φυλακῆς, καὶ ἀναγκασθεῖσα θῦσαι τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσι, καὶ μὴ ἀνασχομένη ἀκοῦσαι τοῦτο ἐτιμωρήθη ἀφειδῶς πρότερον, ἐ͂ιτα ῥιφεισα ἐν τῇ θαλάσσῃ, παρέδωκε τῷ Κυρίῳ τὸ πνεῦμα αυτῆς.

[Annotatum]

a Hactenus Eusebius, & mox subjungit mortem in mari illatam: hæc igitur intermedia credibile est accepta esse ex Actis diu post compositis, quorum apud nos æque ac Latinorum fides vacillat.

ΚΑΙ ΑΘΛΥΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΕΙΡΗΝΗΣ, ΑΓΑΠΗΣ, ΚΑΙ ΧΙΟΝΙΑΣ.

SS. Irenes Agapes & Chioniȩ.

Εἰρήνη, Ἀγάπη, καὶ Χιονία, αἱ τοῦ Χριστοῦ Μαρτυρες, ὑπῆρχον μὲν ἔπὶ τῆς βασιγείας Μαξιμιανοῦ, ἐκ τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης, διὰ δὲ τὸν διωγμὸν κατέλιπον πάντα, καὶ ἀνῆλθον ἐν ὄρει τινὶ καὶ ἡσύχαζον, νηστεύουσαι καὶ τῷ Θεῷ προσευχόμεναι. Ἀλλὰ κατᾳμηνυθεῖσαι, ἐκρατηθησαν καὶ παρέστησαν τῷ Ἄρχοντι, καὶ ὑπ᾽ ἐκείνου ἀναγκασθεῖσαι ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, οὐκ ἐπείσθησαν. Ὅτεν τὴν μὲν Ἀγάπην καὶ τὴν Χιονίαν πυρὶ ἀνεῖλεν, τὴν δὲ Εἰρήνην ἑυρὼν ἔχουσαν ἱερὰ βιβλία, ἐν ὂις ἀνεγίνωσκον αἱ Ἅγιαι, ἐκεῖνα μὲν κατέκαυσε πυρὶ, αὐτὴν δὲ προσέταξεν ἀπενεχθῆναι ἐν πορνείῳ πρὸς τὸ μιανθῆναι ὑπὸ τῶν ἀκολαστῶν. Αλλὰ σκεπασθεῖσα ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος, διεφυλάχθη καθαρὰ, μηδενὸς ἀυτῇ τολμήσαντος προσεγγίσαι. Τοῦτο δὲ μαθὼν Ἄρχων, πάλιν ἤγαγεν αὐτὴν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, ἀναγκάζων ἀρνήσασθαι τὸν Χριστόν. Ὡς δὲ οὐκ ἔπεισε, καὶ αὐτὴν πυρὶ a παρέδωκε · καὶ ὅυτω τελειωθεῖσαι αἱ τρεῖς, ἀπέλαβον βασιλείαν οὐρανῶν.

[Annotatum]

a Non igni hanc tradidit tyrannus; sed ab impuris manibus ereptam assecutus miles, tenso arcu sagittavit eam, ut habent Acta.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ ΝΙΚΗΤΑ.

S. P. Nicetæ C.

Νικήτας, ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν καὶ Ὁμολογητὴς τοῦ Χριστοῦ, ὑπῆρχεν τῇ συγχωρήσει Θεοῦ ἐπὶ βασιλείας τῶν εἰκονομαχων · πρότερον ἐκ βρἑφους κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Χριστοῦ καταλιπὼν πάτερα, μητέρα, ἀδελφοὺς, ἀδελφὰς, συγγενεῖς, οἰκείαν, πατρίδα, φλοῦτον, καὶ ἄρων τὸν σταυρὸν ἀυτοῦ προθύμως, καὶ ἀκολουθήσας τῷ Χριστῷ, καὶ γεγονὼς ἄξιος αὐτοῦ μαθητής. Ἀπελθὼν γαρ ἐν τῇ μονῇ τοῦ Μηδικίου, τοσοῦτον ἠγωνίσατο πρὸς ἀρετὴν, ὡς ὑπερβαλεῖν πάντας τοὺς ἐκεῖ μοναχοὺς · ἀλλὰ καὶ τοῦ χαρίσματος ἠξιώθη τῶν θαυμάτων · καὶ διὰ τὴν ἀρετὴν ἀυτοῦ τῇ παρακλήσει τῶν μοναχῶν ἐγένετο καὶ Ἡγούμενος, καὶ καλῶς διεκυβέρνα τὸ ποίμνιον. Ἐπεὶ δὲ καιρὸς ἐκάλει αὐτὸν πρὸς τὸ μαρτύριον, ἀποστείλαντες οἱ ἐικονόμαχοι προσεκαλέσαντο αὐτὸν, καὶ κατηνάγκαζον ἀρνήσασθαι τὴν τῶν σεπτῶν ἐικόνων προσκύνησιν, συνελθεῖν δὲ τῇ ἁιρέσει αὐτῶν · ὡς δὲ οὐκ ἔπεισαν ἐξορίαις καὶ λιμοῖς καὶ ταλαιπωρίαις ὑποβαλόντες, ἀνεῖλον.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΙΩΣΗΦ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΟΥ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ.

S. Joseph Poëtæ.

ὅσιος Ἰωσὴφ, Ποιητὴς τῶν κανόνων, ὑπῆρχεν ἐκ τῆς Σικελίας, υἱὸς Πλουτίνου καὶ Ἀγάθης. Ἁλούσης δὲ τῆς τούτου πατρίδος ὑπὸ τοῦ τῶν Ἄφρων ἔθνους, ἦλθεν εἰς Θεσσαλονίκην, καὶ ἀπελθὼν ἔν τινι μοναστηρίῳ, καὶ γεγονὼς μοναχὸς ἠγωνίζετο, μελετῶν καὶ τὰς θείας γραφὰς ἐπιμελῶς · δι᾽ χειροτονηθεὶς καὶ Πρεσβύτερος, μετὰ Γρηγορίου τοῦ Δεκαπολίτου εἰς Κωνσταντινούπολιν ἦλθεν. Ἀποσταλεὶς δὲ ἐις Ρὥμην διὰ τὴν τῶν εἰκονομάχων αἵρεσιν, ἐκρατήθη παρὰ τῶν Σαρακηνῶν, καὶ ἀχθεὶς ἐις τὴν Κρήτην, ἀπεκλείσθη ἐις φυλακήν. Καὶ μετὰ θάνατον Θεοφίλου τοῦ εἰκονομάχου ἀπολυθεὶς τῆς φυλακῆς, τῇ βοηθεία τοῦ Ἁγίου Νικολάου, ἦλθεν ἐις Κωνσταντινούπολιν, καὶ λοιδορηθεὶς ἐξωρίσθη εἰς Χερσῶνα. Ἐκεῖθεν δὲ ἀνακληθεὶς, πάλιν ἦλθεν ἐις τὸ Βυζάντιον, καὶ γέγονε Φύλαξ τῶν ἱερῶν σκευῶν τῆς μεγάλης ἐκκλησίας. Χαρίσματα δὲ ἔχων ἐκ Θεοῦ, πολλοὺς Ἁγίους κανόσι τιμήσας, ἐκοιμήθη.

ΜΗΝΙ ΤΩι ΑΥΤΩι Δ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΑΓΑΘΟΠΟΔΟΣ ΚΑΙ ΘΕΟΔΟΥΛΟΥ.

IV SS. Agathopodis & Theoduli MM.

Ἀγαθόπους ἱερώτατος Διάκονος, καὶ Θεόδουλος εὐλαβέστατος Ἀναγνώστης, οἱ τοῦ Χρίστοῦ Μάρτυρες, ὑπῆρχον μὲν ἐκ τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης· διὰ δὲ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν κρατηθέντες παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν, παρέστησαν τῷ τῆς πόλεως Ἄρχοντι, καὶ κατηναγκάζοντο θῦσαι τοῖς εἰδώλοις· μὴ πεισθέντες δὲ ἀπεκλείσθησαν εἰς φυλακὴν· καὶ τῇ νυκτὶ ἐκείνη ἴδον ἀμφότεροι τοιαύτην ὀπτασίαν. Ἔδοξαν πλοῦν ἐπιβῆναι, καὶ πλέειν ἐν τῇ θαλάσσῃ· κλύδωνος δὲ σφοδροῦ γεγονότος, ἰδεῖν τὸ πλοῖον συντριβὲν, καὶ τοὺς ἐμπλέοντας καταποντισθέντας, ἑαυτοὺς δὲ μόνους περισωθέντας, καὶ εἰς ὄρος ὑψηλὸν ἀνελθόντας. Ἐδήλου δὲ τὸ ὅραμα, τὴν διὰ θαλάσσης αὐτῶν τελείωσιν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν. Καὶ γαρ ἅμα πρωῒ τῆς φυλακῆς αὐτοὺς ἐξαγαγὼν Ἄρχων, ἠνάγκαζε θῦσαι τοῖς εἰδώλοις · μὴ πεισθέντας δὲ, τῷ βυθῷ τῆς θαλάσσης ἐνέῤῥιψε · καὶ ὅυτως ἐτελειώθησαν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Ε᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΦΕΡΒΟΥΘΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΗΣ.

V S. Pherbuthȩ & Socior. MM.

Ἡτοῦ Χριστοῦ Μάρτυς Φερβούθη, μετὰ τὴν ἄθλησιν καὶ τελείωσιν τοῦ ἀδελφοῦ αὐτῆς Συμεῶν τοῦ Ἐπισκόπου, ἐν οἰκήματι ἡσυχάζουσα μετὰ τῆς ἀδελφῆς καὶ τῆς δούλης αὐτῆς, ἐδίδασκε τοὺς προσερχομένους αὐτῇ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν · Ἐφθόνουν δὲ οἱ Ἰουδαῖοι, [22 Aprilis.] καὶ διεπρίοντο, καὶ ἑυρόντες πρόφασιν, ἐφόνευσαν ἀυτὰς τρόπῳ τοιούτῳ. τοῦ Βασιλέως τῶν Περσῶν Σαβωρίου γυνὴ, περιεποιεῖτο τοὺς Ἰουδαίους · ἐπὶ δὲ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ἠσθένησε, προσῆλθον ἀυτῇ, καὶ διέβαλον τὰς Ἁγίας, εἰπόντες ὅυτως · Ὅτι διὰ τὸ φονευθῆναι παρὰ τοῦ ἀνδρός σου τὸν Ἐπίσκοπον Συμεῶνα, αἱ ἀδελφαὶ αὐτοῦ κατειργάσαντό σε διὰ μαγείας, ὅπως ἀποθάνης · ἀλλ᾽ ἐι βούγει ὑγιᾶναι, πρόσταξον, καὶ σχισθήτωσαν μέσον, καὶ κρεμασθήτωσαν τὰ διχοτομήματα ἀυτῶν, καὶ δίελθε μέσον, καὶ ὑγιανεῖς. Καὶ τούτου γενομένου, αἱ μὲν Ἅγιαι ἀπέλαβον τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν · δὲ Βασίλισσα, πρὸς τὸ μὴ ὑγιᾶναι, ἐκληρονόμησε καὶ γεεννᾶν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ς᾽ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΟΝ ΕΥΤΥΧΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ.

VI S. P. Eutychii Patr.

Εὐτύχιος, ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας Ἰουστινιανοῦ τοῦ μεγάλου · ἦν δὲ ἐκ τῆς χώρας Φρυγίας. Καλῶς δὲ ἀνατραφεὶς ὑπὸ Ἡσυχίου τοῦ Πρεσβυτέρου καὶ θαυματουργοῦ, πάππου αὐτοῦ ὅντος, καὶ τὰ ἱερὰ γράμματα ἐις ἄκρον ἐκμελετήσας, προσελήφθη παρὰ τοῦ Ἐπισκόπου Ἀμασείας. Καὶ γεγονὼς μοναχὸς, ἐ͂ιτα Πρεσβύτερος, ἡσύχαξεν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου Μελετίου. Τῆς δὲ πέμπτης Συνόδου παρὰ Ἰουστινιανοῦ συγκροτηθείσης, τοῦ Ἀμασείας ἀσθενοῦντος, ἀπεστάλη ἀντ᾽ ἐκείνου, καὶ διὲπρεψεν ἐν τῇ Συνόδῳ, ὡς καὶ τὸν Πατριάρχην Μηνᾶν εἰπεῖν, Ὅτι ὂυτός ἐστιν διαδοχός μου. Ἐξ οὗ καὶ μετὰ τελευτὴν ἐκείνου γίνεται Πατριάρχης, καὶ προσκρούσας πρὸς τὸν, Βασιλέα ἐξορίζεται · μετὰ θάνατον δὲ Ἰουστινιανοῦ ἀπέλαβεν τὸν θρόνον αὐτου παρὰ Ἰουστίνου καὶ Τιβερίου · καὶ πολλὰ θάυματα ποιησας, καὶ μεγάλου θανατικοῦ δι᾽ εὐχῆς ἀναστείλας ὁρμὴν, καὶ Τιβερίου εἰπὼν τὸν θάνατον, ὡς καὶ πρότερον τὴν βασιλείαν, ἐκοιμήθη, ταφεὶς ἐν τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΡΝ᾽ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΠΕΡΣΙΔΙ ΤΕΛΕΙΩΘΕΝΤΩΝ.

SS. CL. Martyrum in Perside.

Σαβώριος δυσσεβὴς, Βασιλεὺς Περσῶν, κατὰ τῆς ἐπικρατείας τῶν Ρὡμαίων, κουρσεύσας a ἐπὶ Κωνσταντίου Βασιλέως Ρὡμαίων (τοῦ Θεοῦ τοῦτο συγχωρήσαντος, διὰ τὴν τότε κινηθεῖσαν ἅιρεσιν τοῦ ματαιόφρονος Ἀρείου, τοῦ καὶ αὐτὸν τὸν Βασιλέα πείσαντος τὰ ὅμοια φρονεῖν) ὑπὸ Εὐσεβείου τοῦ Πρεποσίτου Ἀρείανου ὄντος, πολλὰ κάστρα καὶ χώρας ἀφανίσας, πολλὴν ἀνελάυετο αἰχμαλωσίαν ἐκ τῶν Χριστιανῶν · ὧν, οἱ μὲν ἐσφάγησαν, οἱ δὲ κατὰ τὴν ὁδὸν ἐτελεύθηοαν · ἑκατὸν δὲ καὶ πεντήκοντα μόνοι περιλειφθέντες, ἀπήχθησαν εἰστ Περσίδα, δεδεμένοι ταῖς ἀλύσεσι, καὶ παρεδόθησαν τῇ φυλακῇ, καὶ ἐταλαιπωροῦντο ἐν αὐτῇ ἐπὶ ἡμέραις πολλαῖς. Εὐκαιρήσας δέποτε Σαβώριος ἀπὸ τῶν ματαίων πραγμάτων, καὶ ἀνάψας πυρὰν μεγάλην, ἐξήγαγε τοὺς Ἁγίους τῆς φυλακῆς, καὶ ἠνάγκασεν ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν καὶ θῦσαι τῷ πυρί. Ὡς δὲ οὐκ ἔπεισεν, ἀνέβαλεν αὐτοὺς εἰς τὸ πορ · καὶ ὅυτως ἐτελειώθησαν.

[Annotatum]

a Κουρσέυω incursionem facio, prædas ago, vox Græco barbara: quomodo Κοῦρσος & κοῦρσον apud Codinum & alios sequioris ævi accipitur pro præda. Ita mox Præpositus & Castra a Latinis sumuntur.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Ζ᾽ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΕΟΡΓΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΙΤΥΛΗΝΗΣ.

VII S. P. Georgii Ep. Confess.

Γεώργιος, ἐν Ἁγίοις καὶ θεοφόρος Πατὴρ ἡμῶν, θερμότατος Ὁμολογητὴς τοῦ Χριστοῦ, ἦν υἱὸς εὐγενῶν καὶ πλουσίων καὶ εὐσεβῶν γογέων · ὧν τὸν μεν πλοῦτον μισισας, τὴν δὲ εὐσέβειαν ἀγαπήσας, καὶ ἐυγενείας καὶ δόξης καταφρονήσας διὰ τὸν πρὸς Χριστὸν πόθον, ἀπελθὼν ἐν μοναστηρίῳ ἐγέ νετο μοναχὸς, ἐν καὶ ἄλλας μὲν πολλὰς κατόρθωσεἡ ἀρετὰς, ἐξαιρέτως δὲ τὴν ἐλεημοσύνην · ὅλην γαρ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὸν Δαβὶδ, ἐλεῶν καὶ δανείζων οὐκ ἐπαύετο. Διὰ τοῦτο οὖν, παρακλήσει τοῦ κλήρου τῆς ἐν Μιτυλήνῃ ἐκκλησίας, χειροτονεῖται Ἐπίσκοπος, τῆς ἰσης ἐλεημοσύνης ἐχόμενος. Ἐπεὶ καὶ τῶν εἰκονομάχων ἅιρεσις ἀνεφάνη, ἐκείνης μὲν κατέστη ἀντίμαχος, τῆς δὲ ὀρθοδοξίας ὑπέρμαχος. Αὐτὸς δὲ τὰς σεπτὰς ἐικόνας τιμῶν καὶ προσκυνῶν, καὶ τοὺς ἄλλους διδάσκων, πολλὰ δὲ θαύματα ἐργαζόμενος, προὲγνω δι᾽ ἀποκαλύψεως καὶ τὴν ἑαυτοῦ τελευτὴν, ἀστέρος θείου ταυτὴν δηλώσαντος · καὶ ὅυτω πρὸς Κύριον ἐξεδήμησεν.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΑΛΛΙΟΠΙΟΥ.

S. Mart. Calliopii.

Καλλιόπιος, Μάρτυς τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ τῆς Βασιλείας ὑπῆρχε τοῦ Μαξιμιανοῦ, ἐκ τῆς χώρας μὲν Παμφυλίας, υἰὸς δὲ Θεοκλείας τινὸς, Χριστιανῆς πλουσίας. Τραφεὶς δὲ παρὰ τῇ μητέρι εὐσεβῶς, καὶ ταῖς θείαις ἐμελετήσας γραφαῖς, διωγμοῦ ἐπικειμένου, ἀπῆλθεν αὐτόκλητος εἰς Πομπηιούπολιν, καὶ σταθεὶς ἔμπροσθεν τοῦ Ἡγεμόνος Μαξίμου, ὡμολόγησε τὸν Χριστόν. Δεθεὶς οὖν τὰς χεῖρας ὀπίσω, καὶ τυφθεὶς ἀφειδῶς, ἐβλήθη ἐν τῇ φυλακῇ. Συνεισῆλθε δὲ καὶ μητὴρ ἀυτοῦ, καὶ ἀπεσπόγγιξε τὰ αἵματα αὐτοῦ · δοὺς γαρ πάντα τὸν πλοῦτον αὐτῆς τοῖς πτωχοῖς, ἠκολούθη τῷ υἱῷ. Ἐκβληθεὶς δὲ τῆς φυλακῆς κατεδικάσθη σταυρωθῆναι, οὐκ ἐν τῷ πάθει μόνον κοινωνπν τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις · καὶ γαρ μεγάλη πέμπτη ἦν ὅτε ἐσταυρώθη. Δοῦσα δὲ μητὴρ ἀυτοῦ τοῖς δημίοις πέντε Χρυσίνους, παρεκάλεσεν αὐτοὺς μὴ ὁμοίως τῷ Χριστῷ σταυρῶσαι τὸν υἱὸν ἀυτῆς, ἀλλὰ κατὰ κεφαλῆς. Καὶ σταυρωθεὶς ὥρᾳ τρίτῃ τῆς παρασκευῆς, παρέδωκε τὸ πνεῦμα· καὶ ἐπιπεσοῦσα αὐτῷ μητὴρ αὐτοῦ ἀφῆκε τὴν ψυχήν.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΡΟΥΦΙΝΟΥ ΔΙΑΚΟΝΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

S. Rufini & Sociorū MM.

Ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ παρανόμου Μαξιμίνου, διωγμοῦ μεγάλου κατὰ τῶν Χριστιανῶν κινηθέντος, πᾶς ὅστις τὸν Χριστὸν ὡμολόγει, ὑπὸ τῶν εἰδωλολατρῶν κρατούμενος, καὶ πολλαῖς βασάνοις καθυποβαλλόμενος, τελευταῖον θανάτῷ παρεδίδου. Ὑπάρχων δὲ κατ᾽ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν καὶ Ἅγιος Ροὑφίνος Διάκονος τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας, καὶ πολλους διδάσκων ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ ἐκρατήθη, καὶ ἀπεκλείσθη εἰς φυλακήν. Ἀκυλίνα δέ τις Χριστιανὴ, ἐπισκεπτομένη αὐτὸν, ἐκρατήθη καὶ ἀυτη. Καὶ ἀμφώτεροι παραστάντες τῷ Ἄρχοντι καὶ τιμωρηθέντες, ἐ͂ιτα θαυματουργήσαντες, παρεσκέυασαν τοὺς παρεστῶτας διακοσίους στρατιώτας πιστεῦσαι τῷ Χριστῷ. Καὶ παραυτίκα ὀργισθεὶς Ἄρχων προσέταξεν ἅπαντας μαχαίρᾳ θανατωθῆναι. Καὶ δήσαντες αὐτοὺς οἱ δήμιοι, ἠγαγον ἐπὶ τὸν τόπον τῆς τελειώσεως · καὶ ἀπἐκεφάλησαν ἅπαντας, εὐχαριστοῦντας τῷ Κυρίῳ μέχρι τέλους.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Η᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΠΑΥΣΙΛΥΠΟΥ.

VIII S. Pausilypi M.

Παυσίλυπος, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ παρανόμου καὶ δυσσεβοῦς Ἁδρίανοῦ · διαγνωσθεὶς δὲ ὅτι τὸν Χριστὸν σέβεται, καὶ διδάσκει ἐπὶ τῷ ὀνόματι ἀυτοῦ, κρατηθεὶς καὶ δεθεὶς, [15 Aprilis.] προσήχθη τῷ Βασιλεῖ · καὶ παραστὰς αὐτῷ, ἠρωτήθη εἰ τὸν Χριστὸν ὁμολογεῖ Θεόν. Καὶ παῤῥησίᾳ κηρύξας ἀυτὸν Θεὸν ἀληθῆ καὶ ποιητὴν τοῦ παντὸς, παρεδόθη τῷ τῆς χώρας Εὐρώπης Ἐπάρχῳ, καὶ τύπτεται ῥάβδοις φειδῶς τριακοσίαις φυραῖς. Ἀνεθεὶς δὲ τῆς βασάνου, πάλινἠναγκάσθη ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ θῦσαι τοῖς εἰδώλοις · καὶ μὴ πεισθεὶς, ἐδέθη καὶ ἀπήγετο εἰς τὸ ἀποκεφαλισθηναι. Καὶ ἐν τῇ ὁδῷ τῶν δεσμῶν διαῤῥιχθέντων, ἐπέτεινεν ἑαυτὸν πρὸς τὸ φυγεῖν. Καὶ τοῦ μὲν ξίφους ἐλυτρώθη· εἰς τόπον δέ τινα διασωθεὶς, καὶ σταθεὶς, καὶ Θεῷ προσευξάμενος, ἀπέδωκε τὴν μαρτυρικὴν ἀυτοῦ ψυχὴν προθύμως τῷ Θεῷ, ἀπολαβὼν στέφανον ἀμάραντον καὶ ζωήν ἀχώρητον.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΕΛΕΣΤΙΝΟΥ ΠΑΠΑ ΡΩΜΗΣ.

S. Cælestini PP.

Κελεστῖνος ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς Βασιλείας Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ, ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ Ρὡμύιων, [6 Aprilis.] πᾶσαν ἀρετὴν κατορθώσας, καὶ πᾶσαν θείαν γραφὴν ἐκμελετήσας. Μετὰ δὲ τελευτὴν τῶν ἁγίων Ἐπισκόπων Ἰννοκεντίου, Βονιφατίου, Ζωσίμου, προχειρίζεται Πάπας τῆς μεγάλης Ρὥμης · συντρἑχων δὲ τῷ βίῳ λόγος, ἀιδέσιμον αὐτὸν τοῖς πᾶσι ἀπέφαινεν καὶ θαυμαστὸν · καὶ ἐν ἄλλοις μὲν πολλοῖς, ἐξαιρέτως δὲ ἐν τῇ τῶν ὀρθῶν δογμάτων ὑποτυπώσει, καὶ διαλέξει. Καὶ γαρ σὺν τῷ Ἅγίῳ Κυρίλλῳ δι᾽ ἐπιστολῆς δογματικῆς πλήρους ὀρθοδοξίας, ἣν ἀπέστειλεν ἐκ Ρὥμης ἐν τῇ συνόδῳ τῇ ἐν Ἐφέσῳ, τὸν δυσσεβῆ Νεστόριον καθεῖλε, καὶ τῆς τῶν ὀρθοδόξων ἐξήλασεν Ἐκκλησίας, βλασφημουντα εἰς τὸν Ὑιὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν Ἁγίαν Θεοτόκον. Ἔτι δὲ καὶ δι᾽ ἄλλων δογμάτων τὰς τῆς ἀνατολῆς Ἐκκλησίας τῆς τόυτου λύμης ἠλευθέρωσεν, καὶ πολλοὺς φωτίσας ἐτελειώθη ἐν εἰρήνῃ.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Θ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΒΑΔΙΜΟΥ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΑ ΝΔΡΙΤΟΥ.

IX S. Badimi M.

Βάδιμος Ὅσιος ὑπῆρχε μὲν ἐκ τῆς χώρας Περσῶν, πλουσίων δὲ γονέων ὑιὸς· ὧν τελευτησάντων, ἅπαντατὸν πλοῦτον σκορπίσας εἰς τοὺς πένητας, ἀπελθὼν εἰς μοναςήριον, ἐγένετο μοναχὸς, ἐ͂ιτα καὶ Ἀρχιμανδρίτης. Κηρύττων δὲ τὸν Χριστὸν, πολλοὺς ἐπ᾽ αὐτὸν ἐπιστρέφων ἐβάπτιζε. Καὶ μαθὼν τοῦτο Σαβώριος, ἀποστείλας ἐκράτησεν ἀυτὸν σὺν ἑπτὰ μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ ἀπέκλεισεν ἀυτὸν εἰς φυλακήν. Καὶ μετὰ τέσσαρας ἡμέρας προσέταξεν Σαβώριος τοῖς δημίοις, ἐκβαλεῖν ἀυτοὺς τῆς φυλακῆς, καὶ ἀποκεφαλῆσαι. Ἕνα δὲ τῶν a δημίων, Νηρσᾶν ὀνόματι, πρότερον ὄντα Χριστιανὸν, ἀρνήσαμενον δὲ τὸν Χριστὸν διὰ τὸν φόβον, γυμνοῦντα τὸ ξίφος τὸ ἀποκεφαλίσαι ἀυτοὺς, ἰδὼν Ἅγιος καὶ στενάξας, ἐταλάνισε, καὶ ὑπέμνησεν αὐτὸν τῆς μελλούσης ἡμέρας τὴν ἀνταπόδοσιν. δὲ Νηρσὰς, ἀρξάμενος τρέμειν ἀπὸτοῦ φόβου, δἐδωκε τῷ ἁγίῳ πληγὰς τέσσαρας · καὶ ὅυτω βίᾳ πολλῇ παρέδωκε τὸ πνεῦμα.

[Annotatum]

a Non fuit proprie Narsas unus lictorum: sed ad suæ apostasiæ confirmationem jussus est in Badimo partes agere lictoris, quamvis Principatu civitatis Ariæ insignitus, uti constat ex Actis.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ, ΤΩΝ ΕΝ ΠΕΡΣΙΔΙ ΤΕΛΕΙΩΘΕΝΤΩΝ.

SS. Martyres in Perside.

Σαβώριος, τῶν Περσῶν Βασιλεὺς, ἐκστρατεύσας κατὰ τῆς τῶν Ρὡμαίων γῆς, κατὰ τὸ πεντῆκοστὸν τρίτον ἔτος τῆς αὐτοῦ βασιλείας, καὶ νόμῳ πολἐμου πολυάνθρωπον πόλιν ἑλὼν, τοὺς ἐν ἀυτῇ μὲν στρατιώτας πάντας ἐφόνευσε, τὸν δὲ ἀπόλεμον ὄχλον, ὂιον γέροντας, γυναῖκας, παιδία, καὶ τὸν Ἐπίσκοπον Ἡλιόδωρον, καὶ τοὺς Πρεσβυτέρους, καὶ τοὺς Διακόνους, καὶ πάντας τοὺς ἐν τῷ Κλήρῳ περιεποιήσαντο. Μέλλων οὖν τελευτᾷν Ἐπίσκοπος Ἡλιόδωρος, ἐχειροτόνησεν ἀντ᾽ ἀυτοῦ Ἐπίσκοπον ἐκ τῶν Πρεσβυτέρων ἕνα. Καὶ τῆς ἐξ ἔθους δοξολογίας ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ ἀναφερομένης τῷ Θεῷ, ἀπελθών τις τῶν Περσῶν, ἐ͂ιπε τῷ Σαβωρίῳ · Ὅτι ὁὶ παρὰ σοῦ συγχωρηθέντες ζῇν Χριστιανοὶ, ἕνα ἐξ ἀυτῶν πρῶτον ποιησαντες, τῆς μὲν θρησκείας ἡμῶν καταβλασφημοῦσι, τῆς δὲ σῆς ἐξουσίας καταφρονοῦσι. Τότε ἀχθέντες, ἡναγκά σθησαν προσκυνῆσαι τῷ ἡλίῳ · μὴ πεισθὲντες δὲ ἅπαντες ἀπεκεφαλίσθησαν.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΥΦΥΚΙΟΥ, ΤΟΥ ΕΝ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑ.

S. Eupsychii M.

Εὐψύχιος, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ παραβάτου Ἰουλιανοῦ, ἀπὸ τῆς χώρας τῶν Καππαδοκῶν · ἀνεπίληπτον δὲ βίον καὶ γνώμην κεκτημένος ἁπλοῦν, ἐ͂ιχε καὶ πόθον πολὺν εἰς Χριστόν. Ὁρῶν δὲ τοὺς εἰδωλολάτρας ἀπερχομένους εἰς τὸν ναὸν τῆς λεγομένης Τύχης καὶ θύοντας, εἰς ἣν πιστέυων παραβάτης Ἰουλιανὸς θυσίας καθεκάστην προσέφερεν, ζήλῳ θείῳ κινηθεὶς, καὶ Χριστιανῶν τινῶν προσλαβόμενος, ἀπελθὼν κατέστρεψεν αὐτὸν ἐκ βάθρων, καὶ τὰ ἐν ἀυτῷ συνέτριψεν εἴδωλα. Μαθὼν δὲ ταῦτα παραβατης, ὠργίσθη σφόδρα, καὶ ἀποστείλας ἐκράτησεν ἅπαντας · καὶ τοὺς μὲν ἄλλους τῶν ἰδίων στερήσας, κακώσεσι ποικίλαις ὑποβαλὼν, ἐξώρισε· τὸν δὲ Μάρτυρα Εὐψύχιον, ὡς ἀίτιον γενόμενον τοῦ τοιούτου δράματος, πρῶτον μὲν ἀπέκλεισεν εἰς φυλακὴν · ἔπειτα τῆς φυλακῆς ἐκβαλὼν, καὶ πολλὰ βασανίσας, καὶ καταναγκάσας ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ πείσας, ἀπεκεφάλισεν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Ι᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΝΤΑ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΕΡΕΝΤΙΟΥ, ΑΦΡΙΚΑΝΟΥ, ΚΑΙ ΤΩΝ ΛΟΙΠΩΝ.

SS. XL. Martyrum.

Τερέντιος, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, μετὰ τῆς συνοδίας ἀυτοῦ, ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας Δεκίου, ἐκ τῆς χώρας Ἀφρικῆς · διωγμοῦ δὲ κινηθέντος, καὶ τῶν Χριστιανῶν φονευομένων, πολλοὶ φοβηθέντες καὶ ἀναγκασθέντες θῦσαι, καὶ μὴ πεισθέντες, ἀπεκλείσθησαν εἰς φυλακὴν παρὰ τοῦ Ἡγεμόνος Ἀφρικῆς. Εἶτα τῆς φυλακῆς ἐξελθόντες, πάλιν ἠναγκάζοντο ἀρνησάσθαι τὸν Χριστὸν, βασάνοις πολλαὶς ἐξεταζόμενοι · πρότερον γαρ ἐτύφθησαν ἔως ἐφάνησαν τὰ σπλάγχνα αὐτῶν, ἔπειτα σουβλίοις a πυρωθείσι τὰ ψύα διετρυπήθησαν, καὶ ὄξος καὶ ἅλας ἐπεχέθησαν. Ἐπὶδὲ προσευξάμενοι τὰ ζώανα, καὶ τοὺς βωμοὺς, καὶ τοὺς ναοὺς κατέςρεψαν, οἱ μὲν τριάκοντα ἐξ ζίφει τὰς κεφαλὰς ὰπετμήθησαν, οἱδὲ τέσσαρες, χεῖρας καὶ πόδας δεθέντες, ἐνεβλήθησαν εἰς φυλακὴν · καὶ μετὰ ταῦτα τῆς φυλακῆς ἐξελθόντες ἀπεκεφαλίσθησαν καὶ αὐτοί.

[Annotatum]

a Σουβλίον pro Subula etiam Suidas usurpat, ψύον pro tergo, an alibi inveniatur nescio: sunt quibus ψύη suprema cutis est, quam hic etiam significari potius quam tergum haud abs re suspicaberis.

ΚΑΙ ΜΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΓΑΒΟΥ.

S. Agabi Apostoli.

Ἄγαβος τοῦ Χριστοῦ Ἀπόστολος, πολλῶν καὶ ἄλλων ἀγαθῶν διὰ τὴν αὐτοῦ ἀρετὴν παρὰ Θεοῦ ἀξιωθὲις, [13 Febr.] ἐδέξατο καὶ προφητικὸν χάρησμα · καὶ γαρ τὴν ζώνην τοῦ μεγάλου Ἀποστόλου Παύλου λαβὼν, καὶ ἑαυτοῦ τὰς χεῖρας καὶ τοῦς πόδας δεσμήσας, προεφήτευσεν εἰπών, Τὰ δὲ λέγει τὸ Πνεῦμᾳ τὸ ἅγιον, Τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ζώνη ἅυτη, οὕτως δήσουσιν εἰς Ἱερουσαλὴμ ὁι Ἰουδαῖοι, καὶ μαστιγώσουσιν. Καὶ προφητεύσας ἠλήθευσαν · ἀπελθόντα γαρ τὸν ἅγιον Παῦλον εἰς Ἱερουσαλὴμ, οὐ μόνον ἐδέσμησαν οἰ Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ καὶ φονεῦσαι ἐπεχείρησαν. Καὶ ταῦτα μὲν πρότερον · ὕστερον δὲ καὶ ἄλλα πλεῖστα προφητεῦσας, καὶ τὸ λαχὸν αὐτῷ μέρος τῆς οἰκουμένης τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ καὶ ταῖς ἀπείροις θαυματουργίαις φωτίσας, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν Θεοῦ τὸ καταπιστευθὲν ἀυτῷ ποίμνιον ἀγαγὼν, καὶ τῶν εἰδώλων τὴν θρησκείαν καταβαλὼν καὶ καταλύσας, ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΑ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΝΤΙΠΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΕΡΓΑΜΩΝ.

S. Antipæ M.

Αντίπας, τῶν δαιμόνων ἀντίπαλος, ἦν ἐπὶ τῶν χρόνων Δομετιανοῦ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸν καιρὸν τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ὅτε καὶ Θεολόγος Ἰωάννης ἐξώριστος ὑπῆρχεν εἰς Πάτμον τἡν νῆσον. Ὑπάρχων δὲ Ἐπίσκοπος a Περγάμου, πάνυ γέρων ὢν, ἐκρατήθη παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν, τῶν δαιμόνων ἐμφανισάντων ἀυτοῖς, καὶ εἰπόντων, μὴ δύνασθαι τὸν τόπον οἰκεῖν διὰ τὸν Ἀντίπαν. Διὰ τοῦτο ἀχθεὶς πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, καὶ καταναγκασθεὶς ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν καὶ θῦσαι τοῖς εἰδώλοις, καὶ μὴ πεισθὲις, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ παραδείγματος ἐλέγξας τὴν πλάνην τῶν ἑλλήνων, φήσας ἀρχαίαν μὲν ἀυτὴν ἐ͂ιναι, κακὴν δὲ (καὶ γαρ Ἡγεμὼν τοῦτο προεβάλετο, ὅτι ἀρχάια μὲν ἐστιν τῶν ἑλλήνων θρησκεία, νέα δὲ τῶν Χριστιανῶν · καὶ Ἅγιος ὅτι Κάῖν παλαιὸς μὲν γεγονεν, ἀλλὰ φονεὺς τοῦ ἀδελφοῦ) ἐνεβλήθη ἐν χαλκῷ βοῒ πυρωθέντι, καὶ ἐτελειώθη.

[Annotatum]

a Episcopum nemo antiquior appellavit, fuisse tamen sentiunt Græci, qui eum ut Ἱερομάρτυρα colunt, toto Officio ecclesiastico.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΒ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΡΤΕΜΩΝΟΣ.

XII S. Artemonis M.

a Ἀρτέμων τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ἦν ἐπὶ τῆς Βασιλείας Διοκλητιανοῦ, Πρεσβύτερος ὑπάρχων τῆς ἐν Λαοδικίᾳ ἁγίας ἐκκλησίας · πρὸ ἑνὸς δὲ ἐνιαυτοῦ τῆς τελειώσεως ἀυτοῦ, εἰσελθών ἐν τῷ ναῷ τῶν ἑλλήνων μετὰ Σισιννίου τοῦ Ἐπισκόπου ἀυτοῦ, [8 Octobris.] κατέστρεψε τὰ εἴδωλα. Καὶ μαθὼν τοῦτο παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν τῆς χώρας Ἄρχων, ἀπῆλθε κρατῆσαι τὸν Ἐπίσκοπον, καὶ νοσήσας ἐκινδύνευσεν. Εἶτα ἐμήνυσε τῷ Ἐπισκόπῳ εὔξασθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ εἲ τύχῃ ὑγείας, χρυσῆν εἰκόνα ἀναστήσειν αὐτῷ. Ὑγιάνας οὖν, ἀπήρχετο πρὸς Καισάρειαν · καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν εὑρὼν Ἀρτέμονα τὸν Πρεσβύτερον, ἐκράτησεν ἀυτὸν · καὶ δήσας ἔσυρε, καὶ ἀπαγαγὼν ἐις τὴν πόλιν, ἀπέκλεισεν εἰς φυλακήν. Εἶτα ἠνάγκασεν ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν · καὶ μὴ πείσας, μέλη τινὰ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ ἐκτεμὼν, ὤπτησεν ἐν ἐσχάρα. Καὶ τότε ἐκκαέντος λέβητος ἐπὶ τῷ ἐμβληθῆναι ἀυτὸν καὶ καεῖναι, ἦραν ἀετοὶ δύο τὸν Ἄρχοντα, καὶ ἀνέβαλον εἰς αὐτὸν · δὲ Ἅγιος ὀλίγον ἐπιβιοὺς, ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθη.

[Annotatum]

a Menæa excusa cum multis MSS. hunc Sanctum recolunt die XXIV Martii, quando de ipso inter Prætermissos egimus; & iterum VIII Octobris, quando de eodem agemus cum Romano Martyrologio.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΓ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΡΙΣΚΕΝΤΟΣ.

XIII S. Crescentis M.

Κρίσκης, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ὑπῆρχεν ἐκ τῆς πόλεως Μύρων, ἐυλαβὴς ὢν καὶ γηραῖος. Ὁρῶν δὲ πολλοὺς προσκυνοῦντας τὰ εἴδωλα, [15 Aprilis.] εἰσελθὼν μέσον ἀυτῶν, παρῄνει ἀυτοῖς, ἀποστῆναι μὲν τῆς πλάνης, προσελθεῖν δὲ τῷ Χριστῷ καὶ σωθῆναι. δὲ Ἡγεμὼν μαθὼν τοῦτο, ἐκράτησεν αὐτὸν · καὶ ἀγαγὼν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, ἠρώτησε τύχην, πατρίδα, καὶ ὄνομα. δὲ οὐδὲν ἕτερον ἔλεγεν, Ὅτι Χριστιανός εἴμι. Ὁδὲ Ἡγεμὼν ἔφη · Θῦσον σχήματι μόνῳ τοῖς θεοῖς, καὶ προσκύνει κατὰ ψυχὴν τῷ Θεῷ σου. δὲ Ἅγιος μὴ καταδεξάμενος, ἀλλὰ μεγάλῃ τῇ φωνῇ, τὸν μὲν Χριστὸν ὁμολογῶν, τὰ δὲ εἴδωλα διελέγχων καὶ ἀτιμάζων, πρῶτον μὲν ἐπὶ ξύλου κρεμασθεὶς ἐξέσθη ἐπὶ πολὺ, καὶ λαμπάσι κατεφλέχθη τὰς πλευρὰς · ἔπειτα τοῦ ξύλου καταβιβασθεὶς, πάλιν ἠναγκάζετο θῦσαι τοῖς εἰδώλοις. Ὡς δὲ οὐκ ἐπείσθη, εἰς κάμινον μεγάλην πυρὸς ἐμβληθεὶς, τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέδωκεν.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ.

S. Basilii Ep. Conf.

ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν Βασίλειος, ἐκ βρέφους τὸν Θεὸν ἀγαπήσας, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν κατορθώσας, χειροτονεῖται Παρίου Ἐπίσκοπος ἐπὶ τῶν χρόνων τῶν δυσσεβῶν εἰκονομάχων. Ὅστις, κατὰ Πᾶυλον τὸν θεῖον καὶ μέγαν Ἀπὸστολον τοῦ Χριστοῦ, διὰ τὸ μὴ πεισθῆναι συνελθεῖν τῇ δυσσεβῆ ἁιρέσει τῶν ἀθετούντων τὴν πάνσεπτον εἰκόνα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς παναχράντου αὐτοῦ μητρὸς Μαρίας, τῆς ἐν δόξου δεσποίνης ἡμῶν θεοτόκου καὶ ἀεὶ παρθένου, καὶ πάντων Ἁγίων, καὶ μὴθελῆσαι ὑπογράψαι ἐις τὸν ἄδικον τόμον, ἐπὶ καταλύσει τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, τὴν ζωὴν ἀυτοῦ ἅπασαν ἐν διωγμοος, καὶ πειρασμοῖς, καὶ θλίψεσι, καὶ στενοχωρίαις διήνυσεν, ἀπὸ τόπου ἐις τόπον τὰς μεταβάσεις καὶ φυγὰς ἀὲι ποιούμενος· καὶ οὕτω τῶν πατρικῶν δογμάτων προῖστάμενος, καὶ τῶν κακοδόξων τὰς συνάξεις μισῶν μέχριτέλους, πρὸς Θεὸν ἐξεδή μησεν.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΣΘΥ.

S. Eleutherii M.

Ἐλευθέριος, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ὑπῆρχεν ἐκ τῆς χώρας Περσίδος, Χριστιανὸς δὲ ὢν καὶ τὸν Χριστὸν ἀγαπῶν, ἀπήρχετο πρὸς τὸν Ἅγιον Συμεὼν τὸν Ἐπίσκοπον, καὶ παρ᾽ αὐτοῦ τελεώτερον ἐδιδάσκετο λόγον τῆς ἀληθείας, καὶ ὑποστρέφων εἰς τὸν οἰκον ἀυτοῦ, ἐδίδασκεν καὶ αὐτὸς τοὺς προσερχομένους αὐτῷ, τὰ περὶ τῆς οἰκονομίας τοῦ Χριστοῦ · ὅπως Θεὸς ὢν ἀπροσδεης, ἠθέλησε γενέσθαι ἄνθρωπος, ἵνα σώσῃ τὸν ἄνθρωπον, μὴ τραπεὶς τὴν οὐσίαν μετὰ τὴν τῆς ἀνθρωπότητος ἕνωσιν, ἀλλ᾽ ὅλος Θεὸς ὢν, ὅλος γενόμενος ἄνθρωπος. Διδάσκων δὲ δὲ ἅγιος Ἐλευθέριος ὁύτως, καὶ πολλοὺς τῶν ἀπίστων ἐπιστρέφων καὶ βαπτίζων, ἐγνώσθη παρὰ τῶν πυρσολατρῶν Περσῶν · καὶ καταμηνυθεὶς τῷ Βασιλεῖ, ἐκρατήθη καὶ παρέστη ἀυτῷ. δὲ Βασιλεὺς ἐρωτήσας αὐτὸν, καὶ ἰδὼν αὐτοῦ τὸ ἀμετάθετον, παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς Ἀρχιμάγοις, παραγγείλας ἀυτοῖς πεῖσαι αὐτὸν ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν· οἱ δὲ πολλὰ βασανίσαντες, καὶ μὴ πείσαντες, ἀπεκεφάλησαν αὐτόν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΔ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΣΥΜΕΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥ ΤΟΥ.

XIV S. Symeonis Ep. M.

Συμεὼν, τοῦ Χριστοῦ Ἱερομάρτυς, ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας Σαβωρίου τοῦ Περσῶν Βασιλέως · ὁρὼν δὲ τὰ παράνομα ἔργα τῶν Περσῶν, καὶ μὴ φέρων αὐτῶν τὰς ἐπιταγὰς, ἔγραψε τῷ Βασιλεῖ· Ὅτι ἡμεῖς δοῦλοι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ὑπάρχοντες, ὑπόφοροι ὑμῶν ἐ͂ι ναι οὐκ ἀνεχόμεθα · ποίει οὖν βούλει. Ἀποστείλαντος οὖν τοῦ Βασιλέως, ἤχθη δέσμιος μετὰ τῶν σὺν ἀυτῷ · καὶ εἰσελθὼν, οὐ προσεκύνησεν ὡς πρότερον αὐτὸν· καὶ ἐρωτηθεὶς διὰ τί οὐ προσεκύνησεν; ἐ͂ιπεν · Ὅτε εἴχομεν εἰρήνην, ἐποίουν τοῦτο · ὅτε δὲ δέσμιος παραγενόμην, οὐ προσκυνῶ. Ἐξερχό μενον δὲ ἀυτὸν πρὸς τὸ ἀποκλεισθῆναι εἰς φυλακὴν, ἰδών τις Πρεπώσιτος, πρότερον μὲν ὢν Χριστιανὸς, ὕστερον δὲ ἀρνησάμενος, ἠβουλήθη ἀσπάσασθαι· καὶ μὴ προσδεχθεὶς, ἔφη · Εἰ Συμεὼν, ἄνθρωπος ὢν, ἀπεστράφη με, πῶς Χριστὸς ἀγαπήσει με, ὃν ἠρνησάμην; Καὶ γνοὺς τοῦτο Βασιλεὺς, ἀπεκεφάλισεν αὐτόν τε καὶ τὸν Ἐπίσκοπον σὺν τοῖς Πρεσβυτέροις, καὶ Διακόνοις, καὶ ἑτέροις ἑκατὸν πεντήκοντα.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΘΑΣΙΚ, ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΥΓΑΤΡΟΣ ΑΥΤΟΥ ΑΣΚΗΤΡΙΑΣ.

a

S. M. Phasic & Filiæ ejus.

Οὗτος Μάρτυς, ὅτε ἀπεκεφαλίζοντο οἱ περὶ τὸν Ἅγιον Συμεὼν ἅγιοι Μάρτυρες, παρεστὼς καὶ θεωρῶν, ἰδὼν ἕνα Πρεσβύτερον, μέλλοντα ἐκτέμνεσθαι τὴν κεφαλὴν, [21 Aprilis.] φοβηθέντα καὶ τρομάσαντα, ἔφη αὐτῷ· Μὴ φοβοῦ, κάμμυσον τοὺς ὀφθαλμοῦς σου, καὶ Χριστὸς φωτίσει σε. Ὅθεν διαγνωσθεὶς ὅτι τὰ Χριστιανῶν φρονεῖ, παρέστη τῷ Βασιλεῖ · καὶ ἐρωτηθεὶς, καὶ ὁμωλογήσας τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, πρῶτον μὲν ἐτμήθη τὴν γλῶσσαν, ἐ͂ιτα ἐκδαρεὶς ἀνιλεῶς ὅλου τοῦ σώματος τὸ δέρμα, ἀπέδωκε τὴν ψυχήν. Εἰχε δὲ καὶ θυγατέρα Χριστιανὴν ἀσκήτριαν, καὶ ἀγαγὼν αὐτὴν Βασιλεὺς, κατηνάγκαζεν ἀρνήσασθαι μὲν τὸν Χριστὸν, θῦσαι δὲ τῷ ἡλίῳ καὶ τῷ πυρί. Ὡς δὲ οὐκ ἔπεισε, πρῶτον μὲν γυμνώσας ἀυτὴν, ἔτυψεν ἄφειδῶς, καὶ λαμπᾶσι κατέφλεξε, καὶ κρεμάσας ἔξεσε μετὰ σιδηρῶν ὀνύχων, ἔπειτα ξίφει τὴν ἱερὰν αὐτῆς κεφαλὴν ἀπέτεμεν.

[Annotatum]

a Ecgraphum nostrum ἀδελφῆς, errore manifesto, quem correximus: cum & infra habeatur θυγατὴρ filia, & filiam appellet etiam Sozomenus.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΧΙΛΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ, ΚΑΙ ΑΖΑΤ ΤΟΥ ΕΥ ΝΟΥΧΟΥ.

S. Azat M. & Sociorum.

Τῆς σωτηριώδους ἑορτῆς ἐπιστάσης τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης παρασκευῆς, ἑώρταζον καὶ οἱ ἐν Περσίδι Χριστιανοὶ, καὶ ἐδοξολόγουν εὐχαριστοῦντες τῷ Χριστῷ, [22 Aprilis.] τῷ δι᾽ ἡμᾶς ὑπομείναντι τὰ σωτήρια πάθη. Κρατηθέντος οὖν τοῦ Ἁγίου Συμεὼν τοῦ Ἐπισκόπου, καὶ ἀναιρεθέντος, καὶ μετ᾽ ἐκεῖνον φονευθέντων καὶ ἄλλων πολλῶν (καὶ γαρ ἀπὸ τῆς μεγάλης παρασκευῆς μέχρι δεκάτης ἡμέρας, πᾶς Χριστιανὸς κρατοῦμενος ἐφοτέυετο) ἐκρατήθησαν καὶ οὗτοι οἱ Ἅγιοι· καὶ μετὰ αὐτῶν Ἀζὰτ εὐνοῦχος, πλούσιος μὲν ὢν καὶ πρῶτος τοῦ παλατίου, ἀγαπώμενος δὲ πλεῖστα καὶ τιμώμενος ὑπὸ τοῦ Σαβωρίου. Καὶ παραστάντες ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, καὶ ἐρωτηθέντες, καὶ ὁμολογήσαντες τὸν Χριστὸν παῤῥησίᾳ ἀνῃρέθησαν ἅπαντες. Μεταμεληθεὶς δὲ Σαβώριος ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Ἁγιου Ἀζὰτ, ἐνομοθέτησεν ἔκ τοτε, μὴ φονεύεσθαι Χριστιανὸν · καὶ ἐφυλάχθη ἓως καιροῦ.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΟΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΙΑΚΩΒΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ, ΚΑΙ ΑΖΗ ΔΙΑΚΟΝΟΥ.

S. Jacobi & Azæ Martyrū.

Καὶ οὗτοι οἱ ἅγιοι Μάρτυρες Ἰάκωβος Πρέσβης, καὶ Ἄζης Διάκονος, ἐν Περσίδι ὑπῆρχον, κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ διωγμοῦ τοῦ παρανόμου Σαβωρίου · κηρύττοντας δὲ τὸν Χριστὸν κρατησας Ἀρχιμάγος, [22 Aprilis.] ἐνέβαλεν εἰς φυλακὴν, λιμῷ κολάσας ἀυτοὺς ἐπὶ πολλᾶις ἡμέραις. Καὶ μετὰ ταῦτα τῆς φυλακῆς ἐκβαλὼν, καὶ ἐνώπιον ἀυτοῦ ἀγαγὼν, κατηνάγκαζεν ἀρνησασθαι τὸν Χριστὸν · μὴ πειθομενους δὲ, πρῶτον μὲν σίνηπι μετὰ ὄξους τοῖς μυκτῖρσιν αὐτῶν ἐνέβαλεν, ἔπειτα γυμνῶν ἀυτοὺς καὶ κρεμὼν ἐπὶ ξύλων κατὰ νύκτα, ἐτιμώρει τῷ κρύει · καὶ τὰς πρωΐας ἔτι κρεμωμένους γυμνοὺς ἔτυπτε ῥάβδοις, καὶ πάλιν ἐνεβλήθησαν εἰς φυλακὴν · καὶ τῆς φυλακῆς ἐξελθόντες, ἀπεκεφαλίσθησαν. Κατελθόντος δὲ τοῦ δημίου εἰς τὴν παρακειμενην λίμνην, καὶ τὸ ξίφος πλύναντος, μετεβληθὴ τὸ ὕδωρ ἀυτῆς εἰς ἇιμα, καὶ διηρκεσεν ἐπὶ πολὺν, ἐ͂ιτα ἐξηράνθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΕ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΣΑΒΑ ΤΟΥ ΓΟΤΘΟΥ.

XV S. Sabæ Gothi M.

Σάβασ, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ἦν μὲν ἐπὶ τῆς βάσιλείας Οὐαλεντινιανοῦ, ἐκ τῆς χώρας δὲ τῶν Γότθων· ἐκ παιδόθεν δὲ Χριστιανὸς ὢν, οὐ μόνον ἀπεστρέφετο τὰ εἰδωλόθυτα βρώματα, [12 Aprilis.] ἀλλὰ καὶ τοὺς βουλομένους αὐτῶν ἀπογέυεσθαι διεκώλυεν · ἀντὶδὲ αὐτῶν τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν παρατιθέμενος, πολλοὺς ἐπιστρέφων ἐβάπτιζεν. Ἐπισυστάντες οὖν αὐτῷ οἱ εἰδωλολάτραι, βίᾳ τῆς πόλεως ἀπήλασαν · μετὰ δὲ χρόνον τινὰ, Ἀθαναρίχου τοῦ Ἄρχοντος τῶν Γότθων, διωγμὸν κινήσαντος κατὰ τῶν Χριστιανῶν, κρατηθεὶς ἐτύφθη. Εἶτα ἐν τῷ τῆς ἁμάξης ἄξονι προσδεθεὶς, ἐπὶ τὴν δοκὸν τῆς οἰκίας a ἐκρεμάσθη · καὶ ἀπογεύσασθαι τῶν εἰδωλοθύτων μὴ πεισθεὶς, ἤχθη ἐπὶ τὸν ποταμὸν· καὶ προσδεθεὶς ξύλῳ μεγάλῳ ἀπὸ τοῦ τραχήλου, καὶ ῥιφεὶς ἐν αὐτῷ ἀπεπνίγη · χρόνων ὑπάρχων τριάκοντα καὶ ἑνος, καὶ ὅυτω προθύμως ἀνέδραμε πρὸς Χριστόν.

[Annotatum]

a Acta dedimus 12 Aprilis, ubi nullam suspendii mentionem invenimus.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ, ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΕΚ ΤΩΝ Ο᾽, ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΥ, ΠΟΥΔΗ, ΚΑΙ ΤΡΟΘΙΜΟΥ.

SS. Aristarchi Pudæ & Trophimi.

Οἱ τρεῖς οὗτοι ἅγιοι Ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, Ἀρίσταρχος, Πούδης, καὶ Τρόφιμος, ἐκ τῶν ἑβδομηκοντα Ἀποστόλων ὑπάρχοντες, ἠκολουθουν τῷ μεγάλῳ Ἀποστόλῳ Πάυλῳ, κηρύττοντες καὶ αὐτοὶ τὸν Χριστὸν, καὶ τὸν λόγον τῆς ἀληθείας διδάσκοντες, καὶ συγκακοπαθοῦντες τῷ διδασκάλῳ ἐν πᾶσι τοῖς διωγμοῖς αὐτοῦ · καὶ τέλος ἐν Ρὡμῃ, μετὰ τὸν ἐκείνου θάνατον, [14 Aug.] [19 Maji] καὶ τὴν πρὸς Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκδημίαν, [29. Dec.] καὶ αὐτοὶ τὰς ἱερὰς αὐτῶν κεφαλὰς ὑπὸ Νέρωνος τοῦ παράφρωνος ἀπετμήθησαν. Ταῦτα γαρ τρισμακάριος καὶ πανόλβιος Δωρόθεος ἐν Πὥμῃ γεγονὼς, διὰ Πὡμαἳκῆς διαλέκτου ἐν ὑπομνησεσι καταλέλοιπε · καὶ οὐ μόνον περὶ τούτων, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν Ἀποστόλων, καὶ ἄλλων πολλῶν Ἁγίων, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἱερῶν Προφητῶν ἱστόρησεν a · ἐγένετο γαρ Ἅγιος, δι᾽ εὐφυΐαν πολλὴν, πολυμαθὴς καὶ πολυΐστωρ ὡς οὐκ ἄλλος τις.

[Annotatum]

a Quid viri docti de Latino isto libro, sub Dorothei nomine conficto, sentiant, quamque illum fabulosum ac tali auctore indignum indicent diximus 8 Aprilis ad Acta S. Alberti Hierosolymitani num. 132 ex occasione figmentorum de pallio Eliæ. Vt mirum sit fuisse qui Græce verterent ejusmodi ferraginem, magis autem quod ea fidem obtinuerit. Colitur autem S. Dorotheus 5 Iunii: alii pro Tyrio Martyre Dorotheum Abbatem faciunt libri auctorem, de quo vide Notas ad Rom. Martyrologium.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ.

SS. Basilissæ & Anastasiæ MM.

Βασίλισσα καὶ Ἀναστασία αἱ τοῦ Χριστοῦ μάρτυρες, ὑπῆρχον μὲν ἀπὸ τῆς μεγάλης πόλεως Ρὥμης, εὐγενεῖς καὶ πλουσίαι, μαθήτριαι δὲ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων· μετὰ δὲ τελευτὴν τούτων, τὰ τίμια αὐτῶν λείψανα ἀνελόμεναι νυκτὸς, καὶ κηδεύσασαι διεγνώσθησαν, καὶ κατεμηνύθησαν καὶ ἇυται τῶ δυσσεβεῖ καὶ παράφρονι Νέρωνι ὡς Χριστιαναί. δὲ παραυτίκα ἀποστείλας ἐκρύτησεν αὐτὰς, καὶ ἤγαγεν ἐνώπιον ἀυτοῦ δεδεμένας ἁλύσεσι, καὶ κατηνάγκασεν ἀρνήσασθαι τόν Χριστόν. Μὴ πείσας δὲ ἀυτὰς τότε μὲν ἀπέκλεισεν εἰς φυλακὴν, ὕστερον δὲ τῆς φυλακῆς ἐκβαλὼν, ἐτιμωρήσατο αὐτὰς διαφόρως· καὶ γαρ τοὺς μαστοὺς ἀυτῶν ἐξέτεμε, καὶ τὰς γλώσσας ἀπέκοψε, καὶ κρεμάσας ἔξεσε, καὶ λαμπᾶσι κατέφλεξε, καὶ τέλος μαχαίραις τὰς τιμίας ἀυτῶν ἀπέτεμε κεφαλάς.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Ι ς᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

XVI SS. Leonidæ & Socior. MM.

Οὗτοι οὶ Ἅγιοι ὑπῆρχον ἐξ τῆς χώρας Ἑλλάδος. Καὶ μὲν Λεωνίδης, ἐν τῇ ἑορτῇ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μετὰ πολλοῦ λαοῦ ψάλλων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ καὶ ἑορτάζων, ἐκρατήθη ὑπὸ τῶν εἰδωλολατρῶν, καὶ δεθεὶς ἠχθη εἰς Κόρινθον · οἱ δὲ λοιποὶ ἄνδρες τε καὶ γυναῖκες, ἄλλος ἀλλαχόθεν ὄντες, παρέστησαν τῷ τῆς χώρας Ἄρχοντι · συλληφθέντες καὶ ἀυτοὶ δέσμιοι, συνδεθέντες τῷ ἁγίῳ Λεωνίδει, καὶ ἀπεκλείσθησαν εἰς φυλακήν. Εἶτα τῆς φυλακῆς ἐκβληθέντες, παρέστησαν πάλιν τῷ τῆς Κορίνθου Ἄρχοντι, καὶ κατηναγκάζοντο ἀρνήσασθαι μὲν τὸν Χριστὸν, θῦσαί δὲ τοῖς εἰδώλοις. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐπείσθησαν, μὲν Λεωνίδης, κρεμασθεὶς ἐπί ξύλου, ἐξέσθη ἀφειδῶς, καὶ λαμπᾶσι τὰς πλευρὰς κατεφλέχθη, ἐ͂ιτα τοῦ ξύλου καταβιβασθεὶς, μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ Ἁγίων τῷ βυθῷ τῆς θαλλάσσης ἀπεῤῥίφη.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΙΡΗΝΗΣ.

S. Irenes Martyris.

Καὶ ἁγία Μάρτυς Εἰρήνη, κατὰ τὸν τοιοῦτον καιρὸν τοῦ ἁγίου Πάσχα, ἐν τῇ ἀυτῇ χώρᾳ, ἐν ἰδίῳ εὐκτηρίῳ, μετὰ τῶν τότε Χριστιανῶν τὸν Θεὸνδοξολογοῦσα, κατεμηνύθη τῷ Ἄρχοντι παρὰ τῶν δυσσεβῶν εἰδωλολατρῶν · καὶ κρατηθεῖσα ἤχθη δεδεμένη, καὶ παρέστη ἀυτῷ · καὶ ἐρωτηθεῖσα, ὡμολόγησε τὸν Χριστὸν παῤῥησίᾳ, Θεὸν αὐτὸν ἀληθινὸν ἀνακηρύξασα, καὶ Κύριον τοῦ παντὸς κόσμου, καὶ Δημιουργὸν τῶν ἁπάντων, Σωτῇρα καὶ λυτρωτὴν τῶν ἀνθρόπων, καὶ καταλύτην τῶν εἰδώλων. Ὅθεν τυφθεῖσα ἀπεκλείσθη εἰς φυλακὴν, ἀσχολουμένου τοῦ Ἄρχοντος εἰς δημοσίας φροντίδας · εὐκαιρήσαντος δὲ ἀυτοῦ, ιπάλιν ἐκβληθεῖσα τῆς φυλακῆς, παρέστη ἀυτῷ · καὶ ἀναγκασθεῖσα, ἐβασανίσθη ἰσχυρῶς · καὶ γαρ τὴν γλῶτταν ἐξεκόπη, καὶ τοὺς ὀδόντας ἐξεριζώθη, καὶ τέλος ζίφει τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΔΡΙΑΝΟΥ.

S. Hadriani Mart.

Καὶ Μάρτυς τοῦ Χριστοῦ Ἁδριανὸς εἳς ἦν τῶν τότε κρατηθέντων, καὶ διαφόροις φυλακαῖς παραπεμφθέντων· καὶ ἐκβληθεὶς τῆς φυλακῆς, θυσίας ἐπιτελουμενης τοῖς ψευδονύμοις θεοῖς, καὶ πάντων τῶν πεπλανημένων ἑλλήνων θυόντων, ἠνάγκάζετο καὶ ἀυτὸς τῷ βομῷ προσελθεῖν καὶ λιβανωτὸν ἐπιθῦσαι. Αὐτὸς δὲ ού μόνον οὐκ ἐπείσθη τοῦτο ποιῆσαι, ἀλλ᾽ ἀνδρείως ὢν καὶ γενναῖος, δραμὼν κατέστρεψε τὸν βωμὸν, καὶ τὰς ἐπικειμένας ἐπ᾽ ἀυτῷ θυσίας ἐξέχεε, καὶ τὸ πὺρ διεσκόρπισεν. Εἰς ὀργὴν οὖν κινήσας τὸν Ἄρχοντα, καὶ τῶν παρεστώτων εἰδωλολατρῶν ἀνάψας τὸν θυμὸν, κρατηθεὶς ἐμαστίζετο ἀφειδὼς · μὲν γαρ ῥάβδῳ ἔπληττεν ἀυτὸν, δὲ λίθῳ τὸ στόμα συνέτριψεν, ἄλλος κατὰ κεφαλῆς ἐνέβαλον ἀυτὸν ἐκεῖ, καὶ ὅυτῳ παρέδωκε τὴν ἁγίαν ἀυτοῦ ψυχὴν τῷ Κυρίῳ.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΖ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΡΔΑΛΙΩΝΟΣ.

XVII S. Ardalionis M.

Οὗτος ἐπὶ τῆς βασιλείας ἦν Μαξιμιανοῦ, τὰ μιμολόγων ποιῶν · ἔδοξεν οὖν ἀυτῷ, μετὰ τῶν ἄλλων παιγνίων, καὶ τοῦτο ποιῆσαι. Ἑαυτὸν ἐποίησε Μάρτυρα, [14 Aprilis.] ἀγωνιζόμενον ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ · κρεμασθεὶς δὲ παρὰ τοῦ δῆθεν τυράννου, ἐξέετο. Ὡς οὖν ἐπ᾽ αὐτὸν κρότος παρὰ τῶν θεατῶν ἦν, ἐπαινούντων αὐτοῦ τὴν καρτερίαν, ἀνέκραξε μέγα, καὶ συγὴν γενέσθαι παρασκευάσας, ἐ͂ιπε πρὸς τὸν δῆμον · Ὅτι μὴ νομίζετέ με παίγνιον ποιοῦντα · ἀλλ᾽ ἐν ἀληθείᾳ Χριστιανῇ ὑπολαμβάνεται · ἐγὼ γαρ Χριστιανός εἰμι. Τότε Ἄρχων ἀλλοιωθεὶς τὸ πρόσωπον, πρῶτον μὲν παρήνεσεν αὐτῷ μεταθῆναι τῂν γνώμην, καὶ μὴ κακῶς ἀποθανεῖν· δὲ μὲ πεισθεὶς, ἀλλ᾽ ἐμμείνας τῇ εἰς Χριστὸν πίστει μέχρι θανάτου, πυρᾶς ἀναφθείσης μεγάλης ἐν μέσῳ βληθεὶς, τὸ τέλος τῆς παρούσης ζωῆς χαίρων ἐδέξατο, καιρίαν δοὺς τῷ διαβόλῳ πληγην.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΓΑΠΗΤΟΥ ΠΑΠΑ ΡΩΜΗΣ.

S. Agapiti Papæ.

Αγαπητὸς ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ἦν μὲν ἐπὶ τῆς βασιλείας Ἰουστινιανοῦ, ἐκ τῆς παλαιᾶς Ρὥμης · δι᾽ ἀσκήσεως δὲ καὶ λοιπῆς ἀρετῆς εἰς τὸ τῆς Ἀρχιεροσύνης προῆλθεν ἀξίωμα. [20 Sept.] Ὑπῆρχε δὲ καὶ θαυματουργὸς · ἐξελθὼν γάρ ποτε ἐκ τῆς Ρὥμης, καὶ πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν πλέων ἐπὶ τὸ ἰδεῖν τὸν Βασιλέα, κατὰ τὴν Ἑλλάδα γενόμενος, καὶ ἑυρὼν ἄνθρωπον ἄλαλον ὄντα καὶ ἀκίνητον, κρατήσας τῆς χειρὸς, ὑγιῆ ἐποίησεν · ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ χρυσίᾳ γενόμενος πόρτῃ, καὶ ἐντυχὼν τυφλῷ καθεζομένῳ, ἐπιβαλὼν ἀυτῷ τὴν χεῖρα, τοῦ βλέπειν ἐχαρίσατο. Ὅυτω δὲ γέγονεν αἰδέσιμος τῷ Βασιλεῖ καὶ τῇ Συγκλήτῳ, ὡς καὶ Ἄνθιμον τὸν Τραπεζοῦντος Ἐπίσκοπον, κακῶς ἐπιβάντα τῷ, θρόνῳ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ τὴν αἵρεσιν ἔχοντα τοῦ Εὐτυχοῦς, ἐκδιῶξαι, καὶ ἀντ᾽ αὐτοῦ χειροτονῆσαι τὸν Ἁγιώτατον Μηνᾶν. Εἶτα νοσήσας ἐτελεύτησεν, καὶ ἐτέθη ἐν τῷ ναῷ τῶν ἁγίων Ἁποστόλων.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΝΘΟΥΣΗΣ.

S. Anthusæ Virg.

Ἡὁσία Ἀνθοῦσα γέγονε μὲν θυγάτηρ Κωνσταντίνου τοῦ Καβαλλίνου · ὑπ᾽ ἐπείνου δὲ ἀναγκασθεῖσα συζευχθῆναι ἀνδρὶ, οὐκ ἐπείσθη · ἀλλὰ μετὰ τελευτὴν αὐτοῦ ἑυρούσα ἄδειαν, πάντα τὸν πλοῦτον αὐτῆς διεσκόρπησεν, τὸν μὲν δοῦσα τοῖς πτωχοῖς, τὸν δὲ παρασχοῦσα εἰς ἐκκλησιῶν καὶ μοναστηρίων οἰκοδομὰς, τὸν δὲ εἰς ἀγωρὰν αἰχμαλώτων, τὰ δὲ χρυσὰ ἱμάτια αὐτῆς εἰς καλλωπισμὸν τῶν ἐκκλησιῶν. Γέγονε δὲ καὶ πολλῶν ὀρφανῶν μητὴρ · καὶ γὰρ τὰ ῥιπτούμενα παιδία συνάγουσα, ἀνέτρεφε καὶ ἐπαίδευσε · καὶ τὰ μὲν τῷ Θεῷ παρέπεμπεν τελευτήσαντα, τὰ δὲ ζῶντα εἰς γηροκομία κατέταττε. Πολλάκις δὲ παρακαλουμένη παπὰ τῆς εὐσεβεστάτης Εἰρήνης καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτῆς Κωνσταντίνου συμβασιλεύειν αὐτοῖς, οὐκ ἐπείσθη · ἀλλὰ γενομένη μοναχὴ παρὰ τοῦ ἁγίου Ταρασίου, ἐν τῇ μονῇ τῆς Εὐμενίας, πρὸς Κύριον ἐξεδήμησεν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΗ᾽ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΚΟΣΜΑ, ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ.

XVIII S. Cosma Confess.

Κοσμᾶς, ἁγιώτατος Ἵεράρχης καὶ Ὁμολογητὴς τοῦ Χριστοῦ, γέγονε μὲν ἐκ τῆς Χωνσταντινουπόλεως, ἐκ βρέφους δὲ τὸν Θεὸν, ἀγαπήσας, ἀφῆκε τὸν κόσμον, καὶ ἀπελθὼν ἐγένετο μοναχός. Καὶ δι᾽ ἀσκήσεως καὶ λοιπῆς ἀρετῆς ἑαυτὸν ἐκκαθάρας, καὶ Θεοῦ γενόμενος κατοικητήριον, ἐχειροτονήθη χαλκηδόνος Ἐπίσκοπος, κατὰ τὸν καιρὸν τῶν δυσσεβῶν εἰκονομάχων, ὅθεν καὶ πολλοὺς ἀγώνας ἐνεδείξατο ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Ἀναγκαζόμενος γαρ ὑπὸ τῶν Κρατούντων ἀρνήσασθαι τὴν προσκύνησιν τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων, καὶ μὴ πειθόμενος, ἐξωρίζετο, καὶ πλείρους ὑπέμεινε πειρασμούς. Καὶ πάλιν ἀνακαλούμενος, καὶ βιαζόμενος συνθέσθαι τῇ αἱ ρέσει αὐτῶν, καὶ μὴ δὲ ἀνεχόμενος αὐτῶν ἀκοῦσαι, μυρίαις συμφοραῖς περιέπιπτεν, ἅμα τῶ Ὁσίῳ Αὑξεντίῳ, μεθ᾽ οὗ καὶ ἠγωνίζετο · καὶ ὅυτω πειραζόμενος καὶ νικῶν, πρὸς Κύριον ἐξεδήμησεν.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΜΑΘΗΤΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΟΛΙΤΟΥ.

S. Joannis C.

Ἰωάννης, ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ἐξ ἀπαλῶν ὀνύχων τὸν κόσμον μισήσας, καὶ τὸν Χριστὸν ἀγαπήσας, ἀπελθὼν πρὸς τὸν μέγαν Γρηγόριον τὸν Δεκαπολίτην, καὶ γενόμενος ὑπ᾽ ἐκείνου μοναχὸς, τοῦ λοιποῦ συνῆν αὐτῷ ἀγωνιζόμενος, καὶ ἐν πᾶσι τὸν Θεὸν θεραπέυων. Ὅυτω δὲ γένονεν εἰς ὑπακοὴν περιβόητος, καὶ εἰς ὑποταγὴν πειθήνιος, καὶ ἑτοιμότατος θεραπευτὴς, ὡς καὶ τὸν μέγαν Γρηγόριον ἐπ᾽ αὐτῷ χαίρειν καὶ τὸν Θεὸν δοξάζειν. a Μετὰ δὲ τὴν τελείωσιν τοῦ ἁγίου Γρηγορίου καὶ τὴν πρὸς Θεὸν αὐτοῦ ἐκδημίαν, ἀπῆλθεν εἰς χώραν ξένην καὶ ἄγνωστον, διὰ τὸν ξενητεύσαντα Κύριον καὶ ἐπὶ ξένοις τεχθέντα, καὶ ἠγωνίζετο. Εἶτα καταλαβὼν τοὺς ἁγίους τόπους, ἀπῆλθεν εἰς τὴν τοῦ Μακαρίου Χαρίτωνος λαῦραν, καὶ ἐπέδωκεν ἑαυτὸν εἰς πλοίους ἀγῶνας ἀρετῆς · καὶ ὅυτω καλῶς βιώσας, ἐν εἰρήνῃ πρὸς τὸν τῆς εἰρήνης, ὅν ὁλικῶς ἠγάπησεν, ἀναλύει Θεόν.

[Annotatum]

a Quæ sequuntur ad alium Ioannem, Palæo-lauritam dictum, pertinent, huic Gregorii Decapolitæ discipulo perperam applicata, uti alibi monuimus.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΒΙΚΤΩΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

S. Victoris & Soc. MM.

Κατὰ τὸν καιρὸν, ὅτε Διοκλητιανὸς δυσσεβὴς βασιλεὺς τὸν μέγαν ἐκεῖνον καὶ φρικωδέστατον διωγμὸν κατὰ τῶν Χριστιανῶν ἐκίνησε, καὶ κρατηθεὶς ἅγιος καὶ πολύαθλος Μάρτυς τοῦ Χριστοῦ Γεώργιος ἐβασανίζετο, [20 Aprilis.] καὶ βασανιζόμενος ἐθαυματούργει τὰς παραδόξους ἐκείνας καὶ ὐπὲρ ἄνθρωπον θαυμἀτουργίας, πολλοὶ ἐπίστευον ἐπὶ τὸν Κύριον, τὰ θαύματα βλέποντες· καὶ οἱ μὲν παραυτίκα ἀπεκεφαλίζοντο ἐκαίοντο, οἱ δὲ φυλακαῖς παρεπέμποντο ἐπὶ τὸ τιμωρηθεῖναι ὕστερον, ἐξ ὧν ἦσαν καὶ υτοι οἱ ἅγιοι τοῦ Χριστοῦ Μάρτυρες, Βίκτορ, Ακίνδυνος, Ζωτικὸς, Ζήνων, καὶ Σεβηριανὸς· ὅιτινες ἰδόντες τὸν Ἅγιον Γεώργιον προσδεθέντα τῷ τροχῷ, καὶ μηδὲν ἀδικηθέντα, ἐπίστευσαν τῷ Χριστῷ · καὶ ὀργισθέντος Διοκλητιανοῦ, ἐτιμωρήθησαν πρότερον διαφόρως · καὶ μὴ πεισθέντες θῦσαι τοῖς ἐιδώλοις, ἀπεκεφαλίσθησαν.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ.

S. Georgii Ep. C.

Καὶ Ὅσιος Γεώργιος, Ὁμολογητὴς τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ τῷ χρόνῳ ἦν τῶν εἰκονομάχων, πρότερον ἐκ βρέφους τὸν Θεὸν ἀγαπήσας, [19 Aprilis.] καὶ μοναχὸς γενόμενος, καὶ διὰ κόπων καὶ ἀγώνων πολλῶν ναὸς τοῦ ἁγίου Πνέυματος γενόμενος. Εἶτα καὶ Ἐπίσκοπος χειροτονηθεὶς Ἀντιοχείας, καὶ καλῶς ἰθύνας το ἐμπιστευθὲν ἀυτῷ ποίμνιον · ἐπεὶ δὲ τῇ τοῦ διαβόλου πονηρᾷ συμβουλῇ, τῶν εἰκονομάχων αἵρεσις ἐκινήθη, καὶ πάντες οἱ Ἐπίσκοποι ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διὰ γραμμάτων παρεκελέυοντο διὰ τάχους τὴν Κωνσταντινούπολιν καταλαβεῖν, παρεγένετο καὶ ἀυτὸς, ἰδὼς Βασιλεῦσιν ὑποτάσσεσθαι, κατὰ τὴν τοῦ ἁγίου Παύλου ἐν τολὴν· καὶ ἀναγκασθεὶς ἀρνήσασθαι τὴν τῶν ἁγίων ἐικόνων προσκύνησιν, καὶ μὴ πεισθεὶς, ἐξωρίσθη · καὶ ἐν τῇ ἐξωρίᾳ πολλοὺς πειρασμοὺς ὑπομείνας, ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, ἐν εἰρήνῃ ἀνεπάυσατο.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΙΘ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝ ΑΥΤῼ.

a

XIX S. Christophori e Sociorū MM.

Καὶ ὂυτοι οἱ τρεῖς κατ᾽ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ὅτε Μεγαλομάρτυς Γεώργιος ἐβασανίζετο, παρίσταντο τῷ Βασιλεῖ, δορυφόροι ὄντες · καὶ ἰδόντες τὰ θαύματα ῥίψαντες οὐ μόνον τὰ ὅπλα, ἄλλὰ καὶ τὰς ζώνας ἀυτῶν, ἐστάθησαν ἕμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ ὡμολόγησαν τὸν Χριστόν. [20 Aprilis.] Καὶ κρατηθέντες καὶ ἁλύσεσι δεθέντες, ἀπεκλείσθησαν εἰς φυλακὴν · καὶ ἐπὶ τῇ αὔριον τῆς φυλακῆς ἐξελθόντες, ἤχθησαν δέσμιοι, καὶ παρέστησαν ἐνώπιον αὐτοῦ · καὶ κατηναγκάσθησαν πρῶτον μὲν διὰ τῶν ἀπειλῶν ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, ἔπειτα δὲ διὰ μετρίων βασάνων. Ὡς δὲ τὴν γνώμην ἐ͂ιχον ἀμετάθετον πρὸς Χριστὸν, κρεμασθέντες ἐξέσθησαν, καὶ τὰς πλευρὰς λαμπᾶσι κατεφλέχθησαν, ἐ͂ιτα ἐις φυλακὴν κατεκλείσθησαν· καὶ μετὰ ταῦτα τῆς φυλακῆς ἐκβληθέντες, πάλιν ἀναγκασθέντες ἀρνήσασθαι μὲν τὸν Χριστὸν, θῦσαι δὲ τοῖς ἐιδώλοις, καὶ μὴ πεισθέντες, πυρὶ ἐτελειώθησαν.

[Annotatum]

a Rectius Chrysophorus, aut certe Chrestophorus, ut ab auro, utilitate, bonitate, nomen fuerit gentili homini potius quam a Christo: ad quem tamen flectere illud maluerit pietas Christianorum, Menologia scribentium.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Κ᾽ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΤΡΙΧΙΝΑ.

XX S. P. Theodori Trichinæ

Θεόδωρος, ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, ἐπικληθεὶς Τριχινὰς, ἧν Κωνσταντινουπόλεως καὶ γέννημα καὶ θρέμμα. Πλουσίων δὲ γονέων ὑπάρχων υἱὸς, κατέλιπε καὶ γονεῖς καὶ πλοῦτον καὶ δόξαν, καὶ ἀπελθὼν ἐν τῇ μονῇ δι᾽ αὐτὸν καλουμένην Τριχινᾶ, ἐγένετο μοναχὸς · καὶ τοσάυτῃ σκληραγωγίᾳ ἑαυτὸν ὑπέβαλεν, ὡς νεκρὸς φαίνεσθαι τοῖς πᾶσι. δι᾽ ὅλης γαρ νυκτὸς καὶ ἡμέρας τῷ κρύει καὶ τῷ παγετῷ προσπαλαίων, ἵστατο προσευχόμενος· ἑν μόνον ἱμάτιον περιβεβλημένος, κᾀκεῖνο τρίχινον καὶ ἀδρὸν· διὰ τοῦτο γαρ καὶ Τριχινὰς ἐπονομάσθη. Ἦν δὲ καὶ ἀνυπόδετος, καὶ τὴν κεφαλὴν ἐ͂ιχεν ἀπερικάλυπτον καὶ ἄσκεπον· ὅθεν καὶ κατὰ δαιμόνων λαβὼν ἐξουσίαν, πολλὰ θαύματα ἐποίησε, καὶ τέλει βίου χρησάμενος τοῦ θαυματουργεῖν οὐκ ἐπαύσατο, ἀλλὰ παρέχει ἰάματα πᾶσι τοῖς προσερχομένοις αὐτῷ.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΣΙΝΑ ΟΡΟΥΣ.

S. P. Anastasii Sin.

Ἀναστάσιος, θεοφόρος Πατὴρ ἡμῶν, καταλιπὼν κόσμον καὶ τὰ ἐν κόσμῳ, καὶ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ ἀναλαβὼν, κατὰ τὴν ἐντολὴν τὴν ἐν τῷ ἱερῷ ἐυαγγελίῳ, [21 Aprilis.] ἠκολούθησε προθύμως τῷ Χριστῷ, καὶ ἀπελθὼν ἐγένετο μοναχὸς ἐν μοναστηρίῳ. Ἐπιθυμῶν δὲ μειζόνων ἀγώνων καὶ πλείονος ἀρετῆς, παρεγένετο εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ προσκυνήσας εἰς τοὺς ἁγίους καὶ σεβασμίους τόπους ἀπῆλθεν εἰς τὸ Σινᾶ ὄρος · καὶ εὑρὼν ἐκεῖ μονάζοντας ἁγίους, ἔμεινε παρ᾽ ἐκείνοις, ὑποταττόμενος αὐτοῖς καὶ δουλέυων προθύμως. Διὰ δὲ τὴν ταπεινοφροσύνην αὐτοῦ, ἐδέξατο καὶ χάρισμα γνώσεως καὶ σοφίας πολλῆς · ἐξ οὗ καὶ βίους Πατέρων συνεγράψατο ἁγίων, καὶ ψυχοφελεῖς λόγους πολλοὺς συνέθηκεν, ἐξ ὧν οἱ πλείους εὑρισκόμενοι, πρόκεινται τοῖς φιλομαθέσιν εἰς σωτηρίαν ψυχῶν καὶ ὠφέλειαν · καὶ μετὰ ταῦτα τῷ Θεῷ εὐαρεστήσας, ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΑ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΣ.

XXI S. Alexandræ Imp. M.

Ἀλεξάνδρα, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ὑπῆρχε γυνὲ Διοκλητιανοῦ τοῦ Βασιλέως, καὶ ἰδοῦσα καὶ ἀυτὴ τὸν Ἅγιον Γεώργιον τιμωρούμενον, μετὰ τοῦ κονταρίου κατὰ τῆς γαστρὸς πληγέντα, καὶ μὴ βλαβέντα, ἐ͂ιτα ἐν τροχῶ ὀξέσι σιδήροις διηρμωσμένῳ προσδεθέντα, καὶ κατὰ τοῦ καταφεροῦς ἀπολυθέντα, καὶ τὸ σῶμα εἰς πολλὰ κατατμηθέντα, καὶ πάλιν ὑγιῆ καταστάντα καὶ ἐμφανισθέντα τῷ Βασιλεῖ θύοντι τοῖς εἰδώλοις, καὶ τῷ παραδόξῳ θεάματι πολλοὺς παρασκευάσαντα. Χριστῷ πιστεῦσαι, ὅιτινες καὶ ἀπεκεφαλήσθησαν ἔξω τῆς πόλεως, οἱ δὲ καὶ ἀπεκλείσθησαν ἐν φυλακαῖς · καταλιποῦσα τὴν δόξαν τῆς βασιλείας, ἐπίστευσε καὶ ἀυτὴ τῷ Χριστῷ, καὶ ὁμωλόγησεν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως ἑαυτὴν Χριστιανήν. Προστάξει οὖν τοῦ Διοκλητιανοῦ παρεδόθη τῇ φυλακῇ· καὶ μετὰ ταῦτα γενομένης ἀποφάσεως τοῦ ἀποκεφαλισθῆναι Γεώργιον καὶ Ἀλεξάνδραν, τοῦτο μαθοῦσα, ἐν τῇ φυλακῇ καὶ τῷ θεῴ εὐξαμένη, παρέδωκε τὴν ψυχήν.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΜΙΧΑΙΟΥ.

S. Micheȩ Prophetȩ

ἔνδοξος καὶ μέγας Προφήτης Μιχαίας, ὑπῆρχε μὲν ἑις τῶν δέκα ἓξ Προφητῶν, ἦν δὲ ἐκ τῆς γενεᾶς Ἐφραὶμ· διελέγχων δὲ τὸν Βασιλέα Ἀχαὰμ ἐπὶ πολλαῖς καὶ διαφόροις παρανομίαις, [15 Ian.] ἐμισεῖτο μὲν παῤ αὐτοῦ, οὐκ ἐφονέυετο δὲ φοβουμένου τὸν Θεὸν; καὶ αἰδουμένου τὴν ἀρετὴν τοῦ Προφήτου. Ὅμως δὲ φοβούμενος, ὑπεχώρει καὶ διέτριβεν ἐν τοῖς ὄρεσι τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου, ἵνα μὴ συχνῶς τῷ Βασιλεῖ ἐμφανιζόμενος καὶ διελέγχων, πρὸς φόνον αὐτοῦ τὸν θυμὸν καθοπλίσῃ. Μετὰ δὲ τελευτὴν Ἀχαὰμ, ἐλέγξας τὸν υἱὸν ἀυτοῦ Ἰωρὰμ ἐπὶ ταῖς ὁμοίαις παρανομίαις, μὴ ὑπομείναντα τὸν ἔλεγχον, ἐκρατήθη· καὶ ἀποκλεισθεὶς εἰς φυλακὴν, καὶ διαμείνας ἐν ταῦθα χρόνον ἐπισυχνὸν, ἐταλαιπωρήθη ἱκανῶς. Εἶτα τῆς φυλακῆς ἐκβληθεὶς, ἐῤῥίφη κατὰ τοῦ κριμνοῦ ὑπὸ τῶν δημίων· καὶ παραδοὺς τὴν ψυχὲν τῷ Θεῷ, ἐτάφη.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΙΑΝΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ.

S. Maximiani CP. Patr.

Μαξιμιανὸς, τοῦ Χριστοῦ Ἱεράρχής, ἐγένετο μὲν ἐκ τῆς παλαιᾶς Ρὥμης υἱὸς πλουσίων καὶ εὐγενῶν γονέων· κατά τινα δὲ χρείαν τὴν Ρὥμην ἀφεὶς, εἰς Κωνσταντινούπολιν παρεγένετο, καὶ δι᾽ εὐφυΐαν καὶ πολυμαθείαν, καὶ τὴν τοῦ βίου κατάστασιν καὶ ἀκρίβειαν, Πρεσβύτερος ἐχειροτονήθη τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐκκλησίας ἁγίας, παρἀ Σισιννίου τοῦ ἀοιδήμού Πατριάρχου. Καὶ τὴν δοκιμὴν αὐτοῦ ἐν πάσαις ἀρεταῖς ἐπιδειξάμενος, διήρκεσε μέχρι τῆς καθαιρέσεως Νεστορίου τοῦ αἱρετικοῦ, τοῦ τὸν Ἁγιώτατον Σισίννιον διαδεξαμένου · καὶ μετὰ τὴν καθαίρεσιν αὐτοῦ τοῦ αἱρετικοῦ Νέστορίου, ψήφῳ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ παντὸς, ὡς πιστὸς καὶ ὀρθόδοξος, Πατριάρχης προεχειρίσθη Κωνσταντινουπόλεως · καὶ καλῶς καὶ εὐσεβῶς τὸ τοῦ Χριστοῦ ποίμνιον ποιμάνας, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐκτὸς σκανδάλων διατηρήσας, καὶ κρατήσας ἔτη δύο καὶ μήνας πέντε, ἐν εἰρήνῃ ἀνεπαύσατο.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΙΣΑΚΙΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝ ΑΥΤῼ.

S. Isacii & Sociorū MM.

Οἱ τρεῖς ὂυτοι ἅγίοι Μάρτυρες Ισαάκιος, Ἀπολλὼν, καὶ Κοδράτος, θεράποντες ὑπῆρχον τῆς Βασιλίσσης Ἀλεξάνδρας · καὶ ἰδόντες αὐτὴν καταφρονήσασαν δόξης προσκαίρου, καὶ βασιλείας φθαρτῆς, καὶ βασιλέως θνητοῦ, καὶ προσδραμοῦσαν τῷ Χριστῷ, καὶ πιστεύσασαν ὡς ἀθανάτῳ καὶ αἰωνίῳ Βασιλεῖ, καὶ δι᾽ αὐτὸν θανοῦσαν, ἐπίστευσαν καὶ ἀυτοὶ τῷ Χριστῷ, καὶ παῤῥησιασάμενοι ἤλεγξαν τὸν Βασιλέα, πάράνομον αὐτὸν εἰπόντες, καὶ ὠμὸν καὶ θηριώδη, ὡς μὴ δὲ τὴν οἰκείαν γυναῖκα, μεθ᾽ ἧς ἐτέκνωσεν, ἐλεήσαντα. Τότε ὀργισθεὶς Βασιλεὺς, προσέταξε τοῖς δημίοις κρατῆσαι αὐτοὺς, καὶ τῇ φυλακῇ παραδοῦναι. Καὶ τούτου γενομένου, αὐτὸς δι᾽ ὅλης τῆς νυκτὸς διελογίζετο πῶς ἂν διάθοιτο τὰ κατ᾽ αὐτῶν (ὠργίσθη γαρ μεγάλως) καὶ τῇ ἐπάυριον ἀγαγὼν ἀυτοὺς ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ καταναγκάσας ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ πείσας, ἀπεκεφάλησεν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΒ᾽ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓ. ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΣΙΚΑΙΩΤΟΥ.

XXII S. P. Theodori Sicæotæ.

Θεόδωρος, τοῦ Χριστοῦ Ἱεράρχης καὶ μἐγας θαυματουργὸς, ὑπῆρχε μὲν ἐκ τῆς Γαλατῶν χώρας, ἀπὸ χωρίου δὲ Σικαιοῦς, ἐπὶ τῆς βασιλείας Ἰουστινιανοῦ τοῦ παλαιοῦ · ἐγεννήθη δὲ ἐν πανδοχείῳ, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας, διὰ κάλλους τοῦ προσώπου αὐτῆς, ἐπισπασαμένης πρὸς τὴν αὐτοῦ γέννησιν Κοσμᾶν τινα τῶν βασιλικῶν ταχοδρόμων · ἥτις καὶ ἐ͂ιδεν ἐν ὀνείρῳ, ἀστέρα κατελθεῖν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ πεσεῖν ἐπὶ τὴν κοιλίαν αὐτῆς. Ἐδήλου δὲ ἀστὴρ τὴν εἰς ὕστερον ἀρετὴν τοῦ παιδὸς· τοσοῦτος γὰρ ἐκ βρέφους ἐγένετο ἐνάρετος, ὡς καὶ τὸν Ἅγιον Γεώργιον φίλον κτήσασθαι, φανερῶς συλλαλοῦντα ἀυτῷ καὶ συμβαδίζοντα, καὶ ὁδηγοῦντα αὐτὸν πρός πᾶν ἀγαθὸν · ἐξ οὗ καὶ τὰ μυρία ἐκτίσατο θαύματα. Γενόμενος δὲ μοναχὸς, ἐχειροτονήθη καὶ Ἐπίσκοπος Ἀναστασιουπόλεως, καὶ διὰ τὰ πολλὰ θαύματα περιβόητος φανεὶς, καὶ Βασιλεῦσι καὶ τῷ κόσμῳ παντὶ, ἐν εἰρήνῃ πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΝΑΘΑΝΑΗΛ.

a

S. Nathanielis Ap.

Ναθαναὴλ, τοῦ Χριστοῦ φίλος καὶ Ἀπόστολος, ἦν μὲν ἀπὸ Κανὰ πόλεως τῆς Γαλιλαίας, ἔνθα Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν κλειθεὶς εἰς γάμον, μετὰ τῆς παναχράντου αὐτοῦ μητρὸς καὶ τῶν ἱερῶν μαθητῶν, τὸ πρῶτον θαῦμα ἐποίησε, τὸ ὕδωρ εἰς οἰνον μεταβαλών. Προσεδέχετὸ δὲ καὶ αὐτὸς τὴν παρουσιαν τοῦ Χριστοῦ, ὡς νομομαθεὶς τοῦ παρ᾽ ἐκείνων λεγομένου Μεσία. Εὑρὼν οὖν αὐτὸν Φίλιππος Ἀπόστολος ἀπὸ Βηθσαἳδὰ, ἐκ τῆς πόλεως τῶν ἁγίων Ἀποστόλων Ἀνδρἔου καὶ Πέτρου, ὡς γινώσκων ὅτι προσδέχεται τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ, μετὰ περιχαρείας ἐ͂ιπεν αὐτῷ. Ναθαναὴλ, ὃν ἔγραψε Μωσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ οἱ Προφῆται, εὑρήκαμεν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ἰωσὴφ τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ. Ἀπελθὼν οὖν καὶ ἰδὼν τὸν Χριστὸν, καὶ πιστεῦσας αὐτῷ, ἠκολούθη αὐτῷ · καὶ μετὰ τὸ πάθος ἀυτοῦ καὶ τὴν ἀνάληψιν, κηρύττων αὐτὸν ὡς Θεὸν, ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθη.

[Annotatum]

a Quia hunc alii cum S. Bartholomæo, alii cum S. Simone eumdem faciunt, unum ex duodecim, ideo de hoc differimus agere usque ad 24 Augusti, vel 28 Octobris.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΓ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΓΕΟΡΓΙΟΥ.

XXIII S. Georgii Mart.

Γεώργιος, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ὑπῆρχε μὲν ἐπὶ Διοκλητιανοῦ τοῦ Βασιλέως, ἐκ τῆς χώρας δὲ Καππαδοκίας, γένους ἐν δόξου, Κόμης τὴν ἀξίαν. Διωγμοῦ δὲ ὄντος, καὶ τῶν Χριστιανῶν καθεκάστην ἡμέραν φονευομένων, αὐτὸς σταθεὶς ἐνώπιον τοῦ τοράννου, ἤλεγξεν αὐτὸν. Διὰ τοῦτο μετὰ τοῦ κονταρίου τὴν γαστέρα διατέμνεται, καὶ ἐν τροχῷ δεθεὶς πάντοθεν ἔχοντι σιδηρὰ ἠκονημένα προσηρμοσμένα κατὰ τοῦ καταφεροῦς ἀπελύθη, καὶ καταποπεὶς πάλιν ὑγίανε, καὶ ἐμφανισθεὶς ἀνελπίστως τῷ Βασιλεῖ, πολλοὺς ἔπεισε πιστεῦσαι τῷ Χριστῷ. Καὶ πάλιν τιμωρηθεὶς διαφύρως, τοῦ Μαγνεντίου σημεῖον ἐπιζητήσαντος, ἀνέστησεν νεκρὸν πρὸ πολλοῦ τεθνηκότα, καὶ πάλιν ἐπίστευσαν πολλοὶ, ἐν οἷς ἦν καὶ Γλυκέριος, οὗ τὸν βοῦν θανόντα Ἅγιος ἢγειρεν, ὅς καὶ ἀπεκεφαλήσθη· καταστρέψας δὲ διὰ προσευχῆς τὰ εἴδωγα, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΔ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΠΑΣΙΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΒΑΛΕΝΤΙΝΟΥ.

XXIV SS. Pasicratis & Valentini MM.

Οἱ τοῦ Χριστοῦ Μάρτυρες Πασικράτης καὶ Βαλεντίνος ὑπῆρχον ἐκ τῆς πόλεως Δωροστόλου τῆς Μακεδονίας, στρατιῶται μὲν ὄντες, Χριστιανοὶ δέ. Θεωροῦντες οὖν τοὺς εἰδωλολάτρας λίθοις προσκυνοῦντας ἀψύχοις, ἐζήλωσαν, καὶ παῤῥησίᾳ τὸν Χριστὸν Θεὸν ἐ͂ιναι ὡμολόγησαν μόνον, τὰ δὲ εἴδωλα ἄψυχον ὕλην. [25 Maji.] Κρατηθέντες οὖν, ἤχθησαν πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, καὶ ὑποδειχθέντος τοῦ εἰδώλου τοῦ Ἀπόλλωνος ἵνα θύσωσι, δραμὼν Πασικράτης ἐνέπτυσεν εἰς αὐτόν. Καὶ προσελθὼν αὐτῷ τῷ Πασικράτει ἀδελφὸς ἀυτοῦ, πρὸ μικροῦ διὰ φόβον τὸν Χριστὸν ἀρνησάμενος, συνεβούλευε θῦσαι, καὶ ἀπαλλαγῆναι τῶν βασάνων. δὲ ἀπώσατο, ἀνάξιον ἀυτὸν εἰπὼν τῆς ἀυτοῦ συγγενείας. Ἐρωτηθέντος δὲ τοῦ Ἁγίου Βαλεντίνου, καὶ τὰ ὅμοια φρονεῖν τῷ Πασικράτει εἰπόντος, ἀμφότεροι τὰς τιμίας ἀυτῶν κεφαλὰς χαίροντες ἀπετμήθησαν, τῆς μητρὸς Πασικράτους παρούσης, καὶ προθυμοποιούσης αὐτὸν πρὸς τὸ μυρτύριον.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

S. Eusebii & Socior. MM.

Μετὰ τελευτὴν τοῦ ἁγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, προσέταξεν Διοκλητιανὸς τοὺς πανταχοῦ ἑυρισκομένους Χριστιανοὺς, καὶ μάλιστα τοὺς δι᾽ αὐτὸν εἰς φυλακὰς ἀποκλεισθέντας, θύοντας τοῖς ψευδονύμοις θεοῖς ἀπολοθῆναι καὶ διατρίβειν ἐντοῖς ζῶσιν, μὴ τοῦτο ποιοῦντας ἰσχυρῶς βασανίζεσθαι, καὶ τελευταῖον τῇ τοῦ θανάτου παραπέμπεσθαι ψήφῳ. Ἐπεὶ δὲ καὶ οὗτοι οἱ Ἅγιοι, τὰ παρὰ τοῦ Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου γεγονότα θαύματα θεασάμενοι καὶ Χριστῷ πιστεύσαντες, εἰς φυλακὴν ἀπεκλείσθησαν · καὶ τῆς φυλακῆς ἐξελθόντες, καὶ τῷ τυράννῳ παραστάντες, ἠναγκάζοντο ἀρνήσασθαι μὲν τόν Χριστὸν, θῦσαι δὲ τοῖς εἰδώλοις, καὶ οὐκ ἐπείσθησαν · πρότον μὲν γυμνωθέντες ἐξέσθησαν ἕως αἱ σάρκες ἀυτῶν ἐπὶ τὴν γῆν κατέῤῥευσαν · ἔπειτα κρεμασθέντες ἐτύφθησαν ἀφειδῶς, μέχρις οὗ τὰ σπλάγχνα ἀυτῶν ἔξωθεν ἀνεφάνησαν · καὶ τέλος τὰς ἱερὰς ἀυτῶν κεφαλὰς ἀπετμήθσαν.

ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, ΤΗΣ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ.

S. Elisabeth Thaum.

Ἡὁσία καὶ Θαυματουργὸς Ἐλισάβετ, ἐκ βρέφους τῶν ἁγίων Πατέρων ταῖς διδασκαλίαις κατακολουθήσασα, τοῖς τῆς ἀσκήσεως πόνοις · ἑαυτὴν ἐξέδωκεν· ἐξ οὗ καὶ χάριν λαβοῦσα τῶν ἰαμάτων, παντοῖα θεραπέυει νοσήματα. Εἶχε δὲ κατορθώματα πολλὰ · πτωχῶν γὰρ προΐστατο, χήραις ἐβοήθει, ὀρφανοῖς ἐπεχωρήγει τροφὰς, ἀδικουμένους ἐκ τῶν ἀδικοῦντων αὐτοὺς ἐῤῥύετο. Ἦν δὲ πάντα τὸν χρόνον μονοχίτων, ταλαιπωρουμένη ὑπὸ τοῦ κρίους, εἰ καὶ τῷ θείῳ ἐθάλπετο Πνέυματι τὸ δὲ σῶμαδιὰ παντὸς τοῦ βίου ἀυτῆς, ὕδατι οὐκ ἔπλυνεν · ἀλλὰ καὶ, ὡς μέγας Μωσῆς, τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐνήστευσε, μὴ γευσαμένη τὸ σύνολον · καὶ ἐπὶ τρισὶν ἔτεσι, τοῖς μὲν νοητοῖς ἀφθαλμοῖς τὸν ἐν οὐρανοῖς Θεὸν ἔβλεπε, τοῖς δὲ σωματικοῖς τὸν οὐρανὸν οὐκ ἐθεάσατο. Ἄρτου οὐ μετέλαβεν · ἐλαίου ποτὲ οὐκ ἐγεύσατο · οὕτω δὲ βιώσασα, καὶ μυρία θαυματουργήσασα, ἐτελειώθη ἐν Κυρίῳ.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΕ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΛΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ ΜΑΡΚΟΥ.

XXV S. Marci Euangel.

Μάρκος, τοῦ Χριστοῦ θεῖος Ἀπόστολος, μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν πάσῃ τῇ Αἰγύπτῳ καὶ Λυβίῃ καὶ Πενταπόλει, ἐπὶ τῆς βασιλείας Τιβερίου Καίσαρος, τὸν τοῦ Χριστοῦ ἐηήρυξε λὀγον. Συνεγράψατο δὲ καὶ τὸ κατ᾽ ἀυτὸν ἅγιον Εὐαγγέλιον, Πέτρου τοῦ κορυφαίου τῶν Ἀποστόλων ἐξηγησαμένου αὐτῷ. Χειροτονηθεὶς δὲ Ἐπίσκοπος Ἀλεξανδρείας, ἐκόσμει τὰς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, χειροτονῶν Ἐπισκόπους κατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν Αἰγύπτου, καὶ ἀυξάνων τὸν λόγον τῆς πίστεως. Ἐν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν διδάσκων παρὰ τὴν θάλασσαν, ἐπεβουλέυθη παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν, καὶ σχοινίοις δεθεὶς ἐσύρετο · καὶ αἱ μὲν σάρκες ἀυτοῦ κατέβρεχε τὴν γῆν · ἐ͂ιτα ἐῤῥίωη ἐν φυλακῇ, ἔνθα φανεὶς ἀυτῷ Κύριος βασιλείαν ὑπέσχετο οὐρανῶν· καὶ ἐπὶ τῇ ἄυριον τῆς φυλακῆς ἐκβληθεὶς καὶ συρώμενος, τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέδωκεν.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΣΑΒΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΛΑΤΟΥ.

S. Sabæ Ducis M.

Σάβας, τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ἦν ἐπὶ τῆς βασιλείας Αὐρηλιανοῦ, τὴν τοῦ στρατηλάτου ἐπέχων ἀρχὴν, ἐν Ρὥμῃ τῇ πόλει. [24 Aprilis.] Ὑπῆρχε μὲν τὸ γένος Γότθος, Χριστιανὸς δὲ ὢν, ἐπεσκέπτετο τοὺς ἐν φυλακαῖς Ἁγίους καὶ ἐθεράπευεν· ἀλλὰ καὶ βίου καθαρότητι καὶ ἀσκήσει τὰ πονηρὰ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων ἐφυγάδευε πνεύματα. Διαβληθεὶς δὲ ἐκρατήθη καὶ ἤχθη πρὸς τὸν Βασιλέα· καὶ ἔμπροσθεν ἀυτοῦ ῥίψας τὴν περικειμένην ἀυτῷ ζώνην, ὡμολόγησε τὸν Χριστόν. Κρεμασθεὶς οὖν ἐξέσθη, καὶ λαμπᾶσιν ἐκάη · ἐξ ὧν παραδόξως σωθεὶς, ἄνδρας ἑβδομήκοντα πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν ἐξεκαλέσατο, οἵ τινες παραυτίκα τὰς κεφαλὰς ἀπετμήθησαν. Εἶτα παρεδόθη τῇ φυλακῇ, ἔνθα καὶ ἐπιφανεὶς αὐτῷ Χριστὸς, ἰσχὺν ἐχαρίσατο πλείονα · καὶ τῆς φυλακῆς ἐκβληθεὶς, καὶ ἆυθις καταναγκασθεὶς ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν καὶ θῦσαι τοῖς εἰδώλοις, καὶ μὴ πεισθεὶς, ξίφει τὴν ἱερὰν αὐτοῦ κεφαλὴν ἀπετμήθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Κ στ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΒΑΣΙΔΕΩΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΜΑΣΕΙΑΣ.

XXVI S. Basilei Ep. M.

Βασιλεὺς, Ἱερομάρτυς, ὑπῆρχεν ἐπί τῆς βασιλείας Λικιννίου, Ἐπίσκοπος δὲ ἦν Ἀμασείας, ἐμαρτύρησε δὲ τρόπῳ τοιούτῳ. Δούλη τις τῆς γυναικὸς Λικιννίου, Γλαφύρα καλουμένη, φεύγουσα τὴν ἐκείνου μίξιν διὰ σωφροσύνην, τῇ βουλῇ τῆς κυρίας αὐτῆς, μετὰ χρημάτων πολλῶν, κρύφα πρὸς τὰ τῆς Ἀνατολῆς μέρη ἐξέφυγε, καταλαβοῦσα τῆς πόλιν Ἀμάσειαν, καὶ ὑποδεχθεὶς ὡς Χριστιανὴ παρὰ τοῦ Ἐπισκόπου Βασιλέως. Μαθὼν δὲ τοῦτο Λικίννιος, καὶ ἀποστείλας, ἀμφοτέρους ἐκέλευσεν ἀχθῆναι. Ἀλλ᾽ μὲν Γλαφύρα ἤδη τελευτήσασα, ἐξέφυγε τὰς χεῖρας ἀυτοῦ · δὲ Ἐπίσκοπος Βασιλεὺς δέσμιος ἀχθεὶς εἰς Νικομήδειαν, καὶ τὸν Βασιλέα ἐλέγξας, ἀπεκεφαλίσθη, καὶ ἐῤῥίφη ἐν τῇ θαλάσση, χωρὶς μὲν τὸ σῶμα ἀυτοῦ, χωρὶς δὲ κεφαλή. Προνοία δὲ Θεοῦ προσεκολλήθη τὸ σῶμα τῇ κεφαλῇ, καὶ ἀνάπλευσαν τὸ ῥεῦμα, ἑυρέθη ἐν Σινώῃ, ἐ͂ιτα ἐτέθη ἐν Ἀμασείᾳ.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΠΟΥΠΛΙΟΥ.

S. Publi Martyris

Στρατιώτης ἦν οὗτος, ἅγιος Μάρτυς τοῦ Χριστοῦ Πουπλιος, στρατευόμενος ὑπὸ τῷ Βασιλεῖ Λικιννίῳ, καὶ ἀγαπώμενος ὑπ᾽ ἐκείνου, διὰ τὸ πολλάκις ἐν πολλοῖς ἀνδραγαθῆσαι πολέμοις. [25 Aprilis.] Ὅτε δὲ δέσμιος ἤχθη ἐξ Ἀμασείας ἅγιος Ἱερομάρτυς Βασιλεὺς, καὶ σταθεὶς ἔμπροσθεν τοῦ Λικιννίου ἤλεγξεν ἀνδρίως αὐτόν τε καὶ τὴν πλάνην τῶν ἀκαθάρτων δαιμόνων, καὶ διεξηλθε τὰ περὶ τῆς οἰκονομίας τοῦ ἀληθεινοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ῥίψας τὰ ὅπλα καὶ τὴν ζώνην ἣν περιεβέβλητο, ὡμολόγησεν ἑαυτὸν Χριστιανὸν, καὶ τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ δοῦλον καὶ στρατιώτην. Ὀργισθεὶς οὖν Βασιλεὺς, καὶ ἀλλοιώσας τὸ πρόσωπον ἀυτοῦ τῷ πολλῷ θυμῷ, πρῶτον μὲν διὰ κολακείας ἐσπουδαζεν μεταθῆναι ἀυτὸν τῆς τοιαύτης γνώμης · ὡς δὲ οὐκ ἔπεισεν, ἰσχυρῶς βασανίσας, μαχαίρᾳ τὴν κεφαλὴν ἀυτοῦ ἀπέτεμεν.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΖ᾽ ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΣΩΣΙΠΑΤΡΟΥ ΚΑΙ ΙΑΣΩΝΟΣ.

XXVII SS. Sosi patri & Jasonis

Ἰάσων καὶ Σωσίπατρος γεγόνασι μὲν μαθηταὶ Πάυλου τοῦ Ἀποστόλου · ἦν μὲν, μὲν Ἰάσων ἀπὸ Τάρσου τῆς Κιλικίας, ἧς καὶ Ἐπίσκοπος ἐγένετό· δὲ Σωσίπατρος ἐκ Πατρῶν τῆς Ἀχαΐας, γενόμενος καὶ ἀυτὸς Επίσκοπος Ἰκονίου. [25 Iunii & 12 Iulii.] Ἐπὶ χρόνοις δέ τισι τὰς ἑαυτῶν Ἐκκλησίας κυβερνήσαντες, ἀπῆλθον εἰς τὴν δύσιν ὠφελῆσαί τινας · καὶ καταλαβόντες τὴν νῆσον Κερκύρων, κτίζουσιν ἐκκλησίαν εἰς ὄνομα τοῦ ἁγίου Πρώτομαρτυρος Στεφάνου. Καὶ μαθὼν τοῦτο Κερκυλῖνος, τῆς νήσου Βασιλεὺς, ἀπέκλεισεν ἀυτοὺς εἰς φυλακὴν · ἔνθα ἰδόντες αὐτοὺς ἑπτὰ λησταὶ ἀποκεκλεισμένοι ὄντες, ἐπίστευσαν τῷ Χριστῷ, ὁμοίως καὶ δεσμοφύλαξ Ἀντώνιος, ὅστις καὶ ἀπεκεφαλίσθη. Καὶ κατελθόντος πυρὸς ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατακαύσαντος τοὺς δύο υἱοὺς τοῦ Βασιλέως καὶ τὴν γυναῖκα ἀυτοῦ, ἀπελύθησαν οἱ Ἅγιοι, καὶ πολλοὺς ὠφελήσαντες, ὕστερον ἐν εἰρήνῃ ἐτελείωθησαν.

ΚΑΙ ΑΘΛΥΣΙΣ ΤΗΣ ΑΛΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ.

S. Cercyrȩ Mart.

Μετὰ τὸ τελευτησαι ὑπὸ τοῦ οὐρανίου πυρὸς τοὺς υἱοὺς Κερκυλίνου τοῦ Βασιλέως, καὶ τὴν γυναῖκα ἀυτοῦ, καὶ ἀπολυθῆναι τοὺς Ἁγίους, [29 Aprilis.] ἐκράτησεν ἀυτοὺς Καρπιανὸς, τῆς νήσου Ἔπαρχος, καὶ ἐτιμώρει προστάξει τοῦ Βασιλέως. Προκύπτουσα δὲ ἀπὸ τῆς θυρίδος Κερκύρα αὐτοῦ θυγάτηρ, καὶ θεωροῦσα τοὺς Ἁγίους Βασανιζομένους, ἐπίστευσε, καὶ Χριστιανὴν ἑαυτὴν ὁμολογήσασα, παρέστη ἐνώπιον τοῦ πατρὸς αὐτῆς · καὶ ἀναγκασθεῖσα ἀρνήσασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ μὴ πισθεῖσα, ἐκδίδοται καὶ αὐτὴ τῷ Ἐπάρχῳ. δὲ Ἔπαρχος παρέδωκεν αὐτὴν Αἰθίοπί τινι εἰς τὸ διαφθαρῆναι αὐτὴν. Προστάξει δὲ Θεοῦ ἄρκτος ποθὲν ἐλθοῦσα, ἐκώλυσε τὸν Αἰθιωπα τοῦ ἐπιχειρήματος, καὶ ἐφύλαξε τῆν παρθένον ἀδιάφθορον. Ἰδὼν οὖν τὸ θαῦμα Αἰθίοψ, καὶ πιστεύσας, μαχαίραις κατεκόπη· δὲ Ἁγία Κερκύρα κρεμασθεῖσα, καὶ ὑποκαπνισθεῖσα, καὶ τοξευθεῖσα, καὶ λιθοβολιθεῖσα, ἐτελειώθη.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΣΑΤΟΡΝΙΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

S. Saturnini & Soc MM.

Οὗτοι οἱ ἅγιοι ὑπῆρχον, οἱ πιστεύσαντες ἐν τῇ φυλακῇ τῷ Χριστῷ διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν ἁγίων Ἁποστόλων Ἰάσωνος καὶ Σωσιπάτρου, ἑπτὰ λήσταρχοι, μετὰ καὶ τῶν πιστευσάντων ὕστερονὑπὸ τῆς Ἁγίας Κερκύρας· καὶ μετὰ τελευτὴν αὐτῆς ἐκβληθέντες τῆς φυλακῆς οἱ ἑπτὰ, [29 Aprilis.] καὶ ἀχθέντες ἔξω τῆς πόλεως, ἐνεβλήθησαν εἰς λεβῆτας γέμοντας πίσσης, καὶ κηροῦ, καὶ ἐλαίου, καὶ βράζοντες ἐτελειώθησαν· οἱ δὲ καταλειφθέντες ἀδελφοὶ, εἰς νησίδιόν τι ἀπελθόντες, προσηύχοντο τῷ Θεῷ. Καὶ μαθὼν τοῦτο βασιλεὺς, καὶ ἐμβὰς εἰς πλοῖον καὶ ἀπερχόμενος φονεῦσαι αὐτοὺς, κατεποντίσθη· καὶ κρατήσας ἕτερος Βασιλεὺς τῆς νήσου, ἐνέβαλεν τοὺς Ἁγίους εἰς κάμινον, καὶ Ἰδὼν αὐτοὺς ὑγιεῖς ἐξελθόντας, ἐπίστευσε τῷ Χριστῷ, μετονομασθεὶς Σεβαστιανὸς, καὶ ἔκ τοτε τὸν Χριστὸν ἐκήρυττεν ἅμα τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις · μεθ᾽ ὧν καλῶς βιώσας, ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤΟῼ ΚΝ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΔΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΩΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

XXVIII S. Dadæ & Socior. MM.

Οἱ τοῦ Χριστοῦ Μάρτυρες Δάδας, Μάξιμος, καὶ Κιντιλιανὸς, ὑπῆρχον μὲν ἐπὶ τῆς βασιλείας Μαξιμιανοῦ, καὶ Ταρκυΐνου Ὑπάτου, ἐκ τῆς πόλεως δὲ Δωροστόλου τῆς Μακεδονίας· καὶ μὲν Μάξιμος Ἀναγνώστης ἦν τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας, [13 Aprilis.] καλῶς ἑρμηνεύων τὰς θείας γραφὰς, καὶ διδάσκων ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ · δὲ Δάδας καὶ Κιντιλιανὸς ἦσαν ἀυτοῦ μαθηταὶ καὶ φίλοι. Καταμηνυθέντες οὖν τῷ τῆς πόλεως Ἄρχοντι, καὶ κρατηθέντες παρέστησαν ἀυτῷ · καὶ ἐρωτηθέντες, καὶ τὸν Χριστὸν παῤῥησίᾳ ὁμολογήσαντες, ἀπεκλείσθησαν εἰς φυλακήν. Εἶτα τῆς φυλακῆς ἐκβληθέντες, καὶ καταναγκασθέντες θῦσαι τοῖς εἰδώλοις, καὶ μὴ πεσθέντες, γυμνωθέντες καὶ ἀπλωθέντες ἐπὶ τὴν γῆν, ἐκ τεσσάρων δεδεμένοι ἐτύφθησαν, εἶτα ἀπεκεφαλίσθησαν · ὧν τὰ λείψανα ἀποκομισθέντα, ἐτέθησαν ἐν Κωνσταντινουπόλει.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΖΗΝΩΝΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

S. Zenonis & Sociorum MM.

Ζήνων τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς, ἅμα τοῖς Ἁγίοις Εὐσεβείῳ, Νέωνι, καὶ Βιταλίῳ, ὑπῆρχον μὲν ἐκ τῆς νήσου Κερκύρας · κατηχισθέντες δὲ ὑπὸ τῶν ἁγίων Ἀποστόλων Ἰάσωνος καὶ Σωσιπάτρου, ἐπίστευσαν τῷ Χριστῷ, καὶ διαβληθέντες Κερκιλίνω τῷ τῆς νήσου Βασιλεῖ, ἐκρατήθησαν · καὶ δεθέντες ὑπὸ τῶν εἰδωλολατρῶν ἁλύσεσι βαρείαις, παρέστησαν ἐνώπιον ἀυτοῦ. Καὶ ἐρωτηθέντες, καὶ ὁμολογήσαντες τὸν Χριστὸν, γυμνωθέντες τῶν ἱματίων ἀυτῶν, καὶ ἐπὶ τὴν γῆν ἀπλωθέντες, καὶ δεθέντες χείρας καὶ πόδας σχοινίοις, ἐτύφθησαν ῥάβδοις. Ἐπί πολλαῖς τε ὥραις καταναγκαζόμενοι ἀρνήσασθαι μὲν τὸν Χριστὸν, θῦσαι δὲ τοῖς εἰδώλοις, μὴπεισθέντες δὲ, μὴ δὲ μέχρι λόγου θῦσαι τοῖς δαίμοσι, ἀπεκλείσθησαν εἰς φυλακὴν ὡσεὶ νεκροὶ · καὶ μετὰ ταῦτα καμίνου μεγάλης ἀναφθείσης, τῆς φυλακῆς ἐκβληθέντες, καὶ ἐν ἀυτῇ ἐμβληθέντες, ἐτελειώθησαν.

ΚΑΙ ΜΝΗΝΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΕΜΝΟΝΟΣ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ.

S. Memnonis Thaum.

Μέμνων, ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν, Θαυματουργὸς, ἀκούσας τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου λέγοντος, Ὅστις οὐκ ἀφῆκε πατέρα, μητέρα, ἀδελφοὺς, ἀδελφὰς, οἰκίας, ἀγροὺς, ὀυ δύναταί μου ἐ͂ιναι μαθητὴς, καὶ κατανυγεὶς τὴν ψυχὴν, καταλιπὼν πάντα, ἠκολούθησε τῷ Χριστῷ · καὶ ὅυτως ἠγωνίσατο πρὸς ἀρετὴν, ὡς δοχεῖον καθαρὸν καὶ κατοικητήριον ἄξιον γενέοθαι τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ὑποτάξας γαρ τὴν σάρκα τῷ πνεύματι διὰ πολλῆς ἐγκρατείας καὶ ταπεινώσεως, καὶ παθῶν κυριεύσας τῶν τῆς σαρκὸς ὁμοῦ καὶ τῆς ψοχῆς, ἐγένετο καὶ μοναζόντων Ἀρχιγὸς, καὶ βίον ζήσας ἰσάγγελον, καὶ παρὰ Θεοῦ τὴν τῶν θαυμάτων ἐπλούτισε χάριν · καὶ γαρ πάθη ἀνίατα ἐθεράπευσε, καὶ ῥείθροις δακρύων τὴν ψυχὴν ἀποκαθάρας, ὕδατα ἐν ξηρῷ τόπῳ διὰ προσευχῆς ἀναβλύσαι παρεσκέυασε, καὶ ἄλλα πολλὰ θαύματα τελέσας ἐν εἰρήνῃ ἐκοιμήθη.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ ΚΘ᾽ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟ ΛΟΥ ΣΙΜΩΝΟΣ, ΟΣ ΕΠΕΚΛΗΘΗ ΙΟΥΔΑΣ.

XXIX S. Simonis Ap.

Σίμων τοῦ Χριστοῦ μέγας Ἀπόστολος, ὑπῆρχε μὲν ἀπὸ Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας, ἔνθα Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς κληθεὶς εἰς γάμον, μετὰ τῆς ἀχράντου μητρὸς ἀυτοῦ καὶ τῶν μαθητῶν, λείψαντος ὄινου, [28 Octob.] τοῦ θαυματουργεῖν ἀρξάμενος, διὰ παρακλήσεως τῆς μητρὸς, τὸ ὕδωρ εἰς ὀινον μετέβαλεν. Ἐγένετο δὲ ἀυτοῦ μαθητὴς, καὶ τοῦ κηρύγματος ὑπηρέτης · καὶ ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν Ἀποστόλων, ἀκολουθῶν τῷ Χριστῷ, καὶ τῆς παρ᾽ αὐτοῦ διδασκαλίας ἀπολάυων. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάληψιν ἀυτοῦ καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν, ἀπελθὼν εἰς τὴν πόλιν Ἔδεσαν, καὶ πολλοὺς διδάξας τῶν εἰδωλολατρῶν τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, ἐπέστρεψεν ἐπὶ τὸν Κύριον. Μετὰ τᾶυτα δὲ παραγενόμενος καὶ εἰς Μεσοποταμίαν, ἐκήρυττε παῤῥησίᾳ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ· καὶ πάλιν ἀπελθὼν εἰς Ἔδεσαν, καὶ πολλὰ θάυματα ἐργασάμενος εἰς δόξαν Θεοῦ, ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθη.

ΚΑΙ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ Θ᾽ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΚΥΖΙΚΟΥ, ΘΕΟΓΝΙΔΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΑΣ ΑΥΤΟΥ.

IX MM. in Cyzico.

Οἱ ἅγιοι Μάρτυρες τοῦ Χριστοῦ, Θεόγνις, Ροὗφος, Ἀντίπατρος, Εὐτυχὴς, Ἀρτεμᾶς, Μάγνος, Θεόδοτος, Θαυμάσιος, καὶ Φιλήμων, ὑπῆρχον μὲν ἐκ διαφόρων τόπων, συναθροισθέντες δὲ ἐν Κυζίκῳ τῇ πόλει κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ διωγμοῦ, καὶ τὸν Χριστὸν κηρύττοντες, ἐκρατήθησαν παρὰ τῶν εἰδωλολατρῶν, καὶ παρεδόθησαν τῷ τῆς πόλεως Ἄρχοντι. Καὶ δεξάμενοι πρώτην ἐρώτησιν, καὶ τυφθέντες ἱκανῶς, παρεπέμφθησαν φυλακῇ. Καὶ μετὰ ταῦτα τῆς φυλακῆς ἐκβληθέντες, ἠναγκάζοντο ἀρνήσασθαι μὲν τὸν Χριστὸν, θῦσαι δὲ τοῖς ἐιδώλοις. Οἱ δὲ μὴ πεισθέντες, ἀλλὰ τῆς πλάνης καὶ ματαιότητος τῶν εἰδώλων καταπτύσαντες, καὶ τοῦ Ἄρχοντος καταφρονήσαντες, τὰς ἱερὰς αὐτῶν κεφαλὰς ἀπετμήθησαν · τὰ δὲ λείψανα αὐτῶν μετατεθέντα ἐν Κυζίκῳ, πολλὰς ἰάσεις ἐπιτελοῦσι εἰς δόξαν Χριστοῦ.

ΜΗΝΙ Τῼ ΑΥΤῼ Λ᾽ ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ, ΑΔΕΛΦΟΥ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ.

XXX S. Jacobi frat. Dni.

Ἰάκωβος μέγας Απόστολος, υἱὸς μὲν ἦν Ιωσὴφ τοῦ μνήστορος, ἀδελφὸς δὲ κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου, ὑφ᾽ οὗ καὶ ἐχειροτονήθη πρῶτος Ἐπίσκοπος Ἱεροσολύμων. Ὑπάρχων δὲ εὐλαβὴς καὶ ἐγκρατὴς, [1 Maji.] ἐλεήμων καὶ συμπαθὴς, ἐπεκλήθη Δίκαὶος · τίνες οὖν, ὧν ἦρχεν Ἄνανος Ἱερεὺς τῶν Ἰουδαίων, τῆς κατὰ Παῦλου ἐπιβουλῆς ἀποτυχόντες, ἐκείνου πρὸς Ρὥμην ἀπελθόντος, τρέπονται κατὰ τοῦ Ἰακώβου · καὶ κρατήσαντες ἀυτὸν, ἠνάγκαζον ἀρνήσασθαι τὸν Χριστόν. Καὶ ἀγαγόντες ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ, ἔλεγον ἀυτῷ, Εἶπε ἠμῖν, Δίκαιε, μεγάλη φωνῇ, Τίς ἐστιν θύρα τοῦ Ἰησοῦ. Ὁδὲ ἐ͂ιπεν, Τί με ἐρωτᾶτε περὶ τοῦ Ἰησοῦ; ἀυτός ἐστιν ἐν οὐρανοῖς καθήμενος ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, καὶ μέλλον ἔρχεσθαι κρίναι τὴν οἰκουμένην ἐν δικαὶοσύνη. Καὶ εἰπόντες, Ὦ, ὦ, καὶ Δίκαὶος πεπλάνηται, ἔρριψαν ἀυτὸν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ κάτω · καὶ ἔτι ἐμπνέοντα, πλήξας τίς κναφεὺς ξύλῳ, ἀπέκτεινεν.

Nescio quid Synaxarii hujus collectorem moverit, ut quo die paßim alii Græci colunt Iacobum Fratrem Ioannis, ipse posuerit Fratrem Domini, hujus elogium iterum positurus, quando etiam alii omnes illud habent, die XXIII Octobris. Potuerat certe mensem hunc melius claudere, quam cum passim reprobata opinione de Iosepho Virginis sponso, quasi hic ex priori aliqua uxore genuisset eos qui in Euangelio dicuntur Fratres-Domini, quorum unus fuit Iacobus, Hierosolymorum primus Episcopus: qui utrum supra duodenarium numerum adjungatur collegio Apostolorum, diversus a Iacobo Alphæi, disquiremus I die Maji.

ΒΙΟΣ ΜΑΡΙΑΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΣ, ΤΗΣ ΑΠΟ ΕΤΑΙΡΙΔΩΝ ΟΣΙΩΣ ΑΣΚΗΣΑΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΡΗΜΟΝ ΤΟΥ ΙΟΡΔΑΝΟΥ.
ex MS. Medicæo Regis Christianissimi,
collato cum MS. Monachiensi Ducis Bavariæ.

Maria Ægyptia pœnitens, in Palæstina (S.)
Zosimas Monachus, in Palæstina (S.)
a

EX MS. REG. FR.

PROLOGUS

Μυστήριον Βασιλέως κρύπτειν καλὸν, τάδε ἔργα τοῦ Θεοῦ ἀνακηρύττειν ἔνδοξον · οὕτω γαρ ἐ͂ιπεν Ἄγγελος τῷ Τωβὶτ, μετὰ τὴν παράδοξον τὴν ἐκτυφλώσεως τῶν ὀμμάτῶν ἀνάβλεψιν, καὶ μετ᾽ ἐκείνους τοὺς κινδύνους, οὓς διῆλθε, καὶ ὧν ἐῤῥύσθη, δι᾽ ἣν ἐ͂ιχεν ἐυσέβειαν. Καὶ γαρ τὸ Βασιλέως μὴ φυλάττειν μυστήριον, [Fideliter narrata] ἐπισφαλὲς καὶ ἐπόλεθρον. Καὶ τὸ σιγᾷν Θεοῦ ἔργα παράδοξα, ψυχῆς φέρει τὸν κίνδυνον. Ὅθεν κᾀγὼ φόβῳ τοῦ σιωπᾷν τὰ θεῖα βαλλόμενος, καὶ τὸν ἐπηρτημένον κίνδυνον τῷ δούλῳ, ὑφορώμενος, ὃς λαβὼν ὑπὸ τοῦ δεσπότου τὸ τάλαντον, ἐις γῆν ἐκεινο b κατώρρυξεν, καὶ τὸ δοθὲν εἰς ἐργασίαν ἔκρυψεν ἀπραγμάτευτον · ἐξήγησιν ἱερὰν, ἕως ἐμοῦ καταντήσασαν, οὐδαμῶς σιωπήσομαι. Καί μοι μηδεὶς ἀπιστείτω ἅπερ ἀκήκοα γράφοντι, ἐμὲ τερατέυεσθαι τὸ παράπαν ἡγούμενος, τοῦ πράγματος τῷ μεγέθει πληττόμενος · ἐμοὶ μὲν γὰρ μὴ γένοιτο c καταψεύσασθαι καὶ καπηλεύεσθαι λόγον, ἐν ᾧ Θεοῦ μνημονεύεται. Καὶ τὸ σμικρὰ d δὲ φρονεῖν καὶ ἀνάξια τῆς τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ Λόγου μεγαλειότητος, [fide pari describere proponit auctor.] καὶ ἀπιστεῖν τοῖς οὕτω e λεγομένοις, οὐ μοι δοκεῖ ἔχειν τὸ ἔυλογον · εἰ δέ τινές εἰσιν οἱ τῇδε τῇ γραφῇ ἐντυγχάνοντες, καὶ τὸ παράδοξον τοῦ λόγου δῆθεν καταπληττόμενοι, καὶ πιστεύειν ἐπιχειρῶς οὐκ ἐθέλοντες, κᾀκείνοις ἵλεως γένηται Κύριος, έπειδήπερ καὶ ἀυτοὶ τὸ ἀσθενὲς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως λογιζόμενοι, δυσπαράδεκτα ἡγοῦνται f τὰ παραδόξως πῶς περὶ ἀνθρώπων λεγόμενα. Εἶμι g δὲ λοιπὸν ὲπ᾽ αὐτὴν τὴν διήγησιν, πρᾶγμα λέξων ἐν τῇ γενεᾷ τῇ καθ᾽ ἡμᾶς h γεινάμενον. Ὅπερ ἱερὸς ἀνὴρ, τὰ θεῖα λέγειν καὶ πράττειν ἐκπαιδόθεν μεμαθηκὼς, ἀφηγήσατο. Ἀλλὰ μηδὲ τοῦτο πρὸς ἀπιστίαν ἑλκύσει τοὺς ἐντυγχάνοντας, τὸ ἐντῇ καθ᾽ ἡμᾶς γενεᾷ θαῦμα τοιοῦτον ἡγουμένους γενέσθαι ἀδύνατον · γαρ χάρις τοῦ Πατρὸς i κατὰ γενεὰν εἰς ψυχὰς ὁσίας διαβαίνουσα, φίλους Θεοῦ καὶ προφήτας κατασκευάζει, καθὼς ἐδίδαξεν Σολομῶν. [Sap. 7. 27.] Καιρὸς δὲ λοιπὸν τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ἀπάρξασθαι διηγήσεως.

CAP. I.

[2] Ἐγένετό τις ἐν τοῖς κατὰ Παλαιστίνην μοναστηρίοις ἀνὴρ, βίῳ καὶ λόγῳ κοσμούμενος, [Zosimas post egregios in virtute profectus,] ὃς ἐκ σπαργάνων ἀυτῶν τοῖς μοναχικοῖς ἀνετράφη ἤθεσί τε καὶ πράγμασι · Ζωσιμᾶς ἦν ὄνομα τούτῳ τῷ γέροντι. Καὶ μή τις τῇ k ἐπονυμίᾳ, νομισάτω με ἐκεῖνον λέγειν τὸν Ζωσιμᾶν, τὸν ἐν δόγμασί ποτε διαβληθέντα ὡς ὲτερόδοξον · ἄλλος γαρ οὗτος, καὶ ἄλλος ἐκεῖνος, καὶ πολὺ τὸ μεταξὺ τῶν δύο τὸ διάφορον, εἰ καὶ μίαν ἐκέκτηντο τὴν προσηγορίαν ἀμφότεροι. Οὗτος τοίνυν Ζωσιμᾶς ὀρθόδοξος, ὃς ἐμονασεν ἀρχῆθεν ἔν τινι τῶν πάλἁι μοναστηρίων, πᾶν ἑιδος l ἀσκήσεως μετερχόμενος, καὶ πρὸς πᾶσαν m ἐγκράτειαν γενόμενος ἐπιτήδειος · πάντα μὲν γὰρ κανόνα παραδεδομένον ὑπὸ τῶν πρὸς n τὴν τοιάυτην ἀυτῶν παλαίστραν παιδοτριβησάντων ἐφύλαττεν, πολλὰ δὲ καὶ αὐτὸς προσεπενόησεν οἴκοθεν, ὑποτάξαι ζητῶν τὴν σάρκα τῷ πνεύματι. [& vitæ rigorem laudabilem,] Καί γε τοῦ σκοποῦ οὐ διήμαρτεν · οὕτω γὰρ ἢν γέρων [ἐπίσημος] περὶ τὸ πνευματικὸν, o ὥς πολλοὺς πολλάκις τῶν ἐγγύθεν μοναστηρίων, ἐστὶ δὲ ὅτε καὶ τῶν μακρὰν ἀπεχόντων, φοιτᾷν πρὸς αὐτὸν, καὶ πρὸς ἐγκράτειαν ὑπὸ τῆς ἐκείνου διδασκαλίας τυποῦσθαι [καὶ κανονίζεσθαι]. Καίπερ δὲ οὕτως ἔχων περὶ τὸ πρακτικὸν ἐ͂ιδος γέρων, οὐδὲ τῆς μελέτης τῶν θείων λογίων ποτὲ παρημέλησεν · ἀλλὰ καὶ κοιταζόμενος, καὶ ἀνιστάμενος, καὶ ἐν χερσὶ κρατῶν τὸ ἐργόχειρον, ὅθεν τὴν τροφὴν ἐπορίζετο p. Εἰ δὲ θέλεις μαθεῖν τῆς τροφῆς, ἧς ἐκεῖνος ἐγεύετο, ἓν ἔργον ἐ͂ιχεν ἐκεῖνος ἀσίγητον, μηδέ ποτε δαπανώμενον, τὸ ψάλλειν διὰ παντὸς, καὶ μελέτην ἀεὶ ποιεῖσθαι τῶν q ἱερῶν λογίων. Πολλάκις γοῦν φασί τινες καὶ θείας ὁράσεως ἀξιοῦσθαι τὸν γέροντα θεόθεν ἀυτῷ γειναμένης ἐλλάμψεως, καθάπερ Κύριος ἐ͂ιπεν, Οἱ τὴν σάρκα δηλαδὴ τὴν ἑαυτῶν ἐκκαθάραντες, καὶ νήφοντες ἀεὶ ἐγρηγορότι τῷ τῆς ψυχῆς ἀυτῶν ὄμματι, ὁρῶσιθείας ἐλλάμψεως ὁράσἐις, ἀῤῥαβῶνας ἐνθεῦθεν τοῦ μένοντος αὐτοὺς καλοῦ κομιζόμενοι.

[3] Ἔλεγεν οὖν Ζωσιμᾶς, ἐξ ἀυτῶν εἰπεῖν τῶν r πατρικῶν ἀγκαλῶν ἐν τῷ μοναστηρίῳ τούτῳ δέδοσθαι, καὶ μέχρι τρίτου καὶ πεντηκοστοῦ ἔτους ἐν αὐτῷ τὸν δρόμον τὸν ἀσκητικὸν s ἠνυκέναι. [Tentatus de vana gloria] Μετὰ δὲ ταῦτα παρενωχλήθη, ὡς ἔφασκεν, ὑπό τινων λογισμῶν, ὡς ἄρα t τελειούμενος ἐν ἅπασι, τῆς ἑτέρου διδασκαλίας οὐδαμῶς προσδεόμενος · ταῦτα γὰρ, ὡς ἔλεγεν, καθ᾽ ἑαυτὸν ἐλογίζετο. Ἀράγε ἐστὶν ἐν τῇ γῇ μοναχὸς, δυνάμενος ξένον τι παραδοῦναί μοι, ὠφελῆσαί με ἰσχύων, ὅπερ οὐκ οἶδα, οὐδὲ πέπραχα, ἐ͂ιδος ἀσκήσεως; ἆρα ἑυρίσκεται τῶν ἐν ἐρήμῳ φιλοσοφούν των ἀνὴρ ὃς κατὰ πράξιν θεωρίαν πρωτεύει μου; Ταῦτα δὲ λογιζομένου τοῦ γέροντος, ἐφίσταταί τις αὐτῷ καί φησι πρὸς αὐτόν · Ζωσιμᾶ, καλῶς μὲν καὶ ὡς ἦν δυνατὸν ἀνθρώπῳ ἠγώνισας, καλῶς δὲ καὶ τὸν ἀσκητικὸν δρόμον διήνυσας· πλὴν οὐδεὶς τῶν ἐν ἀνθρώποις ἐστὶν ἔχων τὸ τέλειον, ἀλλὰ μείζων ἐστὶν ἀγὼν προκείμενος τοῦ παρῳχηκότος ἤδη, [jubetur ire ad Iordanem,] κἂν ὑμεῖς οὐ γινώσκετε. Ἵνα γνῶς καὶ ἀυτὸς οὖν, ποσαι εἰσὶ καὶ ἄλλαι πρὸς σωτηρίαν ὁδοὶ, ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου, καθάπερ Ἀβραὰμ ἐκεῖνος ἐν Πατριάρχαις ἀιδέσιμος, καὶ δεῦρο εἰς τόδε τὸ μοναστήριον, τὸ πλησίον Ἰωρδάνου τοῦ ποταμοῦ διακείμενον.

[4] Αὐτίκα γοῦν γέρων, ἀκολουθῶν τῷ κελεύσματι, ἐξίησι τοῦ μοναστηρίου, ἐν ᾧ ἐκπαιδόθεν ἐμόνασε · καὶ καταλαβὼν Ἰωρδάνην τὸν ἐν ποταμοῖς ἁγιώτατον, ὁδηγεῖται ὑπὸ τοῦ κελεύσαντος αὐτὸν εἰς ἐκεῖνο τὸ μοναστήριον, [ibique receptus] εἰς Θεὸς αὐτὸν γενέσθαι παρεκελεύσατο. u Κρούσας τοίνυν τῇ χειρὶ τὴν θύραν [τῆς ἀυλῆς] ἐντυγχάνει πρῶτον μοναχῷ τῷ τὴν θύραν φυλάττοντι· ἐκεῖνος δὲ ἀυτὸν, μηνύει πρὸς τὸν Ἡγούμενον · δὲ τοῦτον δεξάμενος, σχῆμάτε καὶ ἦθος ἐυλαβείας θεασάμενος, βαλόντα τὴν συνήθη τοῖς μοναχοῖς μετάνοιαν καὶ λαβόντα εὐχὴν, ἠρώτησεν x αὐτόν· Πόθεν, ἀδελφὲ, παραγέγονας, καὶ τίνος ἕνεκα πρὸς τοὺς ταπεινοὺς ἐλήλυθας γέροντας; δὲ Ζωσιμᾶς ἀπεκρίνατο, Τὸ μὲν πόθε, λέγειν y οὐκ ἀναγκαῖόν μοι · ὠφελείας δὲ χάριν, Πάτερ, ἐλήλυθα · ἀκήκοα γαρ περὶ ὑμῶν ἔνδοξα z καὶ ἀξιέπαινα, δυνάμενα ψυχὴν προσοικειῶσαι Χριστῷ τῷ Θεῷ μῶν. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν Ἡγούμενος, Θεὸς, ἀδελφὲ, μόνος ἰώμενος τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν, αὐτὸς καί σε καὶ ἡμᾶς διδάξει τὰ θεῖα θελήματα, καὶ ὁδηγήσει εἰς τὸ ποιεῖν τὰ προσήκοντα · ἄνθρωπος γαρ ἄνθρωπον ὠφελῆσαι οὐ δύναται, εἰ μὴ ἕκαστος ἑαυτῷ προσέχοι διαπαντὸς καὶ νίφοντι τῷ νῷ τὸ δέον ἐργάζοιτο, Θεὸν κεκτημενος τῶν πραττομένων συλλήπτορα. Πλὴν ἐπείπερ, ὡς ἔφης, ἀγάπη τοῦ Θεοῦ θεάσασθαι ὑμᾶς τοὺς ταπεινοὺς κεκίνηκεν γέροντας, μεῖνον μεθ᾽ ἡμῶν εἴπερ τούτου παραγέγονας ἕνεκα, καὶ πάντας ἡμᾶς διατρέψει, τῇ τοῦ πνεύματος χάριτι, ποιμὴν καλὸς, δοὺς τὴν ψυχὴν ἁυτοῦ λύτρον aa ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τὰ ἴδια πρόβατα καλῶν ἐξ ὀνόματος. Ταῦτα εἰπόντος τοῦ Ἡγουμένου τῷ Ζωσιμᾷ, βαλὼν αὖθις μετάνοιαν, καὶ ἀιτήσας ἐυχὴν, καὶ ἐπειπὼν Ἀμὴν, ἔμεινεν εἰς ἐκεῖνο τὸ μοναστήριον.

[5] Εἶδε δὲ γέροντας πράξει καὶ θεωρίᾳ ἐκλάμποντας, [καὶ τῷ πνεύματι ζέοντας] καὶ τῷ Κυρίῳ δουλεύοντας· ψαλμῳδία γαρ ἦν ἀκατάπαυστος, [invenit monachos perfectißime viventes,] στάσιν ἔχουσα παννύχιον · καὶ ἐν χερσὶν ἐ͂ιχον ἀεὶ τὸ ἐργόχειρον, καὶ οἱ ψαλμοὶ ἐπὶ στόματος. Λόγος γαρ ἀργὸς οὐκ ἐπολιτέυετο, φροντὶς πραγμάτων παρ᾽ ἐκείνοις οὐκ ἐχρημάτιζε, πρόσοδοί τε δι᾽ ἔτους ἀριθμούμεναί [τε καὶ συναγόμεναι] καὶ μέριμναι βιωτικοῖς μόχθοις ἁρμόζουσαι, οὐδὲ bb ὀνόματι παρ᾽ αὐτοῖς ἐγνωρίζοντο· ἀλλ᾽ ἓν ἦν [καὶ πρῶτον] καὶ μόνον τὸ σπουδαζόμενον πᾶσι, τὸ ἕκαστον αὐτῶν νεκρὸν ἐ͂ιναι τῷ σώματι, ὡς ἅπαξ τῷ κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ ἅπασιν ἀποθανόντα, καὶ μὴ ὑπάρχοντα. Τροφὴν δὲ ἐ͂ιχον ἀδάπανον, τὰ θεόπνευστα λόγια · ἔτρεφον δὲ καὶ τὸ σῶμα τοῖς ἀναγκαίοις μόνοις, ἄρτῳ καὶ ὕδατι, ὡς ἕκαστον ἐ͂ιναι πρὸς τὴν θείαν ἀγάπην διάπυρον. Ταῦτα Ζωσιμᾶς, ὡς ἐ͂ιπεν, θεώμενος ᾠκοδομεῖτο λίαν, ἐπεκτεινόμενος πρὸς τὰ ἔμπροσθεν, εί τε συναυξῶν τὸν δρόμον τὸν ἴδιον, καὶ συνεργάτας ἑυρὼν καλῶς τὸν θεῖον νεουργοῦντας παράδεισον.

[6] Ἡμερῶν δὲ διελθουσῶν ἱκανῶν, ἤγγυσεν καὶρὸς καθ᾽ ὃν ἱερὰς νηστείας ἐκτελεῖν Χριστιανοῖς παραδέδοται, [solitos initio Quadragesimæ] προκαθαίρουσι ἑαυτοὺς εἰς τὴν τοῦ θείου πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ προσκύνησιν. Τῆς δὲ πύλης τοῦ μοναστηρίου ἀνοιγομένης μηδέποτε, ἀλλὰ ἀεὶ κεκλεισμένης καὶ ποιούσης τοῖς μοναχοῖς τὴν ἄσκησιν ἀνενόχλητον · οὐδὲ γαρ ἦν ἀνοῖξαι, εἰ μή που μοναχὸς διά τινα χρείαν ἀναγκαίαν παρέβαλεν· ἔρημος γαρ ἦν τόπος, καὶ τοῖς ἐκ γειτόνων πλείοσι μοναχοῖς οὐκ ἀνεπίβατος δὲ μόνον ἀλλὰ καὶ ἄγνωστος. Κανὼν δέ τις οὗτος ἐν τῷ μοναστηρίῳ [ἄνωθεν] έφυλάττετο, δι᾽ ὃν οἶμαι Θεὸς καὶ Ζωσιμᾶν εἰς ἐκεῖνο τὸ μοναστήριον ἤγαγεν. Τίς δὲ κανὼν, καὶ πῶς ἐφυλάττετο, ἐνθεν ἐρῶ. [post communes preces] Τῇ Κυριακῇ, ἐξ ῆς πρώτῃ τῶν νηστειῶν ἑβδομὰς ὀνομάζεσθαι εἴωθεν, ἐτελεῖτο δηλαδὴ θεία μυσταγωγία κατὰ τὸ συνῆθες, καὶ τῶν ἀκράντων ἐκείνων ἕκαστος καὶ ζωοποιῶν μυστηρίων ἐγίνετο μέτοχος · καὶ τροφῆς μικρᾶς, ὡς ἔθος ἦν, μετελάμβανον. Μετὰ τοῦτο συνήγοντο πάντες εἰς τὸ ἐυκτήριον καὶ γινομένης ἐυχῆς ἐκτενοῦς καὶ γουνκλισίας ἐφίκανον, ἠσπάζοντο ἀλλόιλους οἱ γέροντες, καὶ τὸν Ἡγούμενον, περιπτυσσόμενος ἕκαστος, βάλλων μετάνοιαν, ᾐτεῖτο λαβεῖν ἐυχὴν καὶ ἔχειν πρὸς τὸν προκείμενον ἀγῶνα συναγωνιστὴν καὶ ἔμπειρον.

[7] [monasterio egredi] Τόυτων δὲ γενομένων θύρα τοῦ μοναστηρίου ἠνόιγετο, καὶ ψάλλοντες συμφώνως τὸ, Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, τίνα φοβιθήσομαι; Κύριος ὑπερασπιστὴς τῆς ζωῆς μου, ἀπὸ τίνος δειλιάσομαι; καὶ τὰ ἐξῆς τοῦ ψαλμοῦ, ἐξ είεσαν ἅπαντες τοῦ μοναστηρίου· ἕνα τινὰ πολλάκις δεύτερον φύλακα τοῦ μοναστηρίου καταλιμπάνοντες, οὐκ ἵνα φυλάξειε τὰ ἔνδοθεν ἀποκείμενα (οὐ δὲ γαρ ἦν τι περ᾽ ἐκείνοις κλέπταις ἐυάλωτον) ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸ ἐυκτήριον ἀλειτούργειτον καταλείψειεν. Ἕκαστος δὲ αὐτὸν ἐπεσίτιζεν, ὥσπερ ἠδύνατο καὶ ὥσωερ ἐβούγετο · μὲν γὰρ ἄρτον ἐκόμένε τῇ χρείᾳ τοῦ σώματος σύμμετρον, δὲ ἰσχάδας, ἄλλος φοίνικας, ἔτερος ὅσπρια βραχένθα ἐν ὕδατι, ἄλλος δὲ οὐδὲν, εἰμὴ τὸ σῶμα ἴδιον καὶ τὸ ῥάκιον περιεβέβλητο, ἐτρέφετο δὲ ὁσάκις φύσις ἠνάγκαζε ταῖς φυομέναις βοταναῖς κατὰ τὴν ἔρημον. Κανὼν δὲ ἦν ἑκάστῳ αὐτῶν καὶ νόμος οὗτος παρ᾽ αὐτοῖς φυλαττόμενος ἀπαράβατος, τὸ μὴ γινώσκειν ἕτερος ἕτερον, πῶς ἐγκρατέυεται, [& in solitudine trans Iordanem agere] πῶς διάγει ἕτερος. Τὸν γὰρ Ἰορδάνην ἐυθὺς παραιούμενοι, μακρὰν ἀπ᾽ ἀλλήλων ἕκαστος ἐχωρίζετο καὶ cc πολλὴν ἐ͂ιχε τὴν ἔρημον, καὶ οὐδεὶς παρέβαλλε πρὸς τὸν ἕτερον· ἀλλὰ καὶ εἴπερ ἑις ἐξ αὐτῶν ἐθεάσατο μακρόθεν ἕτερον ἐπ᾽ ἐκεῖνον ἐρχόμενον, ἐυθέως ἐξέκλινε τοῦ καθ᾽ ἐυθείαν πορεύεσθαι, καὶ ἐφ᾽ ἕτερον μέρος ἐγένετο, ἑαυτῷ δὲ ἔζη καὶ τῷ Θεῷ, ψάλλων διαπαντὸς καὶ τροφῆς ἐπιχείρου γευόμενος.

[8] [usque ad Dominicam Palmarum.] Οὕτω τοίνυν ἁπάσας τὰς ἡμέρας τῆς νηστείας διατελοῦντες, ὑπέστρεφον εἰς τὸ μοναστήριον, ἐν τῇ Κυριακῇ τῇ πρὸ τοῦ ζωοποιοῦ τοῦ Σωτῆρος ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, ἣν ἑορτὴν προεόρτιον μετὰ Βαΐων ἑορτάζειν Ἐκκλησία παρέλαβεν. Ὑπέστρεφε δὲ ἕκαστος ἔχων τοῦ ἰδίου σκοποῦ γεώργιον, τὴν ἰδίαν συνείδησιν, γινώσκουσαν πῶς εἰργάσατο καὶ ποίων πόνων σπέρματα κατεβάλετο · καὶ οὐδεὶς ἠρώτᾳ τοπαράπαν τὸν ἕτερον, πῶς τίνα τρόπον τὸν προκείμενον ἀγῶνα διήθλησεν. Οὗτος μὲν ἦν τοῦ μοναστηρίου κανὼν, καὶ οὕτω καλῶς ἐκτελουμενος. ἕκαστος γὰρ αὐτῶν ἐν τῇ ἐρημῳ γινόμενος, ὑπ᾽ ἀθλωθέτῃ τῷ Θεῷ καθ᾽ ἑαυτὸν ἀγωνιζόμενος, τοῦ μὴ ἀρέσκειν ἀνθρώποις καὶ κατ᾽ ἐπίδειξιν ἐλκρατεύεσθαι [ἐλευθερούμενος] dd τὰ γὰρ δι᾽ ἀνθρώποις γινόμενα καὶ πρὸς τὸ ἀρέσκειν ἀνθρώποις τελούμενα, μὴ ὅτι γε εἰπεῖν οὐδὲν ὠφελοῦσι τὸν πράττοντα, ἀλλὰ καὶ πολλῆς γίνονται ζημίας τῷ ποιοῦντι παραίτια.

[9] Τότε τοίνυν Ζωσιμᾶς τῷ συνήθει νόμῳ τοῦ μοναστηρίου τὸν Ἰορδάνην ἐπέρασε, [cum quibus egressus etiam Zosimas] μικρά τινα κομισάμενος ἐφόδια πρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος, καὶ ἀυτὸ τὸ ῥἄκος ὅπερ ἠμφίεστο. Καὶ τὸν μὲν κανόνα διετέλει, τὴν ἔρημον διερχόμενος, καὶ καὶρὸν τροφῆς ἐποιεῖτο τὴν ἀνάγκην τῆς φύσεως · ἐκάθευδε δὲ νυκτὸς εἰς τὴν γῆν ὀλίγον κατακλινόμενος καὶ ὕπνου μετρίου γευόμενος, ὅπου δ᾽ ἂν αὐτὸν τῆς ἑσπέρας χρόνος κατέλαβεν · ὄρθου δε πάλιν βαθέως τοῦ βαδίζειν πάλιν ἀπήρχετο, ἔχων ἀεὶ τῆς κινήσεως τὸν τόνον ἀνένδοτον. Εἰς ἐπιθυμίαν δὲ ἦλθεν, ὡς ἔλεγε, γενέσθαι κατὰ τὴν [ἐνδότερον] ἔρημον [ἐλπίσας ἑυρεῖν τινα Πατέρα κατ᾽ αὐτὴν] διατρίβοντα, δυνάμενον ἀυτὸν συμβαλέσθαι πρὸς τὸ ποθουμενον· καὶ δὴ συντόμως τὴν ὁδηπορίαν διήνυεν, ὡς ἐπί τι σπέυδων περιφανὲς καὶ πρόδηλον καταγώγιον. Ἔικοσι δὲ ἡμερῶν ὁδὸν διανύσας, [die 20 sui secessus,] ἕως ὅτε τῆς ἕκτης ὥρας ἦλθε καὶρὸς, ἔστη τῆς ὁδηπορίας μικρὸν, καὶ βλέψας πρὸς ἀνατολὰς, ἐτέλει τὴν συνήθη εὐχήν · εἰώθει γὰρ τεταγμένους τῆς ἡμέρας καὶροὺς, ἐγκόπτειν μὲν τῆς ὁδηπορίας τὸ σύντονον, καὶ μικρὸν τοῦ κόπου διαναπάυεσθαι, ἑστὼς δὲ ψάλλειν καὶ γόνυκλίνειν, καὶ οὕτω προσεύχεσθαι.

[10] Ἐν δὲ τῷ ψάλλειν καὶ ὁρᾷν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀκαταπαύστῳ ὄμματι, [dum sextā recitat,] ὁρᾷ ἐκ δεξιοῦ κλίτους, ἐν ᾧ ἐστὼς τὴν ἕκτην προσήυχετο, ἀποσκίασμα φανὲν ὡς ἀνθρωπίνου σώματος. Καὶ τὰ πρῶτα μὲν ἐταράττετο, φάσμα δαιμονικὸν ὑποπτεύων ὁρᾷν, καὶ γέγονε σύντρομος· τῷ δὲ σημείῳ τοῦ σταυροῦ σφραγισάμενος [καὶ τὸν φόβον ἀποσησάμενος] (ἤδη γὰρ τέλος ἐ͂ιχεν ευχὴ ἀυτοῦ) ἐπιτρέψας τὸ ὄμμα, ὁρᾷ τινα κατὰ ἀλήθειαν πρὸς μεσημβρίαν βαδίζοντα · γυμνὸν δὲ ἦν τὸ ὁρώμενον, [videt eminus speciem hominis,] μέλαν τῷ σώματι, ὡς ἐξ ἡλιακῆς φλογὸς μέλαν γενόμενον, καὶ τρίχας ἔχοντα ἐν τῇ κεφαλῇ [λευκὰς] ὡσεὶ ἔριον, ὀλίγας δὲ καὶ ἀυτὰς, ὡς μὴ πλέον τοῦ τραχήλου τοῦ σώματος καταφέρεσθαι. Τοῦτο τοίνυν Ζωσιμᾶς θεασάμενος, καὶ ὥσπερ ἔνθους ὑφ᾽ ἡδονῆς γενόμενος, περιχάρὴς τῷ παραδόξῳ θεάματι, ἤρξατο τρέχειν ἐπ᾽ ἐκεῖνο τὸ μέρος, ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸ ὁρώμενον ἔσπευδεν · ἔχαιρε γὰρ χαρὰν ἀνεκλάλητον, οὐδέπω γὰρ ἦν θεασάμενος ἐν ὅλῳ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων διαστήματι ἀνθρωπίνου εἴδους, [ζώου, πετηνοῦ, χερσαίου μορφὴν αποσκίασμα] ee. Ἐζήτει γοῦν γνῶναι, τίς καὶ ποταπῶς ὁρώμενος, ἐλπίζων ὅτι τινῶν μεγάλων θεωρὸς καὶ ἐπόπτης γενήσεται.

[11] Ὡς δὲ ἐπέγνω τὸν Ζωσιμᾶν ἐρχόμενον μήκοθεν, ἤρξατο φεύγειν καὶ τρέχειν ἐπὶ τὸ τῆς ἐρήμου ἐνδότερον· δὲ Ζωσιμᾶς, [eamque a se fugientem sequitur.] ὥσπερ τοῦ γήρους ἐπιλαθόμενος, ἔτι δὲ καὶ τὸν κόπον τῆς ὁδοῦ μὴ λογισάμενος, συνέτεινεν ἑαυτὸν καταλαβεῖν τὸ φεῦγον, αὐτὸν ἐπειγόμενος. Οὗτος μὲν ἐδίωκε, τὸ δὲ ἐδιώκετο · ἦν δὲ τοῦ Ζωσιμᾶ δρόμος ὀξύτερος, καὶ κατ᾽ ὀλίγων ἐγένετο τοῦ φεύγοντος πλησιότερος. Ὡς δὲ ἤγγισεν ἤδη, ὥστε καὶ φωνὴν λοιπὸν ἐξακούεσθαι, ἤρξατο κράζειν Ζωσιμᾶς, καὶ τοιάυτας φωνὰς ἀφιέναι σὺν δάκρυσιν· Τί με φεύγεις γέροντα καὶ ἁμαρτωλόν; δοῦλε τοῦ ὄντος Θεοῦ, μεῖνόν με, ὅστις ἂν εἶ, τὸν Θεὸν δι᾽ ὃν ταύτην τὴν ἔρημον ᾤκησας· μεῖνόν με τὸν ἀσθενῆ καὶ ἀναξιον, τὴν ἐλπίδα ἢν ἔχεις πρὸς τὴν τοῦτόυ σου τοῦ καματου ἀντίδοσιν · στῆθι καὶ μετάδος ἐυχῆς καὶ ἐυλογίας τῷ γέροντι, τὸν Θεὸν μὴ βδελυττόμενόν ποτέ τινα. Ταῦτα τοῦ Ζωσιμᾶ σὺν δάκρυσι λέγοντος, γεγόνασιν ἀμφότεροι τρέχοντες ἔν τινι τόπῳ, ἐν ᾧπέρ τις χείμαῤῥος ξηρὸς ἐτετυπῶτο · οὔ μοι δοκεῖ ποτε γεινάμενος χείμαῤῥος, [πῶς γαρ ἐν ἐκείνη τῇ γῇ φανήσεται χείμαῤῥος;] ff ἀλλὰ τόπος τοιαύτης ἔλαχε θέσεως.

CAP. II.

[12] Ὡς οὖν κατέλαβον τὸν εἰρημένον τόπον, τὸ μὲν φεῦγον κατῆλθε καὶ αὖθις ἀνῆλθεν εἰς τὸ μέρος τὸ ἕτερον, δὲ Ζωσιμᾶς κεκμηκὼς καὶ μὴ τρέχειν δυνάμενος ἔστη τὸ ἕτερον μέρος τοῦ τόπου τοῦ χειμαρροειδοῦς, καὶ προσέθηκε τοῖς δάκρυσι δάκρυα καὶ ταῖς ὀιμωγαῖς gg ὀιμωγὰς, ὡς πλησίον ἀυτοῦ λοιπὸν τοὺς ὀδυρμοὺς ἐξακούσθαι. [Zosimā ex nomine compellens Maria:] Τότε ἐκεῖνον τὸ φεῦγον σῶμα φωνὴν τοιαυτὴν ἀφίησιν. Ἀββὰ Ζωσιμᾶ, συγχώρησόν μοι διὰ τὸν Κύριον, οὐ δύναμαι ἐπιστραφῆναι καὶ ὀφθῆναί σοι οὕτως εἰς πρόσωπον · γυνὴ γάρ εἰμι, καὶ γυμνὴ καθάπερ ὁρᾷς, καὶ τὴν αἰσχύνην τοῦ σώματός μου ἀπερικάλυπτον ἔχουσα. Ἀλλ᾽ εἴπερ θέλεις πάντως ἀμαρτωχῷ γυναίῳ χαρίσασθαι μίαν εὐχὴν, ῥίψον μοι τὸ ῥάκος περιβέβλησαι, ὅπως ἐν ἀυτῷ συγκαλύψω τὴν γυναικείαν ἀσθένειαν, καὶ στρέφωμαι πρός σε, καὶ τὰς εὐχάς σου κομίζωμαι. Τότε φρίκη καὶ φρενῶν ἔκστασις ἔλαβε τὸν Ζωσιμᾶν, ὡς ἔλεγεν, ἀκούσαντα τέως ὅτι Ζωσιμᾶν αὐτὸν ἐκαλεσεν ἐξ ὀνόματος· ὀξὺς γαρ ὢν ἀνὴρ καὶ πρὸς τὰ θεῖα σοφώτατος, ἐπέγνω ὅτι οὐκ ἂν ἐξ ὀνόματος ἐκάλεσεν, ὃν οὐδέποτε ἐ͂ιδε καὶ περὶ οὐδέποτε ἤκουσεν, εἰμὴ τῷ προορατικῷ προδήλως χαρίσματι ἐλαμπρύνετο.

[13] Ἐποίει δὲ σὺν τάχει τὸ κελευόμενον, καὶ περιελόμενος ὅπερ ἐ͂ιχε πάλαιὸν καὶ ἐῤῥαγὸς ἱμάτιον, [pallio ejus suam contegit nuditatem.] ἔῤῥιψεν ἐπ᾽ αὐτὴν, ὀπιστοφανῶς ἱστάμενος · δὲ λαβοῦςα αὐτὸ ἐκάλυψέ τινα μέρη τοῦ σώματος, ἅπερ ἕδει πλὲον τῶν ἄλλων καλύπτεσθαι. Στρέφεται οὖν πρὸς τὸν Ζωσιμᾶν, καί φησι πρὸς ἀυτόν· Τί σοι ἔδοξεν, Ἀββὰ Ζωσιμᾶ, ἁμαρτωλὸν θεάσασθαι γύναιον; τί ἐξ ἐμοῦ μαθεῖν ἰδεῖν τοσοῦτον κόπον οὐκ ὤκνησας ἀναδέξασθαι; δὲ εἰς γῆν κλίνας τὰ γόνατα, ᾔτεί λαβεῖν εὐχὴν κατὰ τὸ σύνεθες, δὲ καὶ ἀυτὴ βάλλει hh μετάνοιαν· καὶ ἔκειντο ἀμφότεροι ἐπὶ τὴν γῆν, ἕκαστος ἐξαιτῶν ἐυλογῆσαι τὸν ἕτερον, καὶ ὀυδὲν ἦν ἀκοῦσαι παρὰ ἀμφοτέρων λεγόμενον, εἰ μὴ τὸ Εὐλόγησον· Μετὰ δὲ πλείστης ὥρας διάστημα, ἔφησε ν γυνὴ πρὸς τὸν Ζωσιμᾶν · Αββὰ Ζωσιμᾶ, σοι τὸ ἐυλογῆσαι ἁρμόζει καὶ ἐύχεσθαι · σὺ γὰρ Πρεσβυτέρου ἀξίᾳ τετίμησε, [& ab eo benedici postulans qui Presbyter esset,] σὺ ἐκ πλείστων ἐτῶν τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ παρίστασαι, καὶ πολλάκις τῶν θείων δώρων μυσταγωγὸς γεγένησαι. Ταῦτα τὸν Ζωσιμᾶν εἰς μείζονα φόβον καὶ ἀγωνίαν ἐβαλε, καὶ σύντρομος γέρων γενόμενος ἱδρῶτι περιεῤῥεῖτο, καὶ ἔστενε, καὶ τὴν φωνὴν περιεκόπτετο · λέγει δὲ πρὸς αὐτὴν, διακεκομμένῳ καὶ συνεχεῖ τῷ ἄσθματι · Δήλη μὲν, Μῆτερ πνευματικὴ, καὶ ἐκ τοῦ ἤθους αὐτοῦ, ὅτι σὺ πρὸς Θεὸν ἐξεδήμισας καὶ τῷ πλείονι μέρει τῷ κόσμῳ νενέκρωσαι · δῆλον δὲ πλέον τὸ δεδομένον σοι χάρισμα, τῷ οὕτω με ἐξ ὀνόματος καλέσαι καὶ Πρεσβύτερον λέγειν, ὃν οὔδέποτε τεθέασαι · ἀλλ᾽ ἐπείπερ χάρις οὐκ ἐκ τῶν ἀξιωμάτων γνωρίζεται, ἀλλ᾽ ἐκ τρόπων ψυχικῶν [χαρακτηρίζεσθαι ἐίωθεν], ἀυτὴ ἐυλόγησον διὰ τὸν Κύριον, καὶ μετάδος ἐυχῆς τῷ δεομένῳ τῆς σῆς ii ἀντιλήψεως.

[14] Τῇ ἐνστάσει τοίνυν πᾳραχωροῦσα τοῦ γέροντος, ἔφησεν γυνή · Εὐλογητος Θεὸς, [interrogansque de statu Ecclesiæ] τῆς σωτηρίας τῶν ἀνθρώπων καὶ ψυχῶν κηδόμενος. Τοῦ δὲ Ζωσιμᾶ εἰπόντος τὸ Αμήν, ἀνέστησαν ἐκ τῆς γονυκλισίας ἀμφότεροι, καί φησιν γυνὴ πρὸς τὸν γέροντα· Τίνος χάριν πρὸς ἐμὲ τὴν ἁμαρτωλὸν ἐλήλυθας, ἄνθρωπε; τίνος χάριν γυμνὸν πάσης ἀρετῆς ἰδεῖν ἠθέλησας γύναιον; Πλὴν ἐπείπερ σε πάντως χάρις τοῦ ἁγίου καθωδήγησε Πνεύματος, ὅπως τινὰ διακονίαν ἐκτελέσῃς τῷ χρόνῳ μου πρόσφορον, [ἐ͂ιπέ μοι], πῶς τὸ Χριστιανικὸν φύλον πολιτεύεται σήμερον; πως οἱ Βασιλεῖς; πῶς τὰ τῆς Ἐκκλησίας ποιμενεται; δὲ Σωσιμᾶς ἔφησε πρὸς ἀυτὴν, Ἐν ὀλίγῳ, [atque pro eo jussa orare,] Μῆτερ, ἐυχεῖς ὑμῶν ὁσίαις, πᾶσιν Χριστὸς εἰρήνην σταθηρὰν ἐχαρίσατο · ἀλλὰ δέξαι γέροντος ἀνάξιον παράκλησιν, καὶ ἐ͂υξαι ὑπὲρ τοῦ κόσμου παντὸς, καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἵνα μὴ ἄκαρπον τῆς ἐρήμου ταύτης γένηταί μοι τὸ διάστημα. Ἐκείνη δὲ πρὸς ἀυτὸν ἀπεκρίνατο · Σὲ μὲν kk δέον, Ἀββὰ Ζωσιμᾶ, Ἱερέος ἔχοντα ἀξίωμα, ὡς ἐ͂ιπον, ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ πάντων προσεύχεσθαι, εἰς τοῦτο γαρ ἀυτο κεκλήρωσαι· πλὴν ἐπείπερ ὑπακοὴν ποιεῖν κελευόμεθα, τὸ προσταχθὲν ὑπό σου προθύμως ποιήσομαι.

[15] Ταῦτα εἰποῦσα, στρέφεται κατὰ ἀνατολὰς, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸ ὕψος διάρουσα, καὶ τὰς χεῖρας ἐκτείνουσα, ἤρξατο εὔχεσθαι ὑποψυθηρίζουσα · φωνὴ δὲ αὐτῆς οὐκ ἠκούετο ἔναρθρος, ὅθεν Ζωσιμᾶς οὐδὲν τῶν τῆς ἐυχῆς δεδύνηται σημειώσασθαι· ἵστατο δὲ, ὡς ἔλεγε, σύντρομος εἰς γῆν νενευκὼς καὶ μηδὲν καθόλου φθεγγόμενος. Ὥμνυε δὲ, Θεὸν τοῦ λόγου προβαλλόμενος μάρτυρα, [in sublime rapitur,] ὅτι ὡς εἶδεν ἀυτὴν εἰς τὴν ἐυχὴν χρονίσασαν, μικρὸν ἀνακύψας ἐκ τῆς εἰς γῆν κατανεύσεως, ὁρᾷ αὐτὴν ὑψωθεῖσαν ὡς ἕνα πῆχυν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ τῷ ἀέρι κρεμαμένην καὶ οὕτω προσεύχεσθαι. Τοͅῦτο δὲ ὡς ἐ͂ιδε, φοβῳ πλείονι συνεχόμενος καὶ σφόδρᾳ ἀγωνιῶν καὶ μηδὲν φθέγξασθαι ὅλως τολμῶν, καθ᾽ ἑαυτὸν δὲ μόνον λέγων ἐπιπολὺ τὸ Κύριε ἐλέησον, κείμενος δὲ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν τῷ λογισμῷ γέρων ἐσκανδαλίζετο, μήποτε ἄρα πνεῦμα καὶ τὴν ἐυχὴν ὑποκρίνοιτο. [Zosimæ cogitationem arguit,] Στραφεῖσα δὲ γυνὴ, ἤγειρε τὸν Ἀββὰν, λέγουσα · Τί σε, Ἀββὰ, οἱ λογισμοὶ συνταράττουσι σκανδαλισθέντα ἐπ᾽ ἐμοὶ, ὡς ὅτι πνεῦμα ὑπάρχω καὶ τὴν ἐυχὴν ὑποκρίνομαι; πληροφορήθητι, ἄνθρωπε, ὅτι ἁμαρτωλόν εἰμι γήναιον, πλὴν τῷ βαπτίσματι τῷ ἁγίῳ τετύχησμαι · καὶ πνεῦμα οὔκͅ εἰμι, ἀλλὰ γῆ καὶ σποδὸς καὶ τὸ ὅλον σὰρξ, μηδὲν πνευματικὸν ἐννοήσασα. Καὶ ἅμα ταῦτα λέγουσα, σφραγίζει ἑαυτὴν τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ μέτωπόν τε καὶ ὄμματα, χείλητε καὶ τὸ στῆθος, λέγουσα, οὕτως, Θεὸς, Ἀββὰ Ζωσιμᾶ, ἐξελέτω ἡμᾶς ἐκ τοῦ πονηροῦ καὶ τῆς ἐν έδρας ἀυτοῦ, ὅτι πολλὴ καθ᾽ ἡμῶν ἰσχὺς ἀυτοῦ.

[16] Ταῦτα τοίνυν ἀκούσας γέρων καὶ θεασάμενος, ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν εἰς τὸ ἔδαφος, καὶ ἐπελάβετο τῶν ποδῶν ἀυτῆς σὺν δάκρυσι λέγων, Ὁρκίζω σε κατὰ [τοῦ ὀνόματος] τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, [rogata vitam suam explicare] τοῦ ἐκ παρθένου τεχθέντος, δι᾽ ὃν ταύτην ἠμφίεσο τὴν γύμνωσιν, δι᾽ ὃν τὰς σάρκας τάυτας ὅυτω κατεδαπάνησας, μηδὲν κρύψῃς ἀπὸ τοῦ δούλου σου, τίς εἰ; καὶ πόθεν, καὶ πότε, καὶ ποίῳ τρόπῳ τὴν ἔρημον τάυτην κατῴκησας; μηδὲν κρύψῃς ἀπό μου τὰ κατά σε, ἀλλὰ πάντα διήγησαι, ὅπως τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ ποιήσῃς κατάδηλα· σοφία γαρ κεκρυμμένη καὶ θησαυρὸς ἀφανὴς, τίς ὠφέλεια ἐπ᾽ ἀμφοτέροις; καθὰ γέγραπται· ἐ͂ιπέ μοι πάντα διὰ τὸν Κύριον· οὐ γαρ καυχήσεως ἕνεκεν λέξεις ἐπιδείξεως, ἀλλ᾽ ἱνα με πληροφορήσῃς τὸν ἁμαρτωλὸν καὶ ἀνάξιον · πιστεύω γαρ τῷ Θεῷ, [Deo id volente,] ᾧ ζῆς καὶ πεπολίτευσαι, ὅτι τούτου ἕνεκεν εἰς τὴν ἔρημον ταύτην ὡδηγήθην, ὅπως τὰ κατά σε ποιήσῃ Κύριος κατάδηλα· οὐκ ἔστι τοίνυν τῆς ἡμετέρας δυνάμεως τοῖς κρίμασι τοῦ Θεοῦ διαμάχεσθαι· εἰ μὴ γαρ ἦν ἐυάρεστον Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν τὸ γνωθῆναί σε καὶ ὅπως ἠγώνισαι, οὐδὲ συνεχωρει θεασθῆναί σε ὑπό τινος, οὐδὲ ἐμὲ τοσαύτην ὁδὸν διανύσαι ἐνίσχυε, τὸν μηδέποτε προθέμενον δυνάμενον ἐξελθεῖν τοῦ κελλίου μου.

[17] [consentit, præfata eam fuisse turpißimam.] Ταῦτα εἰπόντος καὶ ἕτερα πλείονα τοῦ Ἀββᾶ Ζωσιμᾶ, ἐγείρασα αὐτὸν γυνὴ, ἔφησε πρὸς αὐτὸν, Αἰσχύνομαι, Ἀββά υου, εἰπεῖν σοι τὴν αἰσχύνην τῶν ἔργων μου, συγχώρησόν μοι διὰ τὸν Κύριον · πλὴν ἐπείπερ γυμνόν μου τὸ σῶμα τεθέασαι, ἀπογυμνώσω σοι καὶ τὰς πράξεις μου, ἵνα γνῷς πόσης αἰσχυνης καὶ ἐντροπῆς ψυχή μου πεπλήρωται. Οὐ γαρ, ὥσπερ ὑπέλαβες, τοῦ μὴ καυχᾶσθαι ἕνεκεν τὰ κατ᾽ ἐμαυτὴν οὐκ ἤθελον ἐξηγήσασθαι [τί γὰρ καὶ ἔχω καυχήσασθαι] ll σκεῦος ἐκλογῆς τοῦ διαβόλου γειναμένη; οἶδα δὲ ὅμως ὅτι ἐὰν ἀπέρξομαι τῆς κατ᾽ ἐμαυτὴν ἐξηγήσεως, φεύγης ἀπ᾽ ἐμοῦ, ὡς φεύγῃ τις ἀπὸ ὄφεως, μὴ φέρων ἀκοῦσαι τοῖς ὠσὶν ἅπερ ἄτοπα πέπραχα · λέγω δὲ ὅμως μὴ σιωπῶσα μηδὲν, ἐξορκοῦσά σε πρότερον μὴ διαλιπεῖν ὑπὲρ ἐμοῦ προσευχόμενον, ὅπως ἕυροιμοι ἔλεος ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς κρίσεως. Τοῦ δὲ γέροντος ἀκατασχέτως δακρύοντος, [Narrat quomodo] ἤρξατο γυνὴ τῆς καθ᾽ ἑαυτὴν διηγήσεως, ουτως εἰποῦσα.

[18] [Duodennis deseruit parentes] Ἐγὼ, ἀδελφὲ, πατρίδα μὲν ἔσχον τὴν Αἴγυπτον· ζώντῶν δὲ τῶν γονέων μου δωδέκατον ἔτος ἀνύουσα, τὴν προς ἐκείνους στοργὴν ἀθετήσασα, ἐγεινάμην εἰς Ἀλεξάνδρειαν · καὶ ὅπως μὲν τὴν ἀρχὴν, τὴν ἐμαυτῆς παρθενίαν διέφθορα, καὶ πῶς ἀκρατῶς καὶ ἀκορέστως ἐ͂ιχον περὶ τὸ πάθος τῆς μίξεως, αἰσχύνομαι ἐν νοεῖν · τοῦτο γαρ νῦν εἰπεῖν ὑπάρχει σεμνότερον, δὲ συντόμως ἐρῶ, ἵνα τὸ ἐμπαθές μου γνῷς καὶ φιλήδονον, δέκὰ ἑπτὰ καὶ πρὸς ἐνιαυτους, [per annos 17 publica meretrix;] συγχώρησον, διετέλεσα δημόσιον προκειμένη τῆς ἀσωτίας ὑπέκαμμα, οὐ δόσεώς τινος, μά τὴν ἀλήθειαν, ἕνεκεν · οὐδὲ γαρ τινῶν διδόναι πολλάκις θελόντων ἐλάμβανον. Τοῦτο δὲ ἐπενόησα, ἵνα πλείστους ποιήσω προσέχειν μοι, δῶρον ἐκτελοῦσα τὸ ἐμοὶ κατατίμιον · μηδὲ γαρ νομίσῃς με ὡς ἐυποροῦσαν μὴ δέχεσθαι · προσαιτοῦσα διέζων, καὶ πολλάκις στύππιον νίθουσα, ἐπιθυμίαν δὲ ἐ͂ιχον ἀκόρεστον καὶ ἀκατάσχετον ἔρωτα τῷ ἐν βορβόρῳ κυλίεσθαι · καὶ τοῦτό μοι τὸ ζῆν ἦντε καὶ ἐλογίζετο τὸ διαπᾶντὸς ἐκτελεῖν τὴν ὕβριν τῆς φύσεως.

[19] Τοῦτον τοίνυν βιώσης μου τὸν τρόπον, ὁρῶ ἔν τινι καὶρῷ τοῦ θέρους ἀνδρῶν Λιβύων καὶ Αἰγυπτίων ὄχλον πολὺν, [visa turba Hierosolymam navigantium] τρεχόντῶν ὡς ἐπὶ θάλασσαν · ἠρώτησά τέ τινα τὸν τότε παρατυχόντα μοι, Ποῦ σπουδάζουσιν ἄρα οἱ ἄνδρες οὗτοι οἱ τρέχοντες; δὲ ἀπεκρίνατο λέγων · Εἰς Ἱεροσόλυμα πάντες ἀνέρχονται, τῆς ὑψώσεως ἕνεκεν τοῦ τιμίου σταυροῦ, ἥτις μετ᾽ ὀλίγας ἡμέρας εἴωθε γίνεσθαι. Ἔφην τε πρὸς ἐκεῖνον ἐγὼ, Ἆρά γε λαμβάνουσι κᾀμὲ σὺν ἀυτοῖς, εἴπερ ἀκολουθῆσαι θελήσω; δὲ πρός με, ἐὰν ἔχεις τὸν νᾶυλόν σου καὶ τὴν δαπάνην, οὐδεὶς κωλύων σε, Εἶπον δὲ πρὸς ἀυτόν· Ὄντως, ἀδελφὲ, ναῦλον δαπάνην οὐ κέκτημαι · ἀπέρχομαι δὲ κᾀγὼ, καὶ ἀνέρχομαι εἰς ἓν τῶν πλοιαρίων ὧν ἐμισθώσαντο, καὶ θρέψαι με ἔχουσικᾂν μὴ θέλουσι · σῶμα γὰρ ἔχω, ἀντὶ νάυλου λαμβάνουσι. Διὰ τοῦτο δὲ ἤθελον ἀπελθεῖν · (Ἀββά μου συγχώρησον) ἵνα σχῶ πολλοὺς ἐραστὰς ἐν ἑτοίμῳ τοῦ πάθους μου. Εἶπόν σοι, Ἀββὰ Ζωσιμᾶ, μὴ ἀναγκάσῃς εἰπεῖν σοι τὴν αἰσχυνοσύνην μου · φρίττω γὰρ, οἶδεν Κύριος, μολύνουσα καί σε καὶ τὸν ἀέρα τοῖς λόγοις μου.

[20] δὲ Ζωσιμᾶς δάκρυσι βρέχων τὸ ἔδαφος, πρὸς ἀυτὴν ἀπεκρίνατο · Λέγε διὰ τὸν Κύριον, μῆτερ μου, [juvenibus aliquot ultro se jungit,] λέγε, καὶ μὴ ἐκκόψῃς [τὸν ἑρμον] τῆς τοιαύτης ἐπωφελοῦς διηγήσεως. δὲ ἆυθις ἀναλαβοῦσα τοῖς προτέροις ῥήμασι, προστέθεικε ταῦτα. Ἐκεῖνος τοίνυν νεανίας, ἀκούσας τὸ αἰσχρὸν τῶν ῥημάτων, γελῶν ἀνεχώρησεν · ἐγὼ δὲ ῥίψασα τὴν ἡλεκάτην ἥνπερ ἐβάσταζον (τάυτην γαρ mm συμβέβηκε διὰ χρόνου βαστάζειν με) τρέχω πρὸς θάλασσαν, ἔνθα τοὺς τρέχοντας ἔβλεπον τρἑχοντας · καὶ βλέπουσα νέους τινὰς πρὸς τὸν αἰγιαλὸν ἑστῶτας, ὡσεὶ δέκα τὸν ἀριθμὸν καὶ πλείονας, σφρίγοντας τοῖς σώμασιν ἅμα καὶ τοῖς κινήμασι, καὶ ἱκανούς μοι φανέντας πρὸς τὸ ζητούμενον (ὡς ἔοικε δὲ καὶ ἄλλους συμπλωτῆρας ἀνέβαινον · καὶ γαρ καὶ ἕτεροι προανελθόντες ἐ͂ισαν εἰς τὰ πλοιάρια) ἀναιδῶς δὲ, οὕτως ἦν μοι ἔθος, εἰς μέσον αὐτῶν εἰσπήδησα · Λάβετε, ἔφην, καί με ὅπου ἀπέρχεσθαι, οὐκ ἔχω γαρ ὑμῖν ἑυρεθῆναι ἀδόκιμος· ἐ͂ιτα ἕτερα εἰποῦσα ῥήματα αἰσχρότερα, ἐκίνησα ἅπαντας εἰς γέλωτα. Οἱ δὲ τὸ πρὸς ἀναίδειαν ἐπαγωγὸν θεασάμενοι, λαβόντες ἀνάγουσί με εἰς ὅπερ ἐ͂ιχον πλοιάριον ἕτοιμον · κᾀκεῖνοι γαρ ἐν τοσούτῳ παραγεγόνασιν οὗπερ ἂν ἔμενον. Ἐκεῖθεν τοῦ πλοὸς ἀπηρξάμεθᾳ.

[21] Τὰ δὲ ἐνθεῦθεν πῶς σοι διηγήσομαι, ἄνθρωπε; ποία γλῶσσα ἐξείποι ἀκοὴ παραδέξεται τὰ ἐν τῷ πλοίῳ καὶ κατὰ τὴν ὁδηπορίαν γενόμενα, [turpiterque in itinere] ἅπερ μὴ θέλοντας ποιεῖν τοὺς ἀθλίους ἠνάγκαζον; Οὐκ ἔστι ἐ͂ιδος ἀσελγὲς, ῥητόν τε καὶ ἄῤῥητον, οὗπερ οὐ γέγονα τοῖς ταλαιπώροις διδάσκαλος. Ἐγὼ τοίνυν, Ἀββά υου, [& in urbe sancta vivit] καταπλήττομαι πῶς ὑπήνεγκεν θάλασσα τὰς ἐμὰς ἀσωτίας· πῶς οὐκ ἤνοιξεν γῆ τὸ στόμα, καὶ ζῶσαν εἰς ἅδου με κατήγαγε, τὴν τοσαύτας ψυχὰς παγιδεύσασαν. Ἀλλ᾽ ὡς ἔοικεν Θεὸς τὴν ἐμὴν ἐζήτει μετάνοιαν · οὐ γαρ θέλει τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἀλλὰ μένει μακροθυμῶν, τὴν ἐπιστροφὴν ἐκδεχόμενος· οὕτω τοίνυν καὶ μετὰ τοσαύτης σπουδῆς, ἀνήλθομεν εἰς Ἱεροσόλυμα· καὶ ὅσας μὲν ἡμέρας πρὸ τῆς ἑορτῆς ἐν τῇ πόλει διέτριψα, τοῖς ὁμόιοις ἐχρησάμην, μᾶλλον δὲ τοῖς χείροσιν· οὐ γαρ μόνον ἀρκέσθην τοῖς νεανίσκοις, οἷς κατὰ τὴν θάλασσαν ἐ͂ιχον καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ὑπουργοῦντάς μοι, ἀλλὰ καὶ ἄλλους πολλοὺς ἠχρείωσα, πολίτας τε καὶ ξένους εἰς τοῦτο συλλέγουσα.

CAP. III.

[22] Ὅτε δὲ ἔφθασεν ἁγία τῆς ὑψώσεως τοῦ σταυροῦ ἑορτὴ, ἐγὼ μὲν καθὰ καὶ τὸ πρὶν περιῆν ψυχὰς νέων ἀγρέυουσα. Ἔβλεπον δὲ ὄρθρου βαθέος πάντας εἰς τὴν ἐκκλησίαν συντρέχοντας, [Hora exaltandæ Crucis templum ingressura Maria] καὶ ἀπίειμι κᾀγὼ τρέχουσα σὺν τοῖς τρέχουσιν. Ἦλθον οὖν σὺν αὐτοῖς εἰς τὰ τοῦ ὄικου προαύλια · καὶ ὅτε ἦλθεν ὥρα τῆς θείας ὑψώσεως, ὤθουν καὶ ἀντωθούμην βιαζομένη τὴν εἴσοδον, συνελθεῖν τῷ ὄχλῳ σπουδάζουσα. Καὶ ἕως μὲν τῆς θύρας, δι᾽ ἧς λοιπὸν εἰς αὐτὸν τὸν ναόν τις ἐγένετο, ἐν τὸ ζωοποιὸν ξύλον ἐδείκνυτο, σὺν μόχθῳ πολλῷ καὶ θλίψει προσήγγιζον ταλαίπωρος · Ὅτε δὲ τὴν φλιὰν τῆς θύρας ἐπάτησα, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἀκωλύτως εἰσήεσαν, ἐμὲ δὲ θεία τις ἐκώλυσεν δύναμις, μὴ συγχωροῦσα τὴν εἴσοδον εἰσελθεῖν· Αὖθις γαρ ἀντωθούμην [καὶ ἀντεπεμπόμην], καὶ μόνη πάλιν ὡρώμην ἑστῶσα εἰς τὰ προάυλια. [sæpius repulsa,] Νομίσασα γαρ ἐκ γυναικείας ἀδυναμίας τοῦτο συμβαίνειν, πάλιν ἐμαυτὴν ἑτέροις ἐγκαταμίξασα, ἐβιαζόμην ὡς ὂιόν τε παραγκωνιζομένη, καὶ ἐμαυτέν εἰσωθοῦσα· Ἀλλ᾽ ἐκοπίουν εἰς μάταια · ἆυθις γαρ ἡνίκα τῆς φλιᾶς ποῦς ἐπέβη ἄθλιος, τοὺς μὲν ἄλλους ναὸς ἐ͂ιχεν μηδενὸς ἐμποδίζοντος, ἐμὲ δὲ μόνην τήν τάλαιναν οὐκ ἐδέχετο, ἀλλ᾽ ὥσπερ στρατιωτικῆς πληθύος τεταγμένης εἰς τοῦτο, τῆς ἐμοὶ προσταχθείσης ἀποκλείσαι τὴν ἐ͂ισοδον, οὕτω μέ τις ἀθρόα διεκώλυσεν δύναμις, καὶ πάλιν ἱσταμην εἰς τὰ προαύλια.

[23] [indignitatem suam agnoscit] Τοῦτο τρὶς καὶ τετράκὶς παθοῦσά τε καὶ ποιήσασα, ἀποκαμοὑσα λοιπὸν, καὶ μηκέτι ὠθεῖν καὶ ἀντωθεῖσθαι ἰσχύουσα (ἐγεγόνει γάρ μου τὸ σῶμα ἐκ τῆς βίας κατάκοπον) καὶ ἐνδοῦσα λοιπὸν, ἀνεχώρησα, καὶ ἔστην ἐν τῇ γωνίᾳ τῆς ἀυλῆς τοῦ ναοῦ · καὶ μόλις ποτὲ ἐν συναισθήσει τῆς αἰτίας, τῆς κωλυούσης με ἰδεῖν τὸ ζωοποιὸν ξύλον, γεγένημαι. Ἥψατο γαρ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς καρδίας μου λόγος σωτήριος, ὑποδεικνύων μοι, ὅτι βόρβορος τῶν ἔργων μου ἦν, τὴν εἴσοδον κλείων μοι. Ἠρξάμην δὲ κλαίειν, καὶ ὀδύνεσθαι, καὶ τὸ στῆθός μου τύπτειν, καὶ στεναγμοὺς ἐκβάθους τῆς καρδίας μου ἀνάγουσα, κλαίουσα δὲ ὁρῶ ἐπάνω τοῦ τόπω ἐν ᾧ ἱστάμην [ἐπάνωθεν] εἰκόνα τῆς παναγίας Θεοτόκου ἑστῶσαν, καί φημι πρὸς αὐτὴν ἀκλινῶς ἐν ατενίζουσα · Παρθένε δέσποινα, [& coram imagine B. Virginis] τὸν Θεὸν Λόγον κατὰ σάρκα γενήσασα, οἶδα μὲν, οἶδα ὡς οὐκ ἔστιν ἐυπρεπες οὐδὲ ἔυλογον τὴν οὕτως με ῥυπαρὰν οὖσαν, τὴν οὕτως πανάσωτον, εἰκόνα καθορᾷν σου τῆς ἀειπαρθένου, σοῦ τῆς ἀγνῆς, σοῦ τῆς σῶμα καὶ ψυχὴν ἐχούσης καθαρὰν καὶ ἀμόλυντον· δίκαὶον γάρ ἐστιν ἐμὲ τὴν ἄσωτον ὑπὸ τῆς σῆς καθαρότητος μισεῖσθαι τε καὶ βδελύττεσθαι. Πλὴν ἐπείπερ, ὡς ἤκουσα, διὰ τοῦτο γέγονεν Θεὸς, ὃν ἐγέννησας, ἄνθρωπος, ὅπως καλεσῃ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν · βοήθησον τῇ μόνῃ, καὶ μὴ ἐχούσῃ τινὰ πρὸς βοήθειαν · ἐπίταξον κᾀ μοὶ συγχωρηθῆναι τὴν εἴσοδον τῆς ἐκκλησίας εἰσελθεῖν· μὴ στερήσῃς με τὸ ξύλον ἰδεῖν, ἐν ᾧ κατὰ σάρκα προσπαγεὶς Θεὸς ὃν ἐγένησας, τὸ αἷμα τὸ ἴδιον ὑπὲρ ἐμοῦ δέδωκεν εἰς ἀντίλυτρον · ἐπίταξον, δέσποινα, κᾀμοὶ τὴν θύραν ἀνοιγῆναι τῆς θείας τοῦ σταυροῦ προσκυνήσεως, καί σε δίδωμι τῷ ἐκ σοῦ τεχθέντι Θεῷ ἐγγυητὴν ἀξιόχρεον, [emendationem pollicita,] ὡς οὐκέτι τὴν σάρκα ταύτην ἐνυβρίσω δι᾽ αἰσχρᾶς ὅιας δήποτε μίξεως, ἀλλ᾽ ἡνίκα τὸ ξύλον τοῦ σταυροῦ τοῦ υἱοῦ σου θεάσομαι, κόσμῳ καὶ τοῖς ἐν κόσμῳ πᾶσιν ἐυθὺς ἀποτάσσωμαι, καὶ αὐτίκα ἐξέρχωμαι, ὅπου δ᾽ ἂν ἀυτὴ, ὡς ἐγγυητὴς σωτηρίας, ὑποθῇς καὶ ὁδηγήσῃς με.

[24] Ταῦτα ἐιποῦσα, καὶ ὥσπερ τινὰ πληροφορίαν λαβοῦσα τὸ τῆς πίστεως ἔμπυρον, τῇ ἐυσπλαγχνίᾳ τῆς Θεοτόκου καταθαῤῥήσασα, [ingressum obtinet.] κινῶ ἐμαυτὴν ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου, ἐν ᾧ ἑστῶσα ἐποιούμην τὴν δέησιν · καὶ ἔρχομαι πάλιν, καὶ τοῖς εἰσιοῦσιν ἐμαυτὴν ἐγκατέμιξα, καὶ οὐκέτι οὐδεὶς ὠθῶν με καὶ ἀντωθούμενος, οὐδεὶς κωλύων με τοῦ πλησίον γενέσθαι με τῆς θύρας, δι᾽ ἧς εἰς τὸν οἶκον εἰσήεσαν. Ἔλαβεν με οὖν φρίκη καὶ ἔκστασις, καὶ ὅλη δι᾽ ὅλου ἐκλονούμην καὶ ἔτρεμον · Εἶτα φθασάσης μου τὴν θύραν τὴν ἕως τότε ἠσφαλισμένην μοι, ὡσεὶ πᾶσα δύναμις, πρότερόν με κωλύουσα, νῦν ἐμοὶ προοδοποιεῖ τὴν εἰσοδον, οὕτως εἰσῆλθον ἄπονος, οὕτως ἐντὸς τῶν ἁγίων γεγένημαι, τῆς τε ζωοποιοῦ θέας τοῦ σταυροῦ κατηξιῶμαι, καὶ ἐ͂ιδον τοῦ Θεοῦ τὰ μυστήρια, καὶ ὂιός ἐστιν ἕτοιμος τοῦ δέχεσθαι τὴν μετάνοιαν. Ρἵφασα τοίνυν ἐμαυτὴν ἐγὼ ἀθλία ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τὸ ἅγιον ἐκεῖνο προσκυνήσασα ἔδαφος, ἔτρεχον ἐξιοῦσα, πρὸς τὴν ἐγγυησαμένην με σπουδάζουσα. Γίγνομαι τοίνυν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ τὸ τῆς ἐγγύης ὑπεγράφη χειρόγραφον · καὶ γόνυ κλίνασα ἔμπροσθεν τῆς Ἀειπαρθένου καὶ Θεοτόκου, τούτοις ἐχρησάμην τοῖς ῥήμασι.

[25] Σὺ μὲν, φιλάγαθε Δέσποινα, τὸ σὸν ἐνεδείξω [ἐνεμὲ] φιλάνθρωπον, [tum gratiis Deiparæ actis,] σὺ τῆς ἀναξίας οὐκ ἐβδελύξω τὴν δέησιν · ἐ͂ιδον δόξαν, ἣν δικαίως οὐχ ὁρῶμεν οἱ ἄσωτοι· δόξα τῷ Θεῷ, τῷ διά σου δεχομένῳ τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν μετάνοιαν. Τί γαρ ἐ͂ιχον πλέον ἁμαρτωλὸς ἐννοῆσαι φθέγξασθαι; Καιρός ἐστι λοιπὸν, Δέσποινα, πληρωθῆναι λοιπὸν τῆς ἐγγύης, ἧς ἐγγυήσω, τὰ σύμφωνα. Νῦν ὅπου κελέυεις ὁδήγησον · νῦν γενοῦ μοι μᾶλλον τῆς σωτηρίας διδάσκαλος, χειραγωγοῦσα πρὸς τὴν ὁδὸν τὴν εἰς μετάνοιαν ἄγουσαν. Καὶ ταῦτα λέγουσα, ἤκουσα πόῤῥωθεν κράζοντος, [monita Iordanem transire] Ἐὰν τὸν Ἰωρδάνην διἐλθῃς; καλὴν ἑυρήσεις ἀνάπαυσιν. Ἐγὼ δὲ τῆς φωνῆς ταύτης ἀκούσασα, καὶ ταύτην δι᾽ ἐμὲ γενέσθαι πιστέυσασα, δακρύουσα ἔκραξα, καὶ τῇ Θεοτόκῳ ἐβόησα · Δέσποινα, Δέσποινα, μὴ ἐγκαταλείπῃς με. Καὶ ταῦτα βοήσασα ἐξίειμι ἐκ τῆς ἀυλῆς τοῦ ναοῦ, καὶ συντόμως ἐβάδιζον.

[26] Ἐξερχομένην δέ τις ἑωρακώς με, ἐπιδίδωσίν μοι τρεῖς φόλεις, Δέξαι τάυτας, ἀμμά μου, εἰπών. Ἐγὼ δὲ τὰ δοθέντα μοι κομίσασα, [tres panes assumit in viaticum,] τρεῖς ἐξ ἀυτῶν ἠγόρασα ἄρτους, καὶ τούτους ἔλαβον ἐυλογίας ἐφόδιον. Ἠρώτησα δὲ τὸν τοὺς ἄρτους πιπράσκοντα, Γοια καὶ πόθεν ὁδὸς καθέστηκεν, ἄνθρωπε, εἰς τὸν Ἰωρδάνην ἀπάγουσα; Καὶ μαθοῦσα τὴν πύλην τῆς πόλεως, τὴν ἐπ᾽ ἐκεῖνο τὸ μέρος ἐξάγουσαν, ἐξῆλθον τρέχουσα, καὶ τῆς ὁδοιπόριας ἱκόμην δακρύουσα. Ἐρωτήσει δὲ φθάνουσα τὴν ἐρώτησιν, καὶ τὸ λοιπὸν ἅπαν τῆς ἡμέρας ὁδοιπορήσασα (ἦν γαρ τρίτη ὥρα τῆς ἡμέρας, ὅτε τὸν σταυρὸν ἐθεασάμην, ὡς εἰκάζω) κατέλαβον λοιπὸν, τοῦ ἡλίου πρὸς τὴν δύσιν κλίναντος, τὸν ναὸν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, τὸν κείμενον τοῦ Ἰωρδάνου σύνεγγυς. [& Sacramentis munita eremum ingreditur,] Καὶ πρότερον ἐν τῷ ναῷ προσκυνήσασα κατῆλθον εἰς τὸν Ἰωρδάνην ἀυτίκα, καὶ πρόσωπον καὶ χεῖρας ἐξ ἐκείνου τοῦ ἁγίου ὕδατος ἔβρεξα · μετέλαβον δὲ τῶν ἀχράντων καὶ ζωοποιῶν μυστηρίων ἐν τῷ ναῷ τοῦ Προδρόμου, καὶ τοῦ ἑνὸς ἄρτου τὸ ἥμισυ ἔφαγον, καὶ ἐκ τοῦ Ἰωρδάνου πιοῦσα ἐπὶ τῆς γῆς ἐμαυτὴν τὴν νύκτα κατέκλινα. Τῇ δὲ ἐπάυριον ἑυροῦσα μικρὸν ἐκεῖσε πλοιάριον, ἐπὶ τὸ μέρος τὸ ἕτερον γέγονα, καὶ πάλιν ἐζήτησα τὴν ὁδηγόν μου, ὁδηγῆσαί με ὅπου δ᾽ ἄν ἐστιν ἀυτῇ ἐυάρεστον. Γέγονα τοίνυν κατὰ ταύτην τὴν ἔρημον, καὶ ἐξ ἐκείνου μέχρι τῆς σήμερον ἐμάκρυνα φυγαδέυουσα, καὶ ἐν ταύτῃ ἀυλίζομαι, προσδεχομένη τὸν Θεόν μου, τὸν ἀπὸ ὀλιγοψυχίας καὶ καταιγίδος τοὺς ἐπιστρέφοντας πρὸς ἀυτὸν διασώζοντα.

[27] δὲ Ζωσιμᾶς πρὸς ἀυτὴν ἔφησεν · Πόσα δὲ ἔτη εἰσὶν, [ibique vivit annis 47,] κυρία υου, ἐξ ὅτε εἰς ταύτην ἀυλίζῃ τὴν ἔρημον; Ἀπεκρίθη γυνή· Τεσσαράκοντα ἑπτὰ ἔτη, ὡς εἰκάζω, ἐισὶν, ἐξ ὅτε τῆς ἁγιας πόλεως ἐξελήλυθα. Εἶπεν δὲ Ζωσιμᾶς · Καὶ τί δὲ ἑυρες ἔσχηκας τροφὴν, κυρία μου; Ἔφη δὲ γυνή · Δύο μὲν ἥμισυ ἄρτους τὸν Ἰωρδάνην ἐπέρασα φέρουσα, ὅιτινες κατ᾽ ὀλίγον ξηρανθέντες ἀπελιθώθησαν, καὶ μικρὸν ἐπὶ χρόνους ἐσθίουσα διετέλεσα. Εἶπεν δὲ Ζωσιμᾶς· καὶ οὕτως ἀπόνως παρῆλθες τῶν τοσούτων ἐτῶν τὸ διάστημα, μηδὲν τῆς ἀθρόας γενομένης μεταβολῆς ταραττούσης σε; Ἀπεκρίθη γυνή· Πρᾶγμά με νῦν ἠρώτησας, Ἀββὰ Σωσιμᾶ, ὅπερ φρίττω καὶ λέγουσα · ἐὰν γαρ ἔλθω νῦν εἰς ἀνάμνησιν τῶν τοσούτων κινδύνων, ὧνπερ ὑπέμεινα, καὶ τῶν λογισμῶν τῶν δεινῶς ἐνοχλησάντων μοι, φοβοῦμαι μή πως καὶ ἆυθις ὑπ᾽ ἐκείνων βληθήσωμαι. Εἶπεν δὲ Ζωσιμᾶς · Μηδὲν ἐάσῃς, κυρία μου, ὅπερ μὴ ἀναγγείλῃς μοι · ἅπαξ γαρ εἰς τοῦτο κατεπηρώτησά σε, ἵνα πάντα ἀπαραλείπτως διδάξῃς με.

[28] [quorum primis 17 varie tentata] δὲ πρὸς ἀυτόν · Πίστευσον, Ἀββὰ, δεκαεπτὰ ἔτη εἰς τάυτην περιῆλθον τὴν ἔρημον; θηρσὶν ἀνημέροις ταῖς ἀλόγοις ἐπιθυμίαις πυκτέυουσα. Ἡνίκα τροφῆς μεταλαβεῖν ἐπεχείρησα, ἐπεθύμουν τὰ κρέατα καὶ τοὺς ἰχθύας οὒς ἔχει Αἴγυπτος · ἐπεθύμουν τοῦ οἴνου τὴν πόσιν, τὴν ἐν ἐμοὶ καταθύμιον; πολλῷ γαρ οἴνῳ ἐχρώμην ἡνίκα ἐν τῷ κόσμῳ διέτριβον · ἐνταῦθα δὲ οὐδὲ ὑδατος ὁλως ἀπογέυσασθαι ἔχουσὰ, δεινῶς ἐφλεγόμην καὶ τὴν ἀνάγκην οὐκ ἔφερον. Εἰσήει δέ μοι καὶ τῶν πορνικῶν ἀσμάτων ἐπιθυμία παράλογος, δεινῶς ἀεὶ ταράττουσα καὶ ἀναπείθουσά με ἄδειν τὰς ὠδὰς τῶν δαιμόνων ἅσπερ μεμάθηκα· ἐυθὺς δὲ δακρύουσα, καὶ τῇ χειρὶ τὸ στηθός μου τύπτουσα, ἐμαυτὴν ἀνεμίμνησκον τῶν συμφώνων ὧν ἐθέμην ἐξερχομένη κατὰ τὴν ἔρημον. Ἐγιγνόμην δὲ τῷ λογισμῷ πρὸς τὴν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου τῆς ἀναδόχου μου, κᾀκείνῃ προσέκλαιον, ἐκδιῶξαι τοὺς λογισμοὺς αἰτοῦσα, [implorata ope D. V.] τοὺς οὕτως τὴν ἀθλίαν μου ψυχὴν κατατρέχοντας · Ὅτε δὲ ἀρκούντως ἐδάκρυσα, καὶ τὸ στῆθος εἰς δύναμιν ἔτυψα, φῶς ἔβλεπον πάντοθεν περιαστράπτον με · καὶ ἐντεῦθεν λοιπὸν γαλήνη τις σταθηρὰ ἐκ τρίκυμιας ἐγένετό μοι.

[29] Τοὺς δὲ λογισμοὺς, τοὺς εἰς πορνείαν ἆυθις ὠθοῦντάς με, πῶς σοι, Ἀββὰ, διηγήσομαι; Πῦρ γαρ ἔνδοθεν τῆς καρδίας υου τῆς ταλαίνης ἀνήπτετο, καὶ ὅλην δι᾽ ὅλου ἐξέφλεγεν, [victoriam obtinet plenamque quietem] καὶ πρὸς ἐπιθυμίαν ἀνηρέθιζε μίξεως. Εὐθὺς δὲ, ἡνίκα λογισμὸς τοιοῦτος προσέβαλλεν, ἔῤῥιπτον ἑαυτὴν εἰς γῆν, καὶ τὸ ἔδαφος τοῖς δάκρυσιν ἔβρεχον, ἀυτήν μοι νομίζουσα περιστάναι τὴν ἐγγυησαμένην με, ὥσπερ προστάτιδα, καὶ παραβαθεῖσαν, καὶ ποινὰς τῆς παραβασίας εἰσπράττουσαν. Οὐκ ἀνιστάμην τοίνυν ἀπὸ τῆς εἰς γῆν κατανέυσεως, ἣν συνέβη διέρχεσθαι νυχθήμερον, ἕως ὅτου με τὸ φῶς ἐκεῖνο τὸ γλυκὺ περιέλαμψεν, καὶ τοὺς λογισμοὺς τοὺς ἐνοχλοῦντάς μοι ἐδίωξεν. Λοιπὸν ἀεὶ τὸ ὄμμα τῆς διανοίας μου πρὸς τὴν ἐγγυητὴν ἀκαταπάυστως ἀνέπεμπον, αἰτοῦσα βοήθειαν τῇ κινδυνευούσῃ κατὰ τὸ τῆς ἐρήμου πέλαγος · καί γε βοηθὸν ἔσχον, καὶ τῆς μετανοίας συλλήπτορα. Καὶ οὕτως διῆλθον τῶν δεκαεπτὰ ἐτῶν τὸ διάστημα, μυρίοις κινδύνοις προσομιλήσασα · ἐξ ἐκείνου δὲ καὶ μέχρι τῆς σήμερον βοηθός μου παρέστηκεν ἐν πᾶσι, καὶ διὰ πάντων χειραγωγοῦσά με.

[30] Εἶπεν δέ Ζωσιμᾶς πρὸς ἀυτὴν. Οὐκ ἐδεήθης τροφῆς, ἐνδύματος; δὲ πρὸς ἀυτὸν ἀπεκρίνατο. Τοὺς μὲν ἄρτους ἐκείνους, καθὰ προεῖπον, ἀναλώσασα, τὰ δεκαεπτὰ ἔτη ἐτράφην βοτάναις, [item tolerantiam æstus ac frigoris.] καὶ λοιποῖς τοῖς ἑυρισκομένοις κατὰ τὴν ἔρημον · τὸ δὲ ἱμάτιον, ὅπερ εἶχον τὸν Ἰωρδάνην διαπεράσασα, διαῤῥυὲν δεδαπάνηται. Πολλὴν οὖν ἐκ τοῦ κρύους καὶ ἆυθις ἐκ τῆς τοῦ θέρους φλογὸς ἀνάγκην ὑπέμεινα, συγκαιομένη τῷ καύσωνι, καὶ τῷ παγετῷ πυγνυμένη καὶ τρέμουσα, ὡς πολλάκις με χαμαὶ πεσοῦσαν ἄπνουν μεῖναι σχεδὸν καὶ ἀκίνητον. Πολλαῖς τοίνυν καὶ πολλαῖς συμφοραῖς καὶ πειρασμοῖς ἀνηκέτοις ἐπύκτευσα. Ἐξ ἐκείνου δὲ καὶ μέχρι τοῦ νῦν δύναμις τοῦ Θεοῦ πολυτρόπως τὴν ἁμαρτωλόν μου ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα τὸ ταπεινὸν διετήρησεν · ἐννοῦσα γαρ μόνον ἐξ ὁπόιων κακῶν με ἐῤῥύσατο, τροφὴν ἀδαπανον κέκτημαι, τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας μου · τρέφομαι γαρ καὶ σκέπομαι τῷ ῥήματι τοῦ Θεοῦ τοῦ διακρατοῦντος τὰ σύμπαντα· οὐ δὲ γαρ ἐπ᾽ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, καὶ παρὰ τὸ μὴ ἔχειν σκέπην, πέτραν περιεβάλοντο, ὅσοι τὸ τῆς ἁμαρτίας ἀπεδύσαντο περιβόλαιον.

[31] Ἀκούσας δὲ Ζωσιμᾶς ὅτι καὶ χρήσεων γραφικῶν ἐμνημόνευσεν, ἔκ τε Μωϋσέως καὶ τοῦ Ἰὼβ, nn καὶ τῆς βίβλου τῶν Φαλμῶν, [& scientiam scripturarum,] ἔφησεν πρὸς ἀυτὴν· Φαλμοῖς δὲ, κυρία μου, ἄλλοις βιβλίοις ἐντέτυχας; δὲ ἀκούσασα τοῦτο ὑπεμειδίασεν, καί φησιν πρὸς τὸν γέροντα · Πίστευσον ἄνθρωπε, οὐκ ἐ͂ιδον ἕτερον ἄνθρωπον ἐξ ὅτε τὸν Ἰωρδάνην ἐπέρασα, εἰ μὴ τὸ σὸν πρόσωπον σήμερον · ἀλλ᾽ οὐδὲ θηρίον ἄλλον ζῶον τεθέαμαι ἐξ ὅτε ταύτην ἐ͂ιδον τὴν ἔρημον· γράμματα τοίνυν οὐ μεμάθηκα πώποτε. Ἀλλ᾽ οὐδὲ ψάλλοντός τινος ἀναγινώσκοντος ἤκουσα · δὲ λόγος τοῦ Θεοῦ, ζῶν τε καὶ ἐνεργὴς ὢν, ἀυτὸς διδάσκει τὸν ἄνθρωπον γνῶσιν. Ἕως ᾧδε τὸ πέρας τῆς κατ᾽ ἐμὲ διηγήσεως · ἀλλ᾽ ὅπερ ἐποίησα ἐναρχομένη τῆς διηγήσεως, καὶ νῦν ἐνορκῶ σε κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου σαρκώσεως, ἔυχεσθαι ὑπὲρ ἐμοῦ τῆς ἀσώτου διὰ τὸν Κύριον. Ταῦτα εἰπούσης ἐκείνης, καὶ τὸν λόγον ᾧδε συντελεσάσης, ὥρμησεν βαλεῖν μετάνοιαν. Καὶ ἆυθις γέρων σὺν δάκρυσιν ἔκραζεν · Εὐλογητὸς Θεὸς, ποιήσας μεγάλα καὶ θαυμαστὰ, ἔνδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός · ἐυλογητὸς Θεὸς δείξας μοι ὅσα χαρίζει τοῖς φοβουμένοις ἀυτόν · ὄντως γαρ οὐκ ἐγκατέλειπας τοὺς ἐκζητοῦντάς σε, Κύριε.

[32] Ἐκείνη δὲ ἐπιλαβομένη τοῦ γέροντος, οὐκέτι συνεχώρησεν βαλεῖν τελείως μετάνοιαν, [petit a Zosima ut audita clam scivet,] ἀλλ᾽ ἔφησεν πρὸς ἀυτόν · Ταῦτα πάντα, ἅπερ ἤκουσας, ἄνθρωπε, ἐνορκῶ σε κατὰ τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν μηδενὶ ἐξειπεῖν, ἕως ὅτε Θεὸς ἀπὸ τῆς γῆς ἀπολύσει με. Τὸ δὲ νῦν ἔχων ἐν εἰρήνῃ πορέυθητι, καὶ πάλιν εἰς τὸ ἔτος τὸ ἐρχόμενον ὄψει με, καὶ ὀφθήσῃ μοι τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι φυλαττόμενος· ποίησον δὲ διὰ τὸν Κύριον ὅπερ νῦν σοι ἐντέλλομαι. [& sequenti anno adferat sibi sacram communionem.] Εἰς τὰς νηστείας τὰς ἱερὰς τοῦ ἔτους τοῦ ἐπερχομένου μὴ περάσεις τὸν Ἰωρδάνην, ὥσπερ εἰώθατε ποιεῖν εἰς τὸ μοναστήριον. Ἐξίστατο δὲ Ζωσιμᾶς ἀκούων ὅτι καὶ τὸν κανόνα τοῦ μοναστηρίου ἀπήγγειλεν, καὶ οὐδὲν ἕτερον ἔλεγεν εἰ μὴ, Δοξα τῷ Θεῷ, μεγάλα χαριζομένῳ τοῖς ἀγαπῶσιν ἀυτόν. Ἐκείνη δὲ ἔφησεν, Μεῖνον Ἀββὰ, ὡς ἐ͂ιπον, εἰς τὸ μοναστήριον · ουδὲ γαρ θέλοντί σοι ἐξελθεῖν ἐ͂υ γενήσεται · τῇ δὲ ἁγίᾳ ἑσπέρᾳ τοῦ δείπνου τοῦ μυστικοῦ, λάβε μοι τοῦ ζωοποιοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ εἰς σκεῦος ἱερὸν καὶ τῶν τοιουτων μυστηρίων ἐπάξιον, καὶ φέρε, καὶ μεῖνον μετὰ παντὸς εἰς τὸ μέρος τοῦ Ἰωρδάνου τὸ προσεγγίζον τῇ οἰκουμένῃ, ὅπως ἐλθοῦσα μεταλάβω τῶν ζωοποιῶν δώρων. Ἐξ ὅτε γαρ εἰς τὸν ναὸν τοῦ Προδρόμου, πρὶν τὸν Ἰωρδάνην διέλθω, μετέλαβον, οὐκέτι μέχρι τοῦ νῦν τοῦ ἁγιασμοῦ τούτου τετύχηκα · καὶ νῦν ἐκεῖνον ἐφίεμαι ἀκατασχέστῳ τῷ ἔρωτι · δι᾽ αἰτῶ καὶ παρακαλῶ τὴν ἐμὴν μὴ παρακούσασθαι αἴτησιν, ἀλλὰ πάντως ἄγαγέ μοι τὰ τοιαῦτα ζωοποιὰ καὶ θεῖα μυστήρια, καθ᾽ ἣν ὥραν Κύριος τοὺς μαθητὰς τοῦ θείου δείπνου μετόχους πεποίηκεν. Τῷ δὲ Αββᾷ Ἰωάννῃ, τῷ Ἡγουμένῳ τῆς μονῆς ἐν ᾗ κατοικεῖς, ταῦτα εἰπέ · Πρόσεχε σεαυτῷ καὶ τῇ ποίμνῃ σου · τινὰ γαρ ἐκεῖ τελοῦνται δεόμενα διορθώσεως. [& sic ab eo discedit.] Ἀλλ᾽ οὐ νῦν σε θέλω ταῦτα εἰπεῖν ἀυτῷ, ἀλλ᾽ ὅτε Κύριος ἐπιστρεψει σοι · ταῦτα Εὐποῦσα, καὶ ἐ͂υξαι ὑπὲρ ἐμοῦ, τῷ γέροντι φήσασα, ἐπὶ τὸ βάθος τῆς ἐρήμου ἆυθις ἐξέδραμεν. δὲ Ζωσιμᾶς κλίνας τὰ γόνατα, καὶ προσκυνησας τὸ ἔδαφος ἐν ᾧ ἔστησαν τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν ἀυτῆς, δους τῷ Θεῷ δόξαν καὶ ἐυχαριστήσας, ὑπέστρεψεν ἐν ἀγαλλιάσει ψυχῆς τε καὶ σώματος, δοξάζων καὶ ἐυλογῶν Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν · ἆυθις δὲ διελθὼν ἐκείνην τὴν ἔρῃμον ἔφθασεν εἰς τὸ μοναστήριον καθ᾽ ἣν ἡμέραν ὑποστρέφειν εἰώθασιν οἱ ἀυτόθι μονάζοντες.

CAP. IV.

[33] Καὶ τὸν μὲν ἐνιαυτὸν ἡσύχασεν ἅπαντα, μηδενὶ τολμῶν ἐξειπεῖν μηδὲν ὧν ἐθεάσατο · καθ᾽ ἑαυτὸν δὲ τὸν Θεὸν καθικέτευσεν, [Anno proximo Zosimas exire impeditus] δεῖξαι ἀυτῷ ἆυθις τὸ ποθουμενον πρόσωπον. Ἐδυσχέραινεν δὲ καὶ ἐδυσφόρει τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐννοῶν τὴν περίοδον, μίαν ἐθέλων τὸν ἐνιατὸν ἡμέραν γενέσθαι, ὡς ὂιόν τε ἦν. Ἡνίκα δὲ ἔφθασεν τῶν ἱερῶν νηστεῖων ἀπαρχομένη κυριακὴ, ἐυθὺς μετὰ τὴν ἐξ ἔθους ἐυχὴν οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἐξίεσαν ψάλλοντες · ἀυτὸν δὲ νόσος κατέσχεν πυρέξαντα, καὶ μένειν ἔνδον ἠνάγκασεν. Ἐμνήσθη δὲ Ζωσιμᾶς τῆς Ὁσίας εἰπούσης, Ὅτι οὔτε θέλοντί σοι τῆς μονῆς ἐξελθεῖν ὀυ σοι γενήσεται. Ὀλίγαι δὲ ἡμέραι διέδραμον, καὶ τῆς νόσου διαναστὰς ἐν τῷ μοναστηρίῳ διέτριβεν.

[34] [in cœna Domini abit ad Iordanem,] Ἡνίκα δὲ πάλιν οἱ μοναχοὶ ὑπέστρεψαν, καὶ ἢγγισεν ἑσπέρα τοῦ δείπνου τοῦ μυστικοῦ, ἐποίησεν τὰ διαταχθέντα ἀυτῷ · καὶ λαβὼν εἰς μικρὸν ποτήριον τοῦ ἀχράντου σώματος καὶ τοῦ τιμίου αἵματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἔβαλεν εἰς κανίσκιον ἰσχάδας καὶ φοίνικας, καὶ φακὴν μικρὰν βραχεῖσαν ἐν ὕδατι · ἀπέρχεται δὲ βαθείας ὀψείας, καὶ καθέζεται εἰς τὸ χεῖλος τοῦ Ἰωρδάνου, τῆς Ὁσίας ἀναμένων τὴν ἄφιξιν. Χρονίζοντος δὲ τοῦ γυναίου τοῦ ἱεροῦ, Σωσιμᾶς οὐκ ἐνύσταξεν, ἀλλ᾽ ἀκλινῶς ἑώρα τὴν ἔρημον, ἀναμένων ἰδεῖν ὅπερ ἰδεῖν ἐπεθύμησεν. Ἔλεγεν δὲ καθ᾽ ἑαυτὸν γέρων καθήμενος · Ἆρά γε μή ποτε τὸ ἀνάξιόν μου ἐλθεῖν ταύτην διεκώλυσεν; ἆρα ἦλθεν, καὶ μὴ ἑυροῦσα με ἆυθις ὑπέστρεψεν; Ταῦτα λέγων ἐδάκρυσεν, καὶ δακρύσας ἐστέναξεν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπάρας, τὸν Θεὸν ἱκέτευσεν λέγων · Μὴ στερήσῃς με, Δέσποτα, καὶ ἆυθις ἰδεῖν ὅπερ ἰδεῖν συνεχώρησας · μὴ ἀπελθω κενὸς, τὰς ἐμὰς ἁμαρτίας φέρων εἰς ἔλεγχυν. Ταῦτα σὺν δάκρυσιν ἐπευξάμενος, εἰς ἕτερον λογισμὸν περιπέπτωκεν · ἔλεγεν γαρ ἐν ἑαυτῷ · Τί δὲ, εἰ ἆρα καὶ ἔλθῃ, γενήσεται; Πλοιάριον γαρ οὐ πάρεστιν. πῶς τοίνυν τὸν Ἰωρδάνην παρέλθοι, καὶ πρὸς ἐμὲ γενήσεται τὸν ἀνάξιον; ὄιμοι τῆς ἐμῆς ἀναξιώτητος! ὄιμοι τῆς ἐμῆς ἐλεεινότητος! Τίς με τοιουτου καλοῦ δικαίως ἐστέρησεν;

[35] [super cujus aquas venienti ad se Mariæ] Ταῦτα λογιζομένου τοῦ γέροντος, ἰδοὺ καὶ τὸ ὅσιον ἔφθασεν γύναιον, καὶ εἰς τὸ πέραν ἔστη τοῦ ποταμοῦ, ὅθεν καὶ ἤρχετο. δὲ Ζωσιμᾶς ἐξανέστη χαίρων καὶ ἀγαλλιώμενος, καὶ δοξάζων τὸν Θεόν. Αὖθις δὲ τῷ λογισμῷ τοῦ μὴ δύνασθαι ἀυτὴν περάσαι τὸν Ἰωρδάνην ἐπάλαιεν · Ὁρᾷ δὲ ἀυτὴν τῷ σημείῳ τοῦ τιμίου σταυροῦ τὸν Ἰωρδάνην σφραγίσασαν (πανσέληνος γαρ ὑπῆρχεν νὺξ, ὡς ἔλεγεν) καὶ ἅμα τῇ σφραγιδι ἐπιβᾶσαν τῷ ὕδατι, καὶ περιπατοῦσαν ἐπὶ τῶν ὑδάτων ἐπάνω, καὶ πρὸς ἐκεῖνον βαδίζουσαν. Τὸν δὲ θελήσαντα ποιῆσαι μετάνοιαν διεκώλυεν κράζουσα, καὶ ἐπὶ τῶν ὑδάτων βαδίζουσα, Τί ποιεῖς Ἀββὰ, καὶ Ἱερεὺς ὑπάρχων, καὶ βαστάζων θεῖα μυστήρια; Τοῦ δὲ πρὸς τὸ λεγόμενον εἴξαντος, ἀποβᾶσα τοῦ ὕδατος ἔφησεν πρὸς τὸν γέροντα · Εὐλόγησον, Πάτερ, ἐυλόγησον. δὲ πρὸς ἀυτὴν ἀπεκρίνατο σύντρομος (ἔκστασις γὰρ ἀυτὸν εἶχεν ἐπὶ τῷ παραδόξῳ θεάματι) ὄντως ἀψευδὴς Θεὸς ἐπαγγειλάμενος ὁμοιοῦσθαι Θεῷ καθόσον ἐφικτὸν τοὺς ἑαυτοὺς ἐκκαθαίροντας· δόξα σοι Χριστὲ Θεὸς ἡμῶν, [sacram Communionem ministrat,] ὃς οὐκ ἀπέστειλας τὴν προσευχην μου, καὶ τὸ ἔλεός σου ἀπὸ τοῦ δούλου σου· δόξα σοι Χριστὲ Θεὸς ἡμῶν, δέιξας μοι διὰ ταύτης τῆς δούλης σου, πόσον ἀπέχω μέτρον τῆς τελειότητος. Καὶ ταῦτα ἅμα λέγοντα, ᾔτησεν γυνὴ εἰπεῖν τὸ ἅγιον τῆς πίστεως σύμβολον, καὶ τὸ Πάτερ ἡμῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, κατάρξασθαι. Καὶ τούτου γενομένου, καὶ τῆς ἐυχῆς πέρας λαβούσης, κατὰ τὸ συνηθες δέδωκεν τὴν ἀγάπην τῷ γέροντι εἰς τὸ στόμα· καὶ οὕτως τῶν ζωοποιῶν μυστηρίων μεταλαβοῦσα, εἰς τὸν οὐρανὸντὰς χεῖρας διάρασα, ἐστέναξεν συν δάκρυσιν, καὶ οὕτως ἐβόησεν· Νῦν ἀπολύεις τὴν δούλην σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρηνῃ· ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου.

[36] Τότε λέγει τῷ γέροντι· Συγχώρησόν μοι, Ἀββὰ, [& cibos eidem offert:] καὶ ἄλλην ἐπιθυμίαν μου πλήρωσον· καὶ νῦν μὲν ἄπελθε εἰς τὸ μοναστήριον, τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι φρουρούμενος, εἰς δὲ τὸ ἔτος τὸ ἐρχόμενον ἔλθε καὶ ἆυθις εἰς ἐκεῖνον τὸν χείμαῤῥον, ἔνθα σοι τὸ πρὶν συνέτυχον· ἔλθε πάντως διὰ τὸν Κύριον, καὶ πάλιν ὄψει με, καθὼς θέλει Κύριος. δὲ πρὸς ἀυτὴν ἀπεκρίνατο· Εἶτε ἦν δυνατὸν ἐντεῦθεν ἀκολουθῆσαί σοι, καὶ βλέπειν διὰ παντὸς τὸ σὸν τίμιον πρόσωπον· ποίησον δὲ μίαν τοῦ γέροντος αἴτησιν, καὶ ἐξ ὧν ἐνήνοχα ὧδε μικρᾶς τροφῆς μετάλαβε· καὶ ἅμα ταῦτα εἰπὼν, δείκνυσιν ἀυτῇ ὅπερ εἶχεν κανίσκιον· δὲ δακτύλοις ἄκροις τῆς φακῆς ἁψαμένη, καὶ τρεῖς κόκκους ἀνελομένη, [jussus altero anno venire in eremum] τῷ ἰδίῳ προσήγαγεν στόματι, ἀρκεῖν εἰποῦσα τὴν χάριν τοῦ πνέυματος, ὥστε συντηρεῖν τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς ἀμίαντον. Καὶ ταῦτα εἰποῦσα, εἶπεν πάλιν τῷ γέροντι· Εὖξαι διὰ τὸν Κύριον, εὖξαί μοι, καὶ τῆς ἐμῆς ἀθλιότητος μέμνησο. δὲ τῶν ποδῶν ἁψάμενος τῆς Ὁσίας, καὶ ἔυχεσθαι ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τῆς Βασιλείας, καὶ ἁυτοῦ ἐξαιτήσας, σὺν δάκρυσιν ἀφῆκεν, καὶ ἀπῆλθεν στένων καὶ ὀδυρόμενος· λοιπὸν γὰρ ἐπὶ πολὺ οὐκ ἐτόλμα κρατῆσαι τὴν ἀκράτητον. δὲ ἆυθις τὸν Ἰωρδάνην σφραγίσασα, ἐπέβη τοῦ ὕδατος, καὶ περιπατοῦσα διῆλθεν καθὰ καὶ το πρότερον. δὲ γέρων ὑπέστρεψεν χαρᾷ καὶ φόβῳ πολλῷ συνεχόμενος, μεμφόμενός τε ἁυτὸν, ὅτι τὸ ὄνομα τῆς Ὁσίας μαθεῖν οὐκ ἐζήτησεν· ἤλπιζεν δὲ ὅμως τοῦ τυχεῖν εἰς το ἔτος τὸ ἐπερχόμενον.

[37] Τοῦ δὲ ἔτους διελθόντος, γίνεται ἆυθις κατὰ τὴν ἔρημον, πάντα δηλαδὴ τελέσας κατὰ τὸ σύνηθες, καὶ τρέχων πρὸς ἐκεῖνο τὸ παράδοξον θέαμα. Ὁδεύσας δὲ τὸ τῆς ἐρήμου διάστημα, [mortuam invenit,] καὶ φθάσας τινὰ σημεῖα δηλοῦντα τοῦ ζητουμένου τόπου τὴν ἕυρεσιν, δεξιὰ περιεβλέπετο καὶ ἐυώνυμα, περιάγων πανταχοῦ τὸ βλέμμα ὡς θηρευτὴς ἐμπειρότατος, εἴπου τὸ γλυκύτατον ζωγρήσειε θήραμα· ὡς δὲ ἔβλεπεν οὐδὲν οὐδαμόθεν κινούμενον, ἤρξατο ἑαυτὸν ἆυθις βρέχειν τοῖς δάκρυσι· καὶ τείνας ἄνω τὸ ὄμμα, προσευχόμενος ἔλεγεν· Δεῖξόν μοι, Δέσποτα, τὸν θησαυρόν σου τὸν ἄσυλον, ὃν ἐν τῇ δὲ τῇ ἐρήμῳ κατέκρυψας· δεῖξόν μοι, δέομαι, τὸν ἐν σώματι ἄγγελον, οὗ οὐκ ἔστιν κόσμος ἐπάξιος. Καὶ ταῦτα ἐυχόμενος, τὸντόπον κατέλαβεν τὸν εἶς χειμάῤῥου τύπον σχηματιζόμενον, καὶ εἶδεν πρὸς τὸ μέρος ἀυτοῦ τὸ πρὸς ἀνίσχοντα τὸν ἡλιον, κειμένην τὴν Ὁσίαν νεκρὰν, καὶ τὰς χεῖρας οὕτως ὥσπερ ἔδει τυπώσασαν, καὶ πρὸς ἀνατολὰς ὁρῶσαν κειμένην τῷ σχήματι. δὲ προσδραμὼν τοὺς πόδας τῆς Μακαρίας δάκρυσιν ἔπλυνεν· οὐδενὸς γαρ ἑτέρου μέρους ἐτόλμα προσψαῦσαι.

[38] Δακρύσας οὖν ἐφ᾽ ἱκανὸν, καὶ ψαλμοὺς εἰπὼν τῷ καὶρῷ καὶ τῷ πράγματι πρεπόντως, [& nomen ejus arenæ inscriptum:] ἐποίησεν ἐυχὴν ἐστιτάφιον, καί φησιν ἐν ἑαυτῷ· Ἆρα θάψαι προσήκει τῆς Ὁσίας τὸ λείψανον; ἆρα μὴ καὶ τοῦτο ἀπαρέσκει τῇ Ὁσίᾳ γιγνόμενον· καὶ ταῦτα λέγων, ὁρᾷ πρὸς τῇ κεφαλῇ ἀυτῆς ἐκτετυπωμένην γραφὴν ἐν τῇ γῇ, δἰ ἧς ταῦτα ἐγέγραπτο. Θάψον, Ἀββὰ Ζωσιμᾶ, ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ τῆς ταπεινῆς Μαρίας τὸ λείψανον, ἀπόδος τὸν χοῦν τῷ χοὶ, ὑπὲρ ἐμοῦ διὰ παντὸς πρὸς τὸν Κύριον προσευχόμενος, τελειωθείσης μηνὶ Φαρμουθὶ [κατ᾽ Αἰγυπτίοις, ὅς ἔστι κατὰ Ῥωμαίους Ἀπρίλιος] oo, ἐν ἀυτῇ τῇ δὲ τῇ νυκτὶ τοῦ πάθους τοῦ σωτηρίου, μετὰ τὴν τοῦ θείου καὶ μυστικοῦ δείπνου μετάληψιν. Ταῦτα τοίνυν ἀναγνοὺς γέρων τὰ γράμματα, ἐχάρη ὅτι τὸ ὄνομά τῆς Ὁσίας μεμάθηκεν· ἐπέγνω δὲ ὅτι ἅμα τῶν θείων μυστηρίων ἐπὶ τοῦ Ἰωρδάνου μετέλαβεν, ἐυθὺς ἐν τῷ τόπῳ γέγονεν, ἐν ᾧ τετελείωται· καὶ ἥνπερ ὥδευσεν ὁδὸν Ζωσιμᾶς διὰ εἴκοσι ἡμερῶν κοπιῶν, εἰς μίαν ὥραν Μαρία διέδραμεν, καὶ ἐυθὺς πρὸς τὸν Θεὸν ἐξεδήμησεν.

[39] Δοξάζων δὲ τὸν Θεὸν, καὶ βρέχων τὸ σῶμα τοῖς δάκρυσι, Καίρὸς, ἔφη, ταπεινὲ Ζωσιμᾶ, τὸ κελευθὲν ἐκτελέσαι σε. Ἀλλὰ πῶς ποιήσεις, ταλαίπωρε, [frustra laborans in sepulcro effodiendo] ὄρυγμα, ἐν χερσὶν μὴ ἔχων τὸ σύνολον; Καὶ τοῦτο εἰπὼν, εἶδεν ἐκ μικροῦ διαστήματος ξυλάριον βραχὺ ἐῤῥημένον κατὰ τὴν ἔρημον· ὅπερ λαβὼν ἤρξατο δῆθεν ὀρύττειν. Ξηρὰ δὲ οὖσα γῆ οὐδαμῶς ὑπήκουεν κοπιῶντι τῷ γέροντι· ἀλλ᾽ ἔκαμνεν ὑδρῶτι περιῤῥεόμενος· στενάξας δὲ μέγα ἐκβάθους τοῦ πνέυματος, ἀνακύψας, ὁρᾁ λεόντα μέγαν τῷ λειψάνῳ τῆς Ὁσίας παρεστῶτα, καὶ τὰ ἴχνη ἀυτῆς ἀναλείχοντα. δὲ ἰδὼν τὸ θηρίον, σύντρομος γέγονεν φοβούμενος, μάλιστα μνησθεὶς τῶν ῥημάτων Μαρίας, εἰπούσης ὅτι οὐδέποτε θηρίον ἐθεάσατο. Τῷ δὲ σημείῳ, τοῦ σταυροῦ σφραγισάμενος, ἐπίστευσεν ὡς ἀβλαβῆ φυλάξει τοῦτον τῆς κειμένης δύναμις. δὲ λέων ἤρξατο pp προσαινεῖντῷ γέροντι, οὐχὶ τοῦτον τοῖς κινήμασι μόνον ἀσπαζόμενος, ἀλλὰ καὶ προθέσει. [utitur leonis ministerio] δὲ Ζωσιμᾶς ἔφησεν πρὸς τὸν λέοντα· Ἐπειδήπερ, θηρίον, Μεγάλη ἐπέστρεψεν ταφῆναι ἀυτῆς τὸ λείψανον, ἐγὼ δὲ γέρων εἰμὶ, καὶ οὐκ ἰσχύω ποιῆσαι τὸ ὄρυγμα (οὐδὲ γαρ ἔχω ὀρυκτήριον τῇ χρείᾳ κατάλληλον· καὶ τοσοῦτον πάλιν οὐ δύναμαι ὑποστρέψαι τὸ διάστημα, ὥστε ἀγαγεῖν ὄργανον ἐπιτήδειον) ποίησον οὖν τὴν χρείαν τοῖς ὄνυξιν, ὅπως ἀπωδῶμεν τῇ γῇ τῆς Ὁσίας τὸ σκήνωμα. Εὐθὺς δὲ ἅμα τῷ ῥήματι τοῖς ἐμπροσθείοις ποσὶν ὄρυγμα ἐποίησεν, ὄσον ἤρκει τῷ σώματι θαπτόμενον. Πάλιν τοίνυν τῆς Ὁσίας τοὺς πόδας ἐκπλύνας τοῖς δάκρυσιν γέρων, καὶ πολλὰ καθικετέυσας νῦν [πλέον] ὑπὲρ πάντων προσέυχεσθαι, ἐκάλυψε το σῶμα τῇ γῇ, παρεστῶτος τοῦ λέοντος, [& Sanctam sepelit,] γυμνὸν ὑπάρχον καθὰ καὶ τὸ πρότερον, καὶ μηδὲν ἕτερον ἔχον εἰ μὴ εκεῖνο τὸ ἐῤῥηγνυμένον ἱμάτιον, ὅπερ τοῦ Ζωσιμᾶ ῥίψαντος, ὀπισθοφανῶς ἐκάλυψεν Μαρία τινὰ μέρη τοῦ σώματος. Τότε τοίνυν ἀναχωροῦσιν ἑκάτεροι. qq καὶ μὲν λέων ἐπὶ τὰ ἔνδον τῆς ἐρήμου ὡς πρόβατον ὑπεχώρησεν. Ζωσιμᾶς δὲ ὑπέστρεψεν, ἐυλογῶν καὶ αἰνῶν Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν. Ἐλθὼν δὲ αὖθις εἰς τὸ κοινόβιον, ἅπαντα τοῖς μοναχοῖς ἀφηγήσατο, μηδέν τε ἀποκρύψας ὧν τε ἤκουσεν καὶ ὧν ἐθεάσατο· ἐξ ἀρχῆς γαρ ἀυτοῖς ἅπαντα κατ᾽ ὀλίγον διηγήσατο, [reversusque omnia monachis narrat,] ὥστε πάντας ἀκούσαντας τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ καταπλήττεσθαι, καὶ σὺν φόβῳ καὶ πόθῳ τελεῖν τὸ τῆς Ὁσίας μνημόσυνον. Καὶ Ἰωάννης δὲ Ἡγουμενος ἑυρεν ἐν τῇ μονῇ τινας χρήζοντας διορθώσεως, ὡς μηδὲ ἐν τουτῳ τῆς Οσίας τὸν λόγον γενέσθαι ἀργὸν ἀνώνητον. Ἐτελέυτησεν δὲ Ζωσιμᾶς εἰς ἐκεῖνο τὸ μοναστήριον, ἑκατὸν ἐγγὺς ἐτων γενόμενος.

[40] Ἔμειναν δὲ οἱ μοναχοὶ κατὰ διαδοχὴν ἀγράφως ταῦτα διδάσκοντες, [prout hic scripta sunt.] καὶ κοινὸν προτιθέντες ὠφελείας ὑπόδειγμα τοῖς ἀκούειν ἐθέλουσιν · ἐγγράφως δὲ οὐδένα ἢκουσαν ταύτην παραδεδωκέναι μέχρι τῆς σήμερον τὴν διήγησιν. Ἐγὼ δὲ ἅπερ ἀγράφως παρέλαβον, ἐγγράφῳ διηγήσει δεδήλωκα · ἴσως δὲ καὶ ἄλλοι τὸν βίον τῆς Ὁσίας γεγράφασιν, καὶ πάντως ἐμοῦ μεγαλοπρεπέστερον, κἂν οὔπω τι τοιοῦτον εἰς ἐμὴν γνῶσιν ἐλήλυθεν. Πλὴν κᾀγὼ κατὰ δύναμιν ταύτην γέγραφα τὴν διήγησιν, τῆς ἀληθείας μηδὲν προτιμῆσαι θέλων. θεὸς δὲ, μεγάλα ἀμειβόμενος τοὺς εἰς ἀυτὸν καταφέυγοντας, δώῃ τὸν μισθὸν τῆς ὠφελείας τῶν ἐντυγχανόντων τῷ δὲ τῷ διηγήματι, [καὶ τῷ] τὴν παροῦσαν γραφὴν ἢτουν ἐξήγησιν γραφῇ παραδοθῆναι κελεύσαντι, καὶ τῆς μερίδος ἀυτῶν ἀξιώσει στάσεώς τε καὶ τάξεως Μαρίας ταύτης τῆς μακαρίας, περὶ ἧς διήγησις, μετὰ πάντων τῶν ἀπ᾽ αἰῶνος ἐυαρεστησάντων ἀυτῷ διὰ θεωρίας καὶ πράξεως. Δώσομεν οὖν καὶ ἡμεῖς δόξαν τῷ Θεῷ, τῷ παμβασιλεῖ τῶν αἰώνον, ὅπως καὶ ἡμᾶς καταξιώσῃ ἐλέου τυχεῖν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ, καὶ προσκύνησις πάντοτε, σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ, καὶ τῷ παναγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ Πνέυματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμὴν.

[Annotata]

a MS. Bavaricum addit in titulo, συγγραφεὶς παρὰ τοὐ ἐν Ἁγίοις Σωφρονίου Ἀρχιεπισκόπου Ἱεροσολύμων Vita … scripta a S. Sophronio Archiepiscopo Hierosolymorum: quem errorem efficaciter refutavimus.

b Ita idem MS. Regium vero κατέκρυψεν, quod non displiceret, nisi immediate post sequeretur ἔκρυψεν.

c Idem, & forte melius, τῶν Ἱερῶν καταψεύδεσθαι, καὶ καπηλεύειν τὸν λόγον, de rebus sacris mentiri & adulterare sermonem.

d Ita melius ex Bavar. quam quod in Regio erat, Καὶ τοῖς μικρὰ, quare simpliciter sic nunc verterem. Etenim sordida quædam & divini Verbi carnem induti magnitudine indigna cogitare; & sic dictis fidem abrogare, non videtur mihi consonum rationi.

e Alias γενομένοις, factis.

f Ad verbum, quæ de hominibus quomodocumque mirabiliter dicuntur.

g Εἶμι, eo, ingredior: melius quam quod in Bavarico est Ἵημι, desidero.

h Alias, γενέσθαι λεγόμενον, quod factum dicitur

i Ibidem τοῦ Πνεύματος Spiritus; & mox κατὰ γενεὰς secundum generationes & generationes: in vulgata nostra est, per nationes: ubi hæc dicuntur de Sapientia.

k MS. Bavar. τῇ ὁμονυμίᾳ, nominis identitate.

l Ibidem additur, ὡς ὀιόν τε, ut potuit, pro viribus.

m Alias καὶ πρὸς πάσης ἐγκρατείας λόγον ad omnis continentiæ norman.

n In MS. Regio omittitur, ὑπὸ τῶν, & solum dicitur πρὸς τὴν τοιαύτην αὐτῶν παλαίστραν παιδοτριβήσαντα.

o Ibidem περὶ τὸ πρακτικὸν, nos utrumq; interpretando conjunximus.

p Ad verbum, unde sibi victum comparabat. MS. Bavaricum aliter periodos dividens, hunc format sensum, καὶ τροφῆς, εἰ δέον καλεῖν τροφὴν ᾗ ἐκεῖνος ἐγεύσατο, μεταλαμβάνων, & cibum (si tamen cibum appellare decet quem gustabat ille) de more capiens. Unum opus &c.

q Idem τὰ ἱερώτατα λόγια.

r Idem μητρικῶν, maternis; & melius.

s Alias, διανύσαι ὡς ὀιόν τε.

t Item ὡς εἴη τετελειουμένος ἐν πάσι τῆς ἐρήμου, quasi perfectus esset in omnibus ad eremum, seu eremiticam vitam, spectantibus.

u Alias παρεσκευάσατο, ordinaverat, præparaverat.

x Item ταῦτα, hæc.

y Alias μέγαν, multum, valde, quod minus placet.

z Ibidem μέγιστά τε, maximaque.

aa Ibidem ἀντὶ πολλῶν, pro multis.

bb Item, οὺδὲ ὠνομάζοντο παρ᾽ ἀυτοῖς ἐγνωρίζοντο, non nominabantur ab ipsis neque cognoscebantur.

cc Ita correxi; nec enim commodum sensum videbatur facere, quod in utroque MSS. legebatur, καὶ πόλιν εἶχε τὴν ἔρημον & civitatem habebat sive putabat eremum.

dd Deerat hæc vox in MS. Regio, quamvis ad complendum sensum necessaria: supplevimus ergo eam ex Bavarico, uti & ceteras, antehac [] inclusas aut posthac includendas.

ee Aut alterius animalis sive volatilis seu terrestris figuram vel umbram: pro quibus in MS. Regio solum habetur ἑτέρου σεβάσματα.

ff Oportune hæc adduntur in Bavarico, Quomodo enim in ejusmodi terra torrens visus fuisset?

gg Οἰμωγὴ planctus, ejulatus: in hanc lectionem MSS. consentiunt: alicubi minus recte, Οἰμωδὴ scriptum invenitur.

hh In MS. Regio erat, ᾔτει καὶ ἀυτὴ λαβεῖν μετάνοιαν, petebat etiam ipsa accipere pœnitentiam.

ii MS. Bavar. τελειότητος, perfectionis.

kk Te quidem oportebat, & melius quam quod in Regio; Σήμερον, Hodie.

ll Ita perfectior in Bavarico sensus est per modum parenthesis. Quid enim glorier, quæ fui vas diaboli?

mm Parenthesin ad verbum sic reddes. Hanc enim contigerat me tunc gestare.

nn Ex Psalmo 54 v. 9 accepta phrasis in fine num. 26, facile apparet imbutis lectione scripturarum, uti & hic locusex Deut. 8. v. 3 qui & ab Euangelistis Mattheo & Luca usurpatur; minus obvius est locus ex Iob, quia juxta versionem 70 expressus, cum in Vulgata cap. 24 v. 8 legatur, Non habentes velamen, amplexantur lapides.

oo Hæc uncis inclusa, non quia in altero MS. desint; sed quia judicamus explicationis causa addita esse, vel ab auctore, vel a transcriptore: quod vero in MS. subjungitur πρώτῃ prima, id ab inepta interpolatione est, cum de mense Pharmuthi non exprimatur quotus illius dies fuerit: nec id exprimi necesse erat, quando diem nosse ex consequenti Passionis Dominicæ nota Zosimas potuit, ut alibi plenius dictum est.

pp MS. Bav. προσεγγίζειν: & hæc prima fere post primi secundique capitis diversas lectiones, varietas accurrit, eaque vix notabilis, cum utraque vox idem significet: sed nec in ceteris fere ulla est diversitas sententiæ.

qq Ita melius quam quod est in MS. Regio, τοῦ γέροντος ἀναχωροῦντος καὶ λέων &c.

ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΟΣΙΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΝ ΝΙΚΗΤΑΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΥΠΟ ΘΕΟΣΤΥΡΙΚΤΟΥ, ΜΑΘΗΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ.
Ex MS. Vaticano, signato 1190 fol. 581.

Nicetas Confessor, Hegumenus Mediciensis in Bithynia (S.)

PER THEO STERICT. EX MS. VATICAN.

PROLOGUS

[1] Πρόκειται ἡμῖν μεγίστης ὀφελείας ὑπόθεσις, τοῦ ὁσιωτάτου Πατρὸς ἡμῶν Νικήτα ἀνάμνησις · πρόκειται ἡμῖν ὡς οἷά τε δὴ ἱερὰ πανδεσία ἐξ ἀΰλων καὶ πνευματικῶν ἐδεσμάτων σχεδιασθεῖσα, [Auctor ab initio versatus cum S. Niceta,] οὐκ αἰσθητὰ σώματα τρέφουσα, ἀλλὰ ψυχὰς λογικὰς ἐστιῶσα καὶ ἐυφραίνουσα · ἧς ἐγὼ σήμερον ἀτεχνὴς ἐστιάτωρ, ἐξ ἰδιωτικοῦ λόγου ταύτην προθεὶς ὑμῖν, a συνήθως ποθοῦσιν ἀεὶ τρέφεσθαι ταῖς ἐκείνου φυχοτρόφοις διδασκαλίαις. Καὶ γαρ ἔδοξε κᾀμοὶ, ἱερὸν ἀκροατήριον, ἀποστολικῶς εἰπεῖν, παρηκολουθηκότι ἄνωθεν ὡς ἴστε τῷ Πατρὶ, οὐχ ἅπαντα καθεξῆς γράψαι (οὐχ ὂιός τε γάρ εἰμι) ἀλλ᾽ ἐκ πολλῶν ὀλίγα τῶν ἐκείνου κατορθωμάτων παρενθῆναι τῷ διηγήματι, εἰς οἰκοδομὴν καὶ ὠφέλειαν τῶν ἐντυγχανόντων, καὶ τῶν μετέπειτα ἐντυγχάνειν βουλομένων · ἵνα μὴ b ἐξήτηλα τῷ χρόνῳ γένηται τὰ ἐκείνου σεμνὰ, λήθης βυθοῖς μαυρούμενα. Πολλοὶ μὲν οὖν, πολλῶν τῶν πρὸ ἡμῶν Ἁγιων βίους τε καὶ λόγους καὶ τὰ ἀριστεύματα συνεγράψαντο, [licet ad ejus Vitam scribendā,] ἐκείνους μὲν τῷ λόγῳ κατακοσμοῦντες, ἡμῖν δὲ πολλὴν ὤνησιν ἐκ τούτων φέροντες, ὡς ἐκ τούτου καὶ ἡμεῖς κατ᾽ ἐκείνους εἰς ταὐτὸ παρήχθημεν. Οὐ γαρ δίκαιόν ἐστιν τοσαύτην ἀνδρὸς ἀρετὴν σιγῇ κρύπτεσθαι, ὡς οὐ δὲ λύχνον ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν λυχνίαν τίθεσθαι, ἵνα λάμπῃ πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ βίου, κατὰ τὴν εὐαγγελικὴν φωνὴν πορευομένοις, καὶ φαίνῃ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων εἰς δόξαν τοῦ ἐπουρανίου Θεοῦ, τοῦ διὰ τῶν καλῶν ἔργων δοξαζομένου.

[2] Ἀλλὰ ταύτην οὐν τὴν ἐγχείρησιν ἐκείνοις ἔδει ἐγχειρεῖν, [ipse virtutis & doctrinæ expers] οἷς βίος πρόσεστιν ὀρθὸς καὶ ἀνεπίληπτος, οἷς δὲ λόγος σεμνὸς καὶ ἔυτακτος τῷ βίῳ συνειρμοσμένος· ὂυ γαρ τὸ πρῶτον κατόρθωται, τὸ δεύτερον ὡς ἐκ πνευματεμφόρου θησαυροῦ δαψηλῶς προχεῖται, c οὗ δὲ ἐκεῖνο ἐλλείπει, τοῦτο στοχαστικῶς καὶ μετὰ σκέψεως ἐμφέρεται, καὶ προσφέρεται. Οἶμαι δὲ μόλις κᾀκείνοις πρὸς ἀξίαν τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἐφίκεσθαι ἀρετῆς, τοσαύτη γάρ ἐστιν· μᾶλλον δὲ ἀκριβέστερον εἰπεῖν, οὐδ᾽ ἐκείνοις · μή τί γε ἡμῖν τοῖς ἀμφοτέροθεν ἐκπίπτουσιν, καὶ μή τε βίον σεμνὸν ἔχουσι, μήτε λόγον ἐν προφορᾷ συντάξεως κεκτημένοις, ὡς ἀμυήτοις οὖσι πάντη καὶ τῆς ἔξω παιδεύσεως. ἀλλ᾽ πόθος με τοῦ ἁγιωτάτου Πατρὸς διεγείρει ἐρεθίζων πρὸς τὸ ἐγχείρημα, [vereatur accedere;] ἴσως καρπώδῃ τι λέγων ψυχοφελὲς ἐκ τῶν ἐκείνου διηγημάτων. Οἱ γαρ μύρα σκευάζοντες, εἰ καὶ τῇ φύσει ἀποδέονται, ἀλλ᾽ οὖν μετέχουσι καὶ αὐτοὶ ὡς ἐπὶ πολὺ τῆς ἐυωδίας, καὶ ἄλλοις ἐκ τῆς ὀσμῆς διὰ τῆς ὀσφριτικῆς αἰσθήσεως γνωρίζονται. Ἀντιπράττει δὲ πάλιν φόβος ἀπείργων με, τὴν ἀναξιότητα προβαλλόμενος, φάσκων, μήπως ἐπαινεῖν ἐθέλων ἐν τοῖς καλλέσι τῶν λόγων καθυβρίσῃς τὸν ἄνδρα, καὶ εἰς ἀγανάκτησιν καθ᾽ ἑαυτοῦ φέρῃς, καὶ ἔστιν σοι ἀσύμφορον ὅπερ μὴ πέσεσθαι ἔυχομαι · σιωπήν σε μᾶλλον δεῖ οὖν στέργειν, τὴν παντὸς δέους ἀκίνδυνον, ᾗ οὐκ ἔσται μετάμελος, ὡς ἐκ τοῦ λέγειν πολλάκις συμβαίνει γίνεσθαι.

[3] Δοιπὸν οὖν ἐν τούτοις ὡς ἐν ζυγῷ ταλαντεύομαι· βαρεῖ πόθος ἐπικουφίζων τοῦ φόβου τὴν πλάστιγγα, [tamen ejusdem auxilium sperans] τὸν τοῦ λόγου δωτῆρα Χριστὸν βοηθὸν χρώμενος, καὶ τὴν τοῦ μεγάλου ἀνεξικακίαν, ὅτι καὶ ἐνταῦθα παρὼν, μέτριος ἦν ἀνὴρ, εἰδὼς συγγνώμην ἀπονέμειν ἡμῶν τοῖς ἐλλείμμασιν · καὶ νῦν μᾶλλον ἐμοὶ τοῦτο παρέξει εὖ οἶδα, ἀυτοῦ μακαρίοτης. Φίλα γαρ πατράσιν, ὥς τινεσ ἔφασον, τὰ τῶν παίδων ψελλίσματα, καὶ φίλον Θεῷ τὸ κατὰ δύναμιν. Προσθήσω δὲ καὶ τοῦτο, μήτις μὲ ψευδὲς, [nudam aggreditur veritatem dicere.] ἐπίπλαστόν τι γράφειν ἐπινοήσοιτο · ἔθος γαρ τῇ ἀπιστίᾳ ὠφέλειαν d λοιμαίνεσθαι. Ποῖον γαρ ἐμοὶ κέρδος ἐκ ψευδολογίας, ἄλλους μὲν συνιστῶντι, ἑαυτὸν δ᾽ ὑπεύθυνον τῇ ἀποφάσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῇ τῷ Προφήτῃ Δαυΐδ εἰρημένῃ ἀποδεῖξαι, οὐ γαρ μῦθοι τὰ εἰρημένα τοῖς θύραθεν ὡς δοκεῖ. Καὶ ταῦτα μὲν ἅλις · ἄρξομαι δὲ ἐντεῦδεν, τὸν Θεὸν, τὸν πάσης ἀρχῆς αἴτιον, προστησάμενος.

CAP. I.

[4] Πόθεν δὲ ἄρξομαι; Εἴπω πατρίδα καὶ γένος καὶ θρεψαμένην; Ἀλλὰ τίμοι πρὸς ταῦτα ἀσχολεῖν τὸν λόγον; Πόλις, φυσὶν Ἁγίων πόλις ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἧς τεχνίτης καὶ δημιουργὸς Θεὸς · πατρὶς δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ, μήτηρ Παύλου καὶ τῶν σὺν ἐκείνῳ, [Natus Cæsareæ in Bithynia] ὡς μέγας Βασίλειος ἔφησαν. Εἰ δὲ καὶ τῆς κάτω τις ἐφίεται μαθεῖν τὴν προσηγορίαν, Καισάρεια τοῦ τον ἐξεφύη τῆς Βιθυνίας · ἅυτη ἐξέθρεψεν, καὶ εἰς τὸν βίον τοῦτον ἣγαγεν, καὶ γνώριμον τοῖς πᾶσιν ἐποίησεν· ἅυτη ἀπηλαυσε τὰ πρῶτα τῆς ἡλικίας αὐτοῦ κατορθώματα. Τῶν δὲ τεκόντων τὰς προσηγορίας, τῆς μὲν μητρὸς, εἰς ἅπαν λέγειν οὐκ ἔχω · τοῦ δὲ πατρὸς, Φιλάρετος ἦν, καὶ θεοφόρος Πατὴρ ἡμῶν, [patre Philareto] ἐκ Φιλαρέτου πατρὸς προσαγορευομένου φερωνύμως γεγένηται. Θεοσεβὴς οὗτος καὶ θεάρεστος, ὃς καὶ ἀυτὸς τῇ τοῦ μονήρους καταξιωθεὶς εἰς ὕστερον πολιτείᾳ, οὕτως ἐτελειώθη · ὃς τῇ τοῦτον τεκούσῃ νομίμως συναφθεὶς, καὶ τοῦτον ἐκ ταύτης μονογενῆ κτησάμενος, τῇ ὀγδόῃ ημέρᾳ τῆς τοῦ ὁσίου γεννησεως ἀπεβάλετο ταύτην · γαρ πλάσας Θεὸς προσελάβετο αὐτὴν.

[5] [pieq; educatus] Ἐκτρέφεται δ᾽ οὗτος παρὰ τῇ μητρὶ τοῦ πατρὸς, καὶ ὅτε ἔφθασεν εἰς τὸν χρόνον τῶν μειρακίων, τὰ ἐξ ἔθους γράμματα τοῖς παισὶν πατὴρ ἐκμανθάνειν παρέδωκεν (Φιλομαθὴς δὲ ὢν παῖς καὶ φιλόπονος, ἐν ὀλίγοις χρόνοις πάντα ἐξέμαθεν) ἐ͂ιτα τὸ ψαλτήριον, καὶ ἀποκήρας τοῦτον τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὡς Ἄννα τὸν Σαμουὴλ, ἔκδωτον ἐποίησεν, τὴν τῶν e νεοκόρων τέως τελεῖν ἀυτὸν τάξιν. Διετέλει δὲ ταύτην ἐν πάσῃ εὐλαβείᾳ καὶ συνέσει πνευματικῇ, [pueris templi adscribitur,] ὥστε πάντας θαυμάζειν τὴν αὐτοῦ ἐν άρετον διαγωγὴν καὶ κατάστασιν. Τίς γαρ τοῦτον ἐ͂ιδεν ποτὲ ἐν παιδικοῖς ἀθύρμασι διατρίβοντα, ὡς ἔθος τούτοις ἐστὶν σκιρτᾷν, ἅλλεσθαι, τρέχειν, κυλινδεῖσθαι, ἀλαλάζειν; τίς τοῦτον χορεύοντα χορευτρίαις f παρακαθήμενον, ὅλως πλησίαζοντα ἐθεάσατο, καὶ ἀκούοντα ἄσημα ῥήματα, Τίς ἐν συμποσίοις τῶν ἐν ὄινοις χρονιζόντων, οἷς τραγῳδίαι καὶ θόρυβος καὶ λέσχαι, [& omnem fugiens levitatem] κᾂν πρὸς βραχὺ τοῦτον ἑώρακεν προσεγγίζοντα; Οἴκοι δὲ καθεζόμενος, καὶ τὸ τυχὸν πτυκτίον g μετὰ χεῖρας ἔχων, ἀνεγίνωσκεν ἐπιμελῶς, καὶ προέκοπτεν, εὐαγγελικῶς λέξαι, σοφίᾳ καὶ ἡλικία καὶ συνέσει. Μὴδέ ποτε μέντοι τῶν συνάξεων χωριζόμενος · ἤκουεν δὲ τῶν θείων γραφῶν ἐν αἰσθήσει καρδίας, καὶ ποτὲ μὲν τοῦ Θεοῦ πρὸς Ἀβραάμ, [ac sacræ lectioni intus] Ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου, καὶ ἐκ τοῦ ὄικου τοῦ πατρός σου · ποτὲ δὲ τοῦ Προφήτου Ἠσαΐου, Ἐξέλθατε ἐκ μέσου αὐτῶν, καὶ ἀφορίσθητε, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε, λέγει Κύριος, κᾀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς · καὶ ἆυθις τῆς θείας φωνῆς, φιλῶν πατέρα μητέρα ὑπέρ ἐμὲ, οἰκ ἔστιν μου ἄξιος, καὶ Ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οἰκ ἔστιν μου ἄξιος · καὶ πάλιν, Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθήτω μοι · καὶ ἆυθις, Εἴ τις ἔρχεται πρὸς μὲ καὶ οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ, ἔτι δὲ καὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν, οὐ δύναταί μου ἐ͂ιναι μαθητής.

[6] Ταῦτ᾽ οὖν ἀκούων, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, οὐκ ἔσπειρεν αὐτὰ ἐν τῇ ὁδῷ ἤτοι ἐξ ἐπιπόλεως τῆς διανοίας καταπατεῖσθαι, [egregie proficit,] καὶ ὑπὸ τῶν ἀερίων πετεινῶν ἤτοι πνευμάτων τῆς πονηρίας αἵρεσθαι καὶ καταισθίεσθαι· οὐδ᾽ ἐπὶ τὰ πετρώδη τῆς λιθόδους, τουτέστιν ἀναισθήτου καὶ ἀυχμηρᾶς καρδίας, ἵνα ἐν καὶρῷ καύσωνος ἤτοι πειρασμοῦ ὡς οὐκ ἔχοντα ῥίζαν ἀποξηραίνεται· οὐδ᾽ ἐν μέσῳ τῶν ἀκανθῶν τῆς βιωτικῆς μερίμνης, συμπνίγεσθαι ταύταις καὶ μὴ τελεσφορεῖν · ἀλλ᾽ ἐν τῇ γῇ τῆς καρδίας αὐτοῦ τῇ ἀγαθῇ καὶ πίονι, ὅθεν καὶ ἐκαρποφόρησεν τῷ Θεῷ ἓν τριάκοντα καὶ ἓν ἑξήκοντα, καὶ ἓν ἑκατόν. Τὸ μὲν πρῶτον, διὰ τῆς ἐν τῷ κόσμῳ αὐτοῦ ἐναρέτου διαγωγῆς · τὸ δεύτερον δὲ, διὰ τῆς ἀσκητικῆς τοῦ μονήρους βίου ἀνεπιλήπτου βιωτεύσεως · τὸ δὲ τρίτον, διὰ τῆς ὑπὲρ τῆς πίστεως ὁμολογίας, καὶ τῶν πολλῶν αὐτοῦ διωγμῶν, περὶ ὧν εἰς ὕστερον διηγήσομαι · ἐπανιτέον δὲ τῷ προκειμένῳ.

[7] Ἀκηκοὼς δὲ τῶν θείων λογίων, ὡς ἤδη φθάσαντες εἴπομεν, [& relictis omnibus] τί ποιεῖ, καὶ τί βουλεύεται; Μεθίσταται τῷ νοῒ, καὶ μεταπλάττεται πλάσιν ἀρίστην, ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν μετιὼν, καὶ προκρίνας τῶν ἐλαττόνων τὰ κρείττονα, ἐνενόει πῶς τὸ θεῖον ὁσίως θεραπεύσειεν. Καὶ μαθὼν ἐκ τοῦ κυρίως ἐπιστατοῦντος λογισμοῦ, ὡς ὄτι διὰ τοῦ ἀζύγου βίου, ἄτερ θορύβου, ὄντως δυνηθείη ἐκκαθάραι τὰς αἰσθήσεις, [adhæret cuidam anachoreta] καὶ καθαρῶς τῷ καθαρῷ προσομιλῆσαι, ἔσπευσε κόσμου ῥαγῆναι, καὶ Θεῷ προσοικειωθῆναι · καὶ πάντα χαίρειν ἐιπὼν, πατρὶ, φίλοις, συγγενέσιν, ὁμήλιξι, σὺν νεοκόροις h διαφέρουσιν, ἐξέπτη τῆς θρεψαμένης, καὶ ἔρχεται εἰς τὸν κατὰ μεσημβρίαν τῆς αὐτῆς πόλεως χείμαῤῥον, πρός τινα γέροντα ἐκεῖσε ἡσυχάζοντα, Στέφανον τοὔνομα, καὶ γίνεται τούτου σύναλγος καὶ συναγωνιστὴς, τὸν τοῦ μονήρους βίου δεσμὸν παρ᾽ αὐτοῦ στοιχιούμενος.

[8] [a quo directus ad monasterium] Ὡς δ᾽ ἐ͂ιδεν αὐτοῦ τὸ ἐμμελὲς καὶ πρόθυμον γέρων, ἐν κοινοβίῳ αὐτὸν ἀφίκεσθαι συνεβούλευσεν, ὡς ὄντι λυσιτελὲς, καὶ μάλιστα τοῖς νέοις, καὶ πρὸς πλείονα γυμνασίαν ἐνάγοντι, ἐπηγομένοις ἐλθεῖν εἰς τῶν ἀρετῶν τὸ ἀκρότατον. Ἦξεν τῇ καλῇ βουλῇ τοῦ γέροντος μέγας, καὶ τούτου τὰς εὐχὰς εἰς ἐφόδιον λαβὼν, ἤνυεν τὴν ὁδὸν τὴν πρὸς θάλασσαν (τῆς προνοίας αὐτὸν ἐπὶ ταύτην ἀγουσης, ὡς μελλούσης δι᾽ αὐτοῦ περιποιεῖσθαι λαὸν ἡγιασμένον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων) καὶ καταλαμβάνει ταύτην τοῦ Μηδικίου τὴν μονὴν, ὀλιγοστὴν οὖσαν τότε, καὶ ὑπὸ τοῦ ὁσιωτάτου Πατρὸς ἡμῶν τοῦ ταύτην συστησαμένου διεπομένην Νικηφόρου. Ἠντιβόλει δὲ τὸν Ποιμένα εἰσδεχθῆναι παρ᾽ αὐτοῦ εἰς τὴν μονὴν. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν διακριτικότατος Ποιμὴν, [& a S. Nicephoro susceptus,] καὶ κατανοήσας αὐτὸν ἔκ τε τῆς ἓξεως καὶ τοῦ ἤθους ὡς ἔυχρηστον αὐτῷ μέλλειν ἔσεσθαι, ἐδέξατο αὐτὸν ἀσμένως, καὶ τῷ ἰδίῳ ποιμνίῳ συγκατέταξεν. Τούτου δὲ γεναμένου, εἴχετο τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου Μακάριος, καὶ πάντα τὰ τῇδε τερπνὰ καὶ πρόσκαιρα τῆς ἐπικήρου καὶ ῥεούσης ζωῆς εἰς οὐδὲν λογιζόμενος, διὰ τῆς ἀληθινῆς καὶ ἀνοθέυτου αὐτοῦ ἀποταγῆς, ἐσταύρωσέν ἑαυτὸν τῷ κόσμω, καὶ κόσμος αὐτῷ · ἔζη δὲ οὐκέτι ἑαυτῷ, ἀλλὰ Χριστῷ καὶ τῷ Προεστῶτι · πᾶσαν δὲ προσπάθειαν ὑλικὴν διὰ τῆς ἀΰλου προσπαθείας τῶν ἄνω, εἰς τέλος τεθανάτωκεν.

[9] δὲ τούτου ξενιτεία γέγονεν ἀμετάστρεπτος · ἀφ᾽ οὗ γαρ ἀπέπτη τῆς πατρίδος οὐχ ἑώρακεν ταύτην μέχρι τῆς πρὸς Θεὸν ἐκδημίας αὐτοῦ · ἐξορίζει δ᾽ αὖ πᾶσαν πονηρίαν καὶ παρακοὴν διὰ τῆς ἀπερίεργου αὐτοῦ καὶ ἀνυποκρίτου ὑπακοῆς. [omnibus excellit virtutibus,] Ἦν δὲ αὐτῷ ἀδιάλειπτος ἔννοια τοῦ θανάτου μελέτη · τὴν δὲ δέσποιναν ταύτην οὕτως ὑπέταξεν, ὡς καὶ τῶν ἀναγκαίων μετ᾽ ἐνδείας πολλῆς χορηγεῖν αὐτῇ τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἀναιδευομένῄ. Ἐγκράτειαν δὲ οὐ μόνον διὰ τῆς ἀποχῆς τῶν βρωμάτων ἐνδεικνύμενος, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ παντὸς ὑλικοῦ πάθους ἀλλοτριούμενος κατὰ τὸν εἰπόντα, ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκράτεύεται· σωφροσύνην δὲ καὶ ἀγνείαν ὅυτω κατόρθωσεν, ὥστε τὸ φθαρτὸν τοῦτο δέμας εἰς ἀφθαρσίαν μεταστοιχιῶσαι, καὶ ἀσώματόν τε καὶ ἄϋλον ἐν σώματι ὑλικῷ ἐπιδείξασθαι βίον, τῇ ἰσαγγέλῳ πολιτείᾳ ἀΰλως πολιτευόμενος. Οὐκ ἦν ἐν αὐτῷ θυμοῦ, ὀργῆς, μνησικακίας πάθος· οὐκ ἦν ἐν αὐτῷ μίσους καταλαλιᾶς, [alienus a vitiis.] κατακρίσεως ἐμφάνεια· οὐκ ἦν ἐν αὐτῷ πολυλογίας, εὐτραπελίας i, ὅλως ἀργολογίας μνήμη· πᾶσα δὲ αὐτοῦ ἐργασία ἦν μελέτη τῶν θείων λογίων καὶ ἄοκνος προσευχή. Ποῦ ἐν αὐτῷ ἴχνος κενοδοξίας, ὑπεριφανείας, τι πρὸς ἐπίδειξιν τῶν ἀνθρώπων γινόμενον; Τὸ δὲ τῆς ταπεινοφροσύνης χάρισμα τοσοῦτον ἔλαβον πλουσίως, ὡς πάντοτε πάντας ἑαυτοῦ ὑπερέχοντας λογίζεσθαι. Πᾶσιν ὑποτασσόμενος, οὐ μόνον τοῖς πρώτοις, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῶν ἐσχάτων τὴν ταπείνωσιν καὶ τὴν ὑπακοήν ἐνδεικνύμενος. Ἀγάπην δὲ πρός τε τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον ἐκέκτητο ἄπτωτον · ποῦ ἐν ἐκείνῳ ἐ͂ιδος ἀνθροπαρεσκείας, ἂυταρεσκειας, φιλαυτίας, περπερείας, ὑποκρίσεως. Ποῦ καλλωπισμὸς ἰματίων, ὥστε καὶ αὐτοῦ τοῦ σώματος κατάφρονεῖν αὐτὸν καὶ μὴ δ᾽ ὅλως τούτου φροντίδα ποιούμενον, μόνον ἔσπευδεν τοῦτο ἀγνὸν καὶ ἄμωμον παραςῆσαι τῷ Θεῷ. Ἁπλότητι δὲ ἤθους καὶ ἀπονήρῳ καρδίᾳ, πάντα πράττων χωρὶς διαλογισμῶν· πάντα δὲ τὰ τοῦ Προεστῶτος ἀυτῷ λεγόμενα, ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ δεχόμενος, ἀπεριέργως καὶ ἀδιστάκτως μετὰ πάσης πίστεως καὶ πληροφορίας ἐποίει, μηδὲν διακρινούμενος.

CAP. II.

[10] Ὁρῶν δὲ τοῦτον Ποιμὴν ὅυτως σπουδαῖον καὶ πρόθυμον μήπω k πενταετίαν πλὴρώσαντα, εἰς Πρεσβυτέρου χειροτονίαν προεβάλετο· ᾓς καὶ ἔτυχεν διὰ τῶν χειρῶν τοῦ μεγάλου Ταρασίου, [Sacerdos ordinatus] τοῦ τὸν Πατριαρχικὸν θρόνον Κωνσταντινουπόλεως πολλαῖς ἀρεταῖς κατακοσμήσαντος. Τούτου δὲ γενόντος, καὶ τὴν φροντίδα τῆς μονῆς αὐτῷ καὶ ἄκοντα ἐνεχείρησεν · ἐδυσχέραινεν δὲ λίαν Ὅσιος πρὸς τὴν ἐγχείρησιν · ἀλλ᾽ μηδέποτε μαθὼν ἀντιλέγειν, οὐδ᾽ εἰς τοῦτο ἐτόλμησεν ἀντειπεῖν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ ἀβουλήτως ὅμως οὖν κατεδέξατο. Λαβὼν οὖν τὴν φροντίδα, ταύτην διεῖπε μετὰ πάσης ἐπιμελείας, [præficitur monasterio quod valde auget.] σπεύδων εἰς πλῆθος τὴν ποίμνην ποιῆσαι, ὅπερ καὶ γέγονεν. Τῆς γὰρ φήμης αὐτοῦ πανταχοῦ διαδραμούσης, πλεῖστοι ἀφίκοντο πρὸς αὐτὸν, καὶ ἀπετάσσοντο · καὶ οὔτως ἐν ὀλίγοις ἔτεσιν ἄχρι τῆς ἑκατοντάδος τὸν ἀριθμὸν ἀδελφότης ἔφθασεν · οὓς χάριτι Χριστοῦ, ὡς ἔμπειρος κυβερνίτης, πρὸς τὸν τῆς σωτηριας λιμένα ἰθύνων διέσωζεν, ἀγρυπνῶν ὑπὲρ αὐτῶν ὡς ποιμὴν δοκιμώτατος.

[11] Οἷός τε ἦν τὴν ἀρετὴν ὁσιώτατος Πατὴρ ἡμῶν Νικήτας, [Athanasius magnæ in seculo spei,] τοιοῦτον αὐτὸν καὶ τὸν τὰ δεύτερα αὐτῷ διέπειν τῶν ὃλων Θεὸς πέπομφεν Ἀθανάσιόν τινα, ἄνδρα αἰδέσιμον καὶ θαυμαστὸν, οὗ τὴν ἀρετὴν οὐκ ἔστιν ἐν παρεκβάσει διηγήσασθαι · οὗ τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην, ἣν ἐν ἀρχαῖς τῆς ἀποταγῆς αὐτοῦ ἐνεδείξατο, οἶμαι καὶ οἱ ἄγγελοι ἐθαύμασαν. Καὶ γαρ οὗτος ἦν τῷ πατρὶ φίλτατος, καὶ παιδευθεὶς παρ᾽ αὐτῷ εἰς ἄκρον τὰ γράμματα, τῶν δημοσίων χαρτίων γραφεὺς παρεδόθη εἰς τὸ λεγόμενον Λογοθέσιον, ὀιόμενος πατὴρ αὐτοῦ δι᾽ αὐτοῦ οὐ τὰς τυχούσας τιμὰς τὰς ἐν κόσμῳ πορίζεσθαι. Ὡς δὲ πάντων κατεφρόνησεν νέος, καὶ εἰς ἓν τῶν κοινοβίων, λέγω δὴ τῶν Συμβόλων, [a patre per vim extractus e cœnobio,] κατέδραμεν, μαθὼν τούτου πατὴρ βίᾳ πρὸς ἑαυτὸν εἵλκυσεν, καὶ ῥίψας τὰ ἐκ τοῦ κοινοβίου ἄμφια, ἐν πολυτίμοις αὐτὸν καὶ ἄκοντα ἠμφίασεν. δὲ φησὶν πρὸς τὸν πατέρα, Οἴει με, πάτερ, ἐν σηρικοῖς ἱματίοις κωλύειν τοῦ προκειμένου σκοποῦ; ὅλος κόσμος μοι καταπεφρόνηται · τί γαρ ὠφελήσει ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον κερδήσῃ, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ; Καὶ κατακλείσας τοῦτον πατὴρ, ὥετο μεταπείθειν τῆς ἀγαθῆς προαιρέσεως. Δαβὼν δὲ ἄδειαν νέος, τὰ ἐκ σηρικῶν περιβλήματα εἰς μέρη διέῤῥηξεν. Ἰδὼν δἐ πατὴρ, ἕτερα περιέβαλεν · δὲ καὶ εἰς αὐτὰ κατὰ τὸ πρῶτον ἔδρασεν. Θυμωθεὶς οὖν πατὴρ, οὕτως αὐτὸν ἀνηλεῶς ἔτυψεν, ὥστε τὸν νῶτον αὐτοῦ κατασαπῆναι ἐκ τῶν ἀφορήτων πληγῶν, καὶ ὑπὸ ἰατρῶν χειρουργηθῆναι. Εἰπόντος δὲ τοῦ νέου πρὸς τὸν πατέρα, Ὅτι ἀδύνατον μεταπεισθῆναί με κᾂν μελιδόν με κατατέμνῃς, [tandemque remissus] κατανυγεὶς πατὴρ, καὶ τοῖς δάκρυσι συγχυθεὶς, ἔφη πρὸς τὸν παῖδα· Ἄπηθι, τέκνον · στέλλου τὴν καλὴν πορίαν, ἣν ᾡρετίσω · καὶ ἔστω σοι Χριστὸς ἀγωγὸς, ῥυόμενός σε ἐκ πάντων τῶν παγίδων τοῦ διαβόλου.

[12] l [accersitur futurus regiminis socius.] Καὶ οὕτως [ὁ νἐος] καταλαμβάνει τὸ προειρημένον ἀσκητήριον, τὰ τῆς ἀσκήσεως ἄθλα ἐν αὐτῷ ἐναργῶς ἐπιδεικνύμενος · τοσαύτην δὲ ταπείνωσιν ἀνέλαβεν, ὡς μηδὲν αὐτὸν ἐπιφέρεσθαί τι τοῦ ὁρωμένου κόσμου. Ἵστε τοῦτο πολλοὶ, οἱ πεῖραν ἔχοντες τοῦ ἀνδρὸς, ἐξ ὧν ἠμφίετο εὐτελεστάτων ἱματίων, ὡς οὐδεὶς αὐτοῦ εὐτελέστερα περιεβάλετο, καίπερ ὢν τῶν κατὰ κόσμον λίαν εὐγενῶν. Οὗτος, ὡς προείρηται, προσεκλήθη παρὰ τῶν ὁσίων Πατέρων ἡμῶν εἰς τὴν ἡμετέραν μονὴν, καὶ τὰ δεύτερα διέπειν τοῦ ὁσιωτάτου Πατρὸς ἡμῶν Νικήτα, παρὰ τοῦ κλεινοῦ Νικηφόρου πεπίστευται. Γίνονται οὖν ἀμφότεροι μία ψυχὴ καὶ γνώμη μία ἐν διαφόροις σώμασιν, ἐν καταστάσει γαληνιώδει τὸ πᾶν διέποντες. Ἤγοντο μὲν οὗτοι ὑπὸ τοῦ ὁσίου Νικηφόρου, ἦγον δὲ πᾶσαν τὴν ἀδελφότητα · καὶ τὰ μὲν ἦγον, τὰ δὲ ἤγοντο, ἡνωμένοι τῇ πρὸς ἀλλήλους ἀγάπῃ καὶ τοῦ Προεστῶτος, καὶ οὐδέποτε μεταξὺ αὐτῶν ἐγένετο παροξυσμὸς φιλονεικία. Ἦσαν δὲ ποιμένες ἀληθινοὶ, καὶ ἰατροὶ δόκιμοι ψυχικῶν ἀῤῥωστημάτων, ἐπιμελούμενοι τῆς ποίμνης μετὰ πάσης σπουδῆς καὶ ἐπιστήμης, μὲν τέμνων, τομικὸς γαρ ἦν, [& rei temporali præficitur.] δὲ μελιχίοις τισὶ ῥήμασιν ἐπαλείφων, τὴν τομὴν ἐθεράπευεν, ἤπιος γαρ ἦν · καὶ μὲν εἰς τὰ σωματικὰ ἠσχολεῖτο, δὲ εἰς τὰ πνευματικὰ, ἀμφότεροι δὲ εἰς τὰ ἀμφότερα.

[13] Καὶ οὕτως ὡς ἐμπειρώτατοι καὶ ἐπιστημονικώτατοι ἰητῆρες, διὰ πάσης, ὡς εἴρηται, ἐπιμελείας, [sub his animarum medicis] τὰ λογικὰ τοῦ Χριστοῦ ἐποίμαινον πρόβατα, τὸ σκληρὸν καὶ στύφον, δι᾽ ἐπιπλήξεως καὶ ἀτιμίας, ἐκμαλάσσοντες· τὸ νωθρὸν καὶ κάτω νενευκὸς ἤτοι κεκυφὸς ὑπό τινος πειραστικοῦ λυπηροῦ καύσωνος, διὰ τῆς σύριγγος τοῦ λόγου, καὶ ταῖς τῆς διακρίσεως καὶ συμπαθείας m λυγάσιν, ἀνορθοῦντες καὶ διυπνίζοντες · τὸ πεπτωκὸς καὶ συντετριμμένον, τῷ φόβῳ τῆς κρίσεως καταδεσμοῦντες, ἐθεράπευον· τὸ στυγνὸν καὶ ῥάθυμον ἐξ ἀκηδείας ἔκλυτον γεγονὸς καὶ χαῦνον, δι᾽ ἐπιπόνου διδασκαλίας διεγείροντες · τὸ ὀξέως βαδίζον καὶ προλαμβάνον, καὶ τοῦτο μάλιστα ἐπεσκεμμένως τηροῦντες, ἵνα μὴ ὑπὸ τοῦ θηρὸς τῆς ὀιήσεως ἐνεδρευθῇ · καὶ ἁπλῶς συντόμως εἰπεῖν, πᾶσαν τὴν ποίμνην μετὰ πάσης σπουδῆς καὶ ἐπιμελείας ἐφύλασσον, ἀγρυπνοῦντες ὑπὲρ ταύτης, [vigente monastica disciplina,] καὶ τοὺς νοῃτοὺς θῆρας τοῦ συλᾷν ἀνατρέποντες, οὐχ ὡς μισθωτοὶ, ἀλλ᾽ ὡς ἄριστοι ποιμένες τοῦ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ. Οὕτως δὲ ἐξεπαίδευσαν πᾶσαν τὴν ἀδελφότητα, καὶ ἥνωσαν εἰς τὴν ἀλλήλων ἀγάπην καὶ ὁμόνοιαν, ὡς πληροῦσθαι ἐν αὐτοῖς τὸ εἰρημένον, Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχηται ἐν ἀλλήλοις, καὶ τότε πάσης παῤῥησίας ἀπηλλαγμένοι. Ἀργολογία δὲ εὐτραπελία οὐ δὲ ὀνομάζετο ἐν αὐτοῖς· ἐν μελέτῃ δὲ τῶν θείων λογίων διάγοντες, [ne quidem otiosum verbum auditur in cœnobio] οὕτως ἐπλήρουν ἕκαστος πρὸς τὴν ἐγχειρισμένην αὐτῷ διακονίαν, ἅπαν τὸ ψαλτήριον ἀποστηθίζοντες καθ᾽ ἡμέραν, καὶ ὅτε τοῦτο ἀπήσχουν, εἰς τὴν λοιπὴν ἀκολουθίαν τῆς ψαλμῳδίας ἀλλήλους ἐξέτριβον, ὥστε μὴ ἀργεῖν αὐτοὺς μὴ δὲ τὸ σύνολον ἐκ τῆς δοξολογίας τοῦ Θεοῦ. Εἰ δὲ καὶ διά τινος ἀργολογίας ἐνέκυψεν, ἕτερος δι᾽ ὑπομνήσεως ταύτην διέλυεν. Ἦσαν δὲ καὶ ἐπιτετραμμένοι ἀδελφοὶ λεληθότως, οἵ ἑκάστῳ τὰ λεγόμενα πραττόμενα, τοῖς Πατρᾶσιν ἀνήγγελον, ὡς ἐκ τούτου μὴ τολμᾷν τινα, μὴ δὲ ἀπόντων τῶν Προεστώτων, ἀργόν τινα λόγον φθέγξασται, τοὺς ὀνειδισμοὺς φεύγοντες.

[14] [Liturgia valde reverenter peragitur,] Ὅτε δὲ τὴν θείαν λειτουργίαν ἐπετέλουν, ἵστατο μέγας Πατὴρ ἡμῶν Νικήτας ἔμπροσθεν τῆς ἁγίας τραπέζης, ὡς αὐτῷ τῷ θρόνῳ τοῦ Θεοῦ παριστάμενος, ἱερουργῶν καὶ τελῶν τὰ θεῖα μυστήρια · δὲ ὅσιος Ἀθανάσιος παρίστατο σύννους, τὸ λειτουργικὸν ῥιπίδιον κατέχων (Διάκονος γαρ ἦν, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ Πρεσβύτερος) μετὰ φόβου καὶ τρόμου, καὶ τὰς τιμίας αὐτοῦ παριὰς καὶ τὰ στέρνα τοῖς δάκρυσι καταβρέχων, οὕτως διετέλει ἅπασαν τὴν ἁγίαν λειτουργίαν. Οὕτως δὲ καθαρῶς καὶ ἀμέμπτως ἱερουργοῦντες, τῇ μεθέξει τῶν ἁγίων ἀχράντων καὶ ἀθανάτων μυστηρίων ἡγίαζον ἅπαντα τὸν λαὸν, καὶ ἐν εἰρήνῃ ἀπέλυον.

[15] [S. Nicetas inculcat suis] Ποικνότερον δὲ συνάγων αὐτοὺς ἐν τῷ κυριακῷ ἁγιώτατος πατὴρ ἡμῶν, ἐδίδασκεν, ἐνουθέτει, παρεκάλει, Ἀδελφοὶ λέγων οὓς συνῆψεν χάρις [μελετήσωμεν συνεχῶς] διὸ συνήχθημεν · ἕως καὶρὸν ἔχομεν, ἀγωνισώμεθα, καὶ μὴ τῇ ῥαθυμίᾳ ἑαυτοὺς χαυνώσωμεν · ἔως πανήγυρις ἵσταται, τὸ κέρδος τῆς ψυχῆς πολυπλασιάσωμεν, [aßiduam diligentiam,] ταύτης γαρ λυθείσης, οὐδεὶς πραγματεύεται. Οὐκ ἔστιν φησὶν ἐν τῷ θανάτῷ μνημονεύων σου, οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ἅδῃ ἐξομολόγησις. Ἐννοήσωμεν οἷαι τιμωρίαι μένουσιν τοῖς ἁμαρτάνουσιν ἀδιαφόρως, καὶ μὴ μετανοοῦσιν. Ὧδε συμπαθὴς κριτὴς, ᾧδε ἐλεεῖ, ἐκεῖ κολάζει· ᾧδε συγχωρεῖ ἑβδομηκοντάκις ἑπτὰ, ἐκεῖ τῶ ἐξωτέρω σκότει παραπέμπει. Διὸ κάμνωμεν ἔνθεν ἐμπόνως, τῇ ἀκηδίᾳ μὴ ἐκλυόμενοι · δράμωμεν ζεόντως, δρόμου γαρ χρεία, [pœnitentiam,] καὶ δρόμου σφοδροῦ, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸ μέτρον τῆς τελειότητος. Νήψωμεν, γρηγορήσωμεν, ὅτι ᾗ ὥρᾳ οὐ δοκῶμεν Κύριος ἡμῶν ἔρχεται. Καταφρονήσωμεν κόσμου καὶ τοῖς ἐν τῷ κόσμῳ · μισήσωμεν σάρκα καὶ τὸ ταύτης φρόνημα, ἐστιν ἔχθρα εἰς Θεόν · φύγωμεν τὰς τῆς σαρκὸς ἡδονάς · ἀποστραφῶμεν τὴν ταύτης ἐπιθυμίαν · μισήσωμεν τρυφὴν, ἵνα μὴ τρυφήσωσιν καθ᾽ ἡμῶν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν · Ἐπισπασώμεθα τὴν ἐγκράτειαν, [continentiam,] δι᾽ ἧς καθαρότης τῆς φυχῆς ἡμῖν προσγίνεται · τῶν ἐναντίων τὰς προσβολὰς ἀποκρουσώμεθα, κτησώμεθα ταπεινοφροσύνην, τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάγουσαν · [ποιήσωμεν] ἐξομολόγησιν τὴν τῆς σωτηρίας σύντομον ὁδόν · παιδευθῶμεν ὑπακοὴν, τὴν ἀπαθείας πρόξενον · τὰ ὑπερχόμενα ἡμῖν θλιβερὰ μεθ᾽ ὑπομονῆς δεξόμεθα, [patientiam,] ὡς ἴδια καὶ οὐκ ἀλλότρια, οὐ γαρ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καὶροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλύπτεσθαι εἰς ἡμᾶς, ὥς φησιν Ἀπόστολος · σπουδάσωμεν εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως · μὴ προκρίνωμεν τὰ τῇδε πρὸς τὰ μέλλοντα, μηδὲν τῶν φθειρομένων θαυμάσωμεν, μὴ προτιμήσωμεν τῶν μενόντων μὴ παραμένει · τὰ ἄνω ζητήσωμεν, τὰ ἄνω φρονήσωμεν, οὗ Χριστός ἐστιν · αἰσχρότης καὶ μωρολογία ἀπέστω ἀφ᾽ ὑμῶν, δι᾽ λυπεῖται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅτι καὶ περὶ ἀργοῦ λόγου λόγον δώσομεν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως · νεκρώσωμεν τὰ μέλη ἡμῶν τὰ ἐπὶ τῆς γῆς · σπουδάσωμεν παραστῆσαι αὐτὰ θυσίαν ζῶσαν, [mortificationem,] ἁγίαν, εὐάρεστον τῷ Θεῷ · μὴ μεριμνήσωμεν ἄλλο τι τὴν σωτηρίαν τῆς φυχῆς ἡμῶν · ἀναλάβωμεν τὴν πανοπλίαν τοῦ πνεύματος, ἵνα δυνηθῶμεν στῆναι πρὸς τὰς μεθοδίας τοῦ διαβόλου, πρὸς ἀοράτους γαρ ἐχθροὺς ἡμῶν πάλη, οὐ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα · δουλεύσωμεν τῷ ἐκλεξαμένῳ ἡμᾶς ἐν φόβῳ · εὐχαριστήσωμεν τῷ καλέσαντι ἡμᾶς Θεῷ εἰς τὴν αἰώνιον ζωήν · φυλάξωμεν αὐτοῦ τὰς ἐντολὰς. Στενὴ ὁδὸς καὶ τραχεῖα, ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν· ἐκείνην ὁδεῦσαι σπουδάσωμεν ὅση δύναμις ἡμῶν ἐστιν. [orationem,] Τῇ πρωσευχῇ καὶ τῇ δεήσει προσκαρτερής ωμεν · ἀποθώμεθα τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις, ἵνα ἐνδυσώμεθα τὸν νέον, τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα ἐν ὁσιώτητι καὶ δικαιοσύνῃ · ὑποταγῶμεν ἀλλήλοις ἐν φόβῳ Θεοῦ · ἀγνείαν καὶ σωφροσύνην καὶ νοὸς καθαρότητα κτησώμεθα, ἵνα σύσκηνοι τῶν Ἀγγέλων γενώμεθα. [imitationem Sanctorum.] Τότε, φησὶν Κύριος, ἐκλάμψουσιν οἱ Ἅγιοι ὡς ἥλιος. Ποία ἡμῶν αἰσχύνη, ἐκείνους μὲν ὁρᾶν ἐκλάμποντας ὡς ἥλιος, ὡς τὰ τοῦ φωτὸς ἔργα πράξαντας, ἑαυτοὺς δὲ ἠμαυρωμένους καὶ σκοτεινοὺς, ὡς τὰ τῆς νυκτὸς διαπραξαμένους ἔργα, ἀρκεῖ ἡμῖν εἰς μεγίστην κώλασιν αἰσχύνη αὕτη. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ἀγωνισώμεθα μιμηταὶ αὐτῶν γενέσθαι τῶν ἔργων, ἵνα σὺν αὐτοῖς εὑρεθῶμεν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν, ἔνθα ἀπέδρα ὀδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός. Ἀγάπην δὲ πρὸς πάντας ἀναλάβωμεν, εἰρήνην τε καὶ τὸν ἁγιασμὸν, ὧν χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν Κύριον, Πᾶσαν οὖν τὴν μέριμναν ἡμῶν ἐπὶ τὸν Θεὸν ἐπιῤῥίψωμεν, ὅτι αὐτῷ μέλει περὶ ἡμῶν · ταῦτ᾽ οὖν καὶ πλείονα τούτων, ἀπό τε τῶν θείων γραφῶν καὶ αφ᾽ ἑαυτοῦ, νουθετῶν καὶ διδάσκων ἡμᾶς Μακάριος, ἀπέλυεν ἐν εἰρήνη λέγων · Ἄπητε, ἀδελφοὶ, ἀγαθὸς Θεὸς καὶ ἡμῖν δοῦναι λόγον σοφίας ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος ἡμῶν, πρὸς τὸ ὑπομιμνήσκειν ὑμᾶς τὰ συμφέροντα, καὶ αὐτούς διεγεῖραι πρὸς ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ.

CAP. III.

[16] Ταῦτα πληθυντικῶς πρὸς πάντας αὐτοῦ τὰ ψυχωφελῆ διδάγματα · δὲ κατ᾽ ἰδίαν ἑκάστῳ ἐν τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ κέλλῃ προσκαλουμενος ὡμίλει, ἀναρίθμητα καὶ ἀνεκδίηγητα· ὥστε πολλάκις καὶ διὰ πάσης τῆς νυκτὸς ἄϋπνον αὐτὸν διατελεῖν, [insuper singulos privatim instruit,] νουθετῶν ἕνα ἕκαστον τῶν ἀδελφῶν τὰ πρὸς σωτηρίαν, πάντας ἐλεῶν, πάντας θεραπεύων, πᾶσιν συμπάσχων, τοῖς πᾶσι τὰ πάντα γενόμενος, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον, ἵνα τοὺς πάντας κερδὴσῃ. Τίς γαρ ὑπὸ τοῦ φιλοσάρκου δαίμονος πολεμούμενος, καὶ τούτῳ μετὰ πίστεως καὶ συντριμμοῦ καρδίας ἐξειπὼν, οὐκ εὐθέως τοῦ τοιούτου δαίμονος ἀπηλάσσετο; Τίς ὑπὸ λύπης, ῥαθυμίας, ἀκηδίας, αἳ σκοτοῦν τὸν νοῦν εἰώθασι, καταπονούμενος, καὶ τούτῳ ἐντοχὼν, οὐκ εὐθέως εἰς προθυμίαν καὶ ἀνδρίαν διεγείρετο; τίς ὑπὸ ἑτέρου οἱουδήποτε πάθους ἐν οχλούμενος, καὶ τούτῳ ἐξομολογησάμενος, οὐ παραυτὰ τῆς νόσου ἐθεραπεύετο. Ἦν δὲ τὸ σωματεῖον αὐτοῦ ἐκτετιγμένον ὑπερβαλόντως, [& vitam maxime austeram ducens,] ἔκτε τῆς ἀγρυπνίας καὶ τῆς ἀσιτίας, ὥστε μηδὲ προσομιλεῖν αὐτὸν δύνασθαι ἐκ τῆς ἄκρας ἀτονίας; Τίς γαρ οὕτως ἐγκράτειαν ἐπεσπάσατο, ὡς Πατὴρ ἡμῶν Νικήτας; ὡς καὶ αὐτῶν τῶν ἀναγκαίων, λέγω δὴ ἄρτου καὶ ὕδατος, μετ᾽ ἐνδείας μεταλαμβάνειν · περὶ δὲ οἴνου καὶ τῶν λοιπῶν διαφόρων βρωμάτων περισσόν ἐστι καὶ λέγειν. Τίς δ᾽ οὕτως ἀγνείαν καθαρότητα σώματος ἐκτήσατο ὡς οὗτος; τίς πρᾳότητα ταπείνωσιν ὡς οὗτος κατώρθωσεν; Τίς οὕτως διακριτικὸς συμπαθὴς ὡς οὗτος γέγονεν, [complectitur in se omnes 8 beatitudines,] ὥστε καὶ διὰ πάντων τῶν μακαρισμῶν τοῦ Κυρίου ἐναργῶς διελθεῖν αὐτὸν; Πτωχὸς τῷ πνεύματι γενόμενος, διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν · πενθῶν καὶ συμπονῶν τοῖς ἀμφοτέρωθεν κάμνουσιν, διὰ τὴν τοῦ Παρακλήτου παράκλησιν · πρᾷος καὶ ταπεινὸς ὑπὲρ πάντας, διὰ τὴν τῶν πρᾳέων γῆς κληρονομίαν· πινῶν καὶ διψῶν τὴν δικαιοσύνην ἀκορέστως, ἐλεήμων δὲ τοσοῦτον ἦν καὶ φιλόπτωχος, ὥστε μηδὲ ἐπαρκεῖν αὐτῷ τὰ προσόντα πρὸς τὴν ἐν ἱλαρότητι μετάδοσιν · καθαρὸς τῇ καρδίᾳ, δι᾽ ἧς καὶ ὦψε Θεῷ καὶ προσωμίλησεν· εἰρηνοποιὸς καὶ ἄμαχος, διὰ τὴν τῆς υἱοθεσίας κλῆσιν · ἐδιώχθη δὲ καὶ ἕνεκεν δικαὶοσύνης, καὶ ὠνειδίσθη, καὶ ἤκουσεν πονηρὰ ῥήματα παρὰ τῶν ψευδομένων ἑτεροδόξων ἕνεκεν τοῦ Χριστοῦ, ὅθεν καὶ γεγηθὼς ἐκληρώσατο τὸν ὑπὲρ τούτων μισθὸν πολὺν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.

[17] Ἐν τούτοις δ᾽ ὢν μακάριος Πατὴρ ἡμῶν Νικήτας, διὰ τῆς ἐνοικήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἠξιώθη καὶ θείων χαρισμάτων, καὶ ἔλὰβεν παρὰ Θεοῦ ἐξουσίαν καὶ δύναμιν κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ὥστε αὐτὰ έκβάλλειν · καὶ εἰκότως · τοὺς γαρ δοξάζοντάς με, δοξάσω, καὶ τὰ ἑξῆς. [puero muto loquelam donat,] Περὶ οὗ δὲ μέλλω λέγειν, τούτου μὲν ἐγὼ ἐν πείρᾳ οὐ γέγονα, τὶς δὲ μοι τῶν ἀδελφῶν μετὰ τὴν τούτου ἀποβίωσιν διηγήσατο, Ὅτιπερ τοῦ θυρωροῦ τῆς μονῆς πρὸς οὐκ οἱδά τι ἀσχολουμένου, ἐμοὶ τὴν διακονίαν τούτου πρὸς ἡμέραν Ποιμὴν ἐπέτρεψεν ἀναπληροῖν. Ὄντος δέ μου ἐκεῖσε παρεγένετό τις ἀνὴρ τῶν ἐπιχωριαζόντων πρὸ τοῦ πυλῶνος, μετὰ παιδὸς κομηδὴ νέου, δὲ παῖς ἦν ἄλαλος ἐκ γενετῆς. Παρεκάλει δέ με, φησὶν, ἀνὴρ, πίστει φερόμενος, λαβεῖν τὸν παῖδα, καὶ πρὸς τὸν Μέγαν ἀπαγαγεῖν, ὅπως εὔξηται ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὑπομνήσαντος δέ μον τοῦτο τῷ Πατρὶ, ἠρέμα ἐπιμεμψάμενός με ἀπεπέμψατο. Βιαζομένου δέ μου αὐτὸν, ὡς ὅτι μετὰ πίστεως αἰτεῖται ἀνὴρ, ἐκέλευσεν προσαγαγεῖν με πρὸς αὐτὸν τὸν παῖδα. Τούτου δὲ γενομευου, λαβὼν αὐτὸν καὶ ἐπευξάμενος, ἐπεσφράγισεν τῷ τοῦ σταυροῦ σημείῳ, καὶ τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ τὸν μηδέποτε λαλήσαντα παῖδα, εὔλαλον πρὸς τὸν τεκόντα ἀπέστειλεν. Ἐκπλαγεὶς δὲ τούτου πατὴρ, καὶ πολλὰ εὐχαριστήσας τῷ Θεῷ καὶ τῷ Ὁσίῳ, ὅικαδε μετὰ τοῦ παιδὸς χαίρων ἐπορεύετο. Ὧν δὲ ἐν πείρᾳ γέγονα, οὐ παρασιωπήσομαι.

[18] Ἦν δέ τις ἀδελφὸς ἐν τῇ μονῇ τῶν πάνυ ἀπλουστέρων καὶ ἀκάκων, [amentem sano sensui reddit] ἠγαπᾶτο δὲ λίαν ὑπὸ τῶν Πατέρων διὰ τὴν αὐτοῦ ἐπαινουμένην ἀκακίαν τε καὶ ἁπλότητα. Τοῦτον φθονήσας ἀρχέκακος διάβολος, τῇ παγκάκῳ αὐτοῦ ἐνεργείᾳ χρησάμενος, ἔκφρονά τινα καὶ ἐξεστηκότα παρεσκεύασεν γενέσθαι. Ἐλύπει δὲ τοῦτο τὸν Ὅσιον, ὁρῶν τὸν ἀδελφὸν ἐν τοιαύτῃ τάξει