Sollte hier eine Anzeige erscheinen, deren Anliegen dem unseren entgegensteht, benachrichtigen Sie uns bitte unter Angabe der URL dieser Anzeige, damit diese Werbung nicht mehr erscheint.
Lesen Sie vorher bitte unsere Erläuterungen auf der Seite Warum Werbung und wie sie funktioniert.


 


Ökumenisches Heiligenlexikon

Acta Sanctorum der Bollandisten
Band November IV

Anhang November IV


APPENDIX

DE S. CONSTANTINO QUONDAM IUDAEO, MONACHO IN BITHYNIA
COMMENTARIUS PRAEVIUS

Constantinus quondam Iudaeus, monachus in Bithynia (S.)

SAEC. IX

AUCTORE H. D.

[1] [De codice Mediceo-Laurentiano.] Dum nuper Florentiae versamur, Vitam S. Constantini iudaei ad fidem Christi conversi legimus in codice bibliothecae Mediceae Laurentianae IX. 14, e quo eam descripserat Papebrochius noster, cuius apographum habemus in collectaneis Bollandianis, mensi decembri reservatis. Obiit enim Constantinus postridie Nativitatis Domini, quo die synaxariis inscriptus est. Ad ultimos igitur operis nostri tomos reponendus esset Constantinus, et egregium de huius aetatis vita monastica documentum ad kalendas quas vulgo graecas dicunt removendum, si leges nostrae vim necessitatis haberent. Verum viri cl. E. Rostagno humanitate factum est ut, adhibitis plagulis photographicis quas ipse nobis commodavit, Vitae illius edendae nobis opportunitas daretur, quam si praetermiserimus, piaculum nobis contraxisse videamur. Codicem ergo Florentinum (=A), qui solus S. Constantini Vitam servavit, paucis excutiamus. Est ille membraneus, foliorum 418, 0m, 28 × 0,19, lineis plenis saec. XI ineunte nitide exaratus [Bandini, Catalogus codicum manuscriptorum bibliothecae Mediceae Laurentianae, t. I, p. 409 – 412.] . Menologium maii a die 18 ad 31, cui accedunt Palladii dialogus de Vita S. Iohannis Chrysostomi, Passio S. Anastasii Persae (BHG. 86), Doctrina Iacobi νεοβαπτίστου, quam ex hoc codice edidit N. Bonwetsch [Doctrina Iacobi nuper baptizati, in Abhandlungen der K. Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, N. F., XII, 3, 1910.] , tandemque, fol. 335v – 387v, 404 – 418v, Βίος τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Κωνσταντίνου τοῦ ἐξ Ἰουδαίων, cui male inserti fuerunt inter fol. 387 et 404 quaterniones duo (fol. 388 – 403) ad Doctrinam Iacobi pertinentes. Si paucos exceperis locos, quos frustra tentavimus, liber non inemendate scriptus est; ad calcem verba nonnulla perierunt.

[2] [Argumentum Vitae S. Constantini] Haec autem est Vitae S. Constantini summa. Nascitur in Synada, Phrygiae oppido, a parentibus iudaeis, et hebraeorum litteris imbuitur. Conversionis ad Christum haec occasio fuit. Vidit quadam die mercatorem oscitantem statimque ori crucis signum imprimentem. Hunc et ipse oscitans imitatur, crucisque potentiam experitur; Christum deinceps invocare coepit. Cum puella quaedam hebraea meretricio more eum adoriri ausa fuisset, signoque crucis ille se munisset, statim mortua corruit. Eiusdem autem signi virtute mox revixit et mores emendavit. Mortua matre, sponsam sibi a cognatis reservatam relinquit, in locum prope Nicaeam secedit, unde voce de caelo demissa monitus et nube lucida ductus ad monasterium Phlubute dictum pergit, suaque omnia aperit hegumeno. Hic autem crucem afferri iubet ut eam sanctus osculetur; mirum dictu, crux huius fronti inscripta haeret. Mox baptismum suscipit, in quo nomen Constantini sortitur. Cum autem primum e lavacro egreditur, eius vestigia solo imprimuntur. Monachorum habitu indutus, optimorum quorumque virtutes aemulatur. Orationi incumbens, odorem spargit suavissimum; ecclesiae ianuae, oraturo sponte reserantur. Singulorum monachorum animos introspicit, et quae vidit hegumeno aperit. Celat autem suum vitae eremiticae desiderium; certis tamen signis, et voce de caelo emissa intellegit ad montes sibi exeundum. Tum renuente primum hegumeno, in Olympum secedit. Interim alius monasterio praeficitur hegumenus, qui Constantinum redire iubet et velut fugitivum vinculis constringi; mox tamen errorem agnoscit et a sancto veniam postulat. Hic autem annos aliquot in monasterio perseveravit.

[3] Quadam die dum orat coram imagine S. Spyridonis, ab eodem iubetur in Cyprum commigrare. Exiit ergo e monasterio, et Myram primum dein Attaliam pervenit, ubi sedem fixisset, nisi a S. Spyridone gravissime reprehensus fuisset. Navem ergo conscendit, nec sine periculo Cyprum appellit. Locum ibi paene inaccessum petit ubi sanctorum Φαινόντων ita dictorum reliquiae servabantur, uniusque eorum pollicem secum refert. A S. Palamone, asceta et martyre, visu monitus, ad eius ecclesiam, per loca aspera et salebrosa, pastore quodam viam monstrante, vix pervenit, atque sancti manu dextra miraculo donatur, ut eam in monasterio Hyacinthi prope Nicaeam Bithyniae reponat; quod et statim, relicta Cypro, exsequitur. Attaliam deinde festinat, fluvium pedibus traicit. Hoc loco miracula nonnulla narrat biographus, ut de sancto orante oculosque Sarracenorum effugiente, de agris a locustis liberato.

[4] Redit tandem ad Olympum, ibique, in loco quem ei alius monachus ostenderat, daemonum insectationes et terriculamenta patitur, quae signo crucis tandem superat. Dies quadraginta ieiunans in fovea ad lumbos usque demissus transigit. Presbyter ordinatus, eremum relinquit ut in loco Atroa dicto deinceps commoretur; ubi a daemonio vexatus, ad orationem recurrit, et a S. Michaele iuvatur. Aliud deinde refugium prope Bolii monasterium ignea indicante columna reperit. Varia patrat miracula: aegros sanat, tempestates sedat, visionibus et mentis acie perspicit quae abscondita sunt et futura praevidet; dissidium inter Basilium imperatorem et Leonem fore ut componatur praedicit; quae in epistula Annae, Basilii filiae, scripta erant, eadem nondum aperta novit et octo ante annis suae mortis tempus praenoscit. Moritur die 26 decembris et post mortem miraculis claret.

[5] [a monacho anonymo suppari conscriptae.] Nulla fere in Vita Constantini temporis nota est, praeter eam qua ostenditur imperante Basilio vixisse (867 – 886), Vitam autem conscriptam esse postquam Basilio Leo successerat [Vitae c. 69.] . Anonymus, qui in Urbe regia scribebat [Vitae c. 61.] , quondam monachus fuisse censendus est in quodam ex vicinis Bithyniae coenobiis, cum et loca et omnia quae ad vitam monasticam pertinent ei probe nota fuisse videantur; sancto tamen socius minime adhaesit. Nihil enim testem rerum gestarum prodit aliosque qui rebus interfuerint perraro antestatur [Vitae cc. 19, 64, 73.] . Nec scripto ullo usus esse videtur. Quaecumque ergo narrat, ore tradita erant in coenobiis Bithyniae. Hanc ipsam Vitam paucis contraxit Synaxarii Constantinopolitani compilator [Synax. Eccl. CP., p. 345.] . E recentioribus nullus eam legisse videtur praeter illum qui ad diem 3 novembris commentarium de S. Iohannicio conscripsit [Act. SS., Nov. t. II, pp. 324, 326, 331. Nescio quo indicio deceptus, Bandinius, Catalogus, t. c., p. 412 existimavit ad diem 11 martii pauca de nostro Constantino haberi. Quae leguntur Act. SS., Mart. t. II, p. 55 – 56, ad solum Constantinum confessorem Carthaginiensem referuntur. De Constantino quondam iudaeo ne verbum quidem.] .

VITA S. CONSTANTINI

Constantinus quondam Iudaeus, monachus in Bithynia (S.)

Vita

E codice Florentino Mediceo-Laurentiano IX. 14 (=A). Cf. Comm. praev. num. 1.

Βίος τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Κωνσταντίνου τοῦ ἐξ Ἰουδαίων.

[1] [Prooemium.] Ὡς ὀνήσιμόν τι χρῆμα τῷ βίῳ παρὰ τῆς θείας ἀνίδρυνται χάριτος τῶν ἁγίων αἱ πολιτεῖαι, οἱονεί τινες πυρσοὶ πλωτῆρας εἰς σωτηρίαν οὕτω τοὺς ἀνθρώπους πρὸς ἀρετὴν ἐκκαλούμενοι καὶ τούτων αἱ ἱστορίαι ἀναγκαίως ὀφείλουσιν ἀναγράφεσθαι, καθάπερ ἐπὶ στηλῶν τὰ ἐκείνων θριαμβεύουσαι κατορθώματα, ἐπεὶ καὶ νόμος παρ᾽ ἐνίοις ἀνδριᾶσι τοὺς ἀριστέας τιμᾶν, οὐχ ὅτι μόνον τὸ τῆς ὕλης διάφορον λαμπρότερον τὸ ἀρχέτυπον ἀναδείκνυσιν, ἀλλὰ [ἀλλ᾽ A.] καθάπερ ἀπαθανατίζεται τῇ μνήμῃ διὰ στήλης ἀρετή, λαμβάνουσα τὴν ἀνάρρησιν, καὶ τοὺς ἐνορῶντας οἷον ἐπαλείφει μετέρχεσθαι τὸ χρῆμα φιλοτιμότερον· τῶν γὰρ ὁρωμένων καλῶν σπουδαία φύσις φιλεῖ πως μιμεῖσθαι τὰς διαθέσεις καὶ τὸν οἰκεῖον ἀπευθύνειν βίον τοῖς προλαβοῦσιν ἀγαθοῖς παραδείγμασιν. Ἐπεὶ δὲ καινόν τι καὶ ἡμῖν ἧκεν χρῆμα φέρων χρόνος, Κωνσταντῖνον τὸν μέγαν ἄνδρα, τῶν μὲν πάλαι που ἠριστευκότων περὶ τὴν ἀρετὴν οὐκ ἔχειν ἁμιλληθέντα τὰ δεύτερα, πάντων δ᾽ οἶμαι τῶν καθ᾽ ἡμᾶς τὸ κατ᾽ αὐτὴν ἀποφερόμενον [ἀποφερομένου A.] πρωτεῖον, φέρε λοιπὸν τὸν ἐκ λόγων ἀνδριάντα ἐπ᾽ αὐτοῦ τοῦ πνευματικοῦ θεάτρου τῷ ἡμετέρῳ ἀναθήσωμεν ἀριστεῖ, οὐ βαναύσῳ τέχνῃ, οὐ γεώδει τῇ ὕλῃ τὸν σωματικὸν αὐτῷ διαγλύφοντες χαρακτῆρα, ἀλλ᾽ αὐτῷ λόγῳ τῷ πάσης μὲν ὕλης τιμιωτέρῳ πάσης δὲ τέχνης εὐμηχανωτέρῳ τὸ τῆς ἐκείνου ψυχῆς διαγράφοντες κάλλος. Ἀνδριάντες μὲν γὰρ οὐδὲν πλέον ὅτι μηδ᾽ αὐτῆς τῆς σωματικῆς τὸ πᾶν ἀποσῴζουσι διαπλάσεως, λόγος δὲ οὐ μόνον ἅπαντα τὰ τῆς ψυχῆς διαδείκνυσι κάλλη τοῖς διηγήμασιν, ἀλλὰ καὶ γένος καὶ ἦθος καὶ ἀγωγὴν καὶ εἴ τι τῶν ἀρίστων ἐπιτηδευμάτων ὥσπερ ὑπ᾽ ὄψιν ἀναζωγραφεῖ τοῖς προσέχουσιν. Ἄρξομαι δὲ τοῦ λόγου, ἀφ᾽ οὗπερ ἀναγκαῖον ποιήσασθαι τὴν ἀρχήν, οὐ νόμοις ῥητόρων τὸν ἄνδρα σεμνύνειν ἐθέλων ἀλλ᾽ ἀληθείᾳ μᾶλλον, δι᾽ ἧς κἀκεῖνοι σεμνύνονται· θαυμάζειν δέ μοι πρὸ τῆς ἐγχειρήσεως ἔπεισιν τῶν τῆς ἀμωμήτου πίστεως ἡμῶν κατορθωμάτων τὸ μέγεθος καὶ ὅπως τοῖς αὐτοῖς ἐπιτηδεύμασιν τοῦ κόσμου σωτὴρ ἀνέκαθέν τε καὶ ἄρτι φιλανθρώπῳ χρώμενος τῇ ῥοπῇ τὴν ἑκάστου διαπραγματεύεται σωτηρίαν, ἐκ διωκτῶν εὐαγγελιστάς, ἀπὸ βλασφήμων θεολόγους καὶ 〈ἀπ᾽〉 ἀπίστου γένους παρασκευάζων οὐ μόνον πιστοὺς ἀλλὰ καὶ ἀγγέλοις ἴσα τὸν βίον στοιχειουμένους καὶ τῷ θείῳ ζήλῳ Παύλους ἀπὸ Σαύλων οὐρανίῳ κλήσει γεγενημένους· γάρ τοι προκείμενος τῷ λόγῳ θεσπέσιος ἀνὴρ κατὰ τὸν παλαιὸν καὶ φθειρόμενον τραφεὶς καὶ νόμον καὶ ἄνθρωπον, ταύτης δὲ τῆς δόξης μεταβαλόμενος καὶ Χριστῷ πιστεύσας τῷ τοῦ νόμου τελειωτῇ, ἐπὶ τοσοῦτο παρήλασεν ἀρετῆς, ἐφ᾽ ὅσον προθητικοῦ μὲν οὐκ ἀμοιρῆσαι χαρίσματος, ἀποστολικῶς δὲ τὸ εὐαγγέλιον κηρύττειν τῆς χάριτος τοῖς ἐκ γένους ἀπειθοῦσι καὶ ἀντιλέγουσιν, μαρτυρικῷ δὲ διαζῆν συνειδότι οὐδ᾽ ἄχρις αὐτοῦ θανάτου τῆς ἀληθείας προκινδυνεύειν ἀπαναινόμενον, παρά γε τῶν πρὸς γένους ὀνειδιζόμενον καὶ θάνατον ἀπειλούμενον, εἰ καὶ μὴ προδήλως καὶ παρρησίᾳ ἀλλ᾽ ὁποῖον σοφὴ πρὸς κακίαν τῆς ἀπιστίας εἴωθεν ἐπισκευάζειν μερίς· ἐφ᾽ ᾧ δὴ [δὲ A.] καὶ μᾶλλον τὸ λαμπρὸν ἀπηνέγκατο, τὸν ἀσκητικὸν ἀνύων δίαυλον, οὐδὲν Ἡλιοῦ καὶ Ἰωάννου τῶν Χριστοῦ προδρόμων, τοῦ μὲν τῆς προτέρας τοῦ δὲ τῆς δευτέρας ἐμφρίκτου παρουσίας ἀπολειπόμενον· ὃν καὶ εἰς τέλος διηνυκότα, τὸ βραβεῖον 〈ἔδει [om. A, supplevi.] τῆς ἄνω δέξασθαι κλήσεως τῷ ἀγωνοθέτῃ δεξιωθέντα Χριστῷ ὑπὸ τὸν κόλπον τοῦ πατρὸς Ἀβραάμ, οὐ περιτομῇ, οὐκ ἀκροβυστίᾳ, χάριτι δὲ πίστεως καὶ ἀναγεννήσει τοῦ θείου βαπτίσματος· δι᾽ ἧς τὸν παλαιὸν ἐκδυσάμενος ἄνθρωπον τὸν νέον ἐνδέδυται, μὴ διαφθείρας τῆς εἰκόνος τὸ κάλλος ἀλλ᾽ ὅλον διασῴζων ἀμείωτον, οὗ [τοῦ A.] δὴ χάριν μᾶλλον ἐπαφεῖναι δεῖ τὰ ἐγκώμια. Οὕτω γοῦν τούτων προϋποτεθειμένων, τὰ μὲν κατὰ μέρος προἳὼν ἀναδιδάξει λόγος, ἐγὼ δὲ μικρὸν ἀναδραμών, ὅστις εἴη καὶ ὅθεν καὶ οἷος καὶ οὗ προβέβηκεν ἀρετῆς θεσπέσιος οὗτος ἄνθρωπος, καθεξῆς διηγήσομαι ταῖς ἐκείνου πρεσβείαις ἐπαφεὶς ἰθύνεσθαι τὸν λόγον.

[2] [Sancti patria.] Πατρὶς [ἀρχὴ in margine A.] μὲν αὐτῷ Σύναδα πόλις, τῆς Φρυγίας ἁπάσης προκάθηται, οἵα μητρόπολις οὖσα, πολλοῖς μὲν καὶ ἑτέροις θαυμαζομένη ποτὲ καὶ σεμνυνομένη καλοῖς, νῦν δὲ τοὶς ἄλλοις ἅπασι καὶ τουτονὶ τὸν ἄνδρα συνευπορηκυῖα εἰς κλέος ἀείμνηστον, οὐ τοσοῦτον ἐξ ἑαυτῆς σεμνύνουσα, ὁπόσον τῇ αὐτοῦ ἀρετῇ σεμνυνομένη καὶ τοὶς ἐν Θεῷ κατορθώμασιν· τὸ δὲ γένος εἷλκεν ἐξ Ἑβραίων, οἷς ἀνέκαθεν τὸ τῆς ἀπιστίας ἀντιφράττον σκότος δέξασθαι Χριστὸν τὸν προσδοκώμενον σωτῆρα οὐ συγκεχώρηκεν. Ὅθεν μοι καὶ μᾶλλον σεμνὸς ἀνὴρ καὶ τοὺς ἐπαίνους ἄξιος ἀναδέχεσθαι, ὡς ἐκ τοιούτων φὺς ἐννεάζοντι κομιδῇ τῷ φρονήματι αὐτουργὸς τῆς οἰκείας γέγονε σωτηρίας, κριτὴς τῆς ἀληθείας χρηματίσας ἀδιάψευστος καὶ μηδὲν κεκτημένος ἐκ γονικῆς βοηθείας τὸ πρὸς τὴν ὀρθὴν συνεπιλαμβανόμενον πίστιν· οἱ μὲν γὰρ πιστῶν προερχόμενοι γονέων ἐκ βρέφους αὐτοῦ στοιχειωθέντες τὸν τρόπον καὶ ταῖς γονικαῖς ὁμοῦ τε διδασκαλίαις καὶ διατυπώσεσιν εἴκοντες ἔχουσι πρὸς τὸ καλὸν αὐτήν τε τὴν ἀγωγὴν βοηθὸν καὶ τὴν ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων στοιχείωσιν· οἱ δέ γε ξένοι πάντῃ καὶ ἄγευστοι, μᾶλλον δὲ καὶ τοὐναντίον ἀντιπολιτευθέντες τῇ πίστει καὶ παρ᾽ αὐτῶν τῶν φύντων τὴν ἀλλοτρίαν διδασκόμενοι δόξαν, ἐπειδὰν τῷ κριτηρίῳ τοῦ νοῦ τὸ παρὸν ταλαντεύσαντες τὸ κρεἱττον ἕλωνται τῆς εὐσεβείας μέρος καὶ τούτῳ προστεθῶσι θερμῶς χαίρειν φράσαντες τοῖς ἐναντίοις, οὗτοι μάλιστα τὸ ἄριστόν τε καὶ εὐαπόδεκτον Θεῷ τε καὶ πάσῃ θεοφιλεῖ ψυχῇ δικαίως ἀπενέγκοιντο, τῷ ἐχέφρονι κρίσει μᾶλλον ἀλλ᾽ οὐκ ἀδοκιμάστως ἑλέσθαι τὸ ἀγαθὸν εἰκότως θαυμαζόμενοι.

[3] [Parentum eius nomina reticentur.] Τοιούτων γοῦν ἀναφύντι τῶν γεννητόρων, ὧν οὐ γράφειν τὰς κλήσεις ἔμοιγε σχολή, ἐπεὶ μηδὲ βίβλος αὐτῶν τῆς ζωῆς ἐδέξατο τὰ ὀνόματα, καὶ δὴ καὶ τῶν παίδων παραμείβοντι τὸν χρόνον, εἰ καὶ παίδων ἐγένετο κρείττων, ἐκ κοιλίας μητρὸς ἁγιάσας Ἱερεμίαν ἀνάπτει τοῦ θείου πνεύματος τὸν πυρσὸν τῷ ἐγνωσμένῳ καὶ πρὸ γενέσεως καὶ κατὰ μικρὸν τῆς ψυχῆς οἶκος σαρούμενός τε καὶ καθαιρόμενος τῆς Χριστοῦ πίστεως ἐδέχετο τὰς αὐγάς, εἰς ὑποδοχὴν τῆς χάριτός τε καὶ τῆς ἀναγεννήσεως τὸ καθεκάστην εὐτρεπιζόμενος· τὰ μὲν γὰρ αὐτὸς προεδείκνυ τοῖς ἐνορῶσι τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τοῖς ἀγαθοῖς ἐπιτηδεύμασι χρώμενος καὶ πρὸ τοῦ βαπτίσματος, τὰ δὲ καὶ Θεὸς ἐδήλου προγνωστικῇ δυνάμει, ὁποῖος ἀναλάμψοι καὶ ἐφ᾽ ὅσον ἀρετῆς ἐπιδώσειεν· φασὶ γὰρ κατ᾽ αὐτήν που τὴν τοῦ βρέφους γέννησιν τὴν οἷα εἰκὸς μαιευσαμένην τὸν τόκον οὐκ ἀγεννές τι θεάσασθαι σημεῖον, [Signum in nativitate.] ἄρτι προελθόντος μήτρας τοῦ παιδός· ὅπερ δὴ τὴν εἰς μεγάλα πρόοδον αὐτοῦ σημαῖνον κινῆσαι καὶ τὴν μαῖαν φθέγξασθαί τι περὶ αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ μέγα κατὰ τὸν βίον παῖς ἀρθήσεται οὗτος καὶ τὸ διάσημον μάλιστα ἕξει· τοῦτο δὲ εἴτε τι φυσικώτερον σκεψαμένη (καὶ γὰρ οὐκ ἄδηλά τινα παρὰ ταῖς μαίαις τοιαῦτα γνωρίσματα) εἴτε πως ἔνθους γεγενημένη ἐφθέγξατο, οὐκ οἶδα εἰπεῖν, πλὴν ὅτι περ εἰς ἔργον λόγος ἐλήλυθεν καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ὕψος τοῦ ἀνδρὸς μικροῦ πανταχοῦ διάσημον αὐτὸν ἀπειργάσατο· ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἤδη πρῶτον σπάσαντι τὸν ἀέρα παρηκολούθει τὸ θαῦμα· ἐπεὶ δὲ τὴν ἀγωγὴν ἀστεῖος καὶ ὡς οὐ κρεῖττον ἔδει προήχθη καὶ δὴ γραμμάτων ἐγένετο καὶ τῆς ἑβραΐδος διαλέκτου μέγας οὗτος ἐν ἐπιστήμῃ, τὸν παλαιὸν μελετᾶν ἐφιλοτιμεῖτο νόμον ἐπιμελῶς, τάχα τῶν γεννησαμένων σπουδῇ ἐπ᾽ ἐλέγχῳ ἑαυτῶν τὴν γραφικὴν δεχόμενος μύησιν, τὸ δὲ πλέον χάρις ἐδίδου (καὶ πῶς γὰρ οὐχί;) μειρακίῳ λίαν καὶ τῷ ἁπλῷ τῶν φρενῶν μήπω δυναμένῳ τῶν τελεωτέρων ἀντέχεσθαι.

[4] [Oraculum de puero.] Τοιαύτην δ᾽ ἔχοντι τὴν ἀγωγὴν πολλὰς καὶ μήτηρ ὀμφὰς περὶ τοῦ παιδὸς ἐδέχετο, αἳ χριστιανὸν αὐτὸν χρηματίσαι προὔφαινον· διὸ καὶ ἀνεσείετο τὴν ψυχὴν καὶ τῷ μὲν μητρικῷ διεκαίετο φίλτρῳ, τῇ δέ γε ἰουδαἳκῇ πλάνῃ ἐπτοημένη μισεῖν ἤθελεν καὶ ὀνείδεσιν ἔπλυνεν, τὴν ὅσῳ οὔπω [οὕτω A.] τῶν τε γονέων καὶ τῶν ἠθῶν ἐγκατάλειψιν αὐτῷ προσημαίνουσα· εἰδ᾽ ἀπίστῳ ψυχῇ ὀμφὴ θεία γίνεται πολλάκις, Φαραὼ καὶ Ναβουχοδονόσορ τοῦ πράγματος μάρτυρες, μὲν τὸν τότε λιμόν, δὲ τὴν οἰκείαν πτῶσιν θεόθεν προσημανθέντες δι᾽ ἐνυπνίων. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἔτι τοῖς γονικοῖς πεπεδημένῳ τῆς ἀπιστίας δεσμοῖς τὰ μὲν δι᾽ ἑτέρων [δι᾽ ἑτέρων bis scripserat A.] τὰ δὲ δι᾽ ἑαυτοῦ προεδείκνυτο.

[5] [Conversionis occasio.] Νῦν δὲ καιρὸς ἀναλαβεῖν τὴν διήγησιν, ὅπως τῆς μὲν ἰουδαἳκῆς τελέως ἐξέκλινε ματαιότητος, τὴν δὲ Χριστοῦ τοῦ βασιλέως θεοῦ πίστιν εἰς ὁλόκληρον ὑπεδέξατο. Πολυτρόπως γὰρ τῆς ἀνθρωπίνης προμηθούμενος σωτηρίας πάντας θέλων σωθῆναι Θεὸς καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν κἀνταῦθα τῆς ἑαυτοῦ φιλανθρωπίας δείκνυσι τὴν ἐνέργειαν καὶ γίνεται τῆς τοῦ θαυμασίου τούτου ἀνδρὸς πρὸς Χριστὸν οἰκειώσεως ἀρχὴ καὶ θεμέλιος αἰτία τις πολλὴ γέμουσα τῆς τοῦ Θεοῦ κηδεμονίας, εἰ καὶ μικρόν τι δοκεῖ τὸ πεπραγμένον. [I Tim. 2, 4.] Ἔληγε μὲν γὰρ τοῦ θέρους ἀκμή, τῶν δὲ καρπῶν ἔβριθον αἱ ἀγοραὶ προκειμένων εἰς ἐμπορείαν· καὶ μὲν παρῄει τὴν ὁδὸν τῶν προκειμένων ἀγάμενος, τὶς δὲ τῶν ὀπωρῶν ἔμπορος ἐπὶ χάσμην ἐτράπετο καὶ αὖθις τὸ κεχηνέναι [prius κεχηναι, νέ supra lin. A.] σταυροῦ τύπῳ κατεσφράγιζε τὸ στόμα, ὥσπερ εἴωθε τὸ χριστιανῶν σύνταγμα καὶ τὰ ἐντὸς καθαγιάζειν τῇ χάσμῃ. Τοῦτον οὖν θεασάμενος μακάριος, καὶ αὐτὸς κατὰ ταὐτὸν ἔκ τινος προνοίας τῷ πάθει κεκρατημένος ἅμα τῷ κεχηνέναι τοῦ σταυροῦ κατεσφράγιζε τῷ τύπῳ τὸ στόμα, τὸν θεαθέντα μιμούμενος. [Signo crucis se signat.] Καὶ τοῦτο μὲν ποιεῖται ἅπαξ· τὸ δὲ θεῖον ὄντως ἐκεῖνο σημεῖον τὸ πᾶν ὡς ἔοικεν τοῦ σώματος ἠσφαλίσατο· βλέπει γὰρ ἑαυτὸν καθ᾽ ὅλου τῷ σεβασμίῳ κατεσφραγισμένον σταυρῷ ἀνεξαλείπτῳ τῷ σχήματι· καὶ θαυμάζει μὲν τοῦ σημείου τὴν δύναμιν, μήπω δὲ τοῦ θείου κατηξιωμένος βαπτίσματος τὰ χριστιανῶν θερμῇ διεπράττετο πίστει, καὶ ὁδεύων καὶ κοιταζόμενος καὶ πᾶν ὅτι πράττων τὸν χριστιανοῖς σεβόμενον σωτῆρα Χριστὸν ἐπικαλούμενος. [Christum invocare incipit.] Ἐξ οὗ δὴ χρόνου καὶ θεῖος τῆς πίστεως σπόρος παρ᾽ αὐτῷ βλαστάνων ἐδείκνυτο· καὶ γὰρ Ἑβραῖοι [ἑβραίοις A.] κατὰ τὸ [supplevi.] εἰωθὸς ἑορτήν τινα ἐτέλουν οἰκείαν, οὕτω δὲ συμβὰν καὶ τοῖς εὐσεβέσι λαοῖς λιτανείαν ποιεῖσθαι σεβαστῆς ἐπιούσης ἑορτῆς· ὡς δ᾽ ἐπὶ τὴν Ἑβραίων συναγωγὴν ἀπῄει σὺν τῇ μητρί, ἀπήντα τὴν λιτανείαν κατὰ τὴν λεωφόρον· καὶ ὥσπερ ἐξεστηκὼς τῆς μὲν μητρὸς ἐποιεῖτο λόγον οὐδένα, συνεχῶς δὲ τῷ τιμίῳ σταυρῷ ἐνητένιζεν καὶ τὴν αὐτοῦ δύναμιν παρὰ Θεοῦ ᾐτεῖτο μαθεῖν. Αὖθις δὲ παράδοξόν τι καὶ θαύματος ἄξιον ὀπτάνεται τῷ μειρακίῳ σημεῖον· ἀστραπὴ γὰρ ὥσπερ τοῦ σταυρικοῦ τύπου ἐξαλλομένη τὴν ὄψιν αὐτοῦ κατελάμβανε καὶ τὸ δοκοῦν πῦρ εἰς δροσερὰν μετεποιεῖτο νεφέλην, [Visio.] ἐξ ἧς φωνή τις πραεῖα καὶ γέμουσα ἡδονῆς τὰ χριστιανῶν αὐτῷ μυστήρια διηγεῖτο. δέ γε μήτηρ εἰς τὴν τοῦ παιδὸς ἀτενίσασα ὄψιν, ἀπαστράπτουσαν εἶδεν καὶ ἀφράστῳ κάλλει πεποικιλμένην, ὡς ἐκπλήξει κεράσαι τὴν θέαν καὶ θαυμάζειν ἔκτοτε τὴν τῆς ὁράσεως δύναμιν. δὲ ὥσπερ τι θεῖον δεξάμενος μήνυμα τὴν περὶ αὐτὸν ὀφθεῖσαν ἔλλαμψιν, ἐφιλοτιμεῖτο τὴν καθαρότητα καὶ ἄσιτος ἐπί τινας διετέλει ἡμέρας, ὡς ἃν εἰ δυνατὸν εἴη μηδὲ χρᾶναι τὴν οὐράνιον χάριν ἐπιγείοις οἰόμενος πράγμασιν.

[6] Τοιοῦτον αὐτῷ τὸν θεῖον ὄψις ἐνέθηκεν ἔρωτα, ἐξ αὐτῆς βαλβῖδος τῶν τελεωτέρων κορέσασα· εἰ δὲ μὴ κατὰ Παῦλον ἐκεῖνον, ὃς καὶ τρίτον ἔφθασεν οὐρανὸν καὶ ἀρρήτων ἤκουσε ῥημάτων καὶ δὴ καὶ τῆς οἰκουμένης ἐντεῦθεν ἐχρημάτισεν ἥλιος, οὐκ ἔχω εἰπεῖν, ἕως ἄν μοι Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους κηδεμονία φιλανθρώπως τε καὶ πλουσίως ὁρᾶται τὸ καθ᾽ ἑκάστην ἐκχεομένη. [2 Cor. 12, 2, 4.] Οὐδὲ γὰρ ἐνέλιπε καὶ εἰς αὖθις μυρίοις προμηθουμένη θαύμασιν ἄπειρος τοῦ Θεοῦ ἀγαθότης τὴν τοῦ ἀνδρὸς σωτηρίαν, ὡς προἳὼν λόγος πολλοὺς οἶδ᾽ ὅτι πρὸς θαῦμα διεγερεῖ, τὰ ἐκείνου διηγούμενος θαύματα. Παρῄει μὲν γὰρ ἐν νεανίαις ἤδη τελῶν· κόρη δέ τις ἑβραία ἐπεπήδησεν αὐτῷ ἀναιδῶς ἔρωτι δεθεῖσα σατανικῷ· καὶ μὲν ἐλύττα τῷ πάθει, δὲ καθ᾽ ἑαυτὸν ἐλογίζετο πείρᾳ καὶ αὖθις μαθεῖν τοῦ Χριστοῦ τὴν δύναμιν· καὶ μὲν τῷ τοῦ σταυροῦ σημείῳ σφραγίζει τὴν παῖδα δ᾽ ἅμα καταπίπτει πρὸς γῆν νεκρὰ κειμένη καὶ ἄναυδος· ὡς δ᾽ἐθαύμασεν ἰδὼν νεανίας τὸ γεγονός, [Signo crucis scortum occidit,] καὶ δευτέρῳ θαύματι πιστοῦται τὸ πρότερον· καὶ δὴ σφραγίσας τὴν κειμένην μικροῦ καὶ νεκρὰν τῷ σταυρικῷ καὶ αὖθις σημείῳ τῆς χειρός τε λαβόμενος ὑγιῆ καὶ σωφρονοῦσαν ὡς πρὶν τυγχάνουσαν ἀπετέλεσεν, [dein ad vitam revocat.] οὐδεμίαν τῶν πεπραγμένων λαβούσης αἴσθησιν.

[7] Τοιαῦτα τοῦ ἡμετέρου ἀριστέως τὰ προοίμια καὶ τοιούτῳ θαύματι Θεὸς τὸν ὅσον οὔπω θερμὸν θεράποντα διεκόσμησεν. Ἐπεὶ δὲ τὰ κατ᾽ αὐτὸν οἰκονομούσης τῆς ἄνωθεν χάριτος ὥσπερ δὴ τῆς πατρικῆς ἠλευθέρωτο μισοχρίστου δυσσεβείας, [Matris obitus.] τῶν ἐντεῦθεν τοῦ γεγεννηκότος ἀπηλλαγμένου, καὶ τῶν μητρικῶν ἤδη πεδῶν ἀπολύεται, νόσῳ βληθείσης τῆς γεννησαμένης, ὑφ᾽ ἧς τὴν φροντίδα νεανίας ἐτέλει· ἐξ ἀνθρώπων γὰρ ταύτην τοῦ θανάτου ποιεῖται πεῖρα. Ὡς δὲ τὸ σωμάτιον ἔδει παραδοῦναι τῇ γῇ, κλαυθμῷ τὴν ἐξόδιον παῖς ἐπεποίητο πρόοδον, τῷ θεσμῷ τάχα δουλεύων τῆς φύσεως· καὶ δὴ κατὰ τὸ μαρτύριον γίνεται Τροφίμου τοῦ μάρτυρος, [S. Trophimi apparitio.] οὗ τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνας πολιτεία θαυμάζουσα ναῷ τετίμηκε σεβαστῷ, κατά τινος λεωφόρου τοῦτον ἱδρύσασα· ὁρᾷ δὲ τὸν ἀοίδιμον τοῦτον μάρτυρα ὄψει ἐνδόξῳ τοῦ οἰκείου ἐξιόντα ναοῦ καὶ αὐτὸν τῆς κόμης λαβόμενον χαριέστερον προσφθέγξασθαι [προσ supra lin. A.] . &ldquogr;Ὦ νεανίσκε, μὴ κλαῖε μητέρα, τὴν ἑαυτῆς σωτηρίαν ἐξήρνηται· μὴ δούλευε φύσει νεκρᾷ τῆς χάριτος ἤδη τοὺς ἀρραβῶνας λαβών.&rdquogr; Καὶ ἅμα τῷ λόγῳ ὥσπερ ἐξεστηκὼς νεανίας γενόμενος παραχρῆμα μὲν ἀφῃρέθη τὸν κλαυθμόν, οὐκέτι δ᾽ οὐδὲ πόνος οὐδεὶς αὐτῷ τῆς μητρικῆς ὑπελείφθη στοργῆς· ἀλλ᾽ ὥσπερ τι πῦρ λίνον, οὕτως τοῦ μάρτυρος λόγος τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἀθρόον τὸν θρῆνον ἠφάνισεν. Τοῦτο πρῶτον τῆς κοσμικῆς διάζευξις σχέσεως, τοῦτο πρὸς τὴν ὄντως θείαν συγγένειαν ἄνοδος· δι᾽ οὗ τὸ τῆς ἐκείνου ψυχῆς τῶν κοσμικῶν καθαιρόμενον ῥύπων λαμπρὸν ἀπεδείκνυ τὸ κάλλος.

[8] [A cognatis matrimonio destinatur;] Τῆς τεκούσης τοίνυν ἀποιχομένης, οἱ τῷ γένει προσήκοντες φιλοτιμούμενοι τοῦ νεανίου τὴν πρόνοιαν πρὸς γάμου κοινωνίαν δεσμῆσαι τοῦτον κατέσπευδον, οἷαπερ εἰκὸς Ἑβραίοις μηδὲν προτιμότερον εἰς εὐσεβείας λόγον τοῦ σαρκὶ δουλεῦσαι καὶ πατέρα παίδων γενέσθαι ποιούμενοι [ποιούμενος A.] . Καὶ οἱ μὲν οὕτω σπεύδοντες εἴχοντο τοῦ ἔργου· δ᾽, ἐπειδὴ καὶ ἄκοντα συνώθουν ἐπὶ τοῦτο, τῆς μνηστείας μὲν ἤδη προελθούσης, τῶν δ᾽ ἄλλων ἐλπιζομένων, ποιεῖ τι σοφὸν καὶ τῆς σαρκικῆς ἀνώτερον σχέσεως. Ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτο γυμνὸν τῆς ἄνωθεν χάριτος. μὲν γὰρ ἐμελέτα τοῦ γαμικοῦ δεσμοῦ ἄχραντον ἑαυτὸν διασῶσαι, δὲ θεία χάρις συνήργει θαύματι καὶ τοῦ θεράποντος ἐτέλει τὴν βούλησιν. Ἐπεὶ γὰρ πανδαισία παρῆν καὶ τέλος ἐλάμβανε τῶν συνδραμόντων εὐωχία, οἷα τοῖς κοσμικοῖς ἁβρυνόμενοι καλοῖς ἠνάγκαζον τὸν νεανίαν ἅλματι ξενίσαι τοὺς παρόντας. Κοῦφος γὰρ καὶ λίαν ἦν εὐσταλὴς ῥώμῃ τε σώματος καὶ εὐφυΐᾳ κατὰ πάντων ὁμηλίκων προφέρων τῇ παιδιᾷ καὶ ᾄττειν εἰδὼς ἐλάφου τομώτερον, ἐμοὶ δοκεῖ τῆς πρὸς τὰ καλὰ νεύσεως αὐτοῦ τὴν φύσιν ἔχων συνέριθον καὶ ἐκ τῶν σωματικῶν εὐφυῶν κινημάτων τὰ τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ καλὸν ὑπερφυῆ παραδεικνύων κινήματα. Ὡς δ᾽ ἐπὶ τὸ ᾄττειν ἐχώρει, βλέπει τινὰ χεῖρα κραταιὰν κρατήσασαν αὐτὸν τοῦ μηροῦ καὶ ἐπισχοῦσαν τοῦ ἅλματος· ὡς δὲ καὶ δὶς τοῖς αὐτοῖς καὶ τρὶς ἐκινήθη (καὶ ἄκων γὰρ ἐπείθετο τοῖς ἐπικειμένοις τῇ βίᾳ), τοσαυτάκις αὐτὸν ὀφθεῖσα χεὶρ τοῦ ᾄττειν ἐπέχουσα κατεφαίνετο, ὡς θαυμάζειν μὲν τοὺς ὁρῶντας τὴν ἐκείνου γνώμην μὴ συνορῶντας, αὐτὸν δὲ πλέον τῷ Χριστοῦ ἐκκαίεσθαι ἔρωτι καὶ θείαν λογίζεσθαι πρόνοιαν τὸ τελούμενον· ἐφ᾽ οἷς καὶ τὸ συνέδριον ἐκεῖνο τῆς εὐωχίας διελύετο.

[9] [sponsae amplexus detrectat;] Καὶ δὴ καταλαβούσης νυκτὸς οἱ τότε προσήκοντες τῷ θεσμῷ δουλεῦσαι παρῄνουν τῆς φύσεως, ἁρμοσθέντα συζύγῳ· ἀλλ᾽ ἀδάμαντος εὗρον ἐπὶ τούτῳ στερρότερον. γὰρ θεῖος ἔρως ἠμαύρου τὸν τοῦ σώματος ἔρωτα καὶ τοῦ κόσμου μελετωμένη φυγὴ πάντα τὰ τοῦ κόσμου ἡδέα πολέμιά τε καὶ ἐχθρὰ καὶ ἀπωλείας ἐδίδου λογίζεσθαι αἴτια· αὖθις τοίνυν γενναῖος ὑποβλέψας [ὑποκλέψας A.] τὴν παρρησίαν ἀνυπονοήτως ὑπεξέρχεται τῆς οἰκίας καὶ δρασμῷ τὴν φυγὴν τομωτάτῳ πιστεύσας ᾤχετο· καὶ δή τις δύναμις ἀόρατος μὲν τὴν ὄψιν, αἰσθητικωτάτῃ δὲ τῇ ἐνεργείᾳ λαμβάνει τοῦτον ἄκρου τῆς κορυφῆς καὶ κουφίζει τῆς γῆς καὶ ἅλματι ἑνὶ βάλλει τὸν νεανίαν διάστημα λίθου βολῆς· ἐπεὶ δ᾽ ἤρεισε τοὺς πόδας τῇ γῇ, καὶ αὖθις κουφίσασα βάλλει τῷ ἴσῳ· τῷ δευτέρῳ ἅλματι προστίθησι καὶ τρίτον· &ldquogr;πορεύου; νεανίσκε (προσειποῦσα) τὴν οὐράνιον ὁδόν.&rdquogr; Ἀλλ᾽ μὲν κουφίσασα δύναμις ἐπὶ τρίτον ἐνεργήσασα ἔστη, τῇ τριαδικῇ τάχα τὸν ἄνδρα στοιχειώσασα χάριτι. δὲ θεῖόν τι χρῆμα τὸ γεγονὸς λογισάμενος καὶ οἱονεὶ συνεργὸν τῶν ἑαυτοῦ βουλευμάτων, ἔτι μᾶλλον ἐπέκειτο τῇ φυγῇ, τῶν κοσμικῶν ἀποδιδράσκειν πεδῶν φιλοτιμούμενος καὶ Θεῷ μᾶλλον ἑαυτὸν οἰκειῶσαι καὶ τῆς ἐκείνου χρηματίσαι μερίδος λοιπὸν τῆς κοσμικῆς ματαιότητος. Τῆς οὖν τοιαύτης ἠξιωμένος χάριτος παρὰ τῆς πάντα πρὸς τὸ συμφέρον ἐργαζομένης Θεοῦ προνοίας, ἐπορεύετο χαίρων καὶ τελειωθῆναι τῇ πίστει διὰ βαπτίσματος ἔργον ποιούμενος περισπούδαστον. Διὸ πρὸ τοῦ τὴν Νικαέων καταλαβεῖν, [prope Nicaeam secedit;] ὡς ἂν μὴ τῇ πόλει συγχέῃ καὶ τοὺς εὐσεβεῖς λογισμοὺς εἴς τι χωρίον τῶν ἀγχοῦ καταλύει. Καὶ τὸ χωρίον γίνεται τῷ μακαρίῳ καθάπερ Σίναιον ὅρος. Ἀθρόα γὰρ αὐτὸν ἐπισκιάζει νεφέλη ἀπ᾽ ἄκρου κορυφῆς καὶ ἄχρις ὀσφύος ὥσπερ τις χιτὼν ἀμφιεννῦσα· ἐξ ἧς οὐράνιος ἐπήχει φωνὴ πραεῖα καὶ γαληνὴ τὰ περὶ τὸν ἅπαντα βίον, ὅσος τε παρῆλθεν αὐτῷ καὶ ὅσος ἔμελλε, προσημαίνουσα· ἐξ οὗπερ οἶμαι καὶ τῆς προφητικῆς τε καὶ θείας ἠξιωμένος χάριτος ἄχρι τέλους ζωῆς ἐνηργεῖτο θείῳ πνεύματι, προθεωρῶν ὡς παρόντα τὰ μέλλοντα.

[10] [ad monasterium Phlubutes miraculo ducitur.] Ἀλλ᾽ οὐδ᾽ οὕτως οὐράνιος ἐκείνη καὶ θεία χάρις διεσκεδάννυτο, ἀλλὰ καὶ αὖθις νεφέλη μένει νεφέλη, μᾶλλον δὲ στύλου δίκην πυρὸς ἐπὶ θεῖον θέλημα καθοδηγοῦσα τὸν ἤδη Θεῷ προσῳκειωμένον τῇ χάριτι, ᾗπερ ἑπόμενος μακάριος καὶ ὅποι ἂν εἴη θείαν ἡγούμενος βούλησιν καταλαμβάνει τι τῶν ψυχικῶν φροντιστηρίων· τῷ δὲ ἦν ἐπίκλησις Φλουβουτὴ [In litteris S. Theodori Studitae mentio est praepositi huius coenobii: Φλουβουτηνός, τῆς Φλουβουτῆς. Epist. II, 9, 10, P.G., t. XCIX, pp. 1140, 1141.] ἐν ᾧ μεγίστων ἀνδρῶν ἐξέλαμπεν ἀρετή, τὸν ἀσκητικόν ἐπιμελῶς βίον διανυόντων. Καὶ δὴ κατὰ τὴν πύλην τοῦ θείου ἐκείνου καταγωγίου γενόμενος, τῆς μὲν ὁδοιπορίας διανέπαυε τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν ἔστρεφε διηνεκῶς θερμοτέρῳ κινήματι τῆς τοῦ βαπτίσματος χάριτος τυχεῖν ἐπιθυμῶν· ἐπεὶ δ᾽ ψυχικὴ φροντὶς ἐνίκα τὸν τοῦ σώματος πόνον, ἄϋπνος ὅλην διετέλει τὴν νύκτα, ὁμοῦ τε Θεῷ προσομιλῶν τῆς διανοίας τῷ πόθῳ καὶ δὴ καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων αὐτῷ ἐντυγχάνων, ὡς ἂν αἰσίως ἐκπερανθείη καὶ θεαρέστως τὰ κατ᾽ αὐτόν. Ὡς δ᾽ ἡμέρα διεγέλα καὶ τὴν πύλην ἔδει τῆς μονῆς τὸν ἐπὶ τούτῳ τεταγμένον ἀνοῖξαι, μηνύεται τῷ καθηγεμόνι τῶν ἐκεῖσε ψυχῶν τοῦ μακαρίου ἄφιξις· εἰσέρχεται τοῦ καταγωγίου ἐντός, ἐμφανίζει τὰ κατ᾽ αὐτὸν καὶ ὡς θεόθεν καθωδηγήθη, νεφέλης προηγουμένης, ἐπὶ τὴν αὐτόσε κατοικίαν ἐλθεῖν.

[11] [Hegumeno omnia sua exponit.] Ὡς δὲ πρὸς θαῦμα τὸν προεστῶτα διήγειρεν διηγούμενος καὶ τὰ λοιπὰ τῶν προλαβόντων ἐρωτῶντι ἀπήγγειλεν, ὥς τε τὴν χάριν ἀρχῆθεν ἐδέξατο σταυροῦ σημείῳ περιφραχθεὶς τάς τε τῆς μητρὸς ἐπ᾽ αὐτῷ προοράσεις καὶ (ἵνα μὴ καθ᾽ ἓν διηγούμενος ἀναλίσκω τὸν χρόνον) ὁπόσης παρὰ Θεοῦ τῆς προνοίας καὶ χάριτος ἄχρι τοῦ δεῦρο τετύχηκεν, ἔνθα δὴ καὶ σημεῖόν τι γίνεται περὶ τὸν θεσπέσιον τοῦτον, οὐ μικρὰν τὴν περὶ αὐτὸν θείαν ὑπεμφῆναι δυνάμενον πρόνοιαν· ταῦτα γὰρ αὐτοῦ διηγουμένου, ἔργῳ τοῦ λόγου μαθεῖν βουλόμενος τὴν ἀλήθειαν ἐρωτῶν ἐνεχθῆναι προστάττει σταυρὸν καὶ ἀσπάζεσθαι τοῦτον κελεύει τῷ μακαρίῳ. Ὡς δὲ τὴν βάσιν ἠσπάζετο περιδεῶς ὅλῳ τῷ ἰκρίῳ καὶ τοῖς κέρασι τὸ σεβάσμιον ὅπλον ἐκεῖνο κατὰ τῆς τοῦ μακαρίου ἐπικλιθὲν κορυφῆς σταυροειδῆ τύπον εἰργάσατο τῇ αὐτοῦ κεφαλῇ, [Crux fronti eius impressa.] ὃν καὶ ἀνεξάλειπτον φυλαχθέντα μέχρις ἐξόδου τῆς πρὸς Θεὸν πᾶσιν ὑπεδείκνυ τὴν τότε πρᾶξιν κηρύττοντα· τοιαῦτα γὰρ τὰ χαρίσματα καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν αὐτὴν Θεὸς τοῖς αὐτὸν ἠγαπηκόσι χαρίζεται.

[12] [In baptismo] Τοῦτο τὸ θαῦμα τεθεαμένον τοῖς παρεστῶσιν εἰς ἔκπληξιν ἤγειρεν ἅπαντας, πλέον δὲ τὸν καθηγεμόνα ἐκεῖνον, ὡς μέγα τι περὶ αὐτοῦ ἐντεῦθεν καὶ εἰς αὖθις φαντάζεσθαι· διὸ καὶ θερμότερον ἤρετο τὴν τοῦ μακαρίου γνώμην ἀναμανθάνων. δέ· &ldquogr;Ὦ πάτερ (ἔφη) τῆς μὲν περὶ ἐμὲ μεγάλης τοῦ Θεοῦ κηδεμονίας τὸ ὑπερφυὲς ἱκανῶς εἰπεῖν ἀσθενῶ καὶ οἷς τὰ ἐνταῦθα κατέλαβον. Ἐπεὶ δέ με δεῖ τὸ τῆς Χριστοῦ πίστεως ὑποδέξασθαι σύμβολον (τοῦτο γὰρ ἐκ νέου μέχρι νῦν ἐπιθυμῶν ἀναφλέγομαι), μὴ ἀναβάλῃς λοιπὸν ἀλλά με τελείου τῷ θείῳ βαπτίσματι καὶ τοῦ προγονικοῦ με ῥύπου ἀπόσμηξον, τὴν ἀπιστίαν τῷ πατρικῷ οἴκῳ τῇ φυγῇ τῆς συγγενείας συναπωθούμενον (εἰ δὲ δεῖ καὶ τὸ λεῖπον εἰπεῖν) καὶ μνηστῆς καὶ κλήρου καὶ κοσμικῆς ἁπάσης τύρβης διὰ τὸν εἰς Χριστὸν πόθον καταφρονήσαντα.” [Constantinus nomen ei imponitur.] Τούτοις θέλγεται τοῖς λόγοις προεστὼς καὶ γάννυται τὴν ψυχὴν καὶ τάχος τελεῖ τὸ ἔργον καὶ τῆς τοῦ θείου βαπτίσματος ἀξιοῖ τὸν αἰτούμενον χάριτος Κωνσταντῖνόν τε καλεῖ τὴν προσωνυμίαν, τοῦτο τοῦ τελεσθέντος αἰτήσαντος, φιλοχρίστου ψυχῆς οὐκ ἐλάχιστον σύμβολον τοῦ καθῃρηκότος ἅπαν δόγμα μισόχριστον ἐπιθυμεῖν κοσμηθῆναι τῇ κλήσει. Ὡς δὲ τὸ θεῖον ἐπ᾽ αὐτῷ λοῦτρον τὸ αἴσιον ἐδέξατο πέρας, οὐκ ἀναμένει λοιπὸν μακάριος μὴ καὶ τῶν ἀσκητικῶν ἀγώνων τὰ σύμβολα δέξασθαι, ἀλλ᾽ ἅμα τε τῶν τῆς γενέσεως ἐκαθάρθη τῇ ἀναγεννήσει μολυσμῶν καὶ τῆς πρὸς οὐρανὸν ἀγούσης ἐπιλαμβάνεται πορείας, [Monasticum induit habitum.] τοῦ μοναδικοῦ λέγω βίου τὸ αἰδέσιμον σχῆμα· καὶ γίνεται Χριστοῦ κἀνταῦθα τοῦ ποθουμένου γνησιώτατος μιμητὴς εἴπερ τις ἄλλος, μετὰ τὸ βάπτισμα τοῦ κόσμου ἀναχωρῶν καὶ κατὰ τοῦ πειράζοντος τοὺς ἀγῶνας ἀναδεχόμενος.

[13] δὲ συμβέβηκε, μέγα μὲν κατὰ φυσικὴν ἀκολουθίαν, μέτριον δ᾽ ἴσως κατά γε τὴν ἀπειροδύναμον χάριν, ἣν ἐπὶ τοὺς αὐτὸν ἠγαπηκότας τοῦ κόσμου σωτὴρ ἐξέχεεν καὶ μάλιστα περὶ τὸν θαυμάσιον τοῦτον ἄνθρωπον, ἤδη ἐρῶ. Οὐ γὰρ πέλαγος αὐτῷ σχίζεται καὶ τῇ παρόδῳ τοῦ σεσωσμένου αἰγυπτία δύναμις ἐπαπόλλυται, ἀλλὰ τῆ δι᾽ ὕδατος καὶ πνεύματος ἀναγεννήσει τοῦ μακαρίου καὶ τῆς προγονικῆς ἁμαρτίας πρὸς τὴν τῆς οὐρανίου μᾶλλον ἐπαγγελίας ἀποθέσει ἐπειδὴ καταδὺς ἀνέδυ τῆς κολυμβήθρας τῷ θείῳ πνεύματι δυναμούμενος καὶ πρῶτον αὐτόθεν ἐπάτησεν ἔδαφος, τῶν αὐτοῦ τιμίων ποδῶν τὰ ἴχνη αὐτοῦ που τοῦ ἐδάφους ἐνετυποῦτό τε καὶ ἀπεσημαίνετο, [Pedum vestigia solo impressa.] τῷ παραδόξῳ οἶμαι τοῦ πράγματος τὴν ἀληθῶς ἐπ᾽ αὐτῷ τοῦ παναγίου πνεύματος ἐπιφοίτησίν τε καὶ εἰς ἀεὶ διαμένουσαν χάριν ἀπαραγράπτῳ συμβόλῳ τοῦ κηδεμόνος τῶν ὅλων Θεοῦ τοῖς ἐπιοῦσι καιροῖς ἐνσημαίνοντος. Εἰ δέ τις ἀμφιδοξοίη τῷ διηγήματι, τὸν τόπον ἐκεῖνον καταλαβὼν λήψεται τῆς ἀληθείας τὴν πεῖραν, ἣν δὴ καὶ ἕτεροι περὶ τῶν θείων θαυματουργημάτων τὴν πίστιν, ἣν ἐν τοῖς ἁγίοις καθ᾽ ἑκάστην ἐνδείκνυται Θεός, νωθρότερον ἔχοντες ἀπόπειράν τινα πεποιημένοι βεβαίως ἐδέξαντο [Similia collegimus in libro Les légendes hagiographiques, ed. 2, p. 48.] .

[14] Εἰ δὲ τὸν τοῦ δεσπότου Χριστοῦ καὶ μιμητὴν καὶ ὀπαδὸν ἀληθῆ χρηματίσαντα καὶ τὸ εἰς αὐτὸν ὑποδεξάμενον βάπτισμα καὶ τῆς προγονικῆς κεκαθαρμένον δι᾽ αὐτοῦ παραπτώσεως εὐθύ τε πρὸς τὴν ἔρημον ἐλευσόμενον καὶ κατὰ τοῦ πειράζοντος ἀγωνισόμενον καὶ τῷ Χριστοῦ στοιχειούμενον νόμῳ αὐτόν τε νικήσοντα σὺν ἁπάσῃ δυνάμει καὶ συνοικητὴν γενόμενον τοῦ διδασκάλου καὶ τῆς δόξης συμμέτοχον. Εἰ οὖν τοῦτον τοῦ ἐπ᾽ αὐτῷ θείου πνεύματος ἐνέργεια βουληθεῖσα δοξάσαι τὰ τῶν ἱερῶν ἐκείνων ποδῶν ἀνετύπωσεν ἴχνη, θαυμαζέτω μηδείς, ἕως ἂν καὶ ὄρη διὰ πίστεως μεθιστάνειν τοὺς φίλους Θεοῦ καταδέχοιτο καὶ μείζονα ποιήσειν ἤπερ αὐτὸς δι᾽ αὐτοῦ τοὺς αὐτῷ μαθητευθέντας ἔργα τὸν δεσπότην Χριστὸν ἐπαγγελλόμενον πιστεύοι· πολλῶν γὰρ τοιούτων καὶ μειζόνων τούτων, ἐν οἷς κατὰ Θεὸν οὕτω λαμπροτάτοις τὸν βίον, αἱ κατ᾽ αὐτοὺς ἡμῖν πλήρεις ἀναδείκνυνται ἱστορίαι [1 Cor. 13, 2, Ioh. 14, 12.] Ἀλλ᾽ ὧδε μὲν τοῦ λόγου μοι κατέλαβε δρόμος ἰθύτερόν πως καὶ ἀνειμένοις ἀγῶσι, τὸ δ᾽ἑξῆς πῶς ἂν ἱκανὸς γενοίμην τῶν τοῦ μακαρίου τούτου ἀγώνων ἀξίως τὸ μέγεθος διηγήσασθαι τῶν ἐκείνου χαρίτων, αἷς αὐτὸν παρ᾽ αὐτοῦ φιληθεὶς Χριστὸς ἐστεφάνωσε, τὸ πλῆθος εἰπεῖν, δι᾽ ὧν κατέπληξεν ἅπαντας, ὁπόσοι τῷ αὐτοῦ θεαρέστῳ προσεῖχον βίῳ, κἂν εἰ λίαν εἶεν περὶ τὸ θαυμάζειν ἀργότεροι· πᾶσαν μὲν γὰρ ἀρετὴν ἐφιλοτιμεῖτο κατορθοῦν, ὡς εἴ τις ἕτερος μίαν μόνην, πάσῃ δὲ ἀσκήσει τὸ πρωτεῖον ἔχειν ἁπάντων, ὥσπερ τις ἀγαθὸς δρομεὺς ἐπὶ τὸ βραβεῖον σπεύδων τῆς κατὰ πάντων νίκης τῶν ἀνταγωνιζομένων καὶ τῷ ἀγνωνοθέτῃ Χριστῷ ἀρέσαι, παρ᾽ οὗ καὶ τῶν ἀγώνων ἤλπιζε τοὺς ἀξίους στεφάνους ἀπολαβεῖν.

[15] [Oboedientia.] Γίνεται τοίνυν αὐτῷ τοιούτου σταδίου ἀρχὴ καὶ προοίμιον ἀνυπέρβλητος ὑπακοή, δι᾽ ἧς πᾶσα τοῖς τὸν μονήρη βίον μετερχομένοις κατορθοῦσθαι εἴωθεν ἀρετή· καὶ ἀγαθοῦ τυχὼν τοῦ χειραγωγοῦντος πρὸς τοὺς ἀγῶνας, ἀγαθὸς γίνεται μαθητής, ὡς εἰς θαῦμα τρέψαι τῇ πρὸς τὰ καλὰ σπουδῇ τὸν διδάσκαλον. Ὥραις μὲν γὰρ δύο καὶ δέκα τὴν ἡμέραν εἰώθασιν μετρεῖν ἄνθρωποι. [Hymnis Deum singulis horis] δὲ καθ᾽ ἑκάστην ὥραν ὥσπερ τινὸς ἡμέρας ἀρχόμενος μακροὺς καὶ συντόνους ὕμνους ἀνετίθει Θεῷ, οὓς εὐχαὶ διεδέχοντο, μικροῦ τοὺς ἐπιόντας ὡριαίους ὕμνους καταλαμβάνουσαι, ὃς ἐπ᾽ αὐτῷ πληροῦσθαι τὸ Δαβιτικὸν ἀληθῶς τῇ γλώσσῃ μελετῶντα ὅλην τὴν ἡμέραν τὸν θεῖον ἔπαινον. Δωδεκάκις τοίνυν τῆς ἡμέρας τὴν πρὸς Θεὸν πεποιημένος παράστασιν οὐδὲ νυκτὸς ἠμέλει τῷ αὐτῷ κεχρῆσθαι ἐπιτηδεύματι, ἀλλ᾽ ἅμα τε νὺξ κατελάμβανε καὶ τοὺς ἡμερινοὺς οἱ νυκτερινοὶ διεδέχοντο ὕμνους· ἑκάστης δὲ ὥρας κἀνταῦθα ἴδιος ὕμνος ἠφόριστο καὶ ἐπὶ τούτῳ εὐχή, [diu noctuque laudat;] ὡς μικροῦ δεῖν ἄϋπνον τὸν ἄνδρα διατελεῖν παννύχῳ στάσει τὰς συντόνους ἐκείνας καὶ ἀγγέλους αὐτοὺς καταπληττούσας προσευχάς, αἷς ἐπεζεύγνυ καὶ τοὺς μετὰ πάντων κοινῇ τῶν ἀδελφῶν περί τε τοὺς ἀγρύπνους ὄρθρους καὶ τὰς λοιπὰς κανονικὰς διατυπώσεις θεαρέστους ἀγῶνας.

[16] [omnium virtutum studiosus,] Καί μοι ἀπιστείτω μηδεὶς δυσχερῆ πρὸς πίστιν διηγουμένῳ πράγματα, πρὶν ἂν τῆς ἐκείνου φύσεώς τε καὶ σπουδῆς διὰ τῶν ἀκριβῶς τοὺς αὐτοῦ ἐπισταμένων ἀγῶνας τὴν πίστιν ἀνενδοίαστον λάβοι· ἐμὲ γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον ἔχει τὸ ἀναμφίβολον, ἐφ᾽ ὅσον καὶ πίστις ἀσφαλὴς τῶν αὐτοῦ παρὰ τῶν σὺν αὐτῷ μοι προσγέγονεν· νηστεία γὰρ καὶ ἐγκράτεια καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν θεῖος ἐσμός, αἷς τὸ μονῆρες κατακοσμεῖσθαι εἴωθε σχῆμα καὶ ἀγγέλους τοὺς ἀνθρώπους ἀποτελεῖν, ἐπὶ τοσοῦτον αὐτῷ διεσπουδάζετο, ὡς μηδὲ τὸ σμικρότατον παραλειφθῆναι δοκεῖν, ἀλλ᾽ ἡγεῖσθαι ζημίαν τὴν μεγίστην, εἴ τι τῶν μεγάλων ἐκείνων καὶ ᾀδομένων περὶ ταῦτα λαμπρῶν παρελείφθη τοῖς ἐκείνου ἀγῶσιν· εἰ γάρ που εἶδος ἀκήκοεν ἀρετῆς, τοῦτο μετέρχεσθαι ἐφιλοτιμεῖτο πάσῃ σπουδῇ· καὶ τοὺς μὲν παλαιοὺς ἐζήλου, τοὺς δὲ νῦν τοῦ χρόνου ὑπερελαύνειν ἔσπευδεν καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἄγγελος ἐξ ἀνθρώπου ἐν οὐ μακρῷ τῷ χρόνῳ τοῖς πολλοῖς ἐδόκει, τῇ προορατικῇ τῆς διανοίας λεπτότητι καταπλήττων τοὺς συμπαρόντας. Τῶν γὰρ τοιούτων ἀγώνων καρπὸς τὰ μυρία τῶν παρὰ Θεοῦ αὐτῷ δεδωρημένων θαύματα δείκνυται θάλλων, ἅπερ μοι καθεξῆς εἰρήσεται καὶ αὖθις ἁπλοῖς διηγήμασι, τὸ ποικίλον ἐκφυγόντι τοῦ λόγου.

[17] [labori manuum incumbit;] Σπουδαῖος ἦν μέγας οὗτος τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος οὐ μόνον περὶ τὴν πνευματικὴν ἀλλὰ δὴ [supra lin. A.] καὶ περὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν διακονίαν καὶ ἐπειδὴ τὸ ἀποστολικὸν διεγίνωσκε λόγιον, τὸν ἔργου ἀργὸν μηδ᾽ ἐσθίειν κελεῦον, οὐκ ἄλλῃ τέχνῃ ἀλλ᾽ αὐτῇ τῇ τοῦ ἀποστόλου ἑαυτὸν ἐπιδίδωσιν, ἵν᾽ εἰ καί τις τῆς προσευχῆς ὑπολείποιτο χρόνος, τοῦτον ἀναλίσκοι τῇ ἐργασίᾳ· καὶ δὴ τοῖς ἐπὶ τούτῳ τεταγμένοις καταλεγεὶς σμῖλάν τε κατεῖχεν καὶ δέρματα ἔρραπτεν προθύμῳ ψυχῇ, τοὺς ἀδελφικοὺς ὑποδύων πόδας τῇ οἰκείᾳ τῶν χειρῶν ἐργασίᾳ· καὶ μὲν τοῦ σώματος ἐπιτήδευσις εὐφυΐᾳ κεκερασμένη καὶ ὑπακοῇ πᾶσι ποθητὸν διεδείκνυ τὸν ὑπηρέτην. [2 Thess. 3, 10.]

[18] [orans suavem spargit odorem.] δὲ τῆς ψυχῆς πνευματοφόρος ἐνέργεια θαυμάσιόν τινα παρεδείκνυ τοῖς συνεργάταις τὸν ἄνδρα· ὁπόταν γὰρ περὶ τὰς ὡριαίας εὐχὰς καθ᾽ ἑκάστην προσωμίλει Θεῷ, εὐωδίας πλείστης ἐπληροῦτο οἶκος, καθ᾽ ὃν εἰργάζετο καὶ τοιαύτης ἧς οὐδὲν κατὰ τὸν βίον ἐδόκει κατάλληλον. ὡς δ᾽ ἠπόρουν τὸν τρόπον οἱ συμπαρόντες, ἐπιμελῶς τοῦ γιγνομένου κατεστοχάζοντο καὶ ἐπεὶ ἅμα τῇ εὐωδίᾳ τὸν μακάριον ἑώρων Κωνσταντῖνον ἐπὶ τὴν εὐχὴν ἐξιόντα καὶ καταμόνας Θεῷ ἐντυγχάνοντα, συνῆκαν μὴ ἄλλην εἶναι τὴν τοῦ πράγματος αἰτίαν ἀλλ᾽ τῆς ἄνωθεν περὶ αὐτὸν θείας τοῦ πνεύματος χάριτος ἐπιφοίτησιν, ὡς ἐντεῦθεν δόξαν μὲν ὑπὲρ αὐτοῦ προσάγειν Θεῷ τῷ δοξάζοντι τοὺς αὐτὸν δοξάζοντας, ἔργον δὲ ποιεῖσθαι τὸ κεκλιμέναις ταῖς κεφαλαῖς προπέμπειν ἐπὶ τὰς εὐχὰς τὸν μακάριον δέεσθαί τε τὴν αὐτῶν ἑκάστοτε ποιεῖσθαι μνήμην. [1 Reg. 2, 30.] Τοιούτοις γὰρ τοσοῦτον ἠγαπημένος τὸν ἠγαπηκότα Χριστὸς ἐκ νέου τοῖς θαύμασιν ἐχαρίτωσεν· διόπερ ἔτι μᾶλλον καὶ μᾶλλον προέκοπτεν ἐποικοδομῶν ἀεὶ ταῖς ἀρεταῖς ἀρετὰς καὶ τὸ σῶμα νεκρῶν οὐ μόνον νηστείᾳ ἀλλὰ δὴ καὶ ἀγρυπνίᾳ, [Ieiunia et vigiliae;] πολλὴν ἔκπληξιν τοῖς ἐνωτιζομένοις παρεχούσῃ [παρέχουσαν A.] . ἐφ᾽ ἓξ γὰρ ὅλους ἐνιαυτοὺς νύκτα ἑκάστην μετὰ τὸ διυπνισθῆναι τοὺς ἀδελφοὺς περὶ τὸν εὐκτήριον εἰσερχόμενος οἶκον τῆς ἀδιαλείπτου ἀναγνώσεως εἴχετο· τῷ δὲ πάντα εἰδότι μόνῳ τὴν τοιαύτην ἀρετὴν εἰδέναι ἀνατιθεὶς τῶν ἀδελφῶν ἔσπευδε κρύπτειν, τὸ ἀφιλότιμον ἐντεῦθεν πραγματευόμενος· διόπερ ἅμα τῇ ὀρθρίῳ κλήσει πρὸς τὴν ἐκκλησίαν τῶν ἀδελφῶν εἰσερχομένων, αὐτὸς ἐξῄει τοῦ ναοῦ τῶν πυλῶν ἀγνωστὶ καὶ ἀνθυποστρέφων συνεισῄει πάλιν τοῖς ἀδελφοῖς καὶ οὕτω τὴν κοινὴν πρὸς Θεὸν ἐποιεῖτο δοξολογίαν, [statio nocturna.] ὡς παννύχιον εἶναι τὴν στάσιν αὐτῷ, πῇ μὲν τὰς ὡριαίας εὐχάς, πῇ δὲ τὰς ἐπ᾽ αὐταῖς ἀναγνώσεις ἐχομένας ἐπιτελοῦντι καὶ τὸν συνήθη κανόνα.

[19] [Ecclesiae fores,] Παράδοξον δέ τι κἀνταῦθα γίνεται, εἰ καὶ τοῖς ἐπίκουρον ἔχουσι τὸ τοῦ Θεοῦ παντοδύναμον τελεσθῆναι οὐκ ἄπιστον. Ἐλθόντι γάρ ποτε νυκτὸς τῷ μεγάλῳ τούτῳ ἀγωνιστῇ παρὰ τὸν θεῖον νεὼν τὴν συνήθη Θεῷ προσευχὴν ἐκτελέσαι ἰδίᾳ, κεκλεισμένων τε τῶν βασιλικῶν λεγομένων πυλῶν, οἷα εἰκὸς τὸν ἐκκλησιαρχοῦντα τῆς ἀσφαλείας ἐπιμελεῖσθαι, θεῖος ὥσπερ ἔρως ἀνῆπτε τὸν ὅσιον εἴσω τοῦ ναοῦ τὴν προσευχὴν ποιεῖσθαι, τῷ θερμῷ τάχα τῆς πίστεως οἰόμενον τῷ πλησιαιτέρῳ τόπῳ τῶν ἱερῶν ἀδύτων πλουσιωτέραν τὴν χάριν τῆς διὰ προσευχῆς Θεῷ τελεῖν οἰκειώσεως. Τί οὖν πιστὸς θεράπων; παρρησιάζεται πρὸς τὸν δεσπότην· ἐκφαίνει καὶ λόγῳ τῷ εἰδότι καὶ πρὸ τοῦ λόγου τὴν ἐγκάρδιον ἔφεσιν· αἰτεῖται τὴν εἴσοδον τοῦ νεώ· &ldquogr;Δέσποτα (φησίν) τῇ σῇ ἀναστάσει τὰς τοῦ τάφου σφραγῖδας μὴ λυμηνάμενος, τοῖς σοῖς ἁγίοις μαθηταῖς θυρῶν κεκλεισμένων ὀφθεὶς ὡς ἠβουλήθης, [orante Constantino,] ἄνοιξον κἀμοὶ τοῦ ναοῦ σου τὰς πύλας ἁμαρτωλῷ ἀνδρὶ καὶ οὐδενὸς ἀξίῳ, πλὴν θαρροῦντί γε πίστει τῇ σῇ παντοδυνάμῳ βουλῇ· οὐδὲν γὰρ σοῦ βουλομένου τὸ ἀνθιστάμενον· ἐντεῦθεν δέ μοι πίστιν ἐνθείης, ὅτιπερ οὐδὲ τὰς πύλας μοι τῆς σῆς βασιλείας ἀποκλείσεις, θαρρεῖν δὲ παρασκευάσεις τῶν ἐλπίδων με μὴ διαψευσθῆναι τῆς σωτηρίας.&rdquogr; Ταῦτα μὲν μακάριος δάκρυσι πλυνόμενος ηὔχετο· δὲ τῶν ἐπικαλουμένων αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ ἐγγὺς καὶ τῆς αὐτῶν εἰσακούων δεήσεως εὐθὺ τὰς πύλας αὐτῷ ἠνεῳγμένας ἐπιδείκνυσιν. [Psalm. 144, 18, 19.] δ᾽ ἀτενίσας ἐκπλήξεως τε μεστὸς γίνεται καὶ χαρᾶς, [miraculo reserantur.] ὁμοῦ δὲ εἰσῄει περιχαρῶς καὶ τῶν συνήθων ἀπήρχετο προσευχῶν. Μέση δὲ νυκτὸς ὥρα καὶ ὑποστρέφειν ἔδει τῆς προσευχῆς τὸν μακάριον. Καὶ μὲν ὑπενόστει, αἱ δὲ πύλαι τῆς προτέρας εἴχοντο ἀσφαλείας εἰς ἑαυτάς τε συνελθοῦσαι καὶ τὸ φρουρεῖν τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον τοῦ Θεοῦ ναόν, ὥσπερ δὴ παρά γε τοῦ ἐπιμελητοῦ τῆς ἐκκλησίας ἐτετάχατο, ἀπαραποιήτως ἐνδεικνύμεναι. Καὶ οὐχ ἅπαξ (φησίν) ἀλλὰ καὶ πολλάκις τοῦ τοιούτου θεάματος τετυχηκέναι τὸν ἄνδρα πολλοὶ τῶν εὖ τὰ ἐκείνου μᾶλλον εἰδότων τὸ βέβαιον ἐκμαρτύρονται. Καὶ τί θαυμαστόν, εἰ μαθηταῖς ποτε πύλας τῆς φρουρᾶς διανοίξας κἀνταῦθα τῷ αὐτῷ ἐπιτηδεύματι χρώμενος τῶν φοβουμένων αὐτὸν ἐκτελεῖν κελεύει τὸ βούλημα; εἴωθε γὰρ ἀεὶ τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις πιστούμενος θαύματα καθ᾽ ἑκάστην γενεὰν ἐκτελεῖν τὰ τεράστια. [Act. 5, 19, Psalm. 144, 19.]

[20] [Singulorum fratrum mores perspectos habet.] Τίς οὖν τὰ τοιαῦτα ἐνωτιζόμενος οὐ θαυμάσει τὸν ἄνδρα τῆς καρτερίας, οὐκ ἐκπλαγείη τοῦ πρὸς Θεὸν πόθου τὸ διάπυρον καὶ ἀγαπήσοι μὲν τοὺς ἀγῶνας, ἀσπάσηται δὲ τὸ θεάρεστον τοῦτο καὶ ἰσάγγελον ἐπιτήδευμα; Τίς δ᾽ οὐ δοίη δόξαν τῷ ἐξ ἀνθρώπων ἐκτελοῦντι ἀγγέλους τοὺς οὕτως αὐτῷ θερμῇ τῇ ψυχῇ προσδραμόντας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἐλπίδος ὅλους ἑαυτοὺς ἀναρτήσαντας; ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ αὐτῷ τῆς προγνώσεως ἐχύθη χάρις τοῖς χείλεσιν ὡς καθ᾽ ἕνα τοὺς ἐν τῇ μονῇ ἀδελφοὺς ἀναγνωρίζειν ὁποῖος εἴη ἕκαστος δι᾽ αἰνιγμάτων τὸν βίον· ἐδόκει γὰρ ὁρᾶν ὡσεὶ κηρία μέλιτος τῶν ἀδελφῶν ἕκαστον οἰκοδομοῦντα κατά τινα τόπον τοῦ ναοῦ καὶ τοὺς μὲν αὔξοντας τὸ ἔργον τῇ οἰκείᾳ σπουδῇ, τοὺς δ᾽ ἐλαττουμένους δι᾽ ἀμελείας· καὶ ἦν ἀληθῶς τοῦ παραδείγματος θέα τῶν τε σπουδαίων καὶ τῶν ἀμελεστέρων ὑποδεικνῦσα τὰ ἔργα τῷ σκοπεῖν ἐθέλοντι τῶν ἐκεῖσε μοναζόντων τὸν βίον. Ταύτην δὲ τὴν ὄψιν τῷ καθηγουμένῳ ἀνατιθεὶς μηδενὶ μὲν εἰπεῖν τὴν θέαν ἐκελεύετο, Θεῷ δὲ τὴν εὐχαριστίαν ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἀναπέμπειν χάριτος· οὐ γὰρ ὄναρ ἀλλ᾽ οἷον ὕπαρ (ὃ καὶ μᾶλλον ἔχει πλέον τὸ θαῦμα) παρεδείκνυτο τὴν θέαν, ὑπερελάσας οἶμαι τοῖς τοιούτοις χαρίσμασι πολλούς, οἳ τὸ διάσημον περὶ τὴν τοιαύτην χάριν ἐδέξαντο.

[21] [Eremi petendi desiderium] Ἐντεῦθεν ἔρως αὐτῷ τῆς ἐπ᾽ ἐρήμῳ ἡσυχίας προσγίνεται· καὶ ἦν μεριζόμενος τὴν διάνοιαν τῷ μὲν μὴ ἀποστῆναι τοῦ σταδίου καθὸ τῶν ἀγωνισμάτων ἀπήρξατο, τῷ δὲ ὅλον γενέσθαι Θεοῦ, πάσης ὑλικῆς καὶ προσπαθείας καὶ μνήμης ἔξω γενόμενον, καὶ εἴ γε δυνατὸν ἦν γυμνῇ τῇ ψυχῇ τὴν πρὸς Θεὸν ποιεῖσθαι καὶ ζῶντα ἔτι ἀνάστασιν, τὸν Ἡλιοῦ καὶ Ἰωάννου ζηλοῦντα βίον· καὶ τῷ μὲν καθηγουμένῳ τὰς τῶν ἄλλων λογισμῶν ἐξηγόρευε γενέσεις, ταύτην δὲ κρύπτειν ἔκρινε, μόνην ἀπόπειραν ἐθέλων λαβεῖν τῆς περὶ τὴν αὐτοῦ γνώμην τοῦ Θεοῦ εὐδοκίας, ὡς, εἴ γε βούλοιτο τὸν οἰκεῖον θεράποντα τοῦ πόθου τυχεῖν, τὸν καθηγεμόνα κινήσοι πρῶτον αὐτῷ τὸν περὶ ἡσυχίας ποιήσασθαι λόγον. Οὕτως οὖν τῷ πράγματι τοῦ μακαρίου διατεθέντος, φθάνει τὴν θεάρεστον γνώμην τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ἐκτελῶν Θεός· καὶ μὲν ἐξαγορεύων τοὺς λογισμοὺς ἐξῄτει περὶ αὐτῶν φιλοσοφεῖν τὸν διδάσκαλον, δὲ τὸ παρὸν ἀφεὶς περὶ ἡσυχίας τῷ μαθητῇ λόγους ἐκίνει, τάχα μηδὲ βουλόμενος, [Deo acceptum] ὡς αὐτὸς μετὰ τὸ λαλῆσαι διηγεῖτο τὸ πάθος, ὅτι γε ἐφ᾽ ἕτερα τοῦ λόγου προἳέναι βουλομένῳ ἀβούλητος περὶ ἡσυχίας αὐτῷ λόγος ἀνεκινεῖτο, ὡς οὐ μεῖον τοῦ περὶ τὸν μαθητὴν ὑπάρχειν τὸ περὶ τὸν διδάσκαλον θαῦμα. [Psalm. 144, 19.] Πλήρης οὖν τῆς περὶ τὴν ἡσυχίαν τυγχάνων 〈ἐλπίδος [supplet Ed. Kurtz.] μαθὼν δὲ καὶ τὴν θείαν περὶ τοῦτο βούλησιν ἐκ τῆς τοῦ καθηγεμόνος κινήσεως ἀκόρεστός τε ὢν περὶ τὸ τοῦ ποθουμένου δεσπότου εὐάρεστον, ἐκαραδόκει καὶ θεόθεν δέξασθαι κέλευσιν σαφῶς αὐτὸν τὴν ἐπὶ τὴν ἔρημον ἀποστέλλουσαν ἔξοδον.

[22] [voce caelitus emissa comprobatur.] Φθάνει γοῦν τοῦ πιστοῦ δούλου ἐκείνου φιλάνθρωπος κύριος καὶ Παῦλόν ποτε οὐρανόθεν καλέσας καὶ πληροῖ αὐτοῦ καὶ τὸ νῦν θέλημα καὶ οὐρανίᾳ καλεῖ τῇ φωνῇ καὶ παρακελεύεται τὴν ἐν τοῖς ὄρεσιν ἔξοδον, ἐν οἷς αὐτὸν θεραπεύοντα ἕξειν χειραγωγὸν καὶ τῶν ἀγώνων συλλήπτορα· καὶ μὲν ἄνωθεν ἐνεχθεῖσα τῷ μακαρίῳ φωνὴ τοιαύτην εἶχε τὴν δύναμιν, αὐτὸς δὲ τὸ τῆς ὑποταγῆς διαφυλάττων ἀκέραιον, γνώμῃ τοῦ καθηγεμόνος τὴν ἐπ᾽ ἐρημίας ἔξοδον ποιήσασθαι ἔσπευδεν· ᾧ καὶ προσελθὼν τῆς ἐφέσεως τυχεῖν παρεκάλει, εἰ καὶ μὴ τὴν θείαν ὀμφὴν ἐμφανίζειν ἐβούλετο. δὲ ἀνεβάλλετο καὶ τὴν ἀπὸ τῆς μονῆς αὐτῷ ἔξοδον οὐ συνεχώρει· καὶ μὲν πολλάκις ᾐτεῖτο καὶ λιπαρῶς ἐπέκειτο λαβεῖν τῆς ἐξόδου εὐχήν, [Obsistente primum hegumeno,] τὴν ἐπὶ δύο καὶ δέκα χρόνους ἐν τῇ μονῇ παραμονὴν μετὰ τῆς τοιαύτης ἐφέσεως εἰς δυσώπησιν προβαλλόμενος, δὲ ζημίαν ἡγούμενος, εἰ τοιοῦτον ἀστέρα τοῦ οἰκείου κόσμου ἀπομερίσοι σφοδρότερον εἴχετο τῆς ἀναβολῆς· τέλος θεία χάρις ὡς ἔοικε τὸ στάδιον ἑκατέρων ἐπισκεψαμένη τῶν λογισμῶν, τὴν μὲν νίκην βραβεύει τῷ μαθητῇ, ποιεῖ δὲ καὶ ἄκοντα τὴν ἧτταν λαβεῖν τὸν διδάσκαλον, [secedit] ἵν᾽ μὲν σὺν εὐλογίᾳ τοῦ καθηγεμόνος πρὸς τοὺς ἐν ἐρήμοις ἀγῶνας ἀποφοιτήσῃ, δὲ τὴν ἑκούσιον μὴ θρηνήσῃ ζημίαν τοῦ τηλικούτου καλοῦ. Εἶτα μὲν προτρέπεται μὴ δόξας τοῦτο ποιεῖν, δὲ τοῦ ποθουμένου τυχὼν συντάσσεται μὲν τοῖς ἀδελφοῖς, ἄπεισι δὲ ὥσπερ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν προπεμπόμενος.

[23] [in montem Olympum.] Ὡς δὲ τῆς ἀναχωρήσεως ᾔσθετο τοῦ μακαρίου καθηγεμὼν ὠλοφύρετο μὲν τὴν διάζευξιν, ἐθαύμαζε δὲ ὅπως ἀβουλήτως ἔχων περὶ τὴν πρᾶξιν τὴν προτροπὴν ἐποιήσατο· διὸ καὶ θεῖον ἡγησάμενος βούλημα τὸ γεγονὸς εὐχαρίστει τῷ τοιαύταις ἀρεταῖς καὶ χάρισι τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα στεφανώσαντι. Ἀλλ᾽ ἐκεῖνον μὲν Ὄλυμπος ὑποδέχεται πολλοῖς ἀρετῆς ἀγῶσι καὶ νηστείᾳ μικροῦ καὶ τὸ ἄσαρκον ἐν αὐτῷ δεικνυούσῃ τῇ τῆς ἀσιτίας ὑπερβολῇ τὸν θαυμάσιον ἐκεῖνον διανύοντα βίον, ὡς εἰς κόσμον καὶ μεγαλαύχημα τῆς ἑαυτοῦ [ita A; ἑαυτῶν?] μονῆς τοὺς ἐν αὐτῇ ἅπαντας κεκτῆσθαι τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ἐνωτιζομένους πολιτείαν· ἀλλ᾽ ἐπειδή, ὥσπερ εἴωθεν οὐκ οἶδ᾽ ὅπως καὶ τῇ πνευματικῇ τάξει παρεισδύεσθαι τὰ φαῦλα οὐδὲν ἧττον τῆς κοσμικῆς πολιτείας, καὶ τοῦ Θεοῦ μερὶς διατίθεσθαι συναρπάζεται, τοῦτο δὴ ἄρα τοῦ βασκαίνοντος ἀεὶ τοῖς καλοῖς ἐπιχείρημα, λοιπὸν ἀμείβεται τῆς Φλουβουτινῶν μονῆς καθηγούμενος· καὶ μὲν καταλαμβάνει τὴν βασιλεύουσαν, [A novo hegumeno] δὲ τὴν τῆς μονῆς ἐπιστασίαν πιστεύεται, ἀνήρ τ᾽ ἄλλα μὲν ἴσως οὐ φαῦλος, τὸ δ᾽ἐπίστασθαι τὴν τῶν ποιμαινομένων ἑκάστου ἀρετὴν τέως ἀπείραστος· ὃς τὴν τοῦ μακαρίου πρὸς τὴν ἡσυχίαν ἔξοδον ἀκούσας καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς διάσημον ἐποφθαλμίσας πειρασμὸν ἐπιτίθησι τῇ μακαρίᾳ ἐκείνῃ καὶ τοῦ πάλαι Ἰὼβ κατὰ τὸ ἐν πᾶσιν ἄμεμπτον ἐφαμίλλῳ ψυχῇ, εἴτε τι [ἤτέτι A.] τοῦ θείου περὶ τὸν γενναῖον οἰκονομοῦντος εἰς δοκίμιον ἀρετῆς εἰτ᾽ ἐπὶ πλειόνων ὑποθέσει στεφάνων, οὐδὲ διαβόλου λειπόμενον· καὶ γάρ τις ἦν τῶν πρὸς γένους Ἑβραίων τὴν συσκευὴν ὑποθέμενος, ὡς ἂν τῷ περιυβρισθῆναι τῇ πατρῴᾳ πλάνῃ παλινδρομήσῃ· τοῦτο γὰρ πολλάκις Ἑβραίοις κατὰ τοῦ μακαρίου διεσπούδαστο. [ad monasterium reduci iussus,] Ἀποστέλλει δ᾽ οὖν ὅμως τοὺς ἄξοντας ὡς φυγάδα τὸν ἀγωνιστήν· καὶ δὴ τὸν Ὄλυμπον καταλαβόντες καὶ τῷ καταγωγίῳ τοῦ μακαρίου ἐπιστάντες συναρπάζουσιν τοῦτον ἀθρόοι καὶ πρὸς τὸν ἡγεμόνα ἐκεῖνον ἄγουσιν.

[24] [velutis fugitivu vinculis constringitur.] δ᾽ οὐ μελλήσας [corr., prius μελήσας A.] (τῷ γὰρ πάθει κεκρατημένος ὑπὸ τὴν πτέρναν τότε τὸν νοῦν ὡς ἔοικεν ἐπεσύρετο· διὸ καὶ τῆς σατανικῆς ταύτης ὄργανον ὑπῆρξε κινήσεως, οἷς ἐχρῆν αἰδεσθῆναι τὴν οὕτω διαβόητον ἀρετήν) καθείργει τοῦτον ἐν καταδίκῃ καὶ πολλοῖς ἀρετῇ προκείμενος ἡσυχίας εἰκὼν ὡς κακοῦργος καὶ φυγὰς ἀδίκῳ δίκῃ κατεδικάζετο· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ὥσπερ καὶ αὖθις τῷ θυμῷ χαριζόμενος καὶ πέδαις σιδηραῖς τοὺς ἁγίους ἐκείνους οἷς καὶ ὄφεις νοητοὶ καὶ σκορπίοι κατεπατοῦντο, ἀσφαλίζεται πόδας. [Luc. 10, 19.] δὲ σὺν εὐχαριστίᾳ πάντα δεχόμενος χάριν ἔλεγεν ὀφείλειν τοῖς οὕτω πρὸς αὐτὸν διατεθεῖσιν δυοῖν ἕνεκεν, τῆς τε περὶ αὐτὸν ἐνταῦθα δόξης, πολλάκις εἴωθε τῇ ἀρετῇ τῶν ἀγωνιζομένων λυμαίνεσθαι, συστελλομένης καὶ στεφάνων αὐτῷ ποριζομένων, οἷς ὑπὲρ ἀρετῆς ἐναθλεῖν ἠξιώθη· καὶ τοῦ δεσπότου Χριστοῦ τῶν ἀδίκων δεσμῶν κοινωνὸς ἐν οὐ καιρῷ μὲν δοκεῖν ὅμως εὐκαίρως ἐγένετο.

[25] [Hegumenum rei paenitet.] Ἐπεὶ δὲ λωφῆσαν τὸ πάθος τὸν ἡγεμόνα ἐκεῖνον κατέλιπεν, μᾶλλον σατανικὴ προσβολὴ τῆς προσδοκίας ἠστόχησε τῇ τοῦ μακαρίου ἐν τῷ πάσχειν εὐχαριστίᾳ, εἰς ἑαυτόν τ᾽ ἐγεγόνει τὸ τῆς πράξεως ἀπᾷδον αἰσθόμενος καὶ ἀπολύει μὲν τῶν σιδηρέων δεσμῶν, ἐξάγει δὲ καὶ τῆς τῶν καταδίκων εἱρκτῆς· καὶ ὥσπερ ἀπὸ ἐκστάσεως ἐπανελθὼν ἱκέτης ἐλεεινὸς τῷ μακαρίῳ καθίσταται καὶ τὴν ἁμαρτίαν ἐξαγορεύων ᾖτει συγγνώμην λαβεῖν καὶ εἴ τι ταύτῃ παρέποιτο ἐπιτίμιον. δὲ μέγας Κωνσταντῖνος κἀν τούτῳ τὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἠγαπημένον μιμησάμενος δεσπότην Χριστόν, ὑπερεύχεσθαι μᾶλλον ἔφησε τῶν μισθῶν αὐτῷ προξένους γεγενημένων καὶ μὴ στῆναι τὴν ἁμαρτίαν, οἷς ἀγνοοῦντες διεπράξαντο· ἄλλοις τε πλείστοις τὸν ἱκέτην παραμυθησάμενος ἔπεισε θαρρεῖν, ὡς καὶ τοῦ πταίσματος ἀπολυθείη καὶ εἰς τὸ ἑξῆς καθαρὰν τὴν συνείδησιν ἕξοι, [Constantinus aliquot annis in monasterio degit.] συνεπειλημμένου αὐτῷ ταῖς εὐχαῖς καὶ τὸ ἀμνησίκακον Θεῷ προβαλλομένου τοῦ πεπονθότος. Χρόνους δέ τινας ἐνδιατρίψας τῇ Φλουβουτῇ καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ μονάζοντας τῇ ὑπερβολῇ καταπλήξας τῆς τε νηστείας καὶ τῶν ἄλλων ἀγώνων, μᾶλλον δὲ ἀρετῆς οὐ τῆς τυχούσης ὑπογραμμὸν τὸν ἑαυτοῦ βίον ἐκεῖσε καταλιπών, ἀγώνων πάλιν ἑτέρων ἀπάρχεται.

[26] [Iubente S. Spyridone] Ποτὲ γὰρ κατὰ τὴν ὥραν τῆς προσευχῆς ἐκ δεξιῶν ἔχοντι σεβάσμιον εἰκόνα τοῦ μεγάλου ἐκείνου Σπυρίδωνος [De S. Spyridone breviter diximus in Anal. Boll., t. XXVI, p. 239 – 41.] , ὃς τὸν ἰσάγγελον τῶν ἐν Νικαίᾳ τὸ πρότερον ἱερῶν πατέρων ἐκόσμει χορόν, πολλοῖς μὲν κατὰ τοὺς τυράννους χρόνους τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ ἄθλοις, μετέπειτα δὲ καὶ τῇ ἀνυπερβλήτῳ τῶν θαυμάτων ἐνδιαπρέψας χάριτι· οὗτος οὖν διὰ τῆς αὐτοῦ εἰκόνος ἐδόκει προσομιλεῖν τῷ μακαρίῳ κατὰ τὴν προσευχήν· &ldquogr;Ἔλαιόν σοι πρόσεστιν ἐκ τῆς ἐρήμου· ἄναψον οὖν [supra lin. A.] μοι τὴν λαμπάδα ἐνταῦθα καὶ τῆς μονῆς ἐξελθὼν τὴν Κύπρον κατάλαβε [κατάλα////βε A.] . κἀγώ σοι προϋπαντήσας ἐκεῖ ἀντιλήψεως ὀρέξω χεῖρα.&rdquogr; Καὶ μὲν φωνὴ οὕτω προῆλθεν τῆς τοῦ μεγάλου Σπυρίδωνος εἰκόνος. δὲ ὥσπερ θείαν κέλευσιν τὴν ἐντολὴν δεξάμενος καὶ μάλιστα τὴν περὶ τοῦ ἐλαίου διάταξιν στοχασάμενος (ἦν γὰρ αὐτῷ ἀληθῶς ἐκ τῆς ἐρημίας ἔλαιον ὑπολειφθέν) τάχος ἀνάψας τὸν λύχνον καὶ καταλιπὼν τὸ λοιπὸν ἑνὶ τῶν ἀδελφῶν ἐπαρύειν καὶ ἐπισκευάζειν τὸ λαμπάδιον προσευξάμενός τε Θεῷ τῆς τοιαύτης χάριν ὀμφῆς, ἐξῄει τῆς πύλης τῆς μονῆς ὅλον ἑαυτὸν περιτειχίσας τῷ τιμίῳ σταυρῷ· καὶ δὴ μικρὸν παρακύψας τοῦ προπυλαίου δέχεται πάλιν θεόθεν τοιαύτην φωνήν· &ldquogr;Ἔξελθε, μὴ φοβοῦ, μετὰ σοῦ χάρις μου.&rdquogr; Ταύτῃ οὖν τῇ φωνῇ καὶ μᾶλλον θαρρήσας μικροῦ καὶ τῆς Παύλου τοῦ οὐρανίου ἀνθρώπου ἠξιωμένος ἐν ταῖς κλήσεσι χάριτος, [in Cyprum proficiscitur.] ᾤχετο τὴν προκειμένην πορείαν σὺν προθυμίᾳ πολλῇ σπεύδων τὴν Κύπρον καταλαβεῖν.

[27] [Myrae in Lycia] Ἐπεὶ δὲ τοῖς Μύροις παρῆν, οὐκ ἀναξίῳ λόγου θαύματι χαριτοῦται. Εἴθιστο μὲν γὰρ τῷ ἀνδρὶ τὰς μὲν λεωφόρους ἐκκλίνειν ἡσυχίας τάχα καὶ τοῦτο χάριν, ἐπὶ δέ γε τὰς ἀτριβεῖς καὶ μονίους [μονίμους A.] μάλιστα ὁδεύειν ὁδούς· καὶ ἢν [ἦν A.] οὕτω χρεών, ἐκεῖθεν πρὸς τὴν Μυραίων ἐκκλησίαν ἐξώδευε προσκυνήσεως χάριν τοῦ μεγάλου ἐν ἀρχιερεῦσι Νικολάου, ὃν διαφερόντως τοῖς θαύμασιν θεία χάρις τετίμηκεν. Κατιόντι τοίνυν αὐτῷ θηρίον ὑπαντιάζει λέων ὠμότατος τοῖς ἀγχοῦ κατοικοῦσι φοβερός τε καὶ διαβόητος. Εἴωθε γὰρ τὸ τοῦ τόπου κατάθερμόν τε καὶ ὑφήλιον [ὕφυλον A.] καὶ τοιούτων εἶναι ζῴων γεννητικόν. [ab occurente sibi leone non laeditur.] δὲ τοῦτον ἰδὼν οἷα κύνα προσεκαλεῖτο· οὐδὲ γὰρ μέχρι καὶ δειλίας μόνης αὐτῷ Θεὸς τὴν ἐκ τοῦ θηρὸς ἐπρυτάνευε σωτηρίαν, ἀλλὰ καὶ δοκεῖν οὐ θηρίον μὲν κύνα δὲ εὐδόκησεν. δὲ θὴρ σαίνειν μὲν προσεποιεῖτο, ὑπεχώρει δὲ μακρὰν καὶ ἀφίστατο τοῦ δικαίου, ἕως ἀπῆν μὲν οὐκέτι βλεπόμενος αὐτῷ· κατελιμπάνετο δὲ τῆς ἀπ᾽ αὐτοῦ βλάβης ἐκ προνοίας Θεοῦ νέος ὡς ἀληθῶς Δανιὴλ ἀπελεύθερος. Οἶδεν γὰρ φυλάττειν ἁγνεία καὶ παρθενία καὶ θηρῶν βλάβης ἀσινεῖς τοὺς κατορθοῦντας καὶ σοβεῖν καὶ θῆρας ὥσπερ αἰδουμένους τοῦ δημιουργοῦ τοὺς θεράποντας. Ὡς δὲ πρόσω τῆς ὁδοῦ γενόμενος εἴς τι χωρίον κατήντησεν, οἱ δὲ ἐπύθοντο τοῦ μακαρίου οἱ οἰκήτορες, ὅπως διῆλθεν τὴν ἐκείνῃ ὁδόν, ἐκπλησσόμενοι τὴν ἐκ τοῦ θηρὸς σωτηρίαν, ἐπεὶ πολλοὺς ἐσίνετο παροδίτας πολλάκις· ὁδ᾽ οὐδὲν ἔλεγεν δεινὸν οὔτε ἰδεῖν οὔτε παθεῖν, περιτυχεῖν δὲ μόνον κυνί, καὶ τούτῳ ἡμέρῳ καὶ τοῖς ὑπαντιάζουσιν εἴκοντι μᾶλλον καὶ παραχωροῦντι τῆς οἰκείας εὐθυπορίας· οἱ δὲ τῆς θείας ἐν τῷ ἀνδρὶ τὴν δύναμιν αἰσθόμενοι χάριτος ἐμακάριζον μὲν τῆς ζωῆς, εὔχεσθαι δὲ τούτοις τὰ ἀγαθὰ ἐποτνιῶντο [ἐποτνιᾶτο A.] , καὶ πολλῷ γε μᾶλλον τῆς ἐκ τοῦ θηρὸς ἐκείνου τοῦ λέοντος ἀπολυτρώσεως, ὡς ἐπιβλαβοῦς μέν, ἀκαταγωνίστου δὲ τοῖς ἐπιχωρίοις τότε τυγχάνοντος.

[28] [Attaliae eum consistere] Καὶ δὴ κατὰ τὴν Ἀττάλειαν γενόμενος πόλιν [Attalia, urbs in Pamphylia ad mare Lycium, nunc Adalia.] , ἧς ἀφορμᾶν εἰώθασιν οἱ πλεῖστοι τῶν εἰς Κύπρον πορευομένων, ἀνδρὶ παρατυγχάνει λίαν τῷ μέρει τῆς καθ᾽ ἡσυχίαν ἀρετῆς ἐνευδοκιμοῦντι κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ· ὃς ἀναθέμενον αὐτῷ τὰ τῆς οἰκείας βουλῆς τὸν μακάριον ἐπέσχε τῆς προθυμίας καὶ σὺν αὐτῷ μὲν ἀνέπεισε μένειν, τῆς δ᾽ ἐπὶ Κύπρον πορείας [περαίας A.] τέως ἀποστῆναι· καὶ γίνεταί τι καὶ νῦν, ὁποῖον τὸ παλαιὸν τῷ τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπῳ λεγομένῳ παρὰ τοῦ προφήτου ἠπατημένῳ, δοκίμιον οἶμαι καὶ ἀρετῆς διδασκάλιον ἐκτὸς τοῦ πάθους· τῷ πράῳ γὰρ χάρις τοῦ νομικοῦ ἀποτόμου διαστέλλεται οὐ δείμασι καὶ ποιναῖς ἀλλὰ πνεύματι ἐπιεικείας τοῖς παρὰ μέλος ἀνακρούουσι τὴν τοῦ βίου κιθάραν μετερχομένη. [3 Reg 13, 11 – 24.] Οὐ γὰρ λέων στέλλεται κατὰ τοῦ θειοτάτου ἀνθρώπου καὶ ὄντως θαυμασίου τὴν ἀρετήν, [S. Spyridon non sinit.] ἀλλ᾽ ὄναρ ἐφίσταται τῆς μονῆς αὐτὸν προοδοποιῆσαι δόξας μέγας Σπυρίδων ἀγγελικῇ τινι δυνάμει φοβῶν καὶ προσονειδίζων δειλίαν καὶ νεμεσῶν τῆς ὀλιγοπιστίας καὶ τῆς ἐπὶ Κύπρον πορείας ἀπάρξασθαι παρορμῶν καὶ μετ᾽ αὐτοῦ παρεῖναι δοκεῖν τὸν κελεύοντα τοῦ πλοῦ σπουδαίως συνεπιλαμβανόμενον.

[29] [Navem conscendit.] Καὶ μὲν θεῖος ἐκεῖνος ὄνειρος τοιαύτης ἠξίου τῆς ὀμφῆς τὸν μακάριον· δὲ μελλήσας [μελήσας A.] οὐδὲν ἑαυτοῦ δὲ μᾶλλον καταγνοὺς τῆς δειλίας καὶ τῆς τέως ἀναβολῆς, ἐπιβάς τινι τῶν εἰωθότων τὴν περαίαν ποιεῖσθαι πλοίων, εἴχετο τοῦ ἐπὶ Κύπρον πλοῦ τῇ ἐλπίδι τῆς ἐπαγγελίας ἀφάψας τὴν σωτηρίαν· ἔνθα καί τι συμβέβηκε λόγου ἄξιον καὶ Θεὸν δι᾽ αὐτοῦ παρασκευάζον δοξάζεσθαι· ἤδη μὲν γὰρ τὸν ἀπόπλουν ποιουμένης τῆς νεὼς καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ναυτῶν ᾗπερ εἴωθε τοῖς τοιοῖσδε πρὸς εὐωχίαν τραπέντων τῷ θάρσει τοῦ αἰσίου πνεύματος καὶ δὴ καὶ οἰνωθέντων σφοδρότερον καὶ τῷ κάρῳ τὸν ὕπνον ἐχόντων θανάτου γείτονα, [Nautis dormientibus navis aqua impletur;] ναῦς ἐπληροῦτο τοῦ ὕδατος, ὀπῆς τινος εἰσαγούσης ἐκεῖνον τὸν ὄλεθρον. δὲ μακάριος τὴν μὲν αἰτίαν ἀγνοῶν, τὸ δ᾽ ὕδωρ ὑπὲρ τὸ μέσον ὁρῶν τῆς νεὼς πλημμυροῦν, διανιστᾶν ἐπειρᾶτο σπουδῇ τοὺς ματαίους ἐκείνους. Οἱ δὲ (καὶ πῶς γὰρ οὔ, ἄνθρωποι κάρῳ τοσούτῳ κατεσχημένοι) οὐδ᾽ ἐπέστρεφον τούτου βοῶντος, ἀλλ᾽ ἦσαν ἐφ᾽ ὥρας τινὰς ὥσπερ τεθνηκότες ἀνακείμενοι καὶ τῆς συμφορᾶς ἀνεπαίσθητοι. Ὡς δ᾽ οὐδὲν ἀνύειν μακάριος οὗτος ἐδόκει, ἐπὶ Θεὸν καταφεύγει τὸν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις θαυματουργοῦντα πολλάκις· καὶ μὲν ηὔχετο τὰς χεῖρας ἀτενεῖς ἐκπετάσας εἰς οὐρανόν· τὸ δ᾽ ὕδωρ οὐδὲν πλέον εἰσῄει, ἀλλὰ δὴ καὶ ἐξιέναι μᾶλλον ἐδόκει, [Constantini precibus periculum avertitur.] καὶ ναῦς ἐκουφίζετο ἄνω καὶ τῆς καθελκούσης εἰς βυθὸν ἠλευθεροῦτο φθορᾶς· ἐπειδὴ γὰρ ἀνένηψάν τινες ἐκείνων μικρὸν καὶ τῇ ἀθρόᾳ πρὸς βυθὸν φορᾷ τοῦ πλοίου περιεσπῶντο, ὡς αὐτίκα δὴ καταδύσοντες, παράδοξον ἑώρων τὴν σωτηρίαν, ὅσον καθειλκύσθε τῆς νεὼς ἐλεγχομένου τὴν ἄνοδον διὰ τῆς ἔτι παρούσης ἐνδιαβρόχου ἐπιφανείας. Οὕτω γὰρ παραδόξου τῆς σωτηρίας γεγενημένης, μετὰ τὸ νῆψαι τοὺς σεσωσμένους δάκρυα, συχνὰ παρ᾽ αὐτῶν καὶ κατάνυξις οὐχ τυχοῦσα προὐβάλλετο [προυβάλετο A.] πρὸς Θεόν, μᾶλλον δὲ εὐχαριστία ἐπὶ τῇ παραδόξῳ διὰ τῆς εὐχῆς τοῦ θαυμασίου τούτου σωτηρίᾳ· τὸ γὰρ ἐντεῦθεν ἐρευνήσαντες καὶ τὴν ὀπὴν κατασφαλισάμενοι ᾗπερ ἦν δυνατὸν εἴχοντο τῆς πορείας τῇ τοῦ ἁγίου μᾶλλον εὐχῇ τοῦ λοιποῦ τοῖς ἄλλοις θαρρήσαντες. Αἰσίου δὲ συνοδεύσαντος πνεύματος γαληνῶς διανύει τὸν πλοῦν καὶ τὴν Κυπρίων καταλαβὼν ἐξῄει τῆς νεώς.

[30] [In Cypro sanctorum Φαινόντων reliquias veneratur,] Ὡς δὲ τῆς νήσου ἐπέβη, συναντᾷ τισι τῶν ἐγχωρίων ἀνδράσι καὶ ᾗπερ εἴθιστο τῷ μακαρίῳ περὶ πνευματικῶν ἀεὶ πυνθάνεσθαι μᾶλλον τῶν ἄλλων τοῦ βίου, μανθάνει τῶν ἐφετῶν τι παρ᾽ ἐκείνων· τὸ δὲ ἦν, ὡς ἔν τινι τόπῳ τῶν ἐγχωρίων δυσεμβόλῳ τε καὶ ἀποκρήμνῳ ἱερὰ κατάκεινται λείψανα ἁγίων (Φαίνοντες [Sunt illi sancti ni vehementer fallimur, οἱ ἅγιοι Φανέντες, de quibus Leontius Machaeras in Chronico. Anal. Boll., t. XXVI, p. 254.] οὗτοι ἐκέκληντο) καὶ ἱερᾶς ἐκεῖσε ψαλμῳδίας ἦχος ἀκούεται καὶ τὸ σέβας τῶν περιοικούντων ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς τοῦ μὲν κινδυνώδους ἐκείνου καταφρονῆσαι κρημνοῦ καὶ πανήγυριν ἄγειν ἀγχοῦ που τῶν ἁγίων, μόνον δὲ τὸν ἐπίσκοπον τῶν ἐκείνῃ ψυχῶν τολμᾶν πλησιάζειν τῇ σορῷ καὶ ἄνωθεν καθέντα τὸ πυρεῖον τοῦ σπηλαίου ἐκείνου τοῦ ἀποκρήμνου τῆς τῶν ἀρωμάτων εὐωδίας μεταδιδόναι. δὲ μακάριος ταῦτ᾽ ἀκηκοὼς μελλήσας οὐδὲν ἄπεισι πρὸς τὴν ἱερὰν ἐκείνην σορὸν οὐδένα λόγον τοῦ κινδύνου ποιούμενος· αἱ γὰρ σπουδαῖαι ψυχαὶ τῶν πνευματικῶν κερδῶν οὐδὲν ἡγοῦνται προὐργιαίτερον, κἂν εἰ δεήσοι παρομαρτεῖν τις καὶ κίνδυνος. Παρὰ δ᾽ οὖν τὸ κρημνῶδες ἐκεῖνο σπήλαιον εἰσδύς, ἤδη κατὰ δυσμῶν ἀπιόντος τοῦ ἡλίου, μέχρις ἕω τοῖς ἱεροῖς ἐκείνοις διανυκτερεύει λειψάνοις ὑμνῳδίᾳ ταῦτα τιμῶν καὶ τῇ ἀμωμήτῳ προσευχῇ ὥσπερ τὴν χάριν τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου χώρου ἐπικοσμῶν.

[31] [quarum partem accipit.] Ἐφέσεως δὲ γίνεται μὴ κενὸς ἐκεῖθεν τῆς τῶν ἁγίων ἀπελθεῖν συνοδίας· τοῦτο δὲ αὐτοῦ λογιζομένου, ὁρᾷ τι τῶν ἱερῶν ἐκείνων λειψάνων ἑνὸς αὐτομάτῳ κινήσει τοῦ συνδέσμου τῶν ἄλλων ἀπορραγὲν καὶ μονονουχὶ τῷ μακαρίῳ γενέσθαι μέρος ἐμφαῖνον καὶ κτῆμα σωτηρίας ἐφόδιον. δὲ θεῖον ἡγησάμενος τὸ ἔργον προσεύχεται μὲν τῷ Θεῷ τῆς χάριτος ἕνεκεν, ἀπευχαριστεῖ δὲ καὶ τοῖς ἁγίοις τῆς φιλοξενίας· καὶ πόθῳ καὶ δάκρυσι πανευλαβῶς τὴν οἰκείαν ἐκτείνας χεῖρα τὸ μερισθὲν ἐκεῖνο (ἀντίχειρ δὲ ἦν τὸ λείψανον) ὑποστειλάμενος εὐφυῶς εἰς ἀνέκλειπτον πίστεως πλοῦτον ἑαυτῷ θησαυρίζει. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὕτως. Τιμῇ δ᾽ οὖν πάσῃ καὶ σεβασμιότητι τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον αὐτοῦ περιθάλποντος δάκτυλον, ἔτυχέ τινα τῶν Κυπρίων μοναχῶν παραβαλεῖν τῷ ἁγίῳ· ὃς τὴν τοῦ λειψάνου εὐπορίαν ἀναμαθὼν ἐβουλεύετο μέρος τι τούτου συλῆσαι· τοσοῦτον γὰρ εἶχε περὶ τοὺς ἁγίους ἐκείνους τῇδε χῶρος τὸ σεβάσμιον. Σκήπτεται τοίνυν πρόφασίν τινα, ἥτις τὸν μακάριον ἐπὶ τὴν πηγὴν ἀπιέναι προὔτρεπε κομίσαι ὕδωρ· καὶ μὲν ἄπεισιν, [Monachi Cyprii pium furtum.] δ᾽ ἱερὸς ἐκεῖνος κλέπτης τὸ εἰωθὸς ἐπιφέρεσθαι τῷ μακαρίῳ σπυρίδιον διερευνησάμενος τόν τε ἱερὸν δάκτυλον ἀνευρὼν ἐπειρᾶτο τούτου μέρος ὀδὰξ ἀφελεῖν· ἔνθα δή τι καὶ παράδοξον γενέσθαι ἦν τῆς τόλμῃ τοῦ μοναχοῦ· ἔδοξε γὰρ τῷ μακαρίῳ παρὰ τὴν πηγὴν ὑδρευομένῳ τὸν ἴδιον ἐκτετμῆσθαι δάκτυλον καὶ ἅμα τῷ πόνῳ φωνῆσαι τὸ πάθος ἀνακαλούμενον, ὡς καὶ αὐτὸν ἐκεῖνον ἀκηκοέναι τὸν φῶρα· ὅπερ εἰς σύμβολον οὐκ ἀπεμφαῖνον τῆς ἀληθείας, μέγας οὕτος ἀνὴρ λογισάμενος ὑποστρέφει τε τάχος καὶ τῆς τόλμης τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον κλέπτην ἐγκαλεῖ· καὶ τὸ ἐπίκλημα ἦν ὅπερ ἐπελάβετο δρᾶν, ὡς εἴη τοῦ λειψάνου κατατολμήσας. δὲ καὶ τὸ δρᾶμα ἐξαγγέλλει καὶ ἀλήθειαν ὑπειληφέναι ἀναδιδάσκει καὶ συγγνώμην τῆς τόλμης αἰτεῖ, τῆς πίστεως χάριν ἐγχειρισθείσης, καὶ τοῦ πράγματος τοῦ ἐν ἀποκρύφῳ τὸν γνώστην θαυμάζει καὶ Θεῷ τῆς χάριτος ταύτης εὐχαριστεῖ, ἧς θεράπων αὐτοῦ κατηξίωται.

[32] Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦθ᾽ οὕτω γέγονε, σύμβουλος γίνεται θερμὸς ἐκεῖνος μοναχὸς τῷ μακαρίῳ ἔν τινι τῶν ἱερῶν μοναστηρίων ἀποθεῖναι τὸ λείψανον, δὴ γνώριμον αὐτῷ, τῆς ὀφειλούσης ἱερᾶς περὶ αὐτὸ θεραπείας τυγχάνον ἐπάξιον. δ᾽ ἐπεὶ πολλάκις παρ᾽ ἐκείνου τοῦτο πράξειν ἠπείγετο [ὑπείγετο A.] , εἴκει τοῖς λόγοις καὶ βουλῆς γίνεται τὸν θησαυρὸν ἐκεῖθεν καταλιπεῖν· ἦν γὰρ αὐτῷ μετὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων καλῶν καὶ τὸ περὶ τὰς εὐεργεσίας ἕτοιμον. Ἐπεὶ δὲ εἰς ἔργον προβῆναι λόγος ἕτοιμος ἦν, φαίνεταί τις αὐτῷ κατ᾽ ὄναρ ὀμφὴ τῆς πράξεως εἴργουσα καὶ τῆς εὐεργεσίας ὀνειδίζουσα καὶ εἰ μὴ τάχος μὴ ἂν ἑαυτοῦ χωρίσαι τὸ δεδωρημένον ἱερὸν ἐκεῖνο λείψανον χειρογραφήσοι, προσαπαιτοῦσα· δὲ ἀποδοῦναι μὲν ἀναίνεται, μὴ ἐκχωρῆσαι δὲ τὸ δῶρον ἑτέρῳ τῳ διισχυρίζετο, ἀλλ᾽ ἐφόδιον μὲν ἔχειν βίου τε παντὸς καὶ τῆς ἐνθάδε ζωῆς. Καὶ οὕτω τῆς ὀμφῆς ἐκείνης, δὴ τῶν ἱερῶν ἑπτὰ μαρτύρων ἐπλήρου τὸν στέφανον, [Martyres septem.] ὡς ἔδοξε τῷ μακαρίῳ τὸ ὄναρ, ἀπαλλαγείσης, ἔμεινεν εὐχαριστῶν μακάριος οὗτος ἄνθρωπος τῆς πρὸς αὐτὸν τοῦ θείου κηδεμονίας καὶ τῆς τῶν αὐτοῦ μαρτύρων πεφιλμένης σὺν αὐτῷ διαγωγῆς τε καὶ συσκηνώσεως. Ἀνήγαγε μὲν καὶ Μωϋσῆς Ἰωσὴφ τὰ ὀστᾶ, τοῦτ᾽ ἐπισκήψαντος ἐκείνου, ἀλλ᾽ ἀκάθαρτον ἐνομοθέτει τὸν ἁπτόμενον νεκροῦ ἄχρις ἑσπέρας μυστηρίῳ τάχα βαθυτέρας ἐχομένῳ τῆς διανοίας· δὲ μέγας οὗτος καὶ τοῦ Μωσέως αὐτοῦ τὸ αἰδέσιμον ἔχων καὶ δωρεᾶς ἀξιοῦται τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου ἀντίχειρος καὶ οὐ νεκρὰν ἀλλὰ ζῶσαν τὴν τοιαύτην μερίδα τῷ πνεύματι περιφέρεται καὶ ἁγιάζει μᾶλλον τὸν ἁπτόμενον τῆς ἐκεῖθεν μεταλαμβάνοντα χάριτος.

[33] [S. Palamonis martyris]Ἐπὶ τούτοις δέχεταί τινα πάλιν θεόθεν φωνήν, καλοῦντος αὐτὸν πρὸς ἑαυτόν τινος ἀνδρὸς Παλάμωνος ἐκείνου, ὃς ἐν ἀσκηταῖς τε καὶ μάρτυσι λαμπρὸς ἀνεδείχθη καὶ οὗ τοὺς ὑπὲρ Χριστοῦ ἄθλους περὶ αὐτὸν τοὺς πιστοὺς ἀνεδίδαξεν ἱστορία [De sancto Palamone deque eius historia nihil reperire contigit ubi sanctorum Cypri monumenta collegimus. Anal. Boll., t. XXVI, p. 161 – 301.] . Οὗτος οὖν τοιοῖσδε λόγοις τῷ μακαρίῳ ἐνεκελεύετο· &ldquogr;Ἔλθε (φησί) παρὰ τὸ ἐμὸν κατάλυμα καὶ θέασαί μου τὸ σκήνωμα· καὶ τρὶς τὸ γόνυ κλίνας τῆς ἁγίας Τριάδος τῇ ἐπικλήσει ἔκτεινόν σου τὴν χεῖρα δειλίας ἐκτός, κἀγὼ σοι ὀρέξω τὴν δεξιάν μου· αὕτη γάρ μοι βουλὴ σέ με ἐνταῦθα λαβεῖν, ἐκεῖ δὲ διακομίσαι, ἐνθ᾽ ἂν εὐδοκία τοῦ προνοοῦντος τὰ σύμπαντα γένηται.&rdquogr; Καὶ τούτων οὖν τῶν λόγων ἐνωτισθεὶς ᾔει σπουδῇ τῇ πάσῃ πρὸς τὸν τοῦ θείου Παλάμωνος ἐπώνυμον ναόν. [ecclesiam petens] Ἐπεὶ δὲ τῆς εἰς αὐτὸν πορείας τὸ ἀγνώριστον εἶχεν, δυσβάτοις περιπίπτει τόποις καὶ ἀκανθώδεσιν, ἄλλο δοκίμιον τῆς οἰκείας οἶμαι σπουδῆς οἷα δοῦλος γνήσιος παρὰ τοῦ φιλοῦντος δεσπότου δεχόμενος· πληγαῖς γὰρ οὐ ταῖς τυχούσαις αὐτούς τε τοὺς πόδας πλήσσεται καὶ τὰς κνήμας μέχρι καὶ αὐτῶν γονάτων, περιπειρομένων αὐτῷ τῶν ἀκανθῶν καὶ τῆς τοῦ τόπου τραχύτητος· Ἰώβιόν τινα [supra lin. A.] πειρασμὸν ἄλλον οἶμαι μικρὸν ἐπιπνεύσαντα δόξαι τῷ τὴν ψυχὴν ἀληθῶς κατὰ τὸν θαυμάσιον ἐκεῖνον τελειωθέντι. [spinis laceratur;]

[34] [a pastore quodam] Ἐπὶ πολὺ δὲ τῆς ταλαιπωρίας ἐκείνης αὐξομένης, μικροῦ ἔξαιμος ταῖς πληγαῖς ἐγεγόνει· ἐπί τινος δὲ πέτρας καθεσθεὶς ἀναλαμβάνει ἑαυτὸν τοῦ ἀγῶνος εὐχαριστῶν τῷ ἀγωνοθέτῃ καὶ μετὰ τοὺς πόνους· καὶ ἀτενίσας μακρόθεν ὁρᾷ τινα παριόντα (ποιμὴν δὲ οὗτος ἐπ᾽ ἐρημίας πρόβατα νέμων) καὶ βουληθεὶς καλέσαι τοῦτον φωνῇ δι᾽ ὀλιγωρίας ἀδυνατεῖ [ἀδυπατεῖ? A.] . Ἀλλ᾽ τοῦ μακαρίου ἐπίκουρος οὐδ᾽ οὕτως καταλιμπάνει τὸν κεκλημένον· ὀπτάνεται δὲ τῷ παριόντι δι᾽ ἑαυτοῦ γενόμενος ἄγγελος καὶ πληροῖ τὸ λεῖπον τοῦ ἐκλιπόντος· &ldquogr;Πορεύου (φησίν), ποιμήν, καὶ μικρὸν προελθὼν θεάσῃ τινὰ μοναχὸν πλανηθέντα μὲν τὴν ὁδὸν ἐπ᾽ ἀνοδίας δὲ ταλαιπωρούμενον· καὶ τοῦτον λαβὼν καὶ ἀνακτησάμενος τῆς ἀθυμίας παραγενέσθαι πρός με ὁδήγησον.&rdquogr; Ταύτην ποιμὴν δέχεται τὴν ἀγγελίαν, ὡς αὐτὸς μετ᾽ ὀλίγον διηγήσατο· τάχος δὲ τὸ κεκελευσμένον τελέσας, εὑρίσκει τὸν μακάριον καὶ ἀνακτᾶται τῆς ἀθυμίας· καὶ λαβόμενος τῆς χειρὸς ἄγει παρὰ τὸν ναὸν τοῦ μεγάλου Παλάμωνος καὶ καταλιπὼν αὐτὸν ἐκεῖσε παρὰ τὴν ἰδίαν ᾤχετο ποίμνην. [ad ecclesiam deducitur,] δὲ μακάριος παρὰ τὸ θεῖον ἐκεῖνο τῶν ἱερῶν [ἐκείνων add. dein del. A.] λειψάνων σκήνωμα εἰσελθὼν καὶ τῇ λάρνακι φόβῳ καὶ χαρᾷ παριστάμενος· &ldquogr;Σὺ μέν (φησίν), τοῦ κόσμου ἄδυτε φωστήρ, ἐπὶ τήνδε με τὴν γῆν γενέσθαι καὶ τούτῳ σου τῷ ἱερωτάτῳ σηκῷ παραστῆναι ἐκέλευσας· σὸν δ᾽ ἂν εἴη καὶ τὴν ὑπόσχεσιν εἰς πέρας ἀγαγεῖν καὶ τὴν χεῖρα δοῦναι τὴν ἱερᾶν καὶ ὅποι ἄν σοι τὸ καταθύμιον ἀποθεῖναι ἐκεῖ.&rdquogr; Ταῦτ᾽ εἰπὼν καὶ τὸ ὄμμα πρὸς οὐρανὸν ἀτενὲς ἐκπετάσας καὶ τὸν τῶν ἁγίων Θεὸν ἐπικαλεσάμενος ὥσπερ εἴωθε θερμῇ τῇ ψυχῇ τὴν παλαιὰν κέλευσιν ἐκπληροῖ· καὶ τρὶς κλίνας τὸ γόνυ καὶ τοσαυτάκις ἑαυτὸν ἀνατείνας εἰς οὐρανόν, ἅπτεται τῆς ἱερᾶς ἐκείνης χειρός· δὲ ὥσπερ τὸν φίλον δεξιουμένη ἐπιδίδωσιν ἑαυτὴν οὐδεμιᾶς τῷ συνδέσμῳ τῆς δυσχερείας παρεπομένης· καὶ γίνεται μέρος τῷ θεοφόρῳ ἐκείνῳ καὶ πιστοτάτῳ ἀνδρί, ὅλην μὲν ἑαυτὴν διὰ τοῦ μέρους τὴν χάριν ἴσχουσαν, [ubi S. Palamonis dextra donatur.] ὅλην δὲ καὶ τῷ λοιπῷ ἱερῷ καταλιποῦσαν λειψάνῳ· οὐ γὰρ μερίζεται χάρις ὕλῃ σώματος ἀλλ᾽ ὥσπερ ὑπολείπεται τῷ λειπομένῳ οὕτω προσλαμβάνεται τῷ προσληφθέντι, ἀοράτῳ δυνάμει τῶν διισταμένων ἑνουμένων καὶ χάριτι. Τοιοῦτον μέγας Παλάμων περὶ τὸν ὄντως φίλον εἰργάσατο· καὶ οὕτως ἑαυτὸν διὰ τῆς χειρὸς ἐπιδοὺς ὅλος τοῦ λοιποῦ κἀκεῖ συμπαρῆν καὶ ζῶν ἐδόκει τῷ μακαρίῳ τῇ ἐνεργείᾳ· θνήσκειν γὰρ χάρις οὐ πέφυκεν.

[35] [Cyprum relinquit,] Οὕτως οὖν τὸν τίμιον ὄντως ἐκεῖνον καὶ αἰδεσιμώτατον πλοῦτον ὑποδεξάμενος καὶ ῥητῷ τινι σεβασμίῳ τόπῳ ἀποθεῖναι τοῦτον κελευσθείς ᾤχετο τῆς Κυπρίων καὶ τὴν ὁδὸν διανύσας τὴν Ὑακίνθου καταλαμβάνει λεγομένην μονήν [Hyacinthi monasterii non semel meminit Georgius Acropolita, Annales, Bekker, pp. 20, 35, 77.] . αὐτοῦ γὰρ ἔλαβε τὴν ἐντολὴν τὴν ἱερὰν ἐκείνην χαρίσασθαι χεῖρα. Οὗτος δ᾽ τόπος ἱερὸν τῆς θεομήτορος οὐ τῶν ἀσήμων παρά τινα πόλιν ἐπίσημον (Νίκαια δὲ αὕτη τῆς Βιθυνίας), ὅπερ Ὑάκινθός τις εὐσεβὴς ἀνὴρ ἐδείματο μὲν θερμῷ τῷ πόθῳ, [et in monasterio Hyacinthi] ἑαυτὸν δὲ σὺν τῇ περιουσίᾳ καθιερώσας ψυχῶν ἀπετέλεσε φροντιστήριον· ἐξ οὗπερ καὶ νῦν τὴν ἐπίκλησιν διάσημος ἐκείνη κέκτηται μονή, πολλῷ περὶ τὸν ἀσκητικὸν βίον τῶν ἐπὶ τούτῳ διαπρεπόντων ὑπερελαύνουσα [ὑπελαύνουσα A.] . τῷ τε γὰρ ἐπιτηδείῳ τῶν ἀκουόντων καὶ τῇ ἀφθονίᾳ τῶν τῆς ἀρετῆς ἐπιμελουμένων πάσης μὲν καθαρότητος βίου, πάσης δὲ δαψιλείας τῶν ἐπιτηδείων μεστὸς ἱερὸς ἐκεῖνος ἀναδέδεκται οἶκος· σωφροσύνης γὰρ ἐκεῖ φύλακες ἄνδρες ἐν ἁπαλῷ τῷ σώματι τριχίνοις ὥσπερ ἠκανθωμένοι καὶ ἀσθενείᾳ φύσεως ἀγρυπνίαν τε καὶ νηστείαν καὶ τοὺς ἄλλους πόνους ἀνακιρνῶντες ἐγκαρτεροῦσιν ἐλευθερίῳ λοιπὸν τῷ φρονήματι, κατὰ τῆς κρατούσης ἀεὶ σαρκικῆς ἐμπαθείας λαμβάνοντες νικητήρια, τῷ θερμῷ τοῦ πρὸς Θεὸν μόνον ἔρωτος φυσικῷ τινι τρόπῳ θερμότεροι καθιστάμενοι· οὐ γὰρ οἷς τετυράννηνται τῷ ἐλεεῖν, ἀλλ᾽ οἷς εὐηργέτηνται παρωθεῖσθαι δεῖ τὸ μισεῖν. Οὐ πείθονται γὰρ τῇ ὄφεως συμβουλῇ, οὐκ ἀκούουσιν Εὔας ἠπατημένοι τὴν ἐντολήν, οὐ γεύονται τοῦ ὡραίου καρποῦ, ἐξ οὗ τάχα τοῖς προπάτορσιν ἐπέσκηψε θάνατος, οὐ κατὰ καιρὸν ἀλλ᾽ ἀκαίρῳ χρήσει τῆς βρώσεως. Τοιαῦται μὲν οὖν ἀνατεθεῖσαι ψυχαὶ τῇ μητρὶ τοῦ Θεοῦ καὶ παρθένῳ, ἀμίαντοι λάτραι καὶ παρθένοι διάκονοι, τὴν Ὑακίνθου κατακοσμοῦσι μονήν, ὡς ἐντεῦθεν οἶμαι καὶ τὸν μέγαν Παλάμωνα τῆς τε τοῦ τόπου καὶ τῶν ἐκεῖσε ψυχῶν ἀγάμενον καθαρότητος τὴν ἱερὰν αὐτοῦ χεῖρα καὶ δι᾽ αὐτῆς ὅλον ἑαυτὸν τῇ σεβασμίᾳ ἐκείνῃ χαρίσασθαι μονῇ, τῷ μακαρίῳ ἀνδρὶ καὶ ὄντως ἰσαγγέλῳ τῇ καθαρότητι διακόνῳ χρησάμενον. [manum S. Palamonis deponit.] Ἔδει γὰρ τὴν ἱερὰν ἐκείνην καὶ πάσης μεστὴν καθαρότητος χεῖρα τοιούτου μὲν τυχεῖν τοῦ διακομίζοντος, τοιούτων δὲ τῶν ὑποδεξαμένων καὶ θαλπόντων καὶ ὑπηρετουμένων ἐκ πίστεως. Οὕτω μὲν οὖν θεία χάρις οἰκονομήσασα τὴν ἱερὰν ἐκείνην χεῖρα κατὰ τήνδε τὴν μονὴν ἐναποκεῖσθαι εὐδόκησεν.

[36] Τοῦτο τοίνυν τὸ θαῦμα ἕτερον διαδέχεται θαῦμα· καὶ γὰρ ἀεὶ θαυμαστὸς Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ· διήνυσε γὰρ τὴν προκειμένην ὁδὸν θαυμάσιος οὗτος καὶ καταλαβεῖν ἔσπευδε τὴν Ἀττάλειαν, ἔνθα δὴ τῆς πορείας περιτυγχάνει τινὶ ποταμῷ, [Flumen paene exundans illaesus transit.] τῷ μέχρι καὶ κρηπῖδος αὐτῆς πεπληρῶσθαι τοῦ ὕδατος, πορθμίοις περαιουμένῳ τοῖς παροδίταις· τοῦτον οὖν ποσὶ περαιοῦται οἰκείοις, ἀβαθῆ δοκοῦντα καὶ δὴ παραδόξως ἐξ ἀπόρου εὔπορον καταστάντα τῷ μακαρίῳ· ποιμέσι τοινυν περιτυχών, οἳ δὴ καὶ τὸ πορθμίον εἶχον παρ᾽ ἑαυτοῖς, ἐρωτᾶται τὴν αἰτίαν τοῦ πόρου καὶ ὅπως οὕτω πλήρη ποταμὸν ἀγχιβαθῆ τε καὶ ἐπικίνδυνον ἐκπεπέρακεν· δ᾽ &ldquogr;Οὐδὲν (ἔλεγεν) θαυμαστόν, τέκνα, γέγονεν, εἰ ὕδασιν ἐμαυτὸν κατεπίστευσα ποταμοῦ, ὃς μικροῦ [μικρῶ A.] μου τῶν κνημῶν ἥπτετο· οὐδὲ γὰρ ᾐσθόμην πλείονος βάθους μόνον τὸ ἐμβάψαι τοὺς ἀστραγάλους.” [Psalm. 67, 36.] Οἱ δὲ τοῦ μὲν ποταμοῦ πεπεισμένοι τὸ ἄπορον, τοῦ δὲ ἁγίου μαθόντες τὸ ἀκίνδυνον, θείαν ἐνόμισαν δύναμιν ἐνηργηκέναι περὶ τὸν ἄνδρα· διὸ καὶ πίπτοντες προσεκύνουν αὐτῷ, Θεοῦ θεραπευτὴν ἐντεῦθεν ἀναγνωρίσαντες· &ldquogr;Ἰδοὺ τοίνυν ἔχομεν τὸν τοῦ Θεοῦ Ἰσραὴλ καὶ νῦν εἰ καὶ μὴ σχίζοντα πέλαγος μηδ᾽ ὑπεναντίων ἐργαζόμενον ὄλεθρον, ἀλλ᾽ οὖν εἴκειν ὕδωρ ἰδίοις παρασκευάζοντα ἴχνεσιν καὶ παραδόξῳ πορείᾳ ἐνθαυμαζόμενον, μᾶλλον δὲ καὶ Ἰορδάνου ῥεῖθρον πεζεύοντα τρόπῳ παραδόξῳ καὶ οὐχ ἥττονι τοῦ Ναυῆ υἱοῦ [ναυἳδίου A.] ἐκείνου, καθ᾽ ὃν τοῦ Θεοῦ διεπεραιοῦτο κιβωτὸς μέχρις αὐτῆς κρηπῖδος ποτάμια διασχίζουσα ῥεῖθρα καὶ παράδοξον λαῷ Θεὸν εἰδότι δημιουργοῦσα ὁδόν.” [Ios. 3, 15 – 17.]

[37] [Abscondita sancto viro revelantur] δέ με μικροῦ διέλαθεν τοῦ εἱρμοῦ τῆς συνεχείας διαφυγόν, ἥκιστα σιωπήσομαι· τάχα μὲν καὶ πολλοῖς ἄλλοις κεχαρισμένον οὐδέν, τούτῳ δὲ τῷ ἀνδρὶ 〈οὐ [om. A, supplet Kurtz.] κατημελημένον Θεῷ τὸ θεοπέμπτοις ὀνείροις δεικνύναι αὐτῷ τινα τῶν κεκρυμμένων. Ποτὲ γὰρ κατὰ τὴν Κύπρον ἡγουμένῳ τινὶ μοναχῶν φίλος ἐγεγόνει· δ᾽ ἔχρησεν αὐτῷ βιβλίον αἰτησαμένῳ· κλέπτου δὲ κατὰ τὸ χωρίον ἐκεῖνο ὄντος διασήμου, δέος ἦν τῷ μακαρίῳ, μήποτε καὶ αὐτὴν ἀποσυλήσῃ τὴν βίβλον, ἀφυλάκτου τοῦ καταγωγίου τυγχάνοντος· τοῦτο μὲν αὐτῷ ἐνεσπάρη τῷ νῷ τὴν εὐχὴν ἐκτελοῦντι. Καὶ δὴ καθορᾷ ἱερόν τι τῆς θεομήτορος ἀπεικόνισμα, ὁποῖον κατὰ τὰς ἱεράς τε καὶ σεβασμίους εἰκόνας εἴωθε τοῖς εὐσεβέσιν ἀνιστορεῖν, ὑποδεικνύον αὐτῷ τὸν κλέπτην ἐκεῖνον εἰς κρημνὸν ὠθούμενον καὶ εἶτα καταπεσόντα εἰς τοῦτον. εὐθὺ γοῦν ἑαυτοῦ γίνεται τοῦ λήματος [λήμματος A.] μετελθὼν καὶ ἀκούει πεφωρᾶσθαι τὸν δείλαιον εἴς τι κλέμμα καὶ ἐνεχόμενον καὶ ποιναῖς βαλλόμενον καὶ ἀπαγγέλλοντα τὰ ἀτάσθαλα καὶ δὴ καὶ βουλὴν ὁποίαν εἶχε τὸ βιβλίον ἀποσυλῆσαι· οὕτως οὐ μόνον ἐν παραδόξοις ἔργοις τεθαυμάστωται γενναῖος οὗτος ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν κεκρυμμένων ἀνακαλύψει, μᾶλλον δὲ τῶν ἐσομένων προαγορεύσει, δι᾽ ὧν τοῦ θείου πνεύματος χάρις ἐπιφοιτᾶν καὶ ἐγκατοικεῖν τοῖς ἀξίοις γνωρίζεται.

[38] [Orans a barbaris non cernitur.] Οὔπω δὲ τοῦ μακαρίου τὴν Κύπρον καταλιπόντος, ἀλλ᾽ ἅμα τῇ δωρεᾷ τῆς χειρὸς ἐφ᾽ ἕτερα ἱερὰ τεμένη σεβασμίῳ πόθῳ χάριν εὐχῆς περιἳόντος, γίνεταί τι περὶ αὐτὸν οὐκ ἀγεννὲς θαῦμα, μᾶλλον δὲ τῆς ἐν αὐτῷ χάριτος ἀποδεικνύον τὸν πλοῦτον. Ἐν γὰρ ἑνὶ τῶν κατὰ τὴν νῆσον εὐκτηρίων τὴν εὐχὴν ἐκτελοῦντι (ἦν δὲ ἄρα τοῦ Προδρόμου τῆς χάριτος τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο τέμενος), καταλαμβάνουσι τὸν ναὸν οἱ Ἰσμαηλῖται Σαρακηνοί· ἔστι γὰρ ἀναδασμός τις κατὰ Κύπρον καὶ αὐτοῖς πολιτείας, οὕτω δόξαν τοῖς πάλαι τὰ Ῥωμαίων ἰθύνουσι σκῆπτρα τρόπῳ τινι συμφερούσης οἰκονομίας. Τούτων οὖν ἐπιστάντων τῷ ναῷ δέος ἐνσκήπτει τῷ μακαρίῳ, μηδ᾽ ὁραθῆναι τοῖς ἀθέοις ἐν τῇ πρὸς Θεὸν ὁμιλίᾳ ἐθέλοντι· ποιεῖται τοίνυν εὐχὴν ἐκτενῆ, τὸν ἐκεῖσε τιμώμενον τοῦ κυρίου Πρόδρομον εἰς ἐπικουρίαν καλῶν καὶ τοῦτο αἰτῶν μὴ ὀφθῆναι ὀφθαλμοῖς ἀπίστων κατ᾽ ἐκείνην τὴν ὥραν αὐτόν. δὲ τῶν αὐτοῦ θεραπόντων τὸ βούλημα ἐκπληρῶν παντοδύναμος Κύριος παρέλκει τὰς τῶν ἀπίστων ἀκτῖνας τῶν ὀφθαλμῶν· καὶ εἰσέρχονται μὲν παρὰ τὸν εὐκτήριον οἶκον, μέσον δὲ τὸν Χριστοῦ ἱκέτην ἐστηλωμένον εἰς προσευχὴν καίτοι ἀτενὲς βλέποντες οὐχ ὁρῶσιν· ἀλλ᾽ οὕτω περιελθόντες ὡς οὐδενὸς ἐκεῖσε παρόντος καὶ τὰ εἰωθότα αὐτοῖς συμπαίξαντες ἐξίασι τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου ναοῦ, ὡς εἰς θαῦμα τραπέσθαι μέγα τὸν μακάριον καὶ Θεῷ προσομιλοῦντα μᾶλλον ἐκτενεστέραν τὴν εὐχαριστίαν προσαγαγεῖν, οἷς οὐχ ὡράθη βεβήλοις ὀφθαλμοῖς οὐδὲ τῆς πρὸς Θεὸν ὑπετμήθη ὁμιλίας, ἴσως τινὸς καὶ διέφυγεν ἐπηρτημένου κινδύνου διά τε τὴν τῶν ἀνδρῶν θηριωδίαν καὶ τὸ τῆς καταλήψεως μόνιμον· οὕτω δοξάζει Θεὸς τοὺς δοξάζοντας αὐτὸν καὶ τοιούτοις ἀμείβεται τοῖς δουλεύουσιν αὐτῷ ἐν ἀληθείᾳ. [1 Reg. 2, 30.]

[39] [Agros] Τοῦτο οὖν σπεῦσαι τὸν μακάριον κινεῖ τὴν μὲν Κύπρον καταλιπεῖν, ἐπὶ δὲ τὴν ἐνταῦθα ἤπειρον γενέσθαι. Καὶ δὴ θᾶττον τῆς χάριτος συνεργούσης εἰς ἔργον τὸ βούλημα ἐκπεραίνεται καὶ πλοίου ἰσαυρικοῦ ἐπιβὰς κατὰ τὴν τῆς Σελευκέων γῆς παράλιον γίνεται [Seleucia Ciliciae, nunc Selefkieh.] · καί τι τῆς ὁδοῦ διανύσας καταλαμβάνει τι λήἳον ἀσταχύων μὲν σιτοφόρων μεστὸν οὐ μεῖον δὲ καὶ ἀκρίδων, λυμαινομένων τῷ παρόντι καρπῷ· οἱ δὲ περὶ τὸ γήδιον ἐκεῖνο πονήσαντες γεωργοὶ παρῆσαν μὲν ταῖς μικραῖς ἐλπίσιν ἀποχρησόμενοι καὶ δρέψασθαι τῶν πόνων τοὺς καρποὺς παριστάμενοι, οὐ δυνάμενοι δὲ ἀλλὰ καὶ τὸ πάθος ὀλοφυρόμενοι· γὰρ τῶν ἐφιζανόντων ἀκρίδων ἐσμὸς οὐκ εἴα τοῦ ἔργου ἀπάρξασθαι, μᾶλλον δὲ καὶ ἀνέλπιδας καθίστα τοῦ λοιποῦ τῇ προσδοκωμένῃ παντελεῖ φθορᾷ τοῦ καρποῦ, καθ᾽ ὃν οἷα πένητες ἐκεῖνοι σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἐσάλευον. Ὡς δὲ τὸν ἅγιον παριόντα ἑώρων, τὴν δυστυχίαν ἀπολοφυρόμενοι διηγοῦντο καὶ ὥσπερ ἐν θησαυρῷ τὴν σωτηρίαν κατέχοντα οὕτω πίστει θερμῇ τοῦτον ἐξελιπάρουν εὔξασθαι μὲν ὑπὲρ αὐτῶν τῷ Θεῷ, ῥύσασθαι δὲ τοῦ ἐνεστῶτος κινδύνου· μηδενὶ γὰρ ἑτέρῳ θαρρεῖν τὸν ἑαυτῶν τοῦ λοιποῦ διαζήσεσθαι βίον, ἀλλ᾽ μόνοις τοῖς παροῦσιν ἀστάχυσιν, καθ᾽ ὧν ἀπειλεῖ τὴν φθορὰν ἐφεζομένη ἀκρίς. δὲ πρὸς συμπάθειαν ὁρμηθεὶς (καὶ γὰρ φύσις αὐτῷ ἐκ νέου τὸ συμπαθές) οἰκτίρμονι ψυχῇ τὰς ὑπὲρ τῶν πενήτων ἐκείνων ἀμελλητὶ [ἀμελητὶ A.] ἐποιεῖτο εὐχάς· οὔπω δὲ φθάσας δωδεκάκις κλῖναι τὸ γόνυ, [a locustarum plaga liberat] τὸ θεῖον ἐπικάμπτει πρὸς τῶν δυστυχούντων τὸν ἔλεον καὶ τῶν ἀκρίδων ἀμύθητος ἐκεῖνος ἐσμὸς παραχρῆμα ἀπανίσταται τοῦ χωρίου καὶ τῷ οἰκείῳ ἑπόμενος στρατηγῷ (ἐστὶ γάρ φασι καὶ ἐν ἀκρίσιν ἡγεμών) εἴκων τοῖς θείοις κελεύσμασιν ἐξέπτη καὶ τῶν ἐκεῖσε πάντων χωρίων ἠλαύνετο, μηδ᾽ ὁπωσοῦν τοὺς καρποὺς λυμηνάμενος, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐπ᾽ αὐτῷ μόνῳ παραγενόμενος, ἵνα τοῦ θαυμασίου Κωνσταντίνου πρὸς Θεὸν παρρησία δήλη καὶ τοῖς ἀγρόταις ἀναφανῇ.

[40] [et ab incolis eo loco manere rogatur.] Οἱ δέ γε τῆς συμφορᾶς παρ᾽ ἐλπίδα ἀπολυθέντες τῶν οἰκείων πόνων δρεψάμενοι τοὺς καρποὺς καὶ τῆς ζωῆς ἐφόδιον ὥσπερ δεξάμενοι, Θεῷ μὲν εὐχαρίστουν τῷ σεσωκότι, τὸν δὲ ἅγιον ἐθαύμαζον οὕτω δοξασθέντα παρ᾽ αὐτοῦ τῇ ταχείᾳ τῆς ἱκεσίας ὑπακοῇ· διὸ καὶ προπέμποντες δάκρυσι μὴ ἀποστῆναι τῆς ἐκείνης γῆς ἐποτνιῶντο εἴ γε δυνατὸν τὸν οὕτω θερμὸν εἰς σωτηρίαν, εἰ δ᾽ ἀρεστὸν αὐτῷ παρελθεῖν, μεμνῆσθαι καὶ αὖθις τῶν σεσωσμένων ὑπ᾽ αὐτοῦ πρὸς Θεὸν παντὸς ἀπηλλάχθαι κακοῦ. Πῶς οὐκ ἐγερεῖ πρὸς θαῦμα τὸν ἀκροατὴν τὸ τοιοῦτο διήγημα; Μωϋσῆς μὲν γὰρ μαστίζων τὴν Αἴγυπτον ἀκρίδων νέφος ἐπήγαγεν, τοὺς τῶν ἀπειθῶν καρποὺς [καρπῶν A.] λυμαινόμενον· δὲ ἡμέτερος καὶ κατ᾽ ἐκεῖνον τοῖς θαύμασι Μωϋσῆς οὐκ ἐπὶ φθορᾷ καρπῶν ἀλλ᾽ ἐπὶ σωτηρίᾳ πλῆθος ἀκρίδων ἀπήγαγεν· ἀμφότεροι γὰρ ὁρῶνται τὸ γένος τοῦτο κελεύοντες, μὲν παρεῖναι πρὸς ἄμυναν, δὲ ἀπεῖναι πρὸς σωτηρίαν, ὡς ἑκάστῳ πρὸς δόξαν Θεοῦ ᾠκονομεῖτο τὸ χάρισμα.

[41] Ἀλλ᾽ ὧδε μὲν ἵσταταί μου τοῦ θαύματος λόγος, τὸ δ᾽ ἑξῆς τοὺς πρὸς ἀοράτους ἐχθρούς, τὰ πνεύματα τῆς πονηρίας, οὐ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα πολέμους τοῦ ἀοιδίμου ἐκείνου ἀνδρὸς ἐλεύσομαι διηγούμενος· ὡς γὰρ διήνυσε τὴν λοιπὴν πρὸς τὰ ἐνταῦθα ἐκ Σελευκείας ὁδὸν καὶ τὴν ἱερὰν ἐκείνην ἀπέθετο χεῖρα τῇ ἐπαγγελθείσῃ ἱερᾷ τοῦ Ὑακίνθου μονῇ, οὐκ εἰς μέσους θορύβους ἔκρινε παρελθεῖν, καίτοι τῆς γλυκείας ἀπαθείας ἤδη γευσάμενος, ἀλλ᾽ ἅμα τε ἧκεν καὶ τὰς Ὀλυμπίους πάλιν ἐρήμους ἀσπάζεται· κἀκεῖσε γενόμενος καὶ τόπον ἑαυτῷ καταλύματος ἐρευνώμενος παρατυγχάνει τινὶ μοναχῷ πειράζοντι μὲν ὡς ἔοικεν τὴν τοῦ μακαρίου ἀρετήν, [Ad Olympum redux] ὑποδεικνύντι δ᾽ ὅμως καταγώγιόν τι πρὸς τὴν ἀσπαζομένην ἡσυχίαν ἐπιτήδειον· τὸ δὲ ἦν, φασί, δαιμονίων ἐπιφοιτώντων χωρίον ἐκ πολλοῦ δεδηλωμένον τῇ πείρᾳ τῷ προξένῳ ἐκείνῳ καὶ πειραστῇ μοναχῷ, κἂν εἰ τέως τῷ γενναίῳ ἀγωνιστῇ λόγῳ τινὸς προνοίας τὸ δρᾶμα σκευασθὲν ἐκαλύπτετο πάντως, ἵνα καὶ τοῦ πολέμου μὴ ἀποδρᾷ καὶ τῶν πειρασμῶν τὰ ἔπαθλα δέξηται. [Ephes. 6, 12.] [locum sibi eligit a daemoniis infestum,] Ἐπεὶ δὲ παρὰ τὸν κρημνώδη καὶ ἄβατον ἐκεῖνον κατῴκησε τόπον, ὑφ᾽ ὅν τις παραρρεῖ ποταμός, δαιμόνιος ἐκείνη πληθὺς (πέφυκε γὰρ ὡς ἔοικεν ἐπ᾽ ἐρημίας ἐπιχωριάζειν κατά γε τὰ θεῖα λόγια εἴτε τις ἀρετῶν ἐρημίαν ἀνθρώπων εἰπεῖν ἐθέλοι) αὐτῇ τῇ πρώτῃ τῆς παροικίας ἐπιστᾶσα νυκτὶ δείμασί τε τὸν μακάριον βάλλει καὶ τῆς ἐν ἐκείνῃ ἀποσπᾶν ἡσυχίας ἀγωνίζεται· φαντασίαν γάρ τινα δυσμενῶν ἀνδρῶν παρόντων σκευασαμένη σχοινίοις μὲν ἔδοξεν ἀπειλεῖν τὸ δωμάτιον δεσμεῖν, ἀλλήλοις δὲ παρακελεύεσθαι τῇ φωνῇ ἐμβριθεῖ σύρειν μὲν τὸ οἰκίδιον πάσῃ δυνάμει, κατασπᾶν δὲ κατ᾽ αὐτοῦ τοῦ ποταμοῦ καὶ ὑποβρύχιον ἐκεῖ καταχῶσαι τὸν ἅγιον. Τοιαύτη μὲν φαντασιώδης ἐκείνη παρὰ τῶν δαιμονίων ἐδόκει συνεσκευάσθαι παράταξις· οὐ μὴν γενναία ἐκείνη ψυχὴ δειλιᾷ οὐδὲ ταράττεται τῇ ὄψει· οὐ γὰρ δαιμονίων πολέμων ἀπείραστος ἦν· ἀλλὰ καταφρονεῖ μὲν τῆς φαντασίας, [a quibus nihil terretur,] διανίσταται δὲ πρὸς τὴν εἰς Θεὸν ἱκεσίαν· καὶ τοῦ πειρασμοῦ τὸ ἀνεμιαῖον αἰσθόμενος οὐκ ἀδεὴς μὲν (οὐ γάρ πω ἀσώματος ἦν) ὅμως τὸ δέος ἐκούφιζε τῆς διανοίας τῷ ἐμβριθεῖ ἑαυτὸν ἀνακτώμενος καὶ τῶν ἀφροῦ δίκην διαλυομένων δαιμονίων ὑπομιμνήσκων πειρασμῶν.

[42] Ἐπεὶ δὲ τὸ δωμάτιον ἔδοξε μὲν παρὰ τὸν ποταμὸν καταρραγῆναι, τῇ δ᾽ ἀληθείᾳ μηδὲν τοῦτο παθεῖν μακάριος ᾔσθετο, τῆς μὲν ἐπιβουλῆς ἐνεμέσα [ἐνεμέσσα A.] , τῶν δαιμονίων ἀδρανείας δὲ κατηγόρει καὶ Θεῷ τὴν εὐχαριστίαν ἐντεῦθεν ἐτίθει· οἱ δὲ ὥσπερ ἐλαυνόμενοι τῇ εὐχῇ δρασμῷ τὴν σωτηρίαν ἐλάμβανον ἀπειπόντες τοῦ πειρασμοῦ. Τοῦτο τῶν δαιμονίων αὐτῷ προσβολῶν γίνεται ἀρχὴ καὶ τοιοῦτον τῆς κατ᾽ αὐτῶν ἀναδέχεται νίκης τὸ τρόπαιον. Τί οὖν ἀναίσχυντος ἐκείνη καὶ μισόκαλος φάλαγξ; οὐκ ἀφίσταται καὶ ἡττωμένη, τῷ δὲ συνεχεῖ τῆς προσβολῆς θαρρήσασα πλέον καταπλῆξαι κἀντεῦθεν ἐκεῖθεν ἐκδιῶξαι τὸν ἄνδρα, οὐκ ἀναβάλλεται πλέον, τῇ δ᾽ ἐπιούσῃ νυκτὶ τὸν πνευματοφόρον στιχολογοῦντι Δαβὶδ ἐφίσταται τῷ μακαρίῳ, γενναιότερον ὡς ἐδόκει στρατευσαμένη· καὶ τοῦ δωματίου παρεξελθόντι μικρὸν φωνοῦσι κατ᾽ αὐτοῦ βαρύ τι καὶ ἔμφοβον ἑαυτοῖς καὶ αὖθις κελεύοντες· &ldquogr;Βάλε τὸν ἀλιτήριον, ἀκόντισον κατὰ τοῦ ποταμοῦ· σύντριψον ἀθρόον τὸν μηδὲ τοῦ ζῆν ἄξιον.&rdquogr; δὲ τῷ θορύβῳ ταραχθεὶς καὶ ὥσπερ ἀληθῆ δόξας λῃστῶν ἔφοδον κατ᾽ αὐτοῦ τὴν τῶν δαιμόνων πληθύν, ἐφίσταται τῷ τιμίῳ σταυρῷ· αὐτοῦ γάρ που διὰ τὴν τοῦ τόπου ὡς ἔοικεν ἐρημίαν ἀπὸ ξύλου πεποιημένος ἵδρυτο σταυρός· καὶ τοῦτον περιλαβὼν καὶ ὥσπερ ἐστηλωμένος ἱστάμενος ἐδέετο τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ ῥύσασθαι μὲν τοῦ παρόντος κινδύνου, δεῖξαι δὲ σαφῆ τὴν ἐπιβουλήν· &ldquogr;Δέσποτα (λέγων) Θεέ, τῷ παρόντι τύπῳ μὴ ἀπαξιώσας προσπαγῆναι δι᾽ ἐμέ, ἵνα μοι σωτηρίαν δωρήσῃ καὶ τῆς τοῦ πονηροῦ τυραννίδος ἐλευθερώσῃς, [crucisque praesidio] καὶ τῇ παρούσῃ ὥρᾳ βοήθει μοι.&rdquogr; δέ γε τῶν δαιμονίων ἐσμὸς μακράν που πεφευγότες τοῦ τύπου (οἴδασι γὰρ ᾧ διώκονται) προσβάλλειν μὲν εἶχον οὐκέτι, ἀπειλητικοῖς δὲ λόγοις ἐμάχοντο πόρρωθεν καὶ τῆς παλαιᾶς καὶ προγονικῆς αὐτῷ δόξης μετάθεσιν προσωνείδιζον καὶ μὴ ἂν ἐνδοῦναι αὐτοὺς τῶν πολέμων καὶ τῆς κατ᾽ αὐτοῦ προσβολῆς, μέχρι καὶ αὐτὸ τὸ σωμάτιον τῷ δωματίῳ συντρίψωσιν καὶ εἰς λεπτὴν ἐκτελέσωσι κόνιν καὶ οὕτως οὐδὲ τὸν ἀέρα περᾶσαι τὴν εἰς οὐρανὸν σπεύδοντα ὁδὸν παραχωρήσαιεν. Ἀλλ᾽ γενναιότατος τὴν καρδίαν ἀνήρ, ἐπειδὴ καὶ αὖθις δαιμόνιον ᾔσθετο τὴν ἐπιβουλήν, εὐθυμότερος γίνεται πρὸς τοὺς ἀγῶνας, μάλιστα καὶ δευτέρᾳ προσβολῇ τὴν ἧτταν ὁρῶν τῶν ἀντιπάλων περιφανῆ.

[43] [varias eorumdem insidias superat.] Τί οὖν; ἆῤ ἠμέλησεν κοινὸς τοῦ γένους ἐχθρὸς τῆς κατὰ τοῦ μακαρίου ἐπιβουλῆς; οὐμενοῦν· δεινὸς γὰρ ἀναισχυντεῖν καὶ ἡττώμενος, ἀλλ᾽ ὥσπερ καταγνοὺς ἀβελτηρίαν τοῦ πρώην, ἐφ᾽ ἑτέραν μὲν ὁδὸν προσβολῆς μετέρχεται, ἑτέρῳ δὲ χρῆται τῷ ὑπηρέτῃ· καὶ πάλιν τὰ τοῦ πνεύματος ἀπαγγέλλοντι λόγια καὶ τὸν ὅλον μὲν διεξελθόντι Δαβίδ, αὖθις δὲ τῆς ἀρχῆς λαβομένου καὶ περὶ τὸν τεσσαρακοστὸν ἐλθόντος ψαλμόν, φαίνεταί τις αὐτῷ δαιμόνιος φαντασία τῶν βασιλέως ταγμάτων· ὦν [ὡς A.] ἔδοξεν εἷς καὶ ῥάβδον ἔχων ἐν χειρὶ καταφέρειν πληγὴν τῷ ἁγίῳ κατὰ τῆς κεφαλῆς, ὡς ἄφωνον ἄφνω γενόμενον ὁμοιωθῆναι νεκρῷ· καὶ τὸ μὲν φάντασμα παχυνθὲν (λέγεται γὰρ καὶ τοιαῦτα ἐν δαίμοσιν) οὕτω πως ἀντιτυπίᾳ παῖσαν τὸν ἄνδρα σφοδρὸν εὐθὺς ἠφανίζετο, δὲ πέντε ὅλαις ἡμέραις ἀφωνίαν πεπονθὼς ἔκειτο παρὰ τὸ δωμάτιον, οὐδενὸς τοῦ θεραπεύσοντος διὰ τὴν τοῦ τόπου ἐρημίαν παρόντος. Προνοίᾳ δέ τινι μοναχοὶ τὸν τόπον καταλαβόντες εὗρον μὲν οὐδὲν διενηνοχότα νεκροῦ, περιποιοῦνται δὲ θεραπείᾳ τῇ προσηκούσῃ καὶ ἀνακτῶνται τοῦ πάθους ἐν πολλῷ διαστήματι χρόνου. δὲ εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν καὶ τὴν παροῦσαν ἡμέραν τίς εἴη διερωτήσας, ἔγνω πενταήμερον παρεληλυθέναι χρόνον ἐξ οὗ τὸ πάθος ὑπέμεινεν· πλεῖστά τε τοὺς ἀδελφοὺς εὐχαριστήσας καὶ τὸν τρόπον διηγησάμενος τῆς ἐπιβουλῆς καὶ παρ᾽ αὐτῶν τῆς ἀρετῆς ἀγασθεὶς προπέμπει τούτους εἰς τὰ ἴδια· αὐτὸς δὲ ὥσπερ ἀξίωμά τι ἐπ᾽ ἀξιώματι πλοῦτον ἐπὶ πλούτῳ τοὺς περὶ αὐτὸν πειρασμοὺς τοῦ πονηροῦ δεχόμενος ἔχαιρεν μᾶλλον καὶ ἐλογίζετο, ἐφ᾽ ὅσον ὁρᾷ τὸν πονηρὸν αὐτῷ τοῖς πολέμοις προσβάλλοντα, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ γνήσιον πρὸς τὸν οἰκεῖον δεσπότην Χριστὸν κεκτῆσθαι θαρρεῖν. Τῶν γὰρ πονούντων ἀλλ᾽ οὐ τῶν ἀνέτων οἱ στέφανοι· οὕτω δ᾽ ἐπὶ ὅλοις δυσὶ τοῖς μησὶν ἀλλεπαλλήλως δεχομένῳ τῷ γενναίῳ τοὺς πειρασμούς, οὓς διὰ τὸ πλῆθος παραιτεῖται λόγος, τῆς ἐκεῖ παροικίας πρόξενος ἐφίσταται μοναχὸς δοκῶν ἀπειρηκέναι καὶ τὸν ἡμέτερον ἀθλητὴν τῇ προσβολῇ τῶν εἰωθότων ἐκεῖ προσβάλλειν δαιμονίων· ἐξ ἑαυτοῦ γὰρ καὶ τὸ τοῦ πλησίον ὡς ἔοικεν ἀνελογίζετο. Ὡς δὲ τῇ κέλλῃ προσῆλθεν, ἡσυχῇ πατάγῳ προσεκρότει τὴν θύραν. Ἐπεὶ δ᾽ μακάριος ᾔσθετό τινα πρὸ τῆς πύλης παρεῖναι, ἔξεισι τοῦ δωματίου. δὲ παλαιὸς ἐκεῖνος καὶ νέος τοῦ ἀθλητοῦ πειραστὴς ὁμοῦ τε εἶδεν τοῦ μακαρίου τὴν ὄψιν καὶ πρηνῆ κατὰ γῆς ἑαυτὸν ἐρρίπτει, τὸ ἐξαστράπτον ὡς ἔλεγεν τοῦ προσώπου μὴ φέρων ὁρᾶν τοῦ ἀοιδίμου ἀνδρός· ὅθεν ἐκπλαγέντα τῇ θέᾳ καὶ κάτω κείμενον εἰς γῆν ἔκθυμόν τινα καὶ ἐκπληκτικὴν ἀνακράξαι φωνήν· &ldquogr;Ἐλέησον, πάτερ, τὸν κατεγνωσμένον καὶ σύγγνωθι τῷ ἡμαρτηκότι καὶ τῆς σῆς μετάδος εὐξάμενος χάριτος· ἤδη γὰρ ἔγνωκα πείρᾳ, οἵους μὲν ἀγῶνας ἀνέτλης μεθόδοις ἐμαῖς, οἷος δὲ νικητὴς κατὰ πάσης προσβολῆς γενόμενος ἐδοξάσθης παρὰ Θεοῦ.&rdquogr; δὲ λόγοις ἀγάπης τῷ μοναχῷ προσομιλήσας καὶ Θεοῦ πρόνοιαν τὸ γεγονὸς ἀναδιδάξας ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, εὐχαῖς μὲν προπέμπει εὔθυμον καὶ τὰ συνηγμένα θαυμάζοντα· αὐτὸς δὲ τῆς ἀρετῆς ἔτι καὶ μᾶλλον τὸν πλοῦτον αὐξάνων διέκειτο.

[44] [Syncrisis.] Μή τι οὖν οὐκ ἐφάμιλλον τὸ θαῦμα τοῦτο τὼν παλαιῶν; οὐδεὶς ἀντερεῖ. Μωϋσέως μὲν γὰρ δοξάζει τὸ πρόσωπον Σίναιον ὄρος καὶ θεοπτία καὶ νόμου θείου ἐπίδοσις ἀτελεῖ λαῷ καὶ σκιᾷ δουλεύοντι· εἰ δὲ κἀνταῦθα Θεοῦ συνεχὴς ὁμιλία καὶ θεῖαι ὀμφαὶ καὶ ἀνυπέρβλητος παρρησία, οἷς προεκρίθη σκιᾶς ἀλήθεια, καὶ τελείῳ τελείοις ἐπ᾽ ἀρετῇ θαυμαζομένῳ τῷ μικροῦ καθ᾽ ἡμᾶς Μωϋσῇ δόξα καλύπτει τούτου τὸ πρόσωπον, οὐ μεῖον αὔξει τὸ θαῦμα· εἷς γὰρ πάλαι καὶ νῦν ἐνεργῶν Θεός, καθ᾽ ἑκάστην γενεὰν ἄνδρας ἀνιστῶν καὶ θαυμαστοὺς ἐκτελῶν, ἵν᾽ ἐκ τῶν δευτέρων πίστιν ἔχοι βεβαίαν τὰ πρότερα θαύματα. Ἔστι δέ τι καὶ πλέον ἐνταῦθα εἰπεῖν, τῷ μακαρίῳ τούτῳ κατώρθωται· οὐ γὰρ νηστείᾳ μόνον καθάπερ Μωσῆς τεσσαράκονθ᾽ ἡμέραις καρτερῶν διετέλεσεν, ἀλλὰ δὴ καὶ ἄχρις ὀσφύος ἑαυτὸν κατὰ γῆς ἔν τινι λάκκῳ καθάπερ τάφῳ συγκαταχώσας κατὰ τὸ &ldquogr;ἐκολλήθη τῷ ἐδάφει ψυχή μου, κύριε, ζῆσόν με κατὰ τὸν λόγον σου&rdquogr;, καὶ τὸ λοιπὸν τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου καὶ καρτερικωτάτου σώματος ἁπλῷ τινι μόνῳ ῥακίῳ ἑνὶ περικαλύψας μετὰ τῆς ἱερᾶς ἐπωμίδος ἐν αὐτῷ ἀνυποστάτῳ κρυμῷ διετέλεσεν χρόνον ὅλων ἡμερῶν τῶν νηστειῶν τεσσαράκοντα, Θεῷ μόνῳ τάχα ζῶν καὶ τῷ [τὸ A.] πρὸς ἐκεῖνον τὴν διάνοιαν ἀναπετάσαι πάντων γηΐνων καὶ παθῶν καὶ πόνων ἀναχωρήσας· οὕτως οὐ μόνον τοῖς πάλαι θαυμαζομένοις μέγας οὗτος ἐνίστη τὴν ἅμιλλαν, ἀλλὰ καὶ πλέον ἐκείνων ἐφιλοτιμεῖτο δρᾶν, ὥσπερ οὐδένα κόρον λαβεῖν τοῦ καλοῦ πρὸς ἕκαστον τῶν ἱερῶν ἀγώνων ὅλως ἐθέλων καὶ διὰ πάντων ἐναντίων καὶ ἐν οἰκείοις καὶ ἐν ὀθνείοις δοξαζόμενος. [Psalm. 118, 25.]

[45] [Ad sacerdotium evehitur.] Κατὰ μὲν οὖν τὴν Ὀλύμπιον ἔρημον τοιούτους ὑπέστη τοὺς πειρασμοὺς γενναῖος ἀγωνιστὴς καὶ τοιοῦτος ἐπανῆλθε λαμπρὸς τοῦ ἀντιπάλου νικητής, κἀν τούτῳ Χριστῷ τῷ διαπύρως φιλουμένῳ ἑπόμενος καὶ σὺν αὐτῷ δοξαζόμενος, ἐπεὶ καὶ συνέπαθε καὶ νενίκηκε τὸν πειράζοντα, μηδὲν ἀγεννὲς μηδ᾽ ἀνάξιον τῆς ἐν αὐτῷ υἱοθεσίας ἐν ταῖς παρὰ τοῦ πονηροῦ προσβολαῖς λογισάμενος· ἔδει δὲ ἄρα τὸν λύχνον τῆς τοσαύτης ἀρετῆς μηδὲ γυμνὸν τοῦ τῆς ἱερωσύνης μένειν λαμπαδίου ἀλλ᾽ ἐπὶ τὴν ἱεράν τε λυχνίαν τεθῆναι καὶ λαμπρότερον τὸ περὶ αὐτὸν αὐγάζειν ἅπασι φῶς. [Matth. 5, 15.] Δέχεται γοῦν τὸν ἱερατικὸν βαθμὸν μέχρι τοῦ πρεσβυτέρου, οὐδὲ τοῦτο τοῦ προχειριζομένου θείας ἔξω τελοῦντος χάριτος οὐδὲ κόπου χωρίς· ὁρῶν γὰρ τὸν μακάριον επὶ τοσοῦτον ὕψος ἀρετῆς τελοῦντα, οὐ δίκαιον ἡγεῖτο μὴ πᾶσι τρόποις αὐτῷ τὴν ἱερατικὴν ἐπιθεῖναι ἀξίαν· ἀλλ᾽ ἐνύσσετο μὲν θεόθεν ὡς ἔοικεν, ἐβίαζε δὲ τὸν ἀθλητὴν καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους ἀποδύσασθαι ἀγῶνας· ὅθεν πείθει τὸν ἄνδρα πολλοῖς χρησάμενος τοῖς εἰκόσι λόγοις καὶ ὅσοι δύνανται πεῖσαι ψυχὴν ἔρωτί τε θείῳ κατεχομένην καὶ πρὸς τοὺς πνευματικοὺς βαθμοὺς τὸ καθ᾽ ἡμέραν ἀναβαίνειν σπουδάζουσαν. Δέχεται τὴν ἱερατικὴν λειτουργίαν θεῖος οὗτος ἄξιος παρ᾽ ἀξίου λειτουργὸς Θεοῦ παρὰ θείου λειτουργοῦ καὶ ἀγγέλου μᾶλλον Θεοῦ παντοκράτορος· οὐδὲν γὰρ οὐδ᾽ τοσοῦτος ἐκεῖνος γέρων τῆς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ἐλείπετο ἀρετῆς, εἰ καὶ τῶν θείων χαρίτων ἐπὶ τοῖς θαύμασιν ἐδευτέρευεν, πολλοῖς διωγμοῖς ἐπὶ τῶν τυράννων τῆς αἱρέσεως χρόνων ὑπὲρ τῆς Χριστοῦ εἰκόνος ἐνδιαπρέψας. Οὗπερ δὴ καὶ τὴν ἱερὰν σφραγῖδα ἡνίκα τὸ τῆς χειροτονίας ἔθος τῷ χειροθετουμένῳ ἐπέθηκεν, αἰσθάνεσθαι αὐτὸν τὸν μακάριον ἄνδρα Κωνσταντῖνον ὡσπερανεὶ περιδεδραγμένον [corr., prius περιδεδραγμένην A.] τῆς κεφαλῆς καὶ περισφίγγουσαν καὶ οἷον ὑπομιμνήσκουσαν τῆς τοῦ παναγίου τότε πνεύματος ἐπιφοιτήσεως ἄμφω τοῦ τελοῦντος καὶ τοῦ τελουμένου τὴν χάριν. Τοῦτο γὰρ πολλοῖς διηγούμενος θεσπέσιος ἐκεῖνος τῶν ὅτι συνήθων καὶ ἐπ᾽ εὐλαβείᾳ μαρτυρουμένων οὐκ ἀδακρυτὶ προὐβάλλετο [corr., prius προὐβάλετο.] τὸ διήγημα τῆς ἀληθείας, αὐτῷ τῆς καρδίας τῇ κατανύξει εἰς μαρτύριον προβαλλομένης τὰ δάκρυα.

[46] [Locus Atroa dictus.] Οὕτω γοῦν τῆς θείας ἐκείνης καὶ μεγάλης ἠξιωμένος [ἠξιωμένης A.] ἱερατικῆς χάριτος τὴν ἔρημον ἤδη καταλιπὼν περί τινα τόπον προέρχεται Ἀτρόαν [Ἀτρώαν infra, c. 50, et BHG. 935, 936, Act. SS., Nov. t. II, pp. 340, 383, 388.] αὐτὸν καλεῖν οἱ ἐγνωκότες εἰώθασιν [Cf. Act. SS., Nov. t. II, p. 325.] καθ᾽ ὃν Μεσὼν καλούμενος χωρίον τι ἵδρυται· καὶ αὐτοῦ που καταλύειν εὐδοκεῖ τῶν προτέρων ἀγώνων ἐχόμενος.

[47] [Daemonium in visione Constantino ostensum.] Αὐτοῦ τοίνυν τὴν εὐχήν ποτε πρὸς Θεὸν ἐκτενῆ ποιουμένου καὶ ὅλου μεταρσίου καὶ ψυχὴν καὶ διάνοιαν τῶν βιωτικῶν ἁπάντων λογισμῶν γεγενημένου, παραδείκνυσί τι φάσμα δαιμόνιον αὐτῷ πάντως τῆς χάριτος ἔλλαμψις, τοῦ πονηροῦ διδάσκουσα κατὰ τῶν ἀπολλυμένων δι᾽ αὐτοῦ ψυχῶν τὴν ἐνέργειαν· τὸ δὲ ἦν δοκῶν τις Αἰθίοψ ἡγεμὼν πολλὴν τὴν ὑπηρεσίαν ἐπισυρόμενος θυμῷ τε σφοδρῷ καὶ τρισμῷ τῶν ὀδόντων κατ᾽ αὐτοῦ χωρεῖν ἐπειγόμενος· μακρὰν δέ που ἔτι ἀπὼν τὴν ἐπ᾽ αὐτὸν ἐποιεῖτο ὁρμήν· κατ᾽ αὐτὴν δὲ τὴν ὥραν ἐδόκει μοναχούς τινας παρ᾽ ἑκάτερα ἑστῶτας τῆς ὁδοῦ χειρὶ βαρείᾳ πατάσσειν καὶ οὓς μὲν κατὰ γῆς ἀπορρίπτειν, οὓς δὲ κλονεῖν μὲν τῇ ῥύμῃ τοῦ κρούματος κατωθουμένους, οὐ τελείως δὲ κατὰ γῆς φερομένους· ὡς δὲ καὶ παρ᾽ αὐτὸν τοιαύτῃ τῇ ὁρμῇ φθάνειν ἔδοξεν, ἐκτενέστερον μακάριος τῆς πρὸς Θεὸν εἴχετο εὐχῆς, μὴ πεῖραν λαβεῖν τῆς τοιαύτης πληγῆς. Αὖθις οὖν ὄψις μὲν διελύετο. δὲ τοῦ φόβου ἀνεθεὶς εὐχαριστήριον ἀπεδίδου τῷ Θεῷ. Οὐ κενὸν δὲ ἄρα τὸ παράδειγμα [παράδειγμα///// A.] διέγνω· τῶν γὰρ κατὰ τὴν ὄψιν ἐκείνην παρὰ τοῦ πονηροῦ Αἰθίοπος πληγέντων οἳ μὲν κατέπεσον εἰς γῆν μοναχοί, κατωλιγωρηκότες τῆς ἀσκητικῆς πολιτείας ἐπὶ τὸν ἡδυπαθῆ καὶ κοσμικὸν πάλιν ἀνθυπέστρεψαν βίον, τῆς μακαρίας ὄντως ἐκπεσόντες ζωῆς καὶ τοῖς γηΐνοις ἐμπλακέντες πράγμασιν· οὓς δὲ κλονηθέντας μὲν μὴ πεπτωκότας δέ, καὶ αὐτοὶ πειρασμοῖς μὲν καὶ πάθεσι περιπεπτώκασι σαρκικοῖς, οὐ μὴν δὲ τελέως τῆς μοναδικῆς πολιτείας ἀπέστησαν. Τοῦτο οὖν σημειωσάμενος γεγονὸς εἰς οὐ τὸ τυχὸν δέος ἐμπέπτωκεν· ὑπερευχόμενος δὲ καὶ τῶν πειραζομένων καὶ πεπτωκότων πλέον δὲ τοῦ Θεοῦ δεόμενος ὑπὲρ ἑαυτοῦ τῆς τηλικαύτης ἀπειλῆς τοῦ δαιμονίου ἐκείνου φάσματος καὶ τῆς ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐνεργουμένης πτώσεως ἀπορρυσθῆναι.

[48] [Eius oratio ad Deum.] Οὕτω γοῦν αὐτοῦ διακειμένου, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς πάλιν αὐτῷ προτέρα παραδείκνυται ὄψις καὶ πάλιν Αἰθίοψ ἀπειλῶν καὶ ῥίπτων εἰς γῆς τοὺς προσπίπτοντας, τινὰς δὲ καὶ μόνον κλονῶν τῇ ῥύμῃ τῆς προσβολῆς. Ὡς δὲ καὶ πρὸς αὐτὸν ὁρμῶντα μετὰ τοιαύτης ἑώρα τῆς φαντασίας, καταφεύγει καὶ αὖθις πρὸς τὸν σωτῆρα καὶ τῷ δέει συνεχόμενος ἐκτενῆ τὴν ἱκεσίαν προβάλλεται· &ldquogr;Θεὲ (λέγων) ἀγαθὲ καὶ κύριε τοῦ ἐλέους σου, αὐτός με τῆς προγονικῆς ἀπιστίας ἐκάλεσας, αὐτὸς τῆς τοῦ βίου ματαιότητος φυγεῖν παρεσκεύασας, αὐτός με τῆς παρὰ σοὶ καὶ τῇ σῇ θεραπείᾳ γλυκύτητος ἔγευσας καὶ τὴν κατὰ τοῦ πονηροῦ τούτου παλαίστραν ἐδίδαξας καὶ νικᾶν αὐτὸν πολλάκις ἠξίωσας· εἶτα παραχωρήσεις ἐμὲ ταῖς χερσὶ τούτου παραδοθέντα πεσεῖν καὶ τὸ τῆς ποίμνης σου πρόβατον τοῖς ὀδοῦσι τούτου τοῦ ἀνημέρου λύκου σπαραχθῆναι καὶ ἀπολέσθαι; μή, δέσποτα παντοκράτορ, διὰ τὸ ἓν ἀπολωλὸς πρόβατον ἑαυτὸν κενώσας μέχρι σαρκὸς καὶ τὸ πλανώμενον εὑρὼν καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων ἀναλαβὼν καὶ σώσας ἐξ ἀπωλείας δι᾽ ἄφατον ἔλεον· ἀλλ᾽ ἴδε τὸν τοῦ δεινοῦ τούτου θηρίου θυμὸν καὶ τὸ ὅρμημα καὶ ῥῦσαι τῶν τούτου χειρῶν καὶ τὴν κατ᾽ ἐμοῦ κίνησιν τῆς αὐτοῦ πονηρίας ἀνάστειλον· ναί, δέσποτα Χριστέ, ἐμὴ σωτηρία καὶ λύτρωσις, ῥῆξον τούτου τὸ ἀτίθασον θράσος καὶ τὰς μεθοδείας κατάβαλε, ἵνα μὴ ἐπὶ πλέον κατὰ τῶν σοι δουλευόντων καυχώμενος ἀφαρπάζῃ τῶν σῶν χειρῶν τῆς λογικῆς σου ποίμνης τὰ πρόβατα.” [Luc. 15, 5.] Ταῦτα μὲν μακαρία ἐκείνη ψυχὴ περιδεὴς γενομένη τῇ φαντασίᾳ πρὸς Θεὸν ἔλεγεν, θερμὰ προβαλλομένη τὰ δάκρυα· ὡς δ᾽ ἐπὶ πολὺ ἀναίσχυντος ἐπιπηδᾶν ἐκείνη ὄψις ἐδόκει, θερμότερον ἔκραζεν τὴν χριστιανοῖς εἰθισμένην φωνὴν πρὸς ἔλεον ἐκκαλουμένην τὸν Κύριον.

[49] [S. Michaelem in visu cernit.] Ἀλλ᾽ ὅρα ταχεῖαν τοῦ σωτῆρος ἐπικουρίαν τῷ αἰτουμένῳ χορηγουμένην· αὖθις γὰρ ἀκούει φωνῆς πραεῖ πως ἤθει καὶ δεσποτικῷ Μιχαὴλ ἐπὶ τρίτον καλούσης καὶ πρὸς σωτηρίαν τοῦ κινδυνεύοντος κελευούσης διαναστῆναι· ἅμα δὲ τῇ φωνῇ ὁρᾷ τινὰ φωτοφανῆ λίαν καὶ ἔνδοξον τῇ αὐγῇ τὸν ἥλιον ὑπερφέροντα· καὶ τοῦτον τοῦ τραχήλου σχοινίον ἀφάψαντα τοῦ ζοφεροῦ ἐκείνου λῃστοῦ ῥοίζῳ φερόμενον κατὰ γῆς ἀκοντίσαι ζοφερᾶς καὶ βαθείας, στραφέντα δὲ τὸν φωτοειδῆ ἐκεῖνον καὶ ἔμφρικτον καὶ ἠρεμαίᾳ πως τῇ ἁφῇ τὸν σταυρικὸν τύπον κατὰ τῆς τοῦ μακαρίου καρδίας σημειωσάμενον ἀναρρῶσαί τε αὖθις καὶ τῆς δειλίας ἀπαλλάξαι καὶ θαρρεῖν παρασκευάσαι τοῦ λοιποῦ κατὰ παντὸς ἅλλεσθαι σατανικοῦ μηχανήματος· οὕτω γὰρ ἀψευδὴς Θεὸς οὐκ ἀναβάλλεται ποιεῖν τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν καὶ τῆς δεήσεως ἀκούειν καὶ σῴζειν αὐτούς, ὥστε μὴ δεδίττεσθαι ἀπὸ πράγματος ἐν σκότει διαπορευομένου, ἀπὸ συμπτώματος καὶ δαιμονίου μεσημβρινοῦ, ὡς ἐνταῦθά μοι ἁρμόσαι δοκεῖν τὸ λόγιον, πεσεῖν μὲν ἐκ τοῦ κλίτους οὐκ ὀλίγους τοῦ ἡμετέρου ἀγωνιστοῦ, πρὸς αὐτὸν δὲ τὸ πτῶμα μὴ ἐγγιεῖν. [Psalm. 144, 19, Psalm. 90, 6.] Οὐ μεῖον δὲ τούτων καὶ ἕτερον ἐρῶ.

[50] [Herniosum] Μονή τις ἱερὰ κατὰ τὴν Ἀτρώαν ἀνίδρυται Ἀνδρέου τοῦ πρωτοκλήτου τῶν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ μαθητῶν· ἐκεῖσε οὖν θαμίζων τῇ παρακλήσει τῶν αὐτοῦ τὸν ὑπὲρ ψυχῆς τελούντων ἀγῶνα ἑώρακεν ἕνα τούτων καταφορικὸν τυγχάνοντα, τῆς τάξεως τῶν ἐντὸς αὐτῷ κατασπασθείσης· δὴ καὶ ἔστενε τοσοῦτον ἄχθος ἀνακουφίζων κατὰ τῶν μηρῶν ὑποβρίθον. Τοῦτον οὖν θεασάμενος ἐλέῳ καὶ συμπαθείᾳ κινεῖται καὶ δακρύει θερμότερον οἰκείᾳ τε χειρὶ τῶν ἐγκάτων ἐκείνων τῶν ἀφειμένων [ἀφημμένων A.] τοῦ μηροῦ λαβόμενος καὶ εἰς τοὐπίσω ἀνωθήσας ἠρέμα ὑποπιάζει τε τοῖς δακτύλοις καὶ οἷον εἰς τὸ πρότερον ἀποκαθίστησι σχῆμα· εἶτα θαρρεῖ καὶ πλέον· οὐ γὰρ ἐδίσταζε τῷ εἰπόντι πιστεύων ἐπὶ ἀρρώστους χεῖρας ἐπιτεθεῖσθαι καὶ τούτους εὐεκτεῖν παρασκευάζειν. [Matth. 16, 18.] Σταυρὸν γὰρ τυπώσας ἱερᾷ χειρὶ τῇ οἰκείᾳ κατ᾽ ἐκείνου τοῦ τόπου καθ᾽ ὃν ἐπιέσθη τὰ ἔγκατα ὥσπερ τινὰ πύλην ἠσφαλίσατο τὴν ἐς τὰ κάτω φοράν, [signo crucis sanat.] σφραγῖδα καὶ κλεῖθρα τὸν ἱερὸν τύπον ἐπιθεὶς καὶ οἷον κελεύσας τῷ πάθει τοῦ λοιποῦ μὴ ἐνοχλῆσαι τὸν ἄνδρα. Τοῦτο μὲν οὖν τὸ ἔργον γέγονε τῷ μὲν πεπονθότι ὑγεία, τῷ δ᾽ἰατρῷ μεγάλου θαύματος ἀποτέλεσμα, τῷ δὲ Θεῷ δόξης καὶ εὐχαριστίας ὑπόθεσις, οἷς δὴ καὶ τοὺς αὐτοῦ θεράποντας θαυμαστοῖ καὶ τῶν εἰς αὐτοὺς ἀγαθῶν ἐλπίδων κενοὺς τοὺς προστρέχοντας οὐκ ἀφίησιν. Τοίνυν τὸ λοιπὸν τοῦ βίου τοῦ πάθους ἀπολυθεὶς ἐκεῖνος ἄνθρωπος ἄχρι καὶ εἰς τέρμα τῆς οἰκείας ζωῆς ἀνενόχλητος ἔμεινε καὶ τῇ ἀποκαταστάσει τῶν πάλαι κατενεχθέντων ὑγιὴς καὶ ὁλόκληρος.

[51] [A Iudaeorum] Καὶ ἔτερον δέ τι οὐκ ἀνάξιον λόγου προσθήσω τοῖς εἰρημένοις. Νίκαια πόλις πολλοῖς μὲν βρίθει τοῖς ἄλλοις καλοῖς, τῷ δὲ πρὸς ἐμπορείαν ἔχειν εὐφυῶς ἐκκαλεῖται τοὺς ἐπιτηδεύοντας τὸ χρῆμα πρὸς ἑαυτήν· ὅθεν καί τινες Ἑβραίων φυλῆς αὐτόσε κατοικοῦντες ἐμπορείας τε χάριν καὶ τῆς ἄλλης ἀφθονίας, τῇ οἰκείᾳ θρησκείᾳ ἐπεμαίνοντο λυττῶντες κατὰ Χριστοῦ. Τούτους οὖν μακάριος ἐνορῶν καὶ οἷον τῷ ζήλῳ τῆς εἰς Χριστὸν ἐκτηκόμενος πίστεως ἀσυνετοῦντας συνιέναι τὴν ἀληθῆ θρησκείαν ἔσπευδε ποιεῖν λόγοις τε καὶ ἔργοις ἐνάγων εἰς σωτηρίαν· ἐθάμιζέ τε παρ᾽ αὐτοῖς καί τινας ἐκείνων ἤγρευε τῷ τῆς πνευματικῆς σοφίας δικτύῳ πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν ἀληθῆ καὶ ἀμώμητον πίστιν· ἐπεὶ δὲ φθονεῖν εἴωθε τοῖς τοιούτοις πονηρὸς τὴν ζημίαν οὐ φέρων τῶν σῳζομένων, ἀνήγειρε κατ᾽ αὐτοῦ τινας τῶν ἀπηλλοτριωμένων ἐκ μήτρας τῇ ἀρρήτῳ προγνώσει Θεοῦ· καὶ βουλὴν ποιοῦνται λαθραίαν (ἔδει γὰρ τὸν μιμητὴν Χριστοῦ τὰ ἴσα παθεῖν), ὥστε Κωνσταντῖνον ἐκποδὼν ποιήσασθαι τοῦ βίου, ἐπ᾽ ἐλέγχῳ τῆς Ἑβραίων τυγχάνοντα θρησκείας· μελετῶσί τε κτεῖναι ἄνδρα ἀνεύθυνον, [insidiis] ἆθλον τάχα τοῦτο τῆς τῶν παρ᾽ αὐτοῦ διδασκομένων σωτηρίας, εἰ καὶ προνοίᾳ τοῦ ἀεὶ φυλάττοντος τὰς ψυχὰς τῶν δούλων αὐτοῦ τοῦ ἐπηρτημένου τούτου διέφυγε κινδύνου. Ὅρα γάρ μοι, ὅσης τῆς θείας ἀπέλαυσε κἀνταῦθα κηδεμονίας. Ἀθροισθέντων γὰρ τῶν ἤδη τὸν φόνον ἐργάσασθαι τοῦ δικαίου σκεψαμένων εἰς ἓν ἔν τινι τόπῳ λίαν ἀποκρύφῳ καὶ τοῦ τοιοῦδε δράματος τῇ μονώσει ἐπιτηδείῳ (ὁ δὲ ἦν εὐκτήριος οἶκος τῆς θεομήτορος) ἑλκόντων τε βίᾳ καὶ μελλόντων ἐγχειρεῖν τοῦ μιάσματος, ἐπιφαίνεται φάσμα γυναικὸς τορόν τι βοώσης καὶ κηρύκιον καὶ ὡς αὐτὴ μάρτυς εἴη τῶν πραττομένων, γινώσκουσα τὴν μελετωμένην μιαιφονίαν. Ἣν θεασάμενοι οἱ δεινοὶ ἐκεῖνοι καὶ λογικοὶ θῆρες καὶ ὡς ἤδη πεφωραμένοι τῇ ἀπ᾽ ἐκείνης φωνῇ, ἐῶσι μὲν τὸν ἅγιον τάχος, ἐν ἀκαρεὶ δὲ αὑτοὺς ἀφανίζουσιν ἐκεῖθεν. Καὶ οὕτω τοῦ κινδύνου σωθεὶς μακάριος ἀπηλλάγητοῦ τόπου. Ὡς δ᾽ ἀνέθη τοῦ κακοῦ, περιεσκόπει τὴν γυναῖκα ἰδεῖν, ἥτις αὐτῷ πρόξενος γέγονε τῆς σωτηρίας· ἦν δὲ ἄρα οὐ γύναιον ἀλλὰ χάρις θεία σχηματισθεῖσα εἰς τὴν τῆς θεομήτορος ὄψιν, [ope Dei matris liberatur.] δὴ καὶ κατὰ τὸ ἱερὸν εὐκτήριον ἐτιμᾶτο. Διὸ καὶ συνεὶς τὴν θεόθεν ἐπικουρίαν Θεῷ τε καὶ τῇ αὐτοῦ κατὰ σάρκα μητρὶ τὰς σωτηρίους ἀπεδίδου εὐχαριστίας· τοῦ δὲ δράματος τὴν συσκευήν τις τῶν ἐπιβούλων ἐκείνων προσελθὼν ἐξεῖπεν μετὰ ταῦτα καὶ διελέγχειν ἐπειρᾶτο τοὺς δράσαντας, εἰ μὴ παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ ἀληθῶς μιμουμένου κἂν τούτῳ Χριστὸν τῷ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν φονευόντων εὔχεσθαι ἀμύνασθαι τῆς τοιαύτης ἐπεσχέθη ὁρμῆς· οὕτως αὐτὸν τοῦ παναγίου πνεύματος ἐχαρίτωσεν δύναμις καὶ τοιαύτης ἔτυχεν Θεοῦ προνοίᾳ τῆς παραδόξου σωτηρίας.

[52] [Piscis miraculo captus.] Ἔχεται δὲ καὶ ἔτι λόγου τῶν αὐτοῦ θαυμάτων ἱστορία καὶ τοῦ ῥηθησομένου αὕτη μάρτυς ἱερὰ καθέστηκεν Νίκαια. Φίλῳ γάρ τινι συνήθως ἐπεχωρίαζεν αὐτόθι μακάριος οὗτος ἄνθρωπος· τὸ δὲ ὑπῆρχε λιμνίον ἰχθύων πλῆρες· βιβάριον τοῦτο καλέσαι ῥωμαΐζων ἀνήρ. Ποτὲ δ᾽ οὖν τῷ φίλῳ ἐπεξενώθη καὶ παρὰ τὸ λιμνίον ἐγκύψας ὁρᾷ τινα ἰχθὺν τῷ μεγέθει μέγιστον κελεύει τε τοῖς ὑπηρέταις ἀστεἳζόμενος [ἀστιζομένοις A.] τὴν ἑστίαν ἀνάψαι. Οἱ δ᾽αὐτῷ δυσάλωτον εἶναι τὸν θεαθέντα ἔφασκον ἰχθὺν ὡς ἀπόπειραν ἔχοντες τοῦ τοιούτου. δὲ τούτοις μὲν καὶ αὖθις κελεύει τῆς ἐσχάρας ἐπιμελεῖσθαι, λαβὼν δέ τι δικτύδιον, (καρίδων τοῦτό φασι σαγήνην) ἐμβάπτει τῷ ὕδατι· καὶ πάλαι δοκῶν ἀνάλωτος ἰχθὺς ὥσπερ ἐπ᾽ αὐτῷ τούτῳ πρὶν ἐκδιδράσκων αὐτόματός τε καὶ οἷον ἐθελούσιον ὄψον τῷ μακαρίῳ πρόσεισι καὶ τοῦ δικτύου γίνεται ἐντός. δ᾽οὐκ ἀνέλκει μὲν τοῖς δὲ παροῦσι τὸ δίκτυον ἐπιδίδωσι, καὶ ἀνέλκουσιν ἐκεῖνοι· καὶ τούτῳ τιμᾷ τὴν δεξίωσιν, ἁπάντων τῶν ὁρώντων ἐκπληττομένων τὸ θαῦμα. Καὶ πῶς γὰρ οὐκ ἔδει τὸν Χριστοῦ γνήσιον μαθητήν, εἰ καὶ μὴ Τιβεριάδος εὐπόρηκε λίμνης, ἀλλ᾽ οὖν τῆς παρούσης μὴ τῷ παρ᾽ ἐκείνου τερατουργηθέντι θαύματι τιμηθῆναι, μᾶλλον δὲ πιστώσασθαι διὰ τούτου ἐκεῖνο, ὅπερ θεῖος λόγος ἐδημιούργει; εἰ γὰρ ὑπηρέτου γνώμῃ ἰχθύων ὑποτάττεται γένος καὶ φιλεῖ μᾶλλον τὴν ἄγραν τὸ ἐν ὕδασιν ἕρπειν, πῶς οὐχὶ Θεοῦ τοῦ πάντων δημιουργοῦ τῷ κελεύσματι τὸ τῶν ἰχθύων 〈γένος〉 ἔμελλε συντρέχειν ἀληθῶς εἰς τὴν τῆς Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους ἐπιδημίας ἀπόδειξιν; οὐ γὰρ ἄλλου φημὶ τοῦτο ἔγωγε ἔργον καὶ τότε καὶ νῦν, ἀλλὰ τῆς θείας δυνάμεως, ἐκεῖ μὲν τὴν θεότητα παραγυμνούσης, ἐνταῦθα δὲ τῶν θείων κηρύκων τῆς πνευματικῆς καὶ θείας δυνάμεως τὴν ἐνέργειαν, ἵνα δι᾽ ἀμφοτέρων αὔξηται [αὔξη A.] τῆς πίστεως ἀπόδειξις καὶ τῶν μισοχρίστων ἅπαν ἐμφραγείη τὸ στόμα, κατὰ τῆς ἀληθείας δυσώδεις λόγους ἐξερευγόμενον. [Ioh. 21, 1 – 6.]

[53] [Vini copia multiplicata.] Ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτο σιωπήσομαι τοῦ μεγάλου τούτου ἀνδρός, ὅπερ δὴ πολλοὶ τῶν ἐκείνου γνωρίμων διεβεβαιώσαντο. Συμεῶνι γάρ τινι μοναχῷ καὶ ἡσυχάζοντι παρέβαλέν ποτε, τοῦ οἰκείου καθηγητοῦ τὴν ἐκ τοῦ βίου μετάστασιν ἐπιτελοῦντι· ὃς τὴν τῶν τηνικάδε συνεληλυθότων πεποιημένος δεξίωσιν, ὅπερ εἶχε πρὸς ταύτην ἀφωσιωμένον οἴνου ἀμφορίδιον ἀπαντλήσας τοῖς δαιτυμόσιν, ἐπειδὴ παρὰ τοῦ μακαρίου τούτου ἀνδρὸς καὶ εἰς αὖθις ἐπὶ δεῖπνον τοὺς παρόντας ἐλθεῖν ἐλάμβανε προτροπήν, ἤσχαλλέ τε καὶ ἐδυσφόρει μὴ ἂν οἴνου ἄνευθε τὴν φιλοφροσύνην γενέσθαι τῆς δεξιώσεως· δ᾽ αὐτῷ καὶ δεῖπνον ὑπισχνεῖτο τελέσειν καὶ τῇ ἐπιούσῃ πρὸς εὐωχίαν ἐξαρκέσαι τὸν οἶνον· πείθεται τοίνυν ἑστιάτωρ ἐκεῖνος καὶ ἀφίησι τῇ εὐχῇ τοῦ ἁγίου τοῦ οἴνου τὴν δαψίλειαν· τὸ γὰρ ἀνέλπιστον τοῦ διαρκέσαι οὐκ ἦν ὅπως ταύτης χωρὶς ἐπιχορηγηθῆναι τὴν χρείαν ἐδίδου λογίζεσθαι τῷ ἀνδρί. Τοίνυν καὶ τὸ δεῖπνον παρῆν καὶ εὐωχία πλήρης καὶ μετὰ τήνδε τὴν ἡμέραν ἀφθονία διεδείκνυτο καὶ καψάκης τοῦ θείου ἐλέους οὐκ ἠλαττοῦτο, ἀλλ᾽ εἶχε τὴν ἐπὶ τῇ χήρᾳ πάλαι καὶ τῷ προφήτῃ χάριν ἐκεῖνο τὸ ἀμφορίδιον, ὡς καὶ τότε δοξασθῆναι μᾶλλον τὸν ἐξ ὕδατος δημιουργήσαντα οἶνον καὶ πρὸς γάμου εὐωχίαν τῇ παρουσίᾳ ἐπαρκέσαντα δι᾽ εὐλογίας· οἶδε γὰρ φιλόδωρος δεσπότης Χριστὸς τοῖς αὐτοῦ θεράπουσι τῶν δι᾽ ἑαυτοῦ μεταδιδόναι θαυμάτων κατὰ τό· πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ τὰ ἔργα μόνον τὰ ἐμὰ ἀλλὰ καὶ μείζονα τούτων ἐνίοτε ποιήσει. [3 Reg. 17, 16, Ioh. 2, 9, Ioh. 14, 12.] Τοῦτο τὸν μέγαν Κωνσταντῖνον διασημότερον ἐπὶ θείᾳ χάριτι τοῖς τε γνωρίμοις καὶ δὴ καὶ τοῖς ἀγνώταις [ita A; legendumne ἀγρόταις?] εἰργάσατο καὶ μάλιστα τῆς ἠλιθίου τῶν κατὰ Χριστοῦ λυττώντων παροινίας τοὺς κεκρατημένους παρήγαγεν· εἴωθε γὰρ τῶν θαυμάτων χάρις τοὺς μὲν ἐκείνων ἐπὶ πίστιν ἐνάγειν, τοῖς [τοὺς A.] δὲ δέος ἐντιθέναι καὶ τῆς οἰκείας ἀπιστίας οὐ τὴν τυχοῦσαν ἀσθένειαν.

[54] [Tempestas sedata.] Ἀλλ᾽ ὧδε μὲν τοῦτο· οὐχ ἧττον δὲ καὶ ἕτερον διηγήσομαι. Χειμῶνος ὥρᾳ καὶ τυχὸν οὕτω διακονίαν τελοῦντι τῷ μακαρίῳ πνευματικὴν κατὰ θάλατταν ἐχρεωστεῖτο πορεία καὶ τὴν τοῦ Πυθίων [Locus in Bithynia. Synax. Eccl. CP., p. 31; cf. Act. SS., Sept. t. III, p. 492; Nov. t. II, pp. 323, 358.] λεγομένου χώρου κατιθὺ πλέων ἐπὶ νεὼς σὺν ἑτέροις οὐκ ὀλίγοις ἀνδράσιν. Ὡς δ᾽ ἐπὶ τὸ μέσον που τῆς θαλάττης εὐπλοοῦσα ναῦς ἐχώρει, καταλαμβάνεταί τινι χειμερίῳ κλύδωνι καὶ ζάλῃ χαλεπωτάτῃ, δι᾽ ἧς ἐν ἐλπίσιν περὶ τὰ ἔσχατα κίνδυνος· τῶν δ᾽ ἐν τῷ πλοίῳ περιστάντων τὸν θεῖον ἄνδρα τοῦτον ἀνακεκλιμένον καμάτῳ νόσου τρυχούσης τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σῶμα τότε, οὐκ οἶδα ὅπως εἰπεῖν εἰ μὴ τῆς Παύλου καὶ περὶ τοῦτον οἰκονομίας ἐνεργουμένης τοῦ μύστου τῶν ἀρρήτων. Τούτων οὖν περιστάντων καὶ τὴν σωτηρίαν ἐξαπαιτούντων ὥσπερ ἀπό τινος θησαυροῦ, εἴκει μέγας ἐν θαύμασι καὶ οὐκ ἀναβάλλεται πρὸς τὴν ἀξίωσιν. Εἶχε γὰρ τὸ θαρρεῖν ἐκ τῆς θερμοτάτης πίστεως· καὶ ἀνεγεῖραι κελεύει τοῖν χεροῖν λαβόμενος καὶ εἶτα τὰς χεῖρας ἐκτείνας εἰς οὐρανόν· &ldquogr;Ὁ καὶ πάλαι (ἔφη), δέσποτα Χριστέ, χειμαζομένοις τοῖς σοῖς μαθηταῖς τῇ σῇ κελεύσει πραΰνας τὸν κλύδωνα, καὶ νῦν ἐπίστηθι ἐνταῦθα καὶ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν διὰ τοῦ τιμίου σου σταυροῦ ὡς εὐεργέτης ἁπάντων πρυτάνευσον·&rdquogr; καὶ ἅμα σφραγίζει τὴν ἀγριαίνουσαν ἐκείνην θάλασσαν· δὲ παραχρῆμα γαληνιᾷ καὶ ζάλη σὺν τῷ πνεύματι ἀθρόα κοιμίζεται καὶ οὕτω τὸ πλῆθος τῶν ἐν τῷ πλοίῳ περισωθέντες τῇ τοῦ μεγάλου πατρὸς ἐκτενεῖ προσευχῇ πανταχοῦ μετὰ τὴν σωτηρίαν διηγοῦντο τὸ θαῦμα. Καὶ πῶς γὰρ ἦν σιωπᾶν ἔργον τοσοῦτον, ὅπερ οἶμαι οὐδὲ χρόνος λήθῃ καλύψει, τοῦ δικαίου Θεοῦ τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα κατὰ τὴν αὐτοῦ ἐπαγγελίαν ἀντιδοξάσαι κελεύσαντος;

[55] [Nicaeae] Ἐγὼ δὲ τῶν τοῦ μακαρίου θαυμάτων τῆς διηγήσεως ἔχεσθαι καὶ ἔτι προῃρημένος οὐδὲ τὰ λοιπὰ ὅση δύναμις σιωπήσομαι, ὅσαγε εἰς ἐμὴν ἧκεν ἀκοὴν καὶ τὸ βέβαιον οἱ παρ᾽ αὐτοῦ φοιτήσαντες ἀνεδίδαξαν· μὲν γὰρ τῆς αὐτοῦ χάριτος φήμη διέτρεχεν πανταχοῦ, πλείω δὲ πάντων κατὰ τὴν Νικαέων μητρόπολιν, τἆλλά τε διακειμένην θερμότερον περὶ τὴν εὐσέβειαν καὶ δὴ καὶ περὶ τοὺς Θεοῦ θεράποντας πολλὴν κεκτημένην αἰδῶ, ἅτε καὶ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς πόλεως δι᾽ ὑπερβάλλουσαν θεοφίλειαν ἀφιερωμένον Θεῷ, καὶ μάλιστα τῶν εὖ γεγονότων φύσεώς τε καὶ περιουσίας καὶ τῆς κοσμικῆς περιφανείας προφητικῶς εἰπεῖν παραρριπτεῖσθαι μᾶλλον ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ προαιρουμένων [προαιρουμένους A.] ἐν σκηνώματι τοῦ βίου κατωφρυῶσθαι· τὰ γὰρ σπέρματα τῆς εὐσεβείας ὡς ἔοικε τῶν ἐκεῖσε κρατυνάντων τὸ θεῖον σέβας παρὰ πατέρων παῖδες ὑποδεξάμενοι ἀπαρατρέπτους τῆς τε πίστεως καὶ τοῦ θεοφιλοῦς ἐκείνων βίου ἀποσῴζουσι τοὺς χαρακτῆρας. [Psalm. 83, 11.] Κατ᾽ αὐτὴν οὖν τὴν ὄντως ἱερὰν Νίκαιαν, τῆς Βιθυνῶν ἐπαρχίας προκάθηται, ὥσπερ τις εὐωδία περὶ τοῦ μακαρίου Κωνσταντίνου φήμη διαδραμοῦσα εὔφρανε τοὺς οἰκήτορας εἴπερ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ βίῳ ἡδέων, μάλιστα δὲ τούτων τοὺς κατὰ τὴν ἄνω που ἡμῖν εἰρημένην Ὑακίνθου μονήν [Supra, c. 35, p. 637.] . [monachis duobus monasterii Hyacinthi] Δύο γοῦν τινες τῶν ἐκεῖ μοναστῶν ἐπ᾽ εὐλαβείᾳ μεμαρτυρημένοι σκανδάλου τινὸς χάριν ἀναφανέντος τῆς μονῆς ἐξελθεῖν ἐβουλεύοντο· γίγνεται τοίνυν τῷ μακαρίῳ, καθάπερ Μωσεῖ τὸ παλαιὸν ἡμαρτηκότος τοῦ λαοῦ, κἀνταῦθά τις ἦχος τοῖς ὠσίν· καὶ ὃς κατελθεῖν ἐκέλευε κατὰ τὴν Ὑακίνθου μονὴν καὶ Σίλαν καὶ Ἰωάννην ἐπισχεῖν τῆς ἐκεῖθεν ἀναχωρήσεως. Τῷ οὖν κελεύοντι πεισθεὶς κάτεισι τάχος καὶ τὴν μονὴν καταλαβὼν ἔρχεται πρὸς ὁμιλίαν τῶν μελετώντων τὴν ἔξοδον καὶ τὴν αἰτίαν ἤρετο τῆς ἐπὶ ταύτην ὁρμῆς· οἱ δὲ τέως καλύπτειν τὴν οἰκείαν βουλὴν ἐθέλοντες διανεβάλοντο τὴν τοῦ δράματος συσκευὴν καὶ μηδέν τι διανοηθῆναι τοιοῦτον ἔφασκον· ᾤοντο γὰρ τῷ μηδενὶ θαρρῆσαι τὴν οἰκείαν βουλὴν ἄγνωστον αὐτὴν ἔτι πᾶσι καθίστασθαι· ὡς δὲ πᾶσαν ἐξεῖπεν αὐτοῖς τὴν συσκευασθεῖσαν φυγὴν καὶ ὡς θεόθεν αὐτῷ μεμήνυται, δι᾽ καὶ ἀπεστάλη τῆς ὁρμῆς αὐτοὺς ἐπισχεῖν, πίπτουσιν ἀθρόοι τοῖς ποσὶν αὐτοῦ καὶ πᾶσαν αὐτῶν τὴν κεκρυμμέην ἐξαγγέλλουσι γνώμην καὶ ὡς, [fugam meditantibus meliora suadet.] εἰ μὴ τάχος αὐτοῦ παρουσία τὸν ὁρισθέντα παρ᾽ αὐτῶν προέφθασε τῆς ἐξόδου καιρόν, πάντως ἂν καὶ τῆς μονῆς ὑπεξῆλθον καὶ πλάνην οὐ τὴν τυχοῦσαν ὑπέστησαν, τῇ ἑαυτῶν προτέρᾳ σπουδῇ περὶ τὴν ἀρετὴν οὐχ ἥκιστα λυμανεῖσθαι δεδυνημένην. Οὕτως οὖν στηρίξας θεσπέσιος οὗτος τοὺς περὶ Σίλαν καὶ τῆς ματαίας ἀναστείλας μελέτης, αὖθις ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν ἐπάνεισιν, τῶν συνήθων ἀγώνων ἐχόμενος.

[56] [Daemonum insectationes.] Ἔτη [ἐπ᾽ A.] ὀκτὼ δὲ ὅλα κατὰ τὸν εἰρημένον Μεσῶνα τόπον τὸν ἀσκητικὸν βίον σπουδῇ διανύσας πολλῇ πλείστους τε πειρασμοὺς παρὰ τῆς δαιμονίου προσβολῆς ὑφιστάμενος, ὡς μηδεμίαν νύκτα παρελθεῖν ἐν ᾗ μὴ παρ᾽ αὐτῶν ἐδόκει καταξαίνεσθαι οὐ μάστιξιν ἀλλ᾽ ὄφεσι, φοβερωτέρας αὐτῷ τὰς πληγὰς τῶν φαντασμάτων παραδεικνύντων, ὡς αὐτὸς σὺν ἀληθείᾳ ταῦτα παθεῖν δάκρυσι πολλοῖς περιρρεόμενος διηγεῖτο πολλάκις. Ὡς δὲ τῆς μὲν τοῦ Μεσῶνος παροικίας μετέστη, ἀγχοῦ δέ που τῆς τοῦ Βολίου μονῆς οὕτω καλουμένης παρεγένετο, καθ᾽ ἣν ἱερῶν ἀνδρῶν ἀγῶνες τὸν ἀσκητικὸν κατεβάλλοντο τρόπον, κατά τινα καιρὸν περὶ τὴν πρώτην ὥραν στιχολογοῦντι τὸν πνευματοφόρον Δαβὶδ φαίνεται αὐτῷ στυλιαῖόν τι πῦρ οἱονεὶ τορείᾳ περιφερές. [Igneam columnam videt.] Ὡς δὲ ἑώρα τὴν ὀπτασίαν, ἐθαύμαζε καὶ πρὸς Θεὸν ὥσπερ τις φίλος διελέγετο, εἰ εὐδοκοίη τὴν ἔρημον φιλοῦντα καὶ τὸν ὀχλώδη φεύγοντα βίον αὐτοῦ που τὴν κατοικίαν ἑλέσθαι, ἔνθα τόπος ἡσυχίας οὐ πάρεστιν. Ὡς δ᾽ἐπιμένον ἑώρα τὸ πυροειδὲς ἐκεῖνο θέαμα καὶ τοῦ τόπου μὴ ἀφιστάμενον, αὐτοῦ που πάντως αὐτὸν κατοικήσειν θείαν ἐτεκμαίρετο βούλησιν· ὅπως δὲ καὶ ἀσωμάτων ὄψεις ὁρᾶν ἠξιώθη αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς, ἑνὶ δηλώσας τρόπῳ τἆλλα ἐάσω διὰ τὸ πλῆθος.

[57] [Sancti cuiusdam monachi] Μοναχῶν τις 〈τῶν〉 ἐπ᾽ εὐλαβείᾳ μαρτυρουμένων εἰώθει τῷ μακαρίῳ τὰ τῆς ψυχῆς ἐξαγορεύειν κινήματα· κατ᾽ αὐτὰς δέ που τὰς καθαρσίους ἡμέρας τῆς τεσσαρακοστῆς, ἐν αἷς ἄβατον εἶχε τὸ προπύλαιον τῆς ἡσυχίας ἀστήρ, νόσῳ περιπέπτωκεν τὸ τέλος αὐτῷ τῆς ἐπικήρου ταύτης ζωῆς ἐπαγούσῃ. Οὗτος τοίνυν δηλοῖ τῷ μακαρίῳ πατρὶ τὰ τῆς νόσου. δὲ τὸν τῆς ἡσυχίας κανόνα λῦσαι μὴ βουλόμενος πρὸ τοῦ φθάσαι τὴν κυρίαν τῶν ἡμερῶν, δηλοῖ τῷ ἀσθενοῦντι ὡς· &ldquogr;Ὄψομαί σε πάντως καὶ οὐ παρελεύσῃ μου τὴν θέαν, κἂν εἰ τέως ἀνεβαλόμην αὐτόθι ἐλθεῖν, τῆς τε σῆς καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς ἐκτενῶς Θεῷ τὴν ἱκεσίαν ὑπερποιούμενος.&rdquogr; Φθάνει τοίνυν θεία καὶ ἄφατος πρόνοια καὶ δὴ παρελθουσῶν τινων ἡμερῶν μεθίστησι τὸν νοσοῦντα τοῦ βίου· καὶ ἐπειδὴ τῶν ἐπιλέκτων τοῦ Θεοῦ δούλων ἐτύγχανεν ἀνήρ, [animam ab angelis in caelum ferri cernit.] ὑπ᾽ ἀγγέλων φωτοειδῶν τὴν ψυχὴν ἀποφέρεται· καὶ πρὸς οὐρανὸν ὡς εἶχον οἱ φέροντες ἐφοίτων. δέ γε μακάριος παρὰ τὸ καταγώγιον τῶν εὐχῶν ἑστηκὼς τὸ εἰρημένον ὁρᾷ θέαμα καὶ τὴν ὑπ᾽ ἀγγέλων τῆς μακαρίας ἐκείνης ψυχῆς δορυφορίαν, ὥσπερ ἐπ᾽ αὐτῷ τούτῳ τὴν πλησίον ὁδευόντων τῶν θείων ἀγγέλων σὺν τῇ μακαρίᾳ ἐκείνῃ ψυχῇ καὶ οἷον ὑπονευόντων, ἐφ᾽ ᾧ θεαθῆναι τῷ ἀοιδίμῳ πατρὶ τὴν εἰς οὐρανὸν τῆς ἁγίας ἐκείνης ψυχῆς ἀναφοίτησιν. Οὕτως οὖν ἀσφάλειαν τῆς τοῦ μοναχοῦ σωτηρίας τῇ θέᾳ διεγνωκὼς ηὐχαρίστει τῷ μὴ ἀγεράστους ἐῶντι τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους δεσπότῇ Χριστῷ, ἀλλὰ τῆς οὕτω μακαρίας καὶ τελευτῆς καὶ διαγωγῆς καὶ συναυλίας ἀξιοῦντι τοὺς αὐτὸν ἁπάσης βιωτικῆς δόξης καὶ ἡδυπαθείας προκεκρικότας.

[58] [Visio de monacho indigno.] Ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὕτως. Ὅρα δέ μοι, ὅπως αὐτῷ παραδείκνυσιν χάρις καὶ τοὺς ἀπωλείᾳ κατακριθέντας εἰς ὑπόδειγμα πάντως βιωτικῆς ἀσφαλείας. Ἕτερος γάρ τις τῶν μοναζόντων ἱερατικὸν εἰ καὶ ἀναξίως ὡς ἔοικεν ἀξίωμα περικείμενος, ᾤχετο τοῦ βίου, παρισταμένου τῷ νεκρῷ τοῦ μακαρίου πατρός· ὡς δὲ τὴν ὁσίαν οἱ ἐπιτήδειοι τῷ ἀποιχομένῳ τετελεκότες ἐπὶ τὸν τάφον κατέθεντο, ἐκπλήξεως τι γέμον κἀνταῦθα ὁρᾷ τῆς θείας χάριτος πεπληρωμένη ψυχή, τὴν μὲν γῆν διαστᾶσαν ὥσπερ εἰς ἑαυτήν, τὸν δὲ νεκρὸν ἐκεῖνον οἱονεὶ χάσματι λαβοῦσαν καταπιεῖν, ὡς ἄδηλον γενέσθαι δοκεῖν κατὰ χάους τὸν τεθαμμένον. Τοῦτο μὲν οὖν ἐδηλοῦτο τῷ παραδείγματι ἐντεῦθέν τε συνιέναι τὸν ὁρῶντα προσγέγονεν τῆς ἐναντίας μοίρας λαχεῖν καὶ ἀντὶ σωτηρίας οὐρανίου καταχθονίου ἀπωλείας χρηματίσαι κατάκριτον· οὕτως τὸ διορατικὸν τοῦ θαυμασίου πατρὸς ἀμφοτέρων γέγονε τῶν πραγμάτων ἐν γνώσει, Θεοῦ πάντως παραδεικνύντος καὶ μονονουχὶ κηρύττειν κελεύοντος, τά τε τῆς ἀρετῆς ἔπαθλα καὶ τὰ τῆς κακίας καὶ ῥᾳθυμίας κρίσεις καὶ κατακρίσεις, ὡς ἐντεῦθεν αὐτόν τε τὸν ὁρῶντα καὶ πολλοὺς ἑτέρους δι᾽ αὐτοῦ σωφρονίζειν μὴ ἀνιέναι τῶν πνευματικῶν ἀγώνων ἀλλὰ σπεύδειν πρὸς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως, ἵν᾽ οἱ μὲν τῆς ἀγγελικῆς τυγχάνωσι δορυφορίας καὶ ὁμιλίας, οἱ δὲ μὴ τὴν εἱς τὸν ᾅδην ἀποστροφὴν καταδικάζοιντο ταῖς ἁμαρτίαις ἐμπεπαρμένοι καὶ ἀδιόρθωτοι.

[59] [Hospites benigne excipit.] Ἀλλ᾽ ἴδωμεν αὐτὸν καὶ στοιχείοις ἐπιτάττοντα καὶ τὸν ἐν θαύμασι λαμπρὸν τοῖς πράγμασιν ἁμιλλώμενον. Φιλόξενον εἶχε τὸν τρόπον καθ᾽ ἡμᾶς Ἀβραάμ, κἂν ἡσυχίαν ἠσπάζετο· καὶ δὴ παρῆσαν αὐτῷ παραβαλόντες οἱ ἀγχοῦ που τὸν ἡσύχιον διανύοντες βίον, τῶν εὐχῶν ἐκείνου καταπολαύσοντες· καὶ αὐτοσχέδιος ἐκείνη καὶ δαψιλὴς τῇ πενίᾳ εὐτρεπίζετο τράπεζα, κόκκοι καὶ ἅλες καὶ λαχάνων ἀγρίων διάφορα· οὐ γὰρ ἔχω εἰπεῖν ἀκρίδας [ἀκρίδες A.] καὶ μέλι ἄγριον, τοῦ μεγάλου Προδρόμου τὴν τράπεζαν, ὅτι μὴ ταῦτα καθ᾽ ἡμᾶς αὐτῷ ἐχορήγει ἔρημος· ἐκεῖνα μὲν ἦν τὸ δὲ περιέχον ἐξηνεμοῦτο καὶ νότος ἐπέπνει βίαιος, τήν τε θύραν τοῦ δωματίου διαταράττων καὶ τὴν ἑστίαν νιφάσιν ἀνασκευάζων· καὶ μὲν ἀγάπη τῆς ξενοδοχίας ἐπελάγιζεν, τὰ δ᾽ἐπιτήδεια μετὰ τῆς σπάνης τῷ πνεύματι ἐκωλύετο. δὲ μακάριος ἑνὶ τῶν παρεστώτων ἦσαν γὰρ τοῖς συνελθοῦσιν ὑπηρετοῦντες μαθηταί, χαριέστερον ἐπιδών· &ldquogr;Τίς με πλέον (εἶπεν), τέκνα, ἀγαπᾷ;&rdquogr; καὶ ἐλάχιστος ἐνίκα τῇ ἀποκρίσει τὸν ἕτερον ἐπισπεύσας τὴν κατάθεσιν. δέ φησιν αὐτῷ σὺν παρρησίᾳ· &ldquogr;Ἔξελθε, παῖ, καὶ εἶπον τῷ ἀνέμῳ· Θεοῦ ἔργον ὑπάρχων, παύου τὸ λοιπὸν καὶ τοῖς αὐτοῦ δούλοις μηκέτι ἐνόχλει· δεῖ γὰρ ἡμᾶς θεραπεῦσαι τοὺς ἀδελφούς.” [Ventorum] Καὶ μὲν δέχεται τὸν λόγον, καὶ παρὰ τῇ θύρᾳ στὰς ἄγγελος γίνεται τῆς κελεύσεως, τὸ δὲ βίαιον ἐκεῖνο πνεῦμα, [impetum sedat.] καίτοι κατ᾽ αὐτὸ κινηθὲν ὡς καὶ σαλεύειν πέτρας, ἅμα τῇ φωνῇ παύει ἐν ἀκαρεὶ τοῦ ἤχου καὶ τῆς προσούσης κινήσεως καὶ ἠρεμαῖον ἐᾷ τὸν τόπον τῆς παρ᾽ αὐτοῦ βίας τὸ λοιπόν, ὡς τῷ ἀθρόῳ τοῦ θαύματος καταπλαγέντας τοὺς ἐι ορῶντας (ἡ γὰρ τοῦ κελλίου σμικρότης λαθεῖν οὐδὲν τῶν δρωμένων ἐδίδου) εἰς δόξαν τραπέσθαι Θεοῦ καὶ θαυμάζειν τοῦ μακαρίου τὴν χάριν καὶ διπλῆν εὐφροσύνην ποιεῖσθαι καὶ πανδαισίαν, οἷς τε τῷ μακαρίῳ συνῆλθον καὶ οἷς τοῦ ὀφθέντος αὐτοῖς ἀπέλαυσαν θαύματος.

[60] [Syncrisis.] Τοιαύταις τιμᾶν οἶδεν δωρεαῖς Θεὸς τοὺς αὐτοῦ θεράποντας, ὡς ἐντεῦθέν μοι πιστοῦσθαι καὶ τοῦ Θεοῦ Φαραὼ Μωϋσέως τὰ θαύματα, μαστίζοντος ῥάβδῳ τὴν Αἴγυπτον νῦν μὲν τῷ κατὰ γῆς παταγμῷ, νῦν δὲ τῇ πρὸς τὸν ἀέρα ἐπάρσει· ἀλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν τῇ ῥάβδῳ τερατουργῶν διεδείκνυτο, οὗτος δὲ τῷ λόγῳ καὶ λόγῳ οὐκ αὐτουργῷ καὶ ἀμέσῳ, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἑτέρων διακονουμένῳ τῷ πνεύματι. Ἔστι δ᾽ εἰπεῖν τῶν αὐτοῦ θαυμάτων οὐκ ἔλαττόν τι καὶ ἔτερον. [Area] Βουσὶ γάρ ποτε περὶ ἅλωνα στρεφομένοις συμπεριειλοῦντο μοναχοὶ καὶ σιτοφόρων ἀσταχύων ἐδρέποντο ψιλουμένους τοὺς καρπούς. Ὀμβροτόκων δὲ νεφελῶν ἐσμοῦ 〈ἐπὶ〉 τοῦ ὁρίζοντος ἀναφανέντος καὶ τῇ ῥύμῃ τοῦ πνεύματος κατ᾽ αὐτό που τὸ χωρίον ἐληλαμένου, οὐχ τυχὼν ἠλπίζετο ὑετὸς λυμανεῖσθαι τῇ ἅλῳ· καὶ οἱ μὲν παρόντες ἔλυόν τε τοὺς ἀλοῶντας βοῦς τοῦ ζυγοῦ, καὶ ᾗ τάχος εἶχον τὸ ἔργον ἐποιοῦντο σωρὸν καὶ τὴν ἅλω ἔσπευδον τοῦ ἐλπιζομένου διασῶσαι ὑετοῦ. Τὴν τούτων οὖν ταραχὴν θεώμενος μακάριος (αὐτοῦ γάρ που παρῆν) καὶ τῇ πρὸς Θεὸν ἑαυτοῦ παρρησίᾳ θαρρῶν· &ldquogr;Ἐᾶτε (ἔφη) τὸ νῦν, ἀδελφοί, καὶ μηδὲν πονεῖτε πλέον· ἔχεσθε δὲ μᾶλλον τοῦ ἔργου τῆς ἅλωνος, μηδὲν τῶν προσδοκωμένων πτοούμενοι [corr., prius πτοιούμενοι A.] . γὰρ τῶν αὐτὸν φοβουμένων Θεὸς καὶ τὸν ὑετὸν ἀναστελεῖ καὶ ἀβλαβῆ τὴν ἅλω διαφυλάξει.&rdquogr; Τούτῳ οὖν εἴξαντες οἱ γεωργοῦντες τῷ λόγῳ πίστει τε καὶ τῷ ἁγίῳ θαρρήσαντες, τοὺς μὲν βοῦς καὶ αὖθις τῇ ζεύγλῃ προσάγουσιν, τὸ δ᾽ ἑξῆς τοῦ τῆς ἅλωνος ἔχονται ἔργου. Καταράσσεται τοίνυν οὐχ τυχὼν ὑετός, ὡς δοκεῖν αὐτοῦ που κατακλυσθήσεσθαι τοὺς παρόντας· τὸν μὲν οὖν περὶ τὴν ἅλω κύκλῳ ἅπαντα τόπον ἐργάζεται λιμνιαῖον σχεδὸν τοῦ ὑετοῦ καταφορά, τὴν δ᾽ ἅλω ἐκείνην ἄνικμον πάντῃ καὶ ἄβροχον καταλιμπάνει καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ ἐργαζομένους οὐδ᾽ αἰσθομένους ὅλως κἂν νιφάδος τοῦ καταρραγέντος ὑετοῦ· ἆρ᾽ οὐκ ἐκπλαγείη τις ἀκούων τὸ θαῦμα; [ab imbre non madefacta.] ναὶ γὰρ καὶ οὐ τῆς τυχούσης ἐκπλήξεως ἄξιον καὶ μεγίστην Θεῷ τὴν δόξαν χορηγῆσαι δυνάμενον. Πῶς γὰρ οὐκ ἂν καὶ οἱ τότε παρόντες χαρᾶς τε ὁμοῦ καὶ θαύματος ἀνεπλήσθησαν, οἷς ἑώρων ὥσπερ τινὰ δύναμιν οὐρανίαν ἄνωθεν τὴν τοῦ μακαρίου εὐχὴν τὸν ὑετὸν διατιθεῖσαν καὶ τὴν μὲν ἅλω ποιοῦσαν στεγανὴν καὶ οἷον ὑπὸ δῶμα κειμένην, τὸν δὲ περὶ αὐτὴν ὅλον ἐκεῖνον χῶρον ῥαγδαίᾳ φορᾷ κατακλύζουσαν; καὶ γὰρ ἀληθῶς, ὡς οἱ αὐτόπται τοῦ θαύματος διηγήσαντο, οὐκ εἶχον ὅτι γένωνται τῷ ὑπερφυεῖ τοῦ ἔργου περὶ τὴν αἰδῶ καὶ τὸ σέβας τοῦ μακαρίου πατρός· ἀλλ᾽ ἐδόκουν, ὡς ἔφησαν, τὸν Θεσβίτην Ἡλίαν ὁρᾶν, ὃς καὶ γλώσσῃ τὸν ὑετόν ποτε φέρειν ἐδόκει, τινα τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων ἐν σχήματι τοῦ μακαρίου ἐκτελοῦντα τὸ θαῦμα· τὸ δὲ ἦν ἀληθῶς αὐτοῦ παρουσία ἐκείνου, ὃς πολλοῖς καὶ ἑτέροις θαύμασι πεῖραν τῆς αὐτοῦ πρὸς Θεὸν παρρησίας τοῖς προσέχουσι πλείστην παρέσχετο [3 Reg. 18, 45.] Ταῦτα μαρτυρεῖ ἐκείνου ἱερωτάτη μονή, καθ᾽ ἣν καὶ τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον ἐκτήσατο, καθ᾽ ἣν καὶ παρρησίας τοσαύτης πρὸς Θεὸν ἠξίωται, καθ᾽ ἣν καὶ οὐ μόνον ταῦτα ἀλλὰ δὴ καὶ πλείω τούτων εἰργάσατο θαύματα.

[61] [Apathiae charisma.] Οὔκουν οὐδὲ τοῦ τῆς ἀπαθείας ἀπεξενοῦτο χαρίσματος· τῶν γὰρ πολλῶν αὐτοῦ ἀγώνων τὸ τέλος καὶ ταύτην αὐτῷ προὐξένησε τὴν ἀρετήν, ἥτις οὐκ ἂν ἄνευ τῆς θείας χάριτος ἐπιρρωννυούσης [ἐπιρωννυούσης A.] τὴν φύσιν προσγένοιτο. Ποτὲ γὰρ κατὰ τὴν μεγάλην ταύτην ἐπ᾽ εὐσεβείᾳ τε καὶ κράτει ἐφοίτα πόλιν καὶ ἐπειδὴ ἀγχοῦ που τῶν ὁρίων ἐγένετο, ἔνθα τῶν μοναστῶν ἀστὴρ Ἰωαννίκιος ἐκεῖνος τούς τε ἀσκητικοὺς κατεβάλετο ἀγῶνας καὶ τὸ μακάριον ἀπόκειται σῶμα, πίστει τῇ πρὸς ἐκεῖνον τὸν ἄνδρα, πολλοῖς δοξάσαντα θαύμασι Θεόν, ὥσπερ ζῶντι καὶ ἐπὶ γῆς τῷ ἐν Θεῷ ζῶντι διαλεγόμενος τῆς αὐτοῦ χάριτος ἐδέετο τυχεῖν, ὡς ἂν μὴ τῇ προσβολῇ τῶν δαιμόνων πειραζόμενος ὀκλάσοι τοῦ λοιποῦ περὶ τὸν ἀσκητικὸν ἀγῶνα. [BHG. 935 – 937.] Ταῦτα μὲν πρὸς Θεὸν αὐτοῦ δέησις εἶχε μεσίτην προβαλλομένη τὸν μέγαν ἐκεῖνον τῆς ἀσκήσεως ἥλιον. δὲ θερμὸς ὑπήκοος τῶν ἐπικαλουμένων αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ οὐκ ἀναβάλλεται τὸ δῶρον Θεός, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ αὐτοῦ τοῦ λόγου θᾶττον τὴν αἰτουμένην δίδωσι χάριν καὶ τὸ σύμβολον τῆς δωρεᾶς ἐμφανῶς τῷ μακαρίῳ παραδείκνυσιν· ὁρᾷ γὰρ ἀστέρα λαμπρὸν τοῦ μὲν ἱεροῦ ἐκείνου χώρου, καθ᾽ ὃν τὸ τοῦ ἀοιδίμου πατρὸς ἔκειτο σκῆνος, ἐκπεφοιτηκότα, παρ᾽ αὐτὸν δὲ γενόμενον κατά τε τὸ στέρνον ἐμπαγῆναι καὶ παρ᾽ αὐτήν που τὴν καρδίαν ἐγκαταδῦναι. [Psalm. 144, 18] Τούτῳ γοῦν ἡσθεὶς καὶ ὥσπερ τῷ γεγονότι γανύμενος εὐχαριστήριον Θεῷ τοῦ θαύματος χάριν ἐδίδου καὶ τῆς εὐεργεσίας ἀγάμενος ἔτι μᾶλλον ἐπεδίδου τῷ φίλτρῳ καὶ ὅλος τοῦ ποθουμένου ἐγίνετο· ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ αὐτὸν ἀπαθείας ὕψος παραδειχθεὶς ἀστὴρ ἀναβεβηκέναι παρέσχε πεῖραν, ἐφ᾽ ὅσον μηδ᾽ αἰσθάνεσθαι τὴν πόλιν ἐπιχωριάζοντα τῆς ἐρημίας ἀπολειφθῆναι καὶ ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν τοῦ σώματος, ὑπ᾽ οὐδενὸς τῶν τῆς ψυχῆς πειρασμῶν σαλευόμενον, ἀλλ᾽ οἷον ἀγγελικήν τινα βιοτὴν καὶ σαρκὸς ἀνωτέραν τὸ ἑξῆς διανύειν.

[62] [Anguem immanem] Οὐδὲν δὲ ἧττον τῆς αὐτοῦ ἀπαθείας τεκμήριον καὶ ἕτερον διηγήσομαι. Οὐ πολὺ τὸ μεταξύ, καὶ ἀσθενείᾳ ληφθεὶς ἐνοσηλεύετο· καὶ τοῦτον εἶχε τὸ ἔδαφος· αὐτὸ γὰρ τοῦ μακαρίου ἀνάπαυσις, ξηρευνία καὶ χαμευνία ἀντὶ κλίνης καὶ στρωμνῆς καὶ τῆς ἄλλης ἁπάσης τῶν σωμάτων ὑπηρεσίας, καθ᾽ ἑκάστην νύκτα λουόμεναι στεναγμοῖς τε καὶ δάκρυσιν· ὄφις οὖν οὐχ τυχὼν τῷ μεγέθει μέγιστος παρὰ τοὺς αὐτοῦ πόδας εἰλούμενος εἰς οὐ μικρόν τινα φόβον ἀνέσεισεν, ὡς καὶ τοῦ σωματίου μικροῦ ἀκινητοῦντος διαναστῆναι σπεῦσαι καὶ πρὸς φυγὴν ὁρμηθῆναι· ὡς δὲ αὐτοῦ γέγονε μικρὸν τοῦ θάμβους ἀπολυθείς, μένει μὲν καρτερῶν καὶ τὸ ἐκβησόμενον Θεοῦ οἰκονομίαν ὑποτιθέμενος, τῷ δ᾽ ὄφει τοιοῖσδε φθέγγεται λόγοις· &ldquogr;Ὦ θηρίον ἀρχέκακον, οἶδά σε, τίς εἶ ἀπ᾽ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνος καὶ πολέμιος· ἀλλ᾽ οὐκ ἂν κατὰ Θεοῦ δούλων ἰσχύσειας ἔτι, μὴ παραχωροῦντός σοι τρόποις οἰκονομίας τοῦ σταυρῷ ζωηφόρῳ τὴν σὴν συντρίψαντος κεφαλὴν καὶ κατὰ σοῦ τοὺς αὐτῷ πιστεύοντας καὶ τῆς σῆς ἁπάσης δυνάμεως ἅλλεσθαι παρασχομένου· εἰ μὲν οὖν ἀφείθης ἐκ Θεοῦ κατ᾽ ἐμοῦ, τὸ προσταχθὲν ἐκτέλει· ἕτοιμος ἐγὼ τοῖς δεσποτικοῖς εἴκειν κελεύσμασιν· εἰ δ᾽ οὐχ οὕτως, ἀφανίσθητι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ δυνάμει καὶ κελεύσει ᾗ τάχος τῆς ἐμῆς ὑποχωρῶν ταπεινώσεως.” [Gen. 3, 15.] Ταῦτα μὲν εἶπεν, δὲ ὥσπερ ὑπό τινος δυνάμεως ἐλαυνόμενος ἅμα τῷ λόγῳ μεθίσταται τῶν τοῦ ἁγίου ποδῶν, τῇ κνήμῃ δὲ προσφὺς καὶ διὰ τῶν γονάτων ἕρπων κατὰ γυμνῆς τῆς σαρκὸς φθάνει τε τὴν ὀσφὺν καὶ τὰ στέρνα διελθὼν κατὰ τοῦ τραχήλου χωρεῖ ἐκεῖθέν τε τοῦ ἱματίου ἐκδὺς καὶ τὴν κεφαλὴν ἀκοντίσας κατὰ τοῦ στέγους ἅλλεται τῆς καλύβης, ὀπῆς δὲ παρούσης ἐξέδυ τοῦ ὀρόφου μέρος οὐκ ἐλάχιστον· ἐπὶ τοσοῦτο δ᾽ ἦν ὄφις τὸ μέγεθος, ὡς καὶ τῆς κεφαλῆς ὑπερεκπεσούσης τῆς ὀροφῆς τὸ οὐραῖον εἶχεν ἔτι περὶ τὸν τοῦ μακαρίου ἐγγίζοντα τράχηλον· τούτῳ γὰρ αὐτὸν παροῦσα ὁρᾶν ἐχαρίζετο αἴσθησις· ὡς δὲ κατεπλάγη τὸ τοῦ ὄφεως μέγεθος, ἐπὶ τὸ θεῖον ὅπλον καταφεύγει καὶ σταυροῦ σημεῖον ποιήσας κατ᾽ αὐτοῦ τῇ χειρὶ παραχρῆμα σὺν ψόφῳ μεγίστῳ ἁλλόμενον ἐποίησεν ἀφανῆ. [signo crucis repellit.] Ἀλλ᾽ ὅρα μοι τῆς περὶ τὸν μακάριον Θεοῦ οἰκονομίας τὴν ἐνέργειαν· γὰρ τότε ῥοπὴ τὸν δαιμονικὸν σχεδὸν αὐτῷ πάντα κατέλυσε πόλεμον. Ὥσπερ γὰρ αὐτοῦ τοῦ ἐκείνων στρατηγοῦ τῷ ὄφει συνεξελαθέντος καταβληθέντος εἰπεῖν οἰκειότερον, πᾶσα σὺν αὐτῷ προσβολὴ παθῶν συγκατελύθη καὶ ἀφανισμῷ παρεδόθη τελείῳ. Εἰ δ᾽ ἀληθὴς ὄφις ἤτοι ὄφεως φάσμα τὸ ὀφθέν, οὐκ ἔχω εἰπεῖν· πλὴν ὅτιπερ τοῦ θηρίου ἁφὴ πάντῃ νεκρὰν τὴν πλησιάσασαν ἀπετέλεσεν σάρκα καὶ πάσης ἁφῆς ἑτέρας ἀναίσθητον, ὡς μηδὲ πυρὸς ἐπιτεθέντος ἐκείνοις τοῖς μορίοις τοῦ σώματος τῆς ὁποιασοῦν ἀντιλαμβάνεσθαι αἰσθήσεως. Οὕτως θεία χάρις καὶ τοιαύτης ἀξιοῖ τῆς προνοίας τὸν θεσπέσιον τοῦτον καὶ ἀοίδιμον ἄνδρα καὶ οὕτως αὐτοῦ τὸν μακάριον βίον τοῖς διορατικοῖς κατεκόσμησε θαύμασι, τὴν πρὸς αὐτὸν ἐντεῦθεν σπουδὴν ὑπόδειγμα ποιοῦσα τῆς ἐκεῖθεν αὐτῷ ἡτοιμασμένης μακαριότητος.

[63] [Hegumenum τοῦ Βολίου aegrotantem] Ἀλλ᾽ παράδεισός με τῶν ἐκείνου θαυμάτων ἐφ᾽ ἕτερόν τι καλεῖ, πολλῆς ἐμπλῆσαι δυνάμενον τῆς ἡδονῆς τὸν μεταλαβόντα τῆς γνώσεως· ἀρρωστία γάρ ποτε, οἷα συμβαίνει τ᾽ ἀνθρώπινα, τὸν καθηγεμόνα τῆς τοῦ Βολίου καλουμένης μονῆς κατειλήφει καὶ νόσος ὡς χαλεπὴ καὶ θάνατον ἀπειλοῦσα μετ᾽ οὐ πολὺ παρεσόμενον. Παραγίνεται τοίνυν μακάριος ἐπισκεψόμενος τὸν νοσοῦντα, τέως ἀγνοούμενος θεῖος ἰατρός· καὶ παρὰ τὸ κλινίδιον καθεσθεὶς ἤρετο τὰ τῆς νόσου. δ᾽ ὀψὲ καὶ μόλις ἀνενεχθεὶς τοῦ κάρου (καὶ γὰρ αὐτὸν τοῦ πυρετοῦ βία πρὸς τὸ τοιοῦτον πάθος κατήγαγεν) &ldquogr;Τὴν μὲν ἀσθενείας (εἶπε) τὴν ἀγωγήν, τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπε, λέγειν ἀδυνατῶ· ἑνὸς δέ σου δέομαι, βοηθῆσαί μοι τῇ περιστάσει ταύτῃ ταῖς πρὸς Θεόν σου εὐχαῖς.&rdquogr; δ᾽ οὐ μελλήσας, λαβόμενος δὲ τῆς χειρὸς χαριέστερον ἔφη· &ldquogr;Ἔγειραι, πάτερ, καὶ ξενοδόχει τὸν φίλον.&rdquogr; δὲ τέως μὲν τἆλλα παρορᾶν ἐπ᾽ ἀνθρώπῳ ἔλεγεν ἡμιθνήτῳ, τὸ δὲ νῦν βοηθῆσαι, εἴγε δύναμις, τὴν ἀπειλουμένην ὅσον οὔπω συμφορὰν διαλύσασθαι τοῦ θανάτου. Καὶ μὲν νοσῶν ταῦτα. δὲ στενάξας καὶ τὸ ὄμμα ἀνατείνας εἰς οὐρανὸν ἡσυχῇ τῇ φωνῇ πρὸς Θεὸν διελέγετο· &ldquogr;Δέσποτα (λέγων) θαυμαστὸς ἐν τοῖς ἔργοις σου, [orando sanat.] μνήσθητι τοῦ ἐλέους σου καὶ εἴγε τῆς ἐμῆς ποτε ἥσθης θεραπείας τοῦ ἀχρείου σου οἰκέτου, ταύτης μνήσθητι νῦν καὶ θαυμάστωσον σεαυτὸν ἐπὶ τῷ κειμένῳ τούτῳ καὶ τῆς σῆς δι᾽ ἐμοῦ σωτηρίας ἐπιδεομένῳ, κἀμὲ τὸν διαπύρως σε φιλοῦντα πρὸς θεραπείαν σὴν καὶ αὖθις διανιστῶν ἔτι θερμότερον καὶ τῷ νοσοῦντι δι᾽ ἡμῶν δόξαν τέ σοι ἀναπέμψαι καὶ τὸ λοιπὸν δουλεύειν εἰλικρινῶς παρασκευάζων.&rdquogr; Καὶ ἅμα τῷ λόγῳ γίνεται ἀθρόον νοσῶν ὑγιής· τε γὰρ σφοδρὸς ἐκεῖνος καὶ διακαὴς ἀπαλλάττεται πυρετὸς τ᾽ ἐκλείπουσα τῷ πάθει ἐπανέρχεται ἰσχύς· καὶ μικροῦ νεκροῖς ὅμοιος παραχρῆμα τοῦ τε σκίμποδος ἐξανίσταται καὶ διάκονος αὐτουργὸς τῷ μακαρίῳ γίνεται· οὐδὲ γὰρ ἑτέρῳ παρεχώρει τοῦτο ποιεῖν, τῆς χαρᾶς αὐτῷ λοιπὸν τὸ ὑπηρετεῖν χερσὶ παρεχομένης, ὡς αὐτόθεν οἰομένῳ 〈σὺν [om. A, supplet Kurtz.] τῇ σωματικῇ νόσῳ καὶ τῶν ψυχικῶν ἀπαλλαγῆναι παθῶν ταῖς οὕτω δυναταῖς τοῦ μακαρίου εὐχαῖς. Τοῦτο τοίνυν τὸ θαῦμα τε πεπονθὼς αὐτὸς καὶ οἱ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης μονῆς ἀδελφοὶ κατασχεῖν εἰς σιωπὴν οὐ δυνάμενοι ὁμοῦ τε μαρτυροῦσι τοῖς προστυγχάνουσι καὶ πρὸς ὕμνον καὶ δόξαν Θεοῦ καὶ τιμὴν τοῦ αὐτοῦ θεράποντος διεγείρουσιν.

[64] [Rusticum ab aquarum vortice eripit;] Εἴπω τι καὶ ἔτερον; οὐ γὰρ σιγῆς ἄξιον, τοῦ πεπονθότος βοῶντος καὶ πανταχοῦ κηρύττειν τὴν εὐεργεσίαν βιαζομένου. Ῥαγδαῖός ποτε κατερράγη παρὰ τὴν γῆν ὑετὸς καί τις τῶν χειμάρρων ὡς εἰκὸς ἐπληροῦτο ῥύμῃ φερομένου τοῦ ὕδατος· φθάνει τοίνυν τῇ φορᾷ τὸ ῥόθιον συγκατασπάσαι τινὰ τῶν ἀγροίκων· καὶ φέρει τοῦτον διὰ μέσου τοῦ χειμάρρου, πελαγίζοντά τε καὶ ταῖς δίναις συνειλούμενον ξύλοις τε καὶ λίθοις τοῖς συμφερομένοις περιπαιόμενον. Τοίνυν τῷ κακῷ συμφορηθεὶς ἀγροῖκος ἐκεῖνος ἄνθρωπος μάλιστα καὶ νηκτικῆς ἀπειρίᾳ τῆς μὲν ἄλλης ἁπάσης ἀπέγνω μηχανῆς, πρὸς Θεὸν δὲ λοιπὸν καὶ τὰς τοῦ θαυματουργοῦ τούτου καταφεύγει πρεσβείας· γὰρ τῶν τηλικούτων ἔργων τῆς αὐτοῦ χάριτος φήμη πανταχοῦ παρῆν καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀγρόταις· καὶ μὲν οὕτως ἔχων ἐλπίδος τῇ τοῦ ἁγίου ἐπικλήσει τῆς σωτηρίας τυχεῖν ἐφέρετο τῷ χειμάρρῳ. δὲ τῶν ἁγίων Θεὸς οὐδ᾽ ἐνταῦθα δείκνυσιν ἀφανῶς τὴν τοῦ οἰκείου θεράποντος δύναμιν· ἀλλ᾽ ἅμα τῇ ἐπικλήσει φῶς περιαστράπτει τὸν ἄνθρωπον, ὡς δῆλα πάντα καὶ τὰ ἐν τῷ πυθμένι τοῦ χειμάρρου γενέσθαι· παραδείκνυται δὲ καί τις εἰκὼν τῷ μακαρίῳ ἐμφερὴς ἐπινηχομένη τοῖς ὕδασιν καὶ τὸν ἄνηκτον ἐκεῖνον τοῦ ἀγροίκου πλοῦν οἰακίζουσα· δὲ τὴν σωτηρίαν αἰτῶν ἐπὶ πέντε που σταδίους τῷ ποταμῷ συμπεριενεχθεὶς παρ᾽ ἐλπίδας τυγχάνει ταύτης καὶ ῥίπτεται μὲν κατὰ τὴν κρηπῖδα τοῦ χειμάρρου πέτρᾳ τινὶ προσφύς, ἐφίσταται δὲ τῇ γῇ καὶ τῶν ὑδάτων ἀπαλλάττεται, ὡς μηδὲ ῥανίδα κατὰ στόμα δέξασθαι παρὰ πᾶσαν ἐκείνην ἣν διήνυσε φοράν, τῷ σφοδρῷ τῆς δίνης ἀνακυκλούμενος. Τοιοῦτόν μοι τὸ διήγημα καὶ τοῦ πράγματος ἐχέγγυοι μάρτυρες, οἷς αὐτὸς σωθεὶς βεβαιῶν τὸν λόγον δάκρυσι διηγεῖτο πολλάκις.

[65] [item codices.] Τί δ᾽ ἂν εἴποιμεν ἐπὶ τῶν ποταμείῳ ῥείθρῳ φερομένων τετράδων καὶ ὥσπερ ἀνίκμων ὅλως ἀποδοθέντων αὐτῷ; Ἐφέροντο μὲν γὰρ ἐκπεσοῦσαι τῆς πήρας, ὀδύνην δὲ οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐνεποίουν τῇ τοῦ μακαρίου ψυχῇ, ὥς τινα τῶν ψυχωφελῶν ἐμπεριέχουσαι λογίων· ὡς δ᾽ αἱ δῖναι ἅπαξ ὤθησαν ἐκείνας κατὰ βυθοῦ, εἶτα καὶ δεύτερον εἰς εὐχὴν ἀνάγκη τοῦτον ἐκάλει· καὶ ταύτης ἐπειλημμένος θέαμά τι παράδοξον ἐργάζεται κἀνταῦθα· κατευθὺ γὰρ τοῦ μέσου ταύτας [ταύτης A.] φέρον τὸ ῥόθιον ἄθρουν ἐπιστρέφεται καὶ τῆς κρηπῖδος φέρει πλησίον καὶ παρὰ τοὺς πόδας ἵστησι τοῦ μακαρίου τὰ ἱερὰ ἐκεῖνα λόγια· ἅπερ τοῦ ὕδατος ἀνελόμενος καὶ ἀσινῆ θεασάμενος θερμοτέροις δάκρυσι τὴν εὐχαριστίαν προὐβάλετο [προυβάλλετο A.] πρὸς Θεὸν ὡς τῶν ἑαυτοῦ θεραπόντων τῶν θελημάτων ἐκπληρωτήν. Οὕτω καὶ τοιούτοις ἐκαλλώπισε θαύμασιν θεία χάρις τὸν διὰ ταύτην ὅλον ἑαυτὸν τοῖς τῆς ἀρετῆς ἀφοσιωσάμενον πόνοις.

[66] [Aegroto mortem sanitati anteponere suadet.] Καὶ τοῦτο δὲ τῷ λόγῳ προσθεῖναι ἄξιον, ὡς ἀνήρ τις τῶν τῷ μακαρίῳ γνωρίμων, ὃς δὴ καὶ κλῆρον εἶχε τὸν θεῖον τὸ περίτροχα κείρεσθαι· ἀλλ᾽ οὗτος μὲν ἀρρωστίᾳ συνείχετο, πρὸς δ᾽ ἐπίσκεψιν αὐτοῦ τὸν ἅγιον τοῦτον παραγενόμενον εὔξασθαι ᾔτει τῆς νόσου τὴν λύσιν· δ᾽ αὐτῷ καὶ τὴν εὐχὴν χαρίζεται ἅμα καὶ πυνθάνεται, εἰ αἱρεῖται ζῶν ἀπολαύειν τοῦ κόσμου θανὼν σὺν Χριστῷ γενέσθαι. δ᾽· &ldquogr;Εἰ πρὸς Χριστὸν ἀπέρχομαι (ἔφη), τὸ θανεῖν μᾶλλον τὸ ζῆν ἀγαπῶ.&rdquogr; δ᾽ ἀνθυπενεγκών· &ldquogr;Ἐν ὀνόματι Κυρίου (φησίν) ἐπὶ τὸν ποθούμενον πορεύου· ἐμπέφρακται γάρ σοι τὸ στόμα τοῦ διαβόλου καὶ δὴ ἀκωλύτως τὸν ἀέρα διέρχῃ·&rdquogr; καὶ ἅμα λέγων ἐσφράγιζε τὸν ἄνδρα. Οὐ πολὺ τοίνυν τὸ παρελθὸν τοῦ καιροῦ, καὶ πρὸς Θεὸν νοσῶν ἐξεδήμει, τεκμήριά τινα τῆς ἑαυτοῦ σωτηρίας καταλιπών, ὡς δὴ καὶ τὸν ἅγιον [τῶν ἁγίων A.] εἰπεῖν τινι τῶν ἐκείνου συνήθων τὸ ἐν τῇ τῶν μακαρίων λήξει τὴν ἐκείνου ψυχὴν ἀποκληρωθῆναι ἀναμφιβόλου λόγου τετυχηκέναι.

[67] [Hilarionem discipulum] Ἄλλο δὲ παράδοξον αὐτῷ πεπραγμένον ἐπέρχεταί μοι εἰπεῖν οὐχ ἥττω τῶν ἄλλων τὴν εἰς Θεὸν προβαλλόμενον δόξαν. Ἱλαρίων γὰρ εἷς τῶν τοῦ μεγάλου τούτου ἀνδρὸς μαθητῶν ἤνυσέν ποτε διακονίαν ἀδελφικὴν καὶ σπεύδων εἰσῄει κατὰ ποταμοῦ πλημμυροῦντος· ἐπεὶ δὲ ταῖς δίναις ἐμπέπτωκε, κουφισθεὶς ὑπὸ τοῦ ῥοθίου πρὸς ἔσχατον ἐφέρετο κίνδυνον· τοῦ οὖν μακαρίου τῆς τρίτης ὥρας τὴν προσευχὴν ἐκτελοῦντος σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν φοιτηταῖς, αἴσθησίς τις ὥσπερ τοῦ Ἱλαρίωνος πάθους αὐτῷ προσγίνεται· καὶ δάκρυσι θερμοτέροις ῥαινόμενος καταλιπεῖν μὲν τὴν στιχολογίαν κελεύει, τὸ δὲ σύνηθες πρὸς Θεὸν ἀναβοᾶν κελεύει· &ldquogr;Κύριε, ἐλέησον,&rdquogr; ἐπειπὼν ὡς ταπεινὸς Ἱλαρίων κίνδυνον ἀνατλᾷ [periclitantem absens videt.] Ἐπεὶ δ᾽ ὡς ἔοικε τοῦ ἐπηρτημένου διὰ τῆς θείας ἐκείνης προσευχῆς ἀπηλλάγη κινδύνου, τάχος ἐπὶ τὸν διδάσκαλον σεσωσμένος ὁρμᾷ· καὶ ἅμα παραγενομένῳ φησὶν ἅγιος· &ldquogr;Οἷός σοι, τέκνον, κίνδυνος, ὃν ὑπέστης τῇ χθές.&rdquogr; δ᾽ Ἱλαρίων καὶ τίς εἴη τοῦτον μηνύσας διηπορεῖτο· πλὴν διηγεῖται τὸ πρᾶγμα ὡς· &ldquogr;Τῇ χθὲς περὶ τρίτην ὥραν περιπεπτώκειν κινδύνῳ ποταμίας φορᾶς·&rdquogr; καὶ ὡς· &ldquogr;ᾐσθόμην τῆς τοῦ διδασκάλου φωνῆς ἐπιθαρρυνούσης με καὶ μηδὲν φοβεῖσθαι ἐξ ὀνόματος κελευούσης· καὶ ἅμα ταύτῃ πραϋνθῆναι μὲν ἐκεῖνον τὸν κίνδυνον, ἐκριφῆναι δὲ τοῦ ποταμοῦ ἀβλαβῆ, μεθ᾽ οὗπερ ὠχούμην ὑποζυγίου τὴν παράδοξον ταύτην σωτηρίαν κεκληρωμένον.&rdquogr; Ἀλλ᾽ οὐδὲν παράδοξον, εἰ πάντα ἐν πᾶσι καὶ παρών τε καὶ ἐνεργῶν ταῖς τῶν ἑαυτοῦ φίλων εἴκει προσευχαῖς καὶ δείκνυσι μὲν ὡς παρόντα τὰ ἀπόντα, καταστέλλει δὲ καὶ στοιχείων κινήσεις εἰς τὴν τῶν οἰκείων σωτηρίαν· ἀεὶ γὰρ πιστοῦται τοῖς νέοις τὰ παλαιὰ καὶ τῶν παρελθόντων τὰ νῦν ὑπάρχει διδασκαλία.

[68] [Abscondita perspicit.] Ἐπεὶ δ᾽ ἐνταῦθα γεγόναμεν τοῦ λόγου, μιρκά τινα ἐπειπόντες καὶ ἔτι τὸ πλῆθος διὰ τὸν κόρον ὑποστελούμεθα· ἔστι δὲ ἄρα τοῦ διορατικοῦ ἐκείνου ἐπάξια νοῦ τὰ δὲ τὰ διηγήματα. Ἐδεξιοῦτό τῆς τῇ μεταδόσει τοὺς κατ᾽ Ὄλυμπον ἐνασκοῦντας τῇ ἀρετῇ· ἐπεὶ δὲ πλησίον ἔφθη τοῦ ἁγίου τῆς κέλλης, τρία πρότερον ἀφορίσας χρυσία τούτῳ ἐκπέμψαι, φειδωλῷ χειρὶ τὸ ἓν ὑφελόμενος τὰ δύο πέπομφε μόνα. δὲ ταῦτα δεξάμενος καὶ τῆς δωρεᾶς εὐχαριστήσας, εἰ καὶ πάσης ἦν ἐφέσεως τοιαύτης ἐλεύθερος, τὸ πεπραγμένον μὲν κεκρυμμένον δὲ δόξαν ἀνακαλύπτει τῷ ἀγγέλῳ τοῦ πέμψαντος, ὡς δὴ τρία ἀφορίσας τὸ ἓν ὑφείλετο· ὅπερ φιλόφρων ἐκεῖνος διανομεὺς ἀκούσας τε καὶ θαυμάσας τὸ τοῦ ἀνδρὸς διορατικὸν τῆς ψυχῆς στέλλει καὶ τὸ λεῖπον καὶ τῆς ὑφαιρέσεως ἀπολογεῖται καὶ τὴν χάριν ἐξαγγέλλει τοῦ μεγάλου τούτου ἀνδρός, αὐτὸς ἑαυτοῦ μάρτυς τοῦ τοιοῦδε γενόμενος θαύματος.

[69] Παραπλήσιον δὲ τούτου καὶ ἔτερον οὐκ ἀποκνήσω εἰπεῖν, οὐ τοσοῦτον τὸν ἅγιον τιμήσων, ὁπόσον μνήμῃ πρᾶγμα καταλείψων Θεοῦ προνοίας τῆς περὶ βασιλέα χρηστὸν λόγοις ἀρρήτοις γεγενημένης· ἴθυνε μὲν γὰρ τὰ σκῆπτρα τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς αὐτοκράτωρ Βασίλειος [Quae hoc loco commemorat biographus ad ea referuntur quae in Vita Basilii, c. 100, narrantur. Theophanes continuatus, Bekker, p. 348 – 50. Cf. A. Vogt, Basile I (Paris, 1908), p. 59 – 62.] , [De Basilio imperatore] ἀνὴρ τἆλλα μὲν ἀγαθός τε καὶ λίαν φιλάνθρωπος, τούτῳ δ᾽ ἡττώμενος, ὡς ἔοικε, τῷ διαβολαῖς παρέχειν ἀμφότερα τὰ ὦτα· εἴτε τις τοῦτο ἁπλότης τι ἕτερον νομίζοιτό τισιν, ἐχόντων ἕκαστος ὡς ἂν βούλοιτο· πλὴν δέχεται καὶ κατὰ Λέοντος [Leo VI imperator 886 – 912.] τοῦ φιλτάτου τῶν παίδων διαβολήν, [et Leone eius filio] ψυχῆς οὐκ οἶδα εἰ μὴ τοῦ Δαβὶδ ἐκείνου τοῦ παλαιοῦ [τοῦ παλαιοῦ in marg. A.] πραοτέρας, ὥς γε χρόνος ἀπέδειξεν τὸν ἄνδρα· καὶ μὲν ὠργίζετο κατὰ τοῦ παιδὸς καὶ βασιλέως καὶ ὃν διάδοχον τοῦ κράτους Ῥωμαίων εἶχε δι᾽ εὐχῆς φθόνος πονηρὸς καὶ τοῦ ἀρχεκάκου δαίμονος ἀπογέννημα εἱρκτῇ τε παρασκευάζει φρουρεῖσθαι καὶ ἀπειλὴν ἐπανατείνεται θανάτου· καὶ ἦν ἐπὶ ξυροῦ τὸ κακόν· τοῦ μὲν πατρὸς παρενηνεγμένου τῆς ἀληθείας, τοῦ δὲ παιδὸς συκοφαντουμένου ψευδηγορίαις, οὐκ ἦν ὅστις οὐκ ἐπένθει τὴν πρᾶξιν. Δάκρυα γὰρ πόλις καὶ αὐτῶν ἄχρι τῶν θαλαμευομένων προὐβάλλετο· καὶ ἦν ὁρᾶν ἄλλην Νινευῒ τὴν Κωνσταντίνου, λοιπὸν σποδῷ καὶ σάκκῳ καὶ νηστείᾳ καὶ δάκρυσιν οὐ καταστροφὴν ἀπειλουμένην ἀναστεῖλαι βιαζομένην, ἀλλ᾽ ἀθῷον ἄνδρα καὶ οὕτω χρηστὸν ἐλευθερωθῆναι συκοφαντίας, μᾶλλον δὲ οὐδὲν ἥττω καταστροφὴν ἡγουμένην τοῦ τοσούτου βασιλέως τὴν στέρησιν καὶ τὸ ἄδικον ἐκείνου πάθος οἰκεῖον θεόθεν καὶ ἔνδικον πάθος φανταζομένην. [Ion. 3, 5 – 6.] Τί μοι τραγῳδεῖν τὸ διήγημα, ἐπεὶ παρελθὸν καπνοῦ δίκην ἠλάθη καταποθὲν καὶ τῶν χρηστῶν ἐλπίδων Ῥωμαίων ἀπώνατο εὐδοκηκότος Θεοῦ, τὸν μὲν ἐν τάχει λαβεῖν τὸν δὲ τὸ κρατεῖν [τῶ κρατεῖ A.] λιπεῖν, ἐπ᾽ εὐεργεσίᾳ τῶν ὑπηκόων ὁρώμενον. Τότε γὰρ δὴ καὶ μακάριος Κωνσταντῖνος ἀπὸ τῆς Ὀλυμπίου ἡσυχίας παραγενόμενος τὴν πόλιν ἐπεχωρίαζεν· ἐπεὶ δ᾽ αὐτοῦ οἱ τῆς ἀρετῆς ἐκείνου θαυμασταὶ τὰ περὶ τῆς ἐκβάσεως τῶν τηνικάδε πραγμάτων ἐπύθοντο, τὸ γεγονὸς προβλέπων καὶ οἷον ἐν θησαυρῷ κατέχων τὴν προαγόρευσιν ἀπεφαίνετο, ὡς ἄρα μὲν πατὴρ ὅσον οὔπω τὴν κεχρεωστημένην ἅπασιν ἀνθρώποις ὁδεύει πορείαν, δ᾽ υἱὸς οὗτος φρουρούμενος μὲν ἐπ᾽ ἀπωλείᾳ κάτω, [vaticinium.] φρουρούμενος δ᾽ ἐπὶ σωτηρίᾳ ἄνωθεν, καὶ σωθήσεται καὶ τοῦ κράτους διάδοχος ἔσεται [corr., prius ἔσται A.] καὶ κρείττων εὐχῆς τῇ χρηστότητι περὶ τοὺς ὑπηκόους ἅπαντας καταστήσεται. Τοῦτο μὲν οὖν μακάριος ἀδιστάκτῳ λογισμῷ προεδήλου παρ᾽ αὐτήν που τὴν ἀκμὴν τῆς ἀνελπίστου σωτηρίας ἐκείνης τοῦ βασιλείου τὰ πάντα παιδός. μὲν οὖν καλὸς πατὴρ ἐδείχθη καὶ αὖθις πατὴρ καὶ τὸ οἰκεῖον ἥττημα ἀνασωσάμενος τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ βασιλείοις ἀνατίθησι προτερήμασιν. Ἡμεῖς δὲ τὴν τῆς προρρήσεως ἔκβασιν καθορῶντες τὸν μὲν ἄνδρα τοῦ διορατικοῦ θαυμάζομεν, τὸν δὲ σεσωσμένον βασιλέα τῆς τοσαύτης ἀρετῆς τε καὶ ἀγαθότητος, ἣν περὶ τὸ ὑπήκοον ἔχων διατελεῖ, καὶ τῆς ἄνωθεν προνοίας, ἧς δαψιλέστερον ἐπαπέλαυσε, θειάζομέν τε καὶ μακαρίζομεν. Τοιούτοις ἄρα τὸν μακάριον ἐκεῖνον ἄνθρωπον Θεὸς ἐδόξασεν καὶ τοιαύτην αὐτῷ τὴν ἐν τοῖς θαύμασιν ἐδωρήσατο χάριν.

[70] δὲ μικροῦ με ἐξίστησι διηγούμενον, ἔρχομαι ἐρῶν, πρᾶγμα πολλοῦ θαύματος ἄξιον, εἰ καὶ τοῖς πολλοῖς ἀπιστούμενον· καὶ γὰρ ἑκάστου τῶν κατὰ τὸν Ὄλυμπον ἀσκούντων τὴν ἱερὰν ἐγκράτειαν ἀπόπειραν Ἄννα βασιλέως ἀδελφὴ [Annae, Basilii filiae, sarcophagus in aede Sanctorum Apostolorum stabat. Constantini Porphyrogeniti De Cerim., II, 42, Reiske, t. I, p. 649. Cf. Vogt, Basile I, p. 59.] διενοεῖτο λαβεῖν· καὶ σπουδὴ οὐχ εἰκαία· τῷ γὰρ δοκίμῳ προστεθῆναι βουλῆς ἦν καὶ τὴν τῶν ἐσφαλμένων ἀναθεῖναι διόρθωσιν. Τὸ δὲ τῆς πείρας εἶδος οὐκ ἄκομψον· γράμματα γὰρ ἐν χάρτῃ τὰ δοκοῦντα χαράξασα σφραγίζει μὲν ἀσφαλῶς, [Quae in litteris clausis] ἐκείνῳ δὲ δοθῆναι τῶν πατέρων αὐτὰ κελεύει, ὃς ἂν μυηθεὶς τὰ ἐντὸς γεγραμμένα, τῶν σφραγίδων ἔτι προσκειμένων αὐτοῖς, καὶ δὴ καὶ τὴν τῆς ἀφίξεως αἰτίαν ἐξείποι. Καὶ μὲν ἐστέλλετο παρὰ τῆς βασιλίδος· ἠρευνῶντο δὲ τῇ πείρᾳ πάντες οἱ ὄρειοι γέροντες. Ἐπεὶ δ᾽ ἅπαντας διελθὼν ἀπετύγχανε τοῦ σκοποῦ, ὡς καὶ λύπῃ τρύχεσθαι τῇ τῆς ἀποτυχίας, μηνύεται πρός τινος τῶν εὐλαβῶν περὶ τοῦ μακαρίου Κωνσταντίνου καὶ ὡς οὐκ ἄλλος τοιαύτης εἰ μὴ αὐτὸς ἂν χάριτος εὐπορήσοι· δὲ πείθεται καὶ ἐρευνᾷ τοῦ ἁγίου τὸ καταγώγιον· ἐφίσταται δέ γε μέσης νυκτὸς καὶ προσκροτεῖ τῇ θύρᾳ· καὶ δὴ καὶ ἔτι προσευχόμενον κινεῖ τὸν μακάριον πρὸς αὐτὸν ἐξελθεῖν. δ᾽ ἅμα τῇ θέᾳ προσεπιτωθάζει τὸν προσελθόντα ὡς· &ldquogr;τὴν ἀπόπειράν σοι, ποιουμένῳ πρός γε τοῦ Θεοῦ δούλους παρὰ τὸ εἰκὸς ἀπεκρύβη (φησί) τὸ ζητούμενον, τάχα γε πολλῶν τῆς τοιᾶσδε χάριτος ἠξιωμένων.&rdquogr; Διεξέρχεται τοίνυν τῷ ἀνδρὶ τὴν τῆς ἀφίξεως αἰτίαν, ἐξαγγέλλει δὲ καὶ τὰ τῶν ἐσφραγισμένων ἀπόρρητα γραμμάτων καὶ τούτοις ἐξιστᾷ τὴν τοῦ προσελθόντος διάνοιαν οὐδὲν ἧττον χαροποιεῖ τοῦ ἐρευνωμένου τῇ εὐκυρίᾳ. δὲ πιστὸς ἐκεῖνος καὶ εὐσεβὴς ὡς ἔοικεν ἄγγελος τὸ παράδοξον τῆς ὑπὲρ ἄνθρωπον χάριτος τοῦ ἁγίου μαθὼν πρηνής τε γίνεται καὶ προσκυνεῖ κατὰ γῆς καὶ τοῖς ἁγίοις κυλινδεῖται τοῦ μακαρίου ποσὶν αἰτεῖταί τε τὴν τῶν πεύσεων λύσιν, ἅτε δι᾽ αὐτὸ τοῦτο τὴν τοσαύτην ὑποστὰς ὁδοιπορίαν. δὲ τὰ μὲν γράμματα δέχεται καὶ ἅπερ ὡς ἔοικεν καὶ πρῴην ἐγίνωσκεν ἐκ Θεοῦ ἀναγινώσκει δι᾽ ὄψεως· ὕστερον καὶ ἀντιγράφει τὰ εἰκότα καὶ πρὸς τὴν ἀποστείλασαν βασιλίδα τὸν ἀγγελιαφόρον ἀνταποστέλλει. [scripta essent se novisse ostendit.] Τοῦτο γοῦν τὸ παράδοξον ἀνὰ πᾶσαν τὴν πόλιν καὶ τὰ βασίλεια τὸν μακάριον δεικνύει διασημότατον οὐδὲν ἧττον Δανιὴλ ἐκείνου τοῦ ἀνδρὸς τῶν τοῦ πνεύματος ἐπιθυμιῶν χαριτωθέντα ταῖς ἀληθεστάταις προαγορεύσεσιν. [Dan. 9, 23.]

[71] [Conscientiae vulnus in confessione celatum] Ἔστι δὲ καὶ ἕτερον, παραδραμεῖν οὐκ ἄξιον· οὐ γὰρ ἀκαίρως τὴν ῥηθησομένην τῷ μακαρίῳ Θεὸς παραδείκνυσιν ὄψιν, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ, οἵοις περιπίπτουσι σφάλμασιν οἱ τῶν ἐξαγορεύσεων καταφρονηταί, δι᾽ ὧν τὰ τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαλείφεται πάθη. Βιωτικός τις ἔμπορος, ἀνὴρ ἁμάρτημά τι οἰκεῖον ἐξαγορεύων τῷ μακαρίῳ τοῦ πάθους οὐκ ἀφιστάμενος λανθάνειν ἐδόκει, ὡς τὴν ἀπαλλαγὴν ἐντεῦθεν ποιούμενος· ποτὲ γοῦν εἰς προσευχὴν ἱσταμένῳ τῷ ἁγίῳ ἐφίσταταί τις ὄψις τὸ κεκρυμμένον μηνύουσα· ὁρᾷ γὰρ τὸν τὴν ἐξαγόρευσιν δοκοῦντα ποιεῖν παρ᾽ αὐτά που τὰ λαιὰ παριστάμενον μέρη μετώπιον ἔχοντα καθ᾽ ὅλου τραῦμα ἐξαίσιον πολλῆς ἀηδίας μεμεστωμένον. Ἐπὶ πολὺ δὲ θαυμάζων τὸ τοῦ μώλωπος ἐκείνου μέγεθος, κατὰ τοῦ μετώπου ἔφερεν ἀνήρ, ὁρᾷ τινα ἐφεστῶτα δεξιόθεν φωταυγῆ τε τὴν ὄψιν καὶ τὴν στολὴν ὡραιότατον, ὡς ἔτι πλέον εἰς θάμβος τῇ θέᾳ τοῦ ὀφθέντος τραπέσθαι αὐτόν· μικρὸν δὲ αὑτὸν ἐπισχὼν ἤρετο μαθεῖν παρ᾽ αὐτοῦ, ὅτι ἂν εἴη τὸ πάθος τοῦ ἀθλίου ἐκείνου ἀνδρός· δὲ λέπραν εἶναί φησι τὴν ἐνοχλοῦσαν καὶ λέπραν ἀνίατον. Καὶ μὲν εἰπὼν ᾤχετο τὴν ἄνω φορὰν κατὰ μικρὸν διιστάμενος, δέ γε τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἐναγώνιος περὶ τὸν λελεπρωμένον ἐκεῖνον κατὰ τῆς ὄψεως γεγονώς (τὴν γὰρ ὄψιν ἐσημάνθη τοῦ πάσχοντος), καταλαμβάνει τάχος αὐτὸν καὶ τὰ τῆς καρδίας ἀπαγγέλλει κρύφια καὶ ὡς ἀνιάτως ἔχων περὶ τὸ πάθος μηδεμίαν παρ᾽ αὐτοῦ σωτηρίαν ἐλπίζοι. δὲ (οὐ γὰρ οἷός τε ἦν ἔτι κατέχειν τὰ δάκρυα) τό τε οἰκεῖον πάθος εἰδὼς καὶ οἷς ἐδόκει λανθάνειν παρ᾽ ἐλπίδας οὕτω παρὰ τοῦ ἐνθαυμάστου τούτου ἀνδρὸς ἐλεγχόμενος, [ipse detegit.] αὐτίκα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ ἁγίου ῥίπτει ἑαυτὸν καὶ συγγνώμην αἰτεῖται τοῦ σφάλματος καὶ τὸ ἀδύνατον πρὸς τὴν ἀποχὴν τῆς ἁμαρτίας τῷ τῇ συνηθείᾳ δουλεύειν προβάλλεται· ἐφ᾽ οἷς τῇ προσηκούσῃ νουθεσίᾳ καταντληθεὶς καὶ ταῖς ἀπειλουμέναις κατὰ τῶν ἀδιορθώτων ποιναῖς καταβροντηθεὶς ἀπέστη τῆς τοῦ μακαρίου ὄψεως, ἐφ᾽ ἑαυτῷ τὸ κρῖμα λοιπὸν τῆς οἰκείας ἀπωλείας φιλήδονος ἐκεῖνος σωτηρίας ἀναδεξάμενος. Εἰ δ᾽ ἀποροίη τις ἀσθένειαν καταγιγνώσκων τὸ μὴ τὸν οὕτω νοσοῦντα δι᾽ εὐχῆς τοῦ πάθους ἀνακαλέσασθαι, [Syncrisis.] ἔχετε παράδειγμα Ἰούδαν τὸν Χριστοῦ μαθητήν ποτε καὶ φίλον οὐκ ἀνάγκης ἀλλὰ προαιρέσεως ἔργον γενόμενον· οὔτε γὰρ πάντας καὶ ἄκοντας χάρις σῴζειν βούλεται οὔτ᾽ αὖ πάλιν γυμνοὺς ἐᾶν βοηθείας τοὺς κινδυνεύοντας· οὐδὲ γὰρ καινοτομεῖν οἶδε Θεὸς τὸ ἐν ἡμῖν αὐτεξούσιον, ἀλλ᾽ ὁπόσοι τὴν ἑαυτῶν ἐπιδόντες ὅλην προαίρεσιν τῷ καλῷ, εἶτα δέονταί τινος βοηθείας τῆς ἄνωθεν, οὗτοι τῆς φιλανθρωπίας ἀξιοῦνται τῆς θείας. Ὅσοι δὲ τοῖς φαύλοις ἀεὶ τὴν ἑαυτῶν ζωὴν καταισχύνοντες οὐδὲ τὰς χεῖρας ἀνατείνειν προαιροῦνται τοῦ βόθρου, δολίοις δὲ τρόποις περὶ τὸ θεῖον πνεῦμα πορεύονται, οὗτοι καὶ τῆς θείας ἐγκαταλείψεως ἔργα γίνονται καὶ τῆς ἄνωθεν φιλανθρωπίας διὰ τὴν οἰκείαν κακίαν ἐκπίπτουσιν· τὰ δὲ δίκαια τοῦ πάντων Θεοῦ περὶ ταῦτα ζυγὰ δείκνυσιν ἡμῖν τοῦ τελώνου καὶ τοῦ Φαρισαίου παραβολή, ἑκούσῃ γνώμῃ προσερχομένων Θεῷ καὶ τῷ τρόπῳ τῆς προσευχῆς τοῦ μὲν τὴν ἥττονα τοῦ δὲ τὴν νικῶσαν ψῆφον τῆς δικαιώσεως ἀποφερομένου· Ἀνανίας καὶ Σάπφειρα τιμωρούμενοι δολιότητι γνώμης· καὶ τῶν τοιούτων μοι παραδειγμάτων πλήρης τῆς θείας γραφῆς ὑπάρχει παράδεισος· τοιοῦτο καὶ νῦν ἐπὶ τῷ λεπρῷ τι συμβεβηκὸς ἱκανὸν μὲν φοβεῖν τοὺς τῆς ἀρετῆς καταφρονητάς, ἱκανὸν δὲ ταῖς ἀγαθαῖς στρέφειν ἐλπίσι τοὺς αὐτῆς ἐπιμελητάς, ἱκανὸν δὲ καὶ τὴν τοῦ [bis scriptum in A.] ὁσίου τούτου ἀνδρὸς ἀποδεῖξαι πρὸς Θεὸν οἰκειότητα καὶ τῆς αὐτοῦ θεοφόρου ψυχῆς τὸ λεπτότατόν τε καὶ διορατικώτατον, πολλοῖς τε ἀρετῶν καμάτοις καὶ βίου ἀσκήσει καὶ λογισμῶν πρὸς Θεὸν ἐπάρσει καὶ νηστείᾳ μιμουμένῃ τὸ τῶν ἀγγέλων ἀσώματον περιγίγνεσθαι εἴωθεν.

[72] [Mutum et os distortum habentem] Ἐχόμενον δὲ τῶν πρώην οὐ μικρόν τι διηγήσομαι θαῦμα πολλὴν τὴν εἰς Θεὸν δόξαν παρασκευάζον καὶ Χριστοῦ τοῦ θείου λόγου τὴν ἀλήθειαν ἐμφανῆ παριστάνον, οἷς οἱ αὐτῷ δουλεύοντες τῶν αὐτῶν αὐτῷ θαυμάτων οὐκ ἀπορήσουσιν [hoc loco inserta sunt folia peregrina 388 – 402 de quibus in Conam. praev. num. 1.] . Περὶ γὰρ τὸ δωμάτιον τῆς τοῦ μακαρίου ἡσυχίας παραγίνεταί τις νόσῳ βεβλημένος χαλεπῇ· ἐπιληψίας γὰρ πάθει περιπεσὼν τήν τε φωνὴν ἀφῃρέθη καὶ τὸ στόμα διεστραμμένον ἐδείκνυεν, τῆς σιαγόνος αὐτῷ τῆς οἰκείας ἁρμονίας παρελκυσθείσης, ὡς εἰς ἔλεον τρέπειν τῇ ἀηδίᾳ τοῦ πάθους καὶ τοὺς λίαν ἀκαμπεῖς εἰς συμπάθειαν. Οὕτω γοῦν διακείμενος καὶ ὑπὸ τῆς θερμῆς πρὸς τὸν μακάριον πίστεως προσδραμὼν τῷ τούτου καταγωγίῳ, λαλεῖν μὲν οὐκ εἶχε, πεδηθείσης αὐτῷ τῆς γλώσσης τῇ τοῦ πάθους ξηρότητι, διένευε δὲ τῇ χειρὶ ὁμοῦ τε τὸ πάθος ὑποδεικνὺς καὶ ἱκεσίαν πρὸς Θεὸν ὑπὲρ αὐτοῦ ποιῆσαι δεόμενος· καὶ ἅμα δάκρυσι βρέχων τὸ ἔδαφος ἐδυσώπει τὸν ἅγιον, ἐλπίζων αὐτίκα μάλα τῇ τούτου εὐχῇ καὶ τὴν ἴασιν τοῦ πάθους λαβεῖν· ὃν κατοικτείρας τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ μιμητὴς καὶ τὸ πάθος τοῦ πλησίον οἰκεῖον λογισάμενος πάθος, οὐχ ἧττον τοῦ πάσχοντος καὶ αὐτὸς δάκρυσι τὰς παρειὰς κατερραίνετο [κατεραίνετο A.] . Τῷ οὖν διδασκάλῳ Χριστῷ θαρρήσας, ὅς ποτε τῷ κωφεύοντι παρέσχε τὴν ἴασιν, ἀνοῖξαί τε κελεύει τὸ στόμα καὶ τὴν χεῖρα ἐκτείνας ἅπτεται τῷ δακτύλῳ τῆς γλώσσης σημειοῖ τε ταύτην τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ, δι᾽ οὗ καὶ πάθη ἐλαύνονται καὶ δαίμονες φυγαδεύονται· καὶ κλίνας τὸ γόνυ πρὸς γῆν καὶ τὰς χεῖρας ἐκτείνας εἰς οὐρανὸν ἐδέετο τοῦ κτίστου καὶ ἰατροῦ μὴ ἂν αἰσχυνθῆναι τὸν αὐτῷ προσδραμόντα μηδὲ τῶν ἐλπίδων ψευσθῆναι, ἃς ἔχων ἐλήλυθεν οὐκ αὐτῷ θαρρῶν, τῷ δ᾽ὑπ᾽ αὐτοῦ θεραπευομένῳ Θεῷ. Ταῦτα μὲν ἀτενέσιν ὀφθαλμοῖς καὶ ἐκτενέσι χερσὶν μακάριος εὐχόμενος ἔλεγεν· καὶ τελέσας τὴν εὐχὴν σοφόν τι καὶ ὄντως Χριστοῦ τοῦ διδασκάλου ἔργον ἐπιτελεῖ· οὐ γὰρ ἑαυτῷ βουλόμενος ἐπιγράψαι τὸ θαῦμα (διὰ πάντων γὰρ ἐφιλοτιμεῖτο τὸ ἄτυφον) κηροῖς τε καὶ θυμιάμασιν ἐφοδιάζει τὸν πάσχοντα καὶ πρὸς τὴν τοῦ μεγάλου Ἰωαννικίου λάρνακα πέμπει, [ad S. Iohannicium mittit.] ὡς αὐτόθεν ληψόμενον τοῦ πάθους τὴν ἴασιν, οἷά περ εἰς ἄλλον Σιλωὰμ τόν ποτε τυφλὸν τοῦ κόσμου σωτήρ· δὲ γέρων ἐκεῖνος (καὶ γὰρ πρὸς τὰς τοῦ βίου δυσμὰς ἤδη λοιπὸν ἐληλάκει πάσχων) πάντα τῷ ἁγίῳ πειθόμενος ᾔει δρομαίως τῇ τε πίστει καὶ τοῖς ἁγίοις θαρρῶν ἐπιτεύξεσθαι [ἐπιτεύξασθαι A.] τῆς ἰάσεως. [Ioh. 9, 7.] Ὡς δὲ περὶ μέσην ἐγένετο τὴν ὁδὸν οὔπω τὸν τόπον εἰς ὃν ἀπεστάλη καταλαβών, ἔγνω ἑαυτὸν αὐτοῦ που ἐλευθερωθέντα τοῦ πάθους· αὖθις γὰρ τε γλῶττα λαλεῖν ἤρξατο τῆς οἰκείας ἐνεργείας ἐχομένη ἀνεμποδίστως καὶ τῆς σιαγόνος διαστροφὴ τὸν οἰκεῖον ἀπελάμβανε τόπον, τοῦ στόματος πρὸς τὸ εὔσχημον ἀποκαταστάντος ὡς ἐξ ἀρχῆς.

[73] [Ille sanatus] Ὡς γοῦν ἐξεπλάγη τῇ χαρᾷ, κατ᾽ αὐτήν που μέσην τὴν ὁδὸν τοῦ τηλικούτου πάθους ἀπαλλαγεὶς γίνεται λοιπὸν ἀμφιβόλων ἐντὸς λογισμῶν, πότερον ἀπελεύσεται πρὸς ὃν ἀπεστάλη τὴν διακονίαν ἐκτελέσων τοῦ ἀποστείλαντος αὐτόθεν ὑποστρέψει πρὸς τὸν ἰατρόν, τὴν εὐχαριστίαν μὲν ἐκείνῳ, τῷ Θεῷ δὲ δι᾽ αὐτοῦ ἀποδοῦναι τὴν δόξαν· βεβαιοῦται οὖν αὐτῷ δυοῖν ἕτερος μηδὲν τῶν παρὰ τοῦ ἁγίου κελευσθέντων αὐτῷ ἀτέλεστον ἐᾶσαι, δεδοικότι μὲν τῆς ἐκείνου δυνάμεως τὴν ἐνέργειαν, ἀγνοοῦντι δὲ ὁποίῳ σκοπῷ δι᾽ εὐχῆς οἰκείας τὴν ἴασιν αὐτῷ χορηγήσας ἐφ᾽ ἕτερον ἰατρὸν ἀποστεῖλαι διέγνω. Τάχος οὖν τὸ λοιπὸν τῆς ὁδοῦ διανύσας καταλαμβάνει τὸν τόπον καθ᾽ ὃν ἐστάλη καὶ τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀνδρὸς παραστὰς τῷ λειψάνῳ τὰ παρὰ τοῦ ἁγίου προσφέρει δῶρα, [S. Iohannicio] καὶ ὥσπερ ζῶντι τῷ ὄντως ζῶντι διαλεγόμενος ἐκ τῆς ὑπερβαλλούσης χαρᾶς· &ldquogr;Ἰδού σοι (φησίν), ἅγιε πάτερ, σὸς ἀδελφὸς ταῦτά τε πέμπει τὰ δῶρα κἀμὲ τὸν ἰαθέντα ταῖς ἐκείνου εὐχαῖς θεαθῆναι ὡς ἔοικε παρὰ σοῦ τοῦ δοκοῦντος τεθνάναι· οἶδα γὰρ ὡς δυνατοὶ ὑμεῖς τῶν τοιούτων ἀξιωθέντες θαυμάτων ζῆν καὶ μετὰ θάνατον καὶ ἀλλήλοις συνδιατίθεσθαι.&rdquogr; Ταῦτα μὲν ὧδε εἰπὼν καὶ τοῖς ἐκεῖ μονασταῖς τὴν τοῦ μακαρίου Κωνσταντίνου χάριν καὶ τὰ περὶ αὐτὸν συμβεβηκότα πάντα διηγησάμενος σπεύδει λοιπὸν καὶ πρὸς τὸν ἰατρὸν ὑποστρέψαι. Τάχος οὖν τοῦ μακαρίου φθάνει τὸ καταγώγιον καὶ δάκρυσι περιχυθεὶς ἐξ ἀμηχάνου χαρᾶς ὑποδείκνυσί τε αὐτῷ τῶν οἰκείων εὐχῶν τὴν ἐνέργειαν καὶ διηγεῖται τὸν καιρὸν τῆς ἰάσεως Θεῷ τε δι᾽ αὐτοῦ τὴν εὐχαριστίαν προσάγει· καὶ ταῖς αὐτοῦ εὐχαῖς ἐφοδιασθεὶς τοὺς οἰκείους καταλαμβάνει καὶ τὸν τρόπον διηγεῖται τῆς ἰάσεως χαρᾶς τε πληροῖ πάντας οὐ μόνον ἐφ᾽ οἷς τοῦ πάθους ἀπήλλακται νοσῶν ἀλλὰ καὶ οἷς τοιοῦτον ἰατρὸν τὸν μέγαν ἐκεῖνον ἀνέδειξεν Θεός, [et Constantino gratias refert.] ἐλπίζοντας καὶ αὐτοὺς τῇ πρὸς αὐτὸν πιστῇ διαθέσει διαπαντὸς εὑρίσκειν τὴν σωτηρίαν. Ἄχρι γὰρ καὶ νῦν αὐτός τε θεραπευθεὶς καὶ οἱ τοῦτον ἑωρακότες καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ περὶ αὐτὸν ἀκούσαντες θαύματος οὐ παύονται διηγούμενοι τὴν εὐεργεσίαν καὶ τὸν οὕτω θαυμαστὸν ὄντως καὶ αἰδέσιμον ἄνδρα θαυμάζοντες.

[74] [Puer daemoniacus] Τούτου τοίνυν τοῦ θαύματος τοῖς κύκλῳ διαγνωσθέντος καὶ τῶν ἐγχωρίων τῆς αὐτοῦ χάριτος τὴν δύναμιν πεπιστευκότων, πατήρ τις παιδὸς δαιμονιῶντος συμπαραλαβὼν εἰς πρεσβείαν καὶ τὴν μητέρα μάλιστα πλέον δακνομένην τῷ πάθει (καὶ γὰρ καὶ πυρὶ πολλάκις καὶ ὕδατι ῥιπτόμενον πληγὰς τὸ πάσχον οὐ τὰς τυχούσας ἐλάμβανεν) ἔρχεται κρούων τοῦ μακαρίου τὴν θύραν. Ὡς δὲ τοὺς προσελθόντας ἐθεάσατο ἤρετο τὴν τῆς ἀφίξεως αἰτίαν· οἱ δὲ γονεῖς ῥίπτουσι τὸν παῖδα τοῖς ποσὶ τοῦ ἁγίου καὶ διηγοῦνται τὸ πάθος καὶ ζητοῦσι τὴν ἴασιν. δὲ τὸ διάσημον φεύγων, πολλάκις εἴωθεν ὑποτέμνεσθαι τοὺς μισθούς, ὑποκρίνεται κατὰ τῶν προσελθόντων ἀγανάκτησιν καὶ οὐθενὸς ἑαυτὸν διαβεβαιοῦται ἄξιον καὶ σκηνοποιεῖται θυμὸν τοὺς ἱκέτας ἐλαύνοντα. Ὡς δ᾽ ἐπὶ πολὺ παραμένοντας εἶδεν καὶ δάκρυσι πολλοῖς τὸ ἔδαφος βρέχοντας, πᾶσαν καταλύει λοιπὸν τὴν σκηνὴν καὶ ἀποβάλλεται τὴν ὑπόκρισιν καὶ συνδακρύει τοῖς ἱκέταις ἐκείνοις, οὐδὲν ἧττον ἐπὶ τῷ πάθει τοῦ παιδὸς τὴν καρδίαν νυττόμενος· ποιεῖται γοῦν τι καὶ τῆς αὐτοῦ συνηθείας καινότερον· τοῦ γὰρ παιδίου λαβόμενος καίτοι θήλεος πάσης ἑαυτὸν θηλείας ὄψεώς τε καὶ μνήμης ἀποκρυψάμενος συμπαθῶς ἐφιζάνει τοῖς γόνασιν· οὐ γὰρ ἀγνοεῖ καιρὸν καὶ πρᾶξιν καὶ τὴν ἄλλην διάθεσιν θεοφόρος ψυχή, ὅτ᾽ ἐπὶ σωτηρίᾳ τὸ σπουδαζόμενον ᾖ· καὶ ἀσπάζεται σύνδακρυς τοῦ νηπίου τὰ χείλη ἁγιάζων τῇ ψαύσει καὶ ἀπολύων τοῦ πάθους· εἶτα τοῖς γονεῦσιν ἐπιδοὺς ἐπ᾽ ἀνατολὰς αὐτὸς ἐτράπετο ἐκτενέσι χερσὶ τὴν ἄνωθεν ἐπικαλούμενος ἄμυναν καὶ τῆς τοῦ πειράζοντος ἐλευθερίας ἐπιτεύξασθαι τὴν παῖδα δυσωπῶν τὸν Θεόν· ὡς δὲ τὴν εὐχὴν ἐτελείου, [paulatim liberatur.] παραδίδωσιν ὑγιὲς τοῖς γονεῦσι τὸ τέκνον, τῆς τε ἐκστάσεως αὐτίκα μετελθὸν καὶ ἑαυτοῦ γενέσθαι σαφῆ παρέχον τὴν αἴσθησιν· μηκέτι δὲ νηστείᾳ τὸ παιδίον κατατρύχειν κελεύει, βρώσει δὲ μᾶλλον στερεωτέρᾳ τὸ ἑξῆς τοῦ καιροῦ διατρέφειν. Οὕτω γοῦν ὑποθεμένου καὶ πρὸς τὰ οἰκεῖα χαίροντος τοῦ μακαρίου τοὺς ἀνθρώπους ἐκπέμψαντος, κατῆλθον εὐέλπιδες τῆς τοῦ τέκνου σωτηρίας ἐπιτευξόμενοι [ἐπιτευξάμενοι A.] . Χρόνου δ᾽ οὐκ ὀλίγου παρῳχηκότος καὶ πάντῃ τοῦ παιδὸς ἐλευθερωθέντος τοῦ πάθους (ὁ γὰρ τῆς περιόδου καιρὸς εἴωθεν τὰ τοιαῦτα ἐλέγχειν), καταλαμβάνει πατὴρ τὸ τοῦ θαυμασίου ἰατροῦ καταγώγιον καὶ ἀνθομολογεῖται τὴν εὐεργεσίαν καὶ ὡς τελείας τῆς ἰάσεως τὸ παιδίον τετυχηκὸς σωφρονεῖ δι᾽ ὅλου περὶ πάντα τὰ πρώην, ἐφ᾽ ἅπερ παρ᾽ ἑαυτῷ ἐδείκνυε τὸ ἀσύνετον.

[75] Ταῦτα τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου τὰ ἔργα· τοιαύτην χαρίζεται δύναμιν Χριστὸς τοῖς αὐτὸν οὕτω καὶ κατ᾽ ἐκεῖνον πεφιληκόσιν, εἰρηκώς· πιστεύων εἰς ἐμὲ τὰ ἔργα ἐγὼ ποιῶ κἀκεῖνος ποιήσει. [Ioh, 14, 12.] Μεγάλα γὰρ ἀληθῶς καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον χάρις παρέσχε τῷ μακαρίῳ τὰ ἔργα ποιεῖν καὶ ὅσα οὐδ᾽ ἄν τις ἱκανὸς διηγήσασθαι λόγος. Εἰ γὰρ καὶ διηγημάτων τινῶν μετρίως καὶ αὐτῶν ἡμῖν λεχθέντων ἡψάμεθα, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτῶν ἱκανοὶ κατ᾽ ἀξίαν ἐξειπεῖν, ἐφ᾽ ὅσον λόγος ἀπαιτεῖ πρὸς εὐφημίαν τῷ θαυμασίῳ πατρί, μὴ ὅτι γε ἡμεῖς, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἄν τις τῶν περὶ λόγους λίαν ἐξησκημένων ὅλον πρὸς τὸ λέγειν τὰ περὶ αὐτοῦ τὸν βίον ἀφοσιώσοιτο. Καὶ γὰρ τοσούτῳ περὶ Χριστὸν τὴν πίστιν εὑρέθη θερμότατος, ὡς καὶ αὐτῶν ἀλογῆσαι γονέων καὶ συγγενείας μισοχρίστου τὰς ὑποθήκας παρώσασθαι αὐτόν τε τὸν κόσμον σὺν περιουσίᾳ καὶ μνηστῇ καὶ ἡδονῶν τοῦ βίου περιφορᾷ καὶ ἀντὶ τούτων ἁπάντων ἑλέσθαι Χριστὸν καὶ τὸν αὐτοῦ ζυγὸν καὶ τὰ πάθη καὶ τὸν πρὸς ἀοράτους ἐχθροὺς μετὰ σαρκὸς ἀναδέξασθαι πόλεμον, ταῖς ἀἳδίοις θαρρήσαντα ἀντιδόσεσιν. [Syncrisis.] Μωσεῖ γὰρ καὶ Ἀβραὰμ τοῖς Θεοῦ θεράπουσιν ἀκολουθήσας τοῦ μὲν Χαλδαίων δεισιδαιμονίαν, τοῦ δ᾽ Αἰγυπτίων ἀθεΐαν ἐκπεφευγότων, Ἰουδαἳκὴν καὶ αὐτὸς ἀπετάξατο πλάνην καὶ τὴν ὄντως θείαν Χριστοῦ καὶ ἀμώμητον ᾐρετίσατο πίστιν, ὡς διὰ τοῦτο οἶμαι καὶ θαυμάτων τοσούτων αὐτὸν ἀξιωθῆναι κατὰ τὴν πάλαι παρὰ Θεοῦ συνήθως δεδωρημένην χάριν τοῖς ἐξ ἀπιστίας εἰς τὴν εἰς Χριστὸν μεταβάλλουσι πίστιν, ἵν᾽ ἐκ τῶν νῦν ὁρωμένων πιστωθείη τὰ διὰ τὸ παρελθεῖν μὴ βλεπόμενα.

[76] Οὕτω γὰρ καθ᾽ ἡμᾶς Ἀβραὰμ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ᾗπερ ἐκεῖνος τὸν υἱὸν ὅλην ἀνενεγκὼν εἰς ὁλοκάρπωσιν ᾧ πεπίστευκε Θεῷ καὶ διὰ πίστεως τὴν ἐπαγγελίαν δεξάμενος, ἥτις αὐτῷ καὶ τὴν ἐν Χριστῷ δικαιοσύνην ἀπειργάσατο · ἀκριβῶς εἰδώς, ὅτι ἐξ ἔργων νόμου οὐ δικαιωθήσεται πᾶσα σάρξ, μόνῃ τῇ πίστει θαρρεῖ, ἐφ᾽ ᾗ καὶ τὴν κατὰ Παῦλον τὸν οὐράνιον ἄνθρωπον ὕλην οἰκοδομεῖ, χρυσόν, ἄργυρον, λίθους τιμίους βίον τε καὶ λόγον ὀρθὸν καὶ πράξεις λαμπράς, δι᾽ ὧν οὐράνιος καὶ ἀχειροποίητος ἀνθρώποις οἰκοδομεῖται σκηνή. [Rom. 8, 20, 1 Cor. 3,12.] [Ascetici labores.] Ποῖος γὰρ οὕτω τὸν ἀσκητικὸν δρόμον μετὰ τὸ Χριστῷ προσδραμεῖν σύντονόν τε καὶ μεστὸν ἀγώνων διήνυσεν, ὅλας νύκτας ἀΰπνους, ὅλας ἡμέρας ἀσιγήτοις [ἀσιγήτους A.] εὐχαῖς τε καὶ ταῖς πρὸς Θεὸν δοξολογίαις ἐγκαρτερῶν, ὡς μηδὲ μικρόν τινα χρόνον μικροῦ παρελθεῖν, ἥτις αὐτὸν οὐκ εἶδεν διαλεγόμενον Θεῷ; οἷς γὰρ ἔργον μὲν ζωή, πάρεργον δὲ τὰ ἄλλα, κἂν ὅτι λίαν εἴη τι τῶν θείων τελούμενον· τούτῳ ζωὴ μὲν ἀπεναντίας τὸ πάρεργον, τῶν δὲ θείων ἔργων ὅλος ἦν, αὐτὰ μᾶλλον τι ἕτερον ζωὴν ἡγούμενος, τὴν ψυχὴν ἀπαθῆ καὶ μακαρίαν ἀποδείκνυσιν· τροφὴ γὰρ αὐτῷ ἄρτος καὶ ὕδωρ, καὶ ταῦτα μέτρον ἐλάχιστον, ὡς ἂν μηδὲ τοῦ δεσμοῦ διαρρηγνυμένης τῆς πύσεως ἐμποδὸν ἔσοιτο πρὸς τὴν θεραπείαν τοῦ θείου· στρωμνὴ δὲ λίθοι καὶ ἔδαφος, καὶ ταῦτα σπανιώτερον τὴν χρῆσιν παρέχοντα· ἀγάπης δὲ τοσοῦτος πλοῦτος, ὡς εἴ γε δυνατὸν ἦν αὐτῷ κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον ἀνάθεμα εἶναι ὑπὲρ τῶν δι᾽ αὐτοῦ σῳζομένων καὶ τὴν ζωὴν αὐτὴν προέσθαι, εἴ πού τις δέοιτο τῆς παρ᾽ αὐτοῦ σωτηρίας· ὅθεν καὶ ὑπὲρ ἁπάντων αὐτοῦ θερμὴ προσευχὴ καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν ἐβιάζετο, εἰ καὶ λίαν εἴη φιλάνθρωπος, καὶ τοὺς ἀναξίους εὐεργετεῖν, καθ᾽ ἑκάστην ἐκτελῶν παραδόξως τὰ θαύματα· τὴν δέ γε πρὸς Θεὸν αὐτοῦ καθαρὰν καὶ ἀθόλωτον καρδίαν προορατικὴ δείκνυσι χάρις, ᾗ καὶ μέχρι θανάτου ἐνδιαπρέπων φοβερός τε καὶ αἰδέσιμος καὶ ποθητὸς καὶ ἐράσμιος ἅπασι τοῖς τε πόρρω καὶ τοῖς πέλας γέγονε καὶ ἀνὰ πᾶσαν σχεδὸν τὴν χριστιανῶν πολιτείαν διάσημος. [Rom. 9, 3.] Ποῖος γὰρ αὐτῷ προσελθὼν καὶ τὸν ἔλεον ἐπιζητῶν οὐχ εὗρεν τοῦ ποθουμένου τὴν παροχήν; ἡσυχίαν γὰρ ἄκραν ἀσκῶν καὶ φεύγων τοῦ κόσμου ὡς ἐκ πυρὸς καὶ τὴν εἰς Θεὸν μόνωσιν προτιμώμενος πάντων, διά γε τὴν ἀνυπόκριτον ἀγάπην καὶ τὸν ἀνυπέρβλητον πρὸς τοὺς πένητας ἔλεον καὶ τῇ πόλει ἐπεχωρίαζεν καὶ μοναστηρίοις συνήρχετο καὶ ᾗ γε τυχὸν ἦν πᾶσιν ἐγίνετο τὰ πάντα, ἵνα τῆς ὄντως μὴ ἐκπέσοι ἀγάπης, τὴν δὲ εἰς Θεὸν δι᾽ ἑαυτοῦ δόξαν αὐξήσῃ, τὰς ἁπάντων καί τινων κερδαίνων ψυχάς· τοῦ Ἰακὼβ εἶχε τὸ ἄπλαστον πρὸς τοὺς εὐσεβεῖς, [Syncrisis.] τοῦ δὲ Μωσέως ἐνίοτε τὸ ἐμβριθὲς πρὸς τοὺς [1 Cor. 9, 22.] ἀπειθεῖς, καιρὸν εἰδὼς τῷ παντὶ πράγματι καὶ μήτε τοῖς οὐ προσήκουσι νεικῶν μήτε τῶν δεόντων ἀφυστερῶν· τοῦ Ἰωσὴφ τὸ σῶφρον ἐκέκτητο, ὥσπερ ἐκεῖνος τῆς Αἰγυπτίας οὕτω πάσης ἡδονῆς ἐκφεύγων ὡς ἀλλοφύλου καὶ πρὸς ἁμαρτίαν ἐκκαλουμένης· τοῦ Ἡλιοῦ τὸν ζῆλον, δι᾽ ὃν καὶ ὑετοῦ φορὰν ἐπέσχε καὶ θεοπτίας πολλάκις ἠξίωτο· τοῦ ἐν γεννητοῖς γυναικῶν τὸ μεῖζον ἔχοντος τὸ ἐρημικόν τε καὶ ἄπολι, δι᾽ οὗ καὶ τῆς τοσαύτης ἠξιώθη τῶν θαυμάτων χάριτος. [Matth.11, 11.]

[77] Καὶ τί μοι μακρὸν ποιεῖσθαι λόγον, ὅσα τε κατὰ τὴν ἑαυτοῦ ἱερὰν μονὴν τῇ πνευματικῇ κατώρθωσεν χάριτι ὅσα τε κατὰ τὴν ἔρημον φοιτήσας κατὰ παθῶν σαρκὸς καὶ δαιμόνων ἐπαναστάσεως ἤγειρε τρόπαια, ὅσα κατὰ τὰς διὰ Θεὸν ὁδοιπορίας αὐτῷ δι᾽ ἀρετῆς εὐηρέστησεν καὶ οἵοις τοῖς θαύμασιν παρ᾽ αὐτοῦ δοξασθεὶς αὐτὸν ἀντεδόξασεν; εἰ γάρ τις μίαν ἑκάστην τῶν τοῦ ἀνδρὸς ὑποθέσεων διηγήσασθαι βούλοιτο, πάντως ἂν κἀμοὶ καὶ χρόνος τῷ λόγῳ τὰ αὐτοῦ καθ᾽ ἓν διηγήσοιντο [locus corruptus.] . πολλῷ γὰρ πλείω τῶν εἰρημένων τὰ παραλελειμμένα καὶ τὸ ἡμέτερον ἀσθενὲς ἑτέραν ἡμῖν οὐ ῥᾳθυμίας ἀλλ᾽ ἀτονίας παρασκευάζει τὴν ἧτταν· διὸ τῶν αὐτοῦ ἀρετῶν τὸ πλῆθος καὶ μέγεθος ἐκ τῶν εἰρημένων ὥσπερ παραγυμνώσας, τὸ ἑξῆς ἑτέροις ἄλλην ὑποθέσεως καταλιμπάνω ἀρχὴν ἔργον τὰ παραλελειμμένα ποιήσασθαι· ἐγὼ δὲ τὰ περὶ τὸ μακάριον αὐτοῦ τέλος συμβεβηκότα καὶ οἷς ἐδοξάσθη καὶ μετὰ τέλος δι᾽ ὀλίγων εἰπὼν τὸ ἑξῆς καταπαύσω τὸν λόγον. Ἐπεὶ γὰρ ἔδει τὸν ἀγωνιστὴν τῶν πόνων ἀπολήψεσθαι τοὺς μισθοὺς καὶ πρὸς τὸ μακάριον δεῖπνον ἐκεῖνο τοῦ ἐπουρανίου κληθέντα βασιλέως ἀνυπερθέτως ἀναδραμεῖν, οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ πᾶσι σχεδὸν ἄδηλον καὶ τούτῳ γέγονεν ἄδηλον, ἀλλ᾽ ὥσπερ δι᾽ ἐσόπτρου τῇ θείᾳ χάριτι ὡς παρόντα ἐν ὄψει τὰ κεκρυμμένα διεγίγνωσκεν, οὕτω κἀνταῦθα πρὸ ἐτῶν ὀκτὼ μαθὼν τὴν τελευτήν, τὸν τῆς αὐτοῦ μακαρίας πρὸς Θεὸν μεταχωρήσεως καὶ ὅπως μέλλῃ μετὰ Θεοῦ ἔσεσθαι προμανθάνει καιρόν· καὶ σπεύδων λοιπὸν πρὸς τὸ βραβεῖον ὡς παθῶν νικητὴς οὐδὲ τοῖς ἐπιτηδείοις ἄγνωστον τὴν ἑαυτοῦ τελευτὴν ὥσπερ ἐκ περιχαρείας εἶναι βούλεται· καί τινι παραβάλλει ἀνδρὶ διασήμῳ λίαν περὶ τὸν ἡσύχιον βίον καὶ τὴν ἄλλην ἀρετὴν κατὰ τὴν Ὀλύμπιον τυγχάνοντι ἔρημον· ἐφοίτα γὰρ παρ᾽ αὐτῷ συνήθως καὶ ἀντεφιλοξένει τὸν ἄνδρα, [Octavo ante anno mortem praenoscit.] τῶν ἑαυτοῦ ἑκάτερος δι᾽ ἀλλήλων μεταδιδοῦντες καλῶν καὶ πρὸς τὴν κτῆσιν τῆς ἀρετῆς ἀλλήλοις ἀγάπης τρόπῳ ἁμιλλώμενοι· ξενίζεται γοῦν παρὰ τῷ μεγάλῳ Συμεὼν (τοῦτο γὰρ τῷ θαυμασίῳ γέροντι ὄνομα) καὶ νόμῳ φιλίας τὰ ἑαυτῶν ἀνατιθέντων ἑκατέρου θατέρῳ· &ldquogr;Γνῶθι, πάτερ (ἔφη) μικροῦ τῆς ἀποστολικῆς ἔμπλεως χάριτος, ὅτι ἤδη σπένδομαι, καὶ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως ἐφέστηκεν· μηνῦσαι δέ σοι τοῦτον ἐλήλυθα, 〈ἄδικον [supplevi, om. A.] κρίνας τὸν ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἐμοὶ τῆς κατὰ Θεὸν βιοτῆς κεκοινωνηκότα καὶ φιλίας καὶ γνώσεως μὴ καὶ τοῦτο μαθεῖν καὶ προπεμπτηρίοις εὐχαῖς ἡμῖν πρὸς Θεὸν συνοδεῦσαι, ἵν᾽ ὥσπερ ἐν τῷδε τῷ σκήνει τῆς πνευματικῆς ἀπελαύσαμεν ἀγάπης, οὕτω κἀκεῖθεν μεταχωροῦντες εἴ γε Θεῷ τὸ εὐάρεστον εἴη τῆς ἀλλήλων μὴ διαζευχθῶμεν ἀγάπης&rdquogr;. Ταῦτα οὖν εἰπὼν καὶ συγκεχυμένον δάκρυσι τὸν γέροντα λιπών, κάτεισι πρὸς τὸ οἰκίδιον· καὶ ἡμερῶν ὀλίγων διελθουσῶν κατακλίνεται τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σῶμα, οὐ νόσῳ (ποία γὰρ ἐκεῖ ἐνοχλεῖν εἰωθυῖα ἐπερίττευεν ὕλη, ἔνθα τῇ δορᾷ τὰ ὀστᾶ δαυἳτικῶς εἰπεῖν ἐκεκόλληντο νηστείας ὑπερβολῇ;) ἀλλ᾽ οὐρανίῳ κλήσει τῆς ψυχῆς ἤδη χωριζομένης καὶ τὴν ἄνω ποιουμένης πορείαν, τὴν γῆν ὑποχωρεῖν ἔδει κατ᾽ ὀλίγον, τῇ γῇ δουλευούσης ἔτι τῷ θανάτῳ τῆς φύσεως, ὡς ἂν μὴ ἀθρόας ἐπελθούσης τῆς διαζεύξεως τῷ ἀπροσδοκήτῳ τοῦ πράγματος ταραχήν τινα πάθοι μικροῦ ἄσαρκος ἐκεῖνος, εἴ γε δεῖ καὶ τοῦτο εἰπεῖν, τοῦ πνεύματος σύνδεσμος. [Psalm. 101, 5.]

[78] Καὶ μὲν οὕτως· δὲ μέγας ἐκεῖνος καὶ αἰδέσιμος γέρων ὥσπερ τινὶ πλήκτρῳ τὴν καρδίαν νυγείς, (ἦν γὰρ ὡς ἔοικεν καὶ παρ᾽ αὐτῷ χάρις προγνώσεως) πρόεισι δρομαίως ᾗ τάχος εἶχε παρὰ τὸ τοῦ μακαρίου καταγώγιον καὶ τοῦτον καταλαβὼν ἀνακεκλιμένον τῇ γῇ· &ldquogr;Τί μέλλεις, πάτερ; (ἔλεγεν) ἀναστὰς ἁγίασον ἡμᾶς εὐχαῖς σου πρὸ τοῦ σε τῆς πρὸς οὐρανὸν ἀπάρξασθαι πορείας.&rdquogr; δὲ τὴν ἀσθένειαν προβαλλόμενος παρῃτεῖτο τέως τὴν τῆς λειτουργίας ἐγχείρησιν, [Liturgia ultimo celebrata.] καίτοι ποθεινῶς τε καὶ σπουδαίως ἔχων περὶ αὐτὴν ἐξ οὗ τῆς ἱερατικῆς ἠξιώθη τιμῆς· πλεῖστα γοῦν γέρων δυσωπήσας αὐτὸν καὶ ἅμα τῆς χειρὸς λαβόμενος ἀνέστησέ τε καὶ τῆς ἱερᾶς ἀπάρξασθαι λειτουργίας παρεκάλει, τῆς τε ὥρας εὐθέτου παρούσης καὶ τῆς ἐντεῦθεν μεταχωρήσεως κατεπειγούσης. δὲ πείθεται καὶ ὥσπερ ἐπιταττούσης τῇ φύσει κἀνταῦθα τῆς προαιρέσεως, τῆς συνήθους λειτουργίας ἀπάρχεται· καὶ τὴν ἱερὰν καὶ ἀναίμακτον ἐκτελέσας θυσίαν προπέμπει τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, τὴν πρὸς Θεὸν αὐτῷ πορείαν ἰθύνουσαν. Ἐπεὶ δ᾽ οὕτως αὐτῷ καὶ τούτου καλῶς κεχωρηκότος καὶ ὡς ἂν ἀρεσθείη Θεὸς περὶ πάντα τούτου καθηγούμενος, ἀνακλίνεται πάλιν τῷ νόμῳ δουλεύων τῆς φύσεως καί· &ldquogr;Ὦ φίλος (ἔφη τῷ τιμίῳ ἐκείνῳ γέροντι), ὡς λίαν καλή σου περὶ ἡμᾶς οἰκονομία καὶ θεάρεστος ὡς ἔοικε σπουδὴ καὶ ἡμῖν καταθύμιος· αὕτη γὰρ ἐσχάτη μοι θεία τελετὴ καὶ ἐπιτάφιος πρὸς Θεὸν ἱερουργία, δευτέραν μετὰ ταύτην οὐκ ἔχουσα.&rdquogr; Ταῦτ᾽ εἰπὼν ἀσπάζεταί τε τὸν γέροντα καὶ τὴν ὁσίαν αὐτῷ τελέσοντα ἐμπαραμεῖναι παρακαλεῖ.

[79] [De monacho cum eo mori cupiente.] δὲ καὶ συμβέβηκε παραπλήσιον τῶν εἰρημένων θαυμάτων, οὐ σιωπῆσαι δίκαιον. Κατ᾽ αὐτὸ γάρ που τὸ τέλος τῆς ἱερᾶς λειτουργίας φθάνει τις μονάζων τῶν λίαν φιλουμένων τῷ μακαρίῳ τῇ ἐξ ἀρχῆς συνηθείᾳ· πᾶσι μὲν γὰρ ἴσως διακεῖσθαι χρὴ τῇ ἀγάπῃ τὸν τῇ μερικῇ ἀποταξάμενον φιλίᾳ, πλείω δὲ φιλεῖν τῶν ἄλλων τοὺς ὅσοι καὶ τῇ πρὸς Θεὸν διαφέρουσιν ἀγάπῇ τῷ μέτρῳ τῆς ἀρετῆς· τοῦτον δὲ τὸν ἄνδρα πλέον εἶχε διὰ τιμῆς μακάριος καὶ αἰδεσίμου ἀγάπης, ἅτε κατ᾽ αὐτήν που τὴν τοῦ βίου ἀποταγὴν καὶ αὐτὸν ὁμοῦ συναποταξάμενον παντὶ τῷ κόσμῳ καὶ τὰ ἐν κόσμῳ, ὅσα μὴ τῆς πρὸς Θεὸν ἔχεται γνησιότητος. Οὗτος γὰρ ἀνὴρ τεθαρρηκότι τῷ τρόπῳ ἐπειδὴ τὸν μακάριον ἑώρα τὴν πρὸς Θεὸν ἤδη μέλλοντα ἐπιδημίαν ποιεῖσθαι διὰ τῆς ἀπὸ σαρκὸς ἐκδημίας, ἐποτνιᾶτο καὶ ἐδυσφόρει μὴ δεύτερος γενέσθαι τούτου κατὰ τὴν ἔξοδον τοῦ βίου, συμπαραληφθῆναι δὲ τῷ μακαρίῳ καὶ συνοδεῦσαι τὴν ἐπὶ θάνατον. Καὶ τοῦτο ἔργον ἐποιεῖτο σπουδαῖον μὴ ἂν παροραθῆναι τὴν ἑαυτοῦ δέησιν, ἀλλὰ τυχεῖν τῆς αἰτήσεως. δὲ συμπαθέστατος ὄντως καὶ τῇ πρὸς Θεὸν παρρησίᾳ πολὺς ἐπισκήπτει τῷ ἀδελφῷ μέγα παραμύθιον, ἐχέφρονι λίαν χρησάμενος λογισμῷ. &ldquogr;Τίς γάρ σοι (ἔφη) τοῦ πράγματος, ἀδελφέ, σπουδή, ἀλλ᾽ πάντως τῆς σωτηρίας ἐπιτυχεῖν; ἴσθι τοίνυν τοῦτό σοι συμφέρον τὸ μὴ ψευσθῆναι τῆς ἀληθείας, ἔχοντί με σύνδρομον βουλήσει τῇ σῇ· εἰ μὲν γὰρ τῆς ἐμῆς ἐπιτεύξομαι ἐλπίδος, πάντως τῇ ἐμῇ καὶ σὴ ἀκολουθήσει τελευτὴ καὶ ἔσῃ τῆς περὶ ἐμὲ δόξης οὐκ ἐψευσμένος πείρᾳ μαθὼν τὴν ἐμὴν πρὸς Θεὸν παρρησίαν· εἰ δ᾽ οὐδέν σοι τοιοῦτον συμβαίη, ἐπὶ τοὐναντίον πάντως τὰ περὶ ἐμοῦ διδαχθήσῃ καὶ παρηγορίαν σχοίης οὐκ ἐμοὶ συνοδεύσας τῷ ἠστοχηκότι τῶν αἰτημάτων· ἑτέρῳ δὲ κρείττονι προστεθῆναι σπεύσειας, σὺν ᾧ καὶ τύχῃς τῆς πᾶσιν ἐλπιζομένης μακαριότητος.&rdquogr; Ταῦτ᾽ εἰπὼν μακάριος οἷα δὴ καὶ τῇ τῆς λειτουργίας διακονίᾳ κεκοπωμένος εἰς ὕπνον ἐτράπετο, τῆς φύσεως ὁμοῦ καὶ τῆς χάριτος διδάξαι βουλομένης αὐτὸν καὶ τέως εἶχεν ἄδηλον, μετὰ τοσούτους πόνους καὶ τηλικούτους καμάτους καὶ θαυμάτων οἵαν τὴν χάριν περὶ τῆς ἐκεῖθεν μακαριότητος ἀμφιβάλλοντα.

[80] [Visio.] Ὄνειρος τοίνυν ἐφίσταται θεῖος προφήταις μὲν θεσπίζων τὰ μέλλοντα, ἀποστόλοις δὲ πολλὰ τῶν θείων ἐνταλμάτων ὑποτιθέμενος καὶ πᾶσιν ἁγίοις παραδεικνὺς ὡς δι᾽ ἐσόπτρου τῶν ἐσομένων τὴν ἔκβασιν, ὅταν ψυχὴ μυουσῶν τῶν αἰσθήσεων τούτων μὲν ἀπομερίζηται τοῖς δ᾽ ἄνω καὶ θείοις ὡς συγγενέσι συγγίγνηται κἀκεῖθεν ὥσπερ ἀναμαθοῦσα τὰ θεόθεν μὲν προνοούμενα, μήπω δὲ πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐσχατιὰν καταβαίνοντα δι᾽ αἰνιγμάτων ἐνεργεῖ παρ᾽ ἑαυτῇ τὰς ἐμφάσεις, τῷ πάχει τῆς τῶν αἰσθήσεων ὕλης ἔμπαλιν συμπεριπλεκομένη τῇ ἐγρηγόρσει· δ᾽ ἄρα εἴτε ὄνειρος εἴτε ἄλλη τις ἔμφασις θεία τὴν ἀποκειμένην αὐτῷ τῆς ἐν Χριστῷ μακαριότητος ἀνεδίδασκεν μερίδα· φαίνεται γὰρ αὐτῷ διάχρυσός τις οἶκος, λίθων τε τιμίων καὶ μαργάρων τὸ χρυσίον περικοσμούντων, παρ᾽ αὐτὸν δὲ τὸν θαυμάσιον οἶκον ἕτερον οἰκίδιον ἀγχοῦ προσιδρυμένον, οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸ χρυσῷ τε καὶ μαργάροις καὶ λίθοις τιμίοις κεκοσμημένον. Ὡς δ᾽ ἠγάσθη τῇ θέᾳ, τίνος εἴη ἀνερώτα οἶκος. δὲ τὴν ὄψιν δεικνὺς οὐδὲ φωνῆς ἐστερεῖτο, τῇ πεύσει διδοὺς τὴν ἀπόκρισιν· τοῦ Προδρόμου γὰρ τῆς χάριτος ἔλεγεν εἶναι τὸν μέγαν οἶκον καὶ τῶν κατ᾽ αὐτὸν ἁπάντων τὸν ἐρημικὸν βίον διηνυκότων. δ᾽ ἤρετο πάλιν, δ᾽ ἐλαχὺς οὗτος καὶ κάλλιστος τίνος εἴη μακαρία ὄντως κληρονομία· &ldquogr;Τοῦ ἐρωτῶντος (φησίν) ἀλλὰ σπεῦσον, συνοίκει ψυχῇ, ἧς καὶ τὸν βίον ἐζήλωσας.&rdquogr; Ταῦτα θεία ἐκείνη τῷ μακαρίῳ παραδείξασα ὄψις ἀποπτῆναι μὲν ἐποίει τὸν ὕπνον, ἑαυτοῦ δὲ γενέσθαι τὸν θεατήν· καὶ τῷ ξένῳ τῆς θέας ἐκπεπληγμένον οὐκέτι κατέχειν οἷόν τε ἦν τὴν χαράν, διηγεῖσθαι δὲ τοῖς παροῦσι τὰ θεαθέντα, δάκρυσι συχνοῖς ἐξ ἀμηχάνου τῆς εὐφροσύνης περιρρεόμενον· ἐφ᾽ οἷς καὶ σὺν αὐτῷ τῆς τελευτῆς ἐπιτυχεῖν αἰτησάμενος μοναχὸς εὔελπις μᾶλλον καὶ θερμότερος ἑτοιμότερος πρὸς τὴν συνοδίαν ἐγίνετο· εἴωθε γὰρ φιλόθεος ψυχὴ σωτηρίας ἱμειρομένη καὶ αὐτοῦ πολλάκις δι᾽ αὐτὴν καταφρονεῖν θανάτου, μάλιστα ἐν βεβαίῳ τῶν ἐλπίδων αὐτῇ κειμένων.

[81] Ὡς δ᾽ καιρὸς ἐκάλει τῆς ἀναλύσεως καὶ τὸ πέρας τῶν ἐλπίδων κατέλαβεν (ἀεὶ γὰρ αὐτὸν ἐπιθυμία ἔτρεφεν ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι κατὰ Παῦλον τὸν θεῖον), οὐ πρότερον ἔκρινε θανεῖν πρὶν τῷ Θεῷ κατὰ τὸν συνήθη τόπον τῆς προσευχῆς προσομιλῆσαι. [Phil. 1,23.] Τῶν οὖν ἱερῶν τοῦ Χριστοῦ γενεθλίων τῆς ὀψὲ ἱερᾶς τελετῆς ἀγομένης, [Nativitatis Domini] εἰσάγεται τῇ ἐκκλησίᾳ καὶ τῆς προσευχῆς ὅλος γίνεται· τῆς δὲ λειτουργίας ἤδη ἀπαρχομένης καὶ τοῦ στίχου &ldquogr;δεῦτε ἀγαλλιασώμεθα τῷ κυρίῳ&rdquogr; προσᾳδομένου κοινῇ καὶ δὴ καὶ τελεσθέντος, ἐπεὶ τὸ τῆς φύσεως ἀπαραίτητον ἐκτίσασθαι κατέλαβε χρέος, οὐκέτ᾽ οἷός τε ὢν πλέον ἐμπαραμεῖναι, μᾶλλον δὲ καὶ τὴν τελευταίαν ἤδη προαισθόμενος ὥραν καὶ ὥσπερ διὰ τοῦ στίχου προσκαλούμενος ἀγαλλιάσασθαι τῷ Θεῷ, προσκυνεῖ μὲν τῷ δεσπότῃ, ἔξεισι δὲ τοῦ ἱεροῦ πρὸς τὸ κελλίον ἀσθμαίνων· καὶ μόλις φθάσας ἀνακλίνεται τοῖς ἀδελφοῖς ἐπειπὼν ὡς· &ldquogr;Ὁ Κύριος ἄρτι προσκέκληταί με.” [Psalm. 94, 1.] Αὐτοὶ δὲ τὴν ἱερὰν κατασπεύσαντες λειτουργίαν, [officio absoluto] παρεγένοντο τῇ ὁσίᾳ τοῦ μακαρίου κέλλῃ, τῶν αὐτοῦ ἁγίων ἀπολαύσοντες τελευταῖον εὐχῶν· μεθ᾽ ὧν καὶ πλεῖστοι τῶν αὐτοῦ συνέρχεσθαι εἰωθότων παραμένουσι, τὸν τοῦ μεγάλου τούτου καὶ θαυμασίου τὴν ἀρετὴν χωρισμὸν συναποδυρόμενοι. δὲ ἀνακλίνεται μὲν ἐπὶ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης καὶ ἀγγέλοις αἰδεσίμου στρωμνῆς, ἣν δὴ καὶ καθ᾽ ἑκάστην νύκτα τοῖς δάκρυσιν ἔβρεχεν, κελεύει δὲ πᾶσι τἆλλα ἀφέντας ἐπὶ τὴν τοῦ &ldquogr;Κύριε ἐλέησον&rdquogr; ἱερολογίαν τραπέσθαι, χερσὶν ἐκτενέσι πρῶτος αὐτὸς ἀπαρξάμενος. Ὡς δὲ τὴν πρώτην πληροῦσιν ἑκατοντάδα, σφραγίζει τούτους τιμιώτατος πατὴρ τῇ χειρὶ καὶ αὖθις τῶν αὐτῶν ἔχεσθαι κελεύει· καὶ δὶς δὲ ἑκατοντὰς πληρουμένη τὸν ἅγιον εἶχε σφραγίζοντα τὸ τέλος· ὡς δὲ καὶ τρὶς αὐτὴ ἐπεμετρεῖτο, αὐτὸς μὲν μόνος τὰς δοκούσας ἱερολογίας ἐστιχολόγει, δὲ ἱερὸς ἐκεῖνος ὅμιλος ὑπέκλινε τὸν αὐχένα, τῆς τελευταίας σφραγῖδος δεόμενος. δὲ τοῦ Θεοῦ ὄντως ἤτοι ἄνθρωπος εἴπω καὶ ἄγγελος ἅμα τὴν τελευταίαν τῇ χειρὶ σφραγῖδα ἠρέμα πως κινουμένῃ κατασφραγίζει καὶ τὸ [τοῦ A.] κατεύθυναι τοὺς πόδας ἡμῶν εἰς ὁδὸν εἰρήνης ἐπειπών, ὥς τινες ψιθυρίζοντος ἐκ τοῦ πλησίον ᾔσθοντο, τὸ μακάριον πνεῦμα εἰς χεῖρας παρατίθησι τοῦ Θεοῦ.

[82] [Odore suavissimo domus repletur.] Πληροῦται τοίνυν εὐωδίας ὅτι πλείστης τὸ οἰκίδιον· οἱ δὲ παρόντες ἡσθέντες ἀθρόοι ἀνίστανται, τῆς τοῦ δικαίου τελευτῆς αἰτίαν τὴν εὐωδίαν καλῶς λογισάμενοι· φῶς τε τοσοῦτον περιελάμφθη τὸ πρόσωπον, ὡς δοκεῖν ἀκτῖνος αὐτὸ προσπεσούσης ἡλιακῆς περιαυγάζεσθαι· καὶ οὕτως τοσοῦτος καὶ ἡλίκος τῆς ἀρετῆς τὸ μέγεθος ἄνθρωπος τῇ χειρὶ Θεοῦ τὴν παρακαταθήκην ἀποδοὺς (ψυχαὶ γὰρ δικαίων ἐν χειρὶ Θεοῦ) τῶν ἐντεῦθεν μὲν ἐκλείπει τοῖς δ᾽ ἐκεῖθεν ἐπὶ στεφάνων ἀντιδόσει προστίθεται· γῆς μεταχωρεῖ καὶ οὐρανὸν λαμβάνει· τὸ οἰκητήριον ἀνθρώπων ἀφίσταται καὶ ἀγγέλοις συγγίγνεται [corr. prius συγγίνεται.] . [Sap. 3, 1.] πόνων ἀνεῖται καὶ αἰώνιον κληρονομεῖ τὴν ἀνάπαυσιν· στερεῖται φθαρτῶν καὶ ἀπολαμβάνει τὰ ἄφθαρτα· δικτύων ἴσως παλαιῶν κατὰ Πέτρον τὸν θερμὸν Χριστοῦ ζηλωτὴν ἀντιδεχόμενος τῆς βασιλείας κληρονομίαν· τοιαύτη γὰρ ἐπαγγελία· θνήσκει σαρκὶ καὶ ζωοποιεῖται τῷ πνεύματι, μᾶλλον δὲ μερίζεται σαρκὸς πρὸς καιρὸν καὶ οἰκειοῦται Θεῷ, τῷ οὕτως κελεύσαντι, ἵν᾽ ἐν φωνῇ ἀρχαγγέλου ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι σὺν αὐτῷ σώματι, μεθ᾽ οὗ τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν κόσμῳ νενίκηκεν, τῆς ἐκεῖθεν ἀπολαύσοι μακαριότητος, οὐκέτι διαρραγῆναι τοῦ συναγωνιστοῦ δεδοικὼς ἤδη τοῦ θνητοῦ ἀθανασίαν ἐνδεδυμένου, ἀλλ᾽ αἰωνίῳ τῇ ἑνώσει τοῖς ἀἳδίοις ἀγαθοῖς συμπαρεκτεινόμενος ἤδη, καὶ αὐτῆς τῆς σαρκὸς οἷον συναποκαθαρθείσης καὶ ἀποθανατισθείσης τῷ πνεύματι. [1 Thess. 4, 16.]

[83] Τοῦ οὖν μακαρίου καὶ ὄντως ἀοιδίμου τούτου ἀνδρὸς πρὸς Θεὸν μεταχωρήσαντος, παρὰ πόδας τῆς αὐτὸν λαχούσης κατ᾽ ἀξίαν λήξεως ἀπόδειξις γίγνεται· ἐπεὶ γὰρ τῆς δεούσης ὁσίας καὶ ἣν τοιούτῳ γε ἀνδρὶ ἀφοσιωθῆναι ἔδει τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σῶμα τετυχηκὸς ἀπεδόθη γῇ τῇ πάντων μητρί, οἷαπερ ἐν κόλπῳ τηρούμενον, μέχρις ἂν λύσας δήσῃ καινότερον, ὕμνοι συνεχεῖς καὶ δοξολογίαι τὰς ἐπὶ τῇ στερήσει τοῦ πατρὸς τῶν αὐτῷ συνήθων καὶ δι᾽ αὐτοῦ πρὸς ἀρετὴν καταρτιζομένων [καὶ] οἰμωγὰς διεδέχοντο εὐχαί τε πάντων τῆς ἐκείνου μερίδος τυχεῖν καὶ μὴ ὀρφανοὺς τῆς προστασίας καταλειφθῆναι, καὶ μάλιστα ἐκείνου ᾧ περὶ τῆς αἰτουμένης ἐπέσκηψε τελευτῆς, ὡς ἂν μὴ λειφθείη τῆς καλῆς τοῦ πατρὸς πρὸς Θεὸν συνοδίας. [Monachi illius qui cum Constantino mori optaverat] Καὶ ὅρα μοι τὴν εἰς Θεὸν αὐτοῦ παρρησίαν ἐντεῦθεν καὶ τῆς προρρήσεως τὴν ἀσφάλειαν· οὔπω γὰρ ἡμερῶν ὅλων πέντε παρελθουσῶν, μηδεμιᾶς φανερᾶς προκειμένης αἰτίας, καθ᾽ ἣν ἑκάστῳ τελευτὴ προσημαίνεται, κατακλίνεται μὲν φιλοπάτωρ ἐκεῖνος καὶ ὄντως μακάριος τῆς εὐκυρίας μονάζων· καὶ συνταξάμενος τοῖς περὶ αὐτὸν ἀδελφοῖς (τὸ γὰρ τῆς ψυχῆς αὐτῷ φροντιστήριον τὸ τῆς Φλουβουτῆς καλουμένης ἦν καταγώγιον), τοῦτο μόνον ἐπειπὼν ὅτι περ &ldquogr;ἐλπίζω τῆς μετὰ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου λήξεως τυχεῖν, οἷς με τὸν βίον ἀπολιμπάνων κατέστησεν εὔελπιν&rdquogr;, ἐκτείνας τὰς χεῖρας ἀπέλιπε τὴν ψυχήν, τὸν καλὸν ἀληθῶς καὶ μακάριον ὕπνον ὑποδύς. [obitus.] Τίς οὖν οὐκ ἂν θαυμάσειε τὴν τοῦ μακαρίου τούτου πρὸς Θεὸν παρρησίαν καὶ ἀναμφίλεκτον σχοίη τὴν διὰ τῶν αὐτοῦ πρεσβειῶν σωτηρίαν, θερμῷ τῷ πόθῳ πρὸς αὐτὸν καταφεύγων; Οἶδεν γὰρ φιλόδωρος δεσπότης Χριστὸς μηδὲ ταύτης ἀποστερεῖν τοὺς αὐτοῦ θεράποντας τῆς τιμῆς, ἀλλ᾽ ὥσπερ εἰς αὐτὸν προστρέχοντας τοὺς διὰ τὸ πρὸς αὐτὸν ἀνάξιον τοὺς ἑαυτοῦ δούλους εἰς πρεσβείαν ἐκκαλουμένους οὕτως ἀφθόνως δι᾽ αὐτῶν τὴν σωτηρίαν χαρίζεσθαι· οὐ γὰρ ἐν τῷ βίῳ παρόντα μόνον τοῦτον ἐδόξασεν ἀλλὰ καὶ μετὰ τέλος τοῖς αὐτοῖς τετίμηκε θαύμασιν, ὅσοις αὐτοῦ τιμία σορὸς τοῦ σώματος ἀπολάμπει τὸ καθεκάστην· ὧν τὸ πλῆθος εἰπεῖν μὲν ἄλλου δεήσει λόγου καὶ χρόνου πλείστου, καθ᾽ ὃν διήγησις εὐκαίρως προέλθοι τοῖς βουλομένοις.

[84] [Unguento e sepulchro defluente] Νῦν δὲ ὅσον ὑποδεῖξαι τῶν αὐτοῦ θαυμάτων ἀφ᾽ ἑνὸς καρποῦ τὸ δὴ λεγόμενον τῆς εὐκαρπίας τὸ κάλλος, ἥκω μικρὰ ἄττα διηγησόμενος. Βρύει μύρον εὐῶδες τιμία τοῦ μακαρίου σορός, καὶ τοῦτο ἀέναον καὶ πάσης νόσου πείρᾳ μαθοῦσι τοῖς ἀρυομένοις ἀλεξίκακον ἄκος· τῆς δὲ τοιαύτης τὸ μέγεθος [τοῦ μεγέθους A.] χάριτος διηγείσθωσαν οἱ ἀκεσώδυνον τοῦτο ἐφευρηκότες τοῖς πάθεσιν, καὶ τούτων μάλιστα πρῶτος καὶ πρῶτος μετὰ τὴν σὴν εἰς Θεὸν ἀποχώρησιν εὐεργεσίας τετυχηκώς· ἦν γὰρ ὃς περιόντι τῷ μακαρίῳ θεραπευτὴς περὶ διακονίας ἐτύγχανε, μοναχὸς τἆλλα μὲν διακείμενος ἀφελέστερον, τῇ δ᾽ εἰς αὐτὸν ὑπακοῇ τε καὶ πίστει μηδενὸς ὀφθῆναι φιλοτιμούμενος δεύτερος. Οὗτος οὖν τῇ ἐπὶ τρίτης μετὰ τὴν τοῦ πατρὸς ἔξοδον ἐπ᾽ αὐτοῦ τελετῇ διακονούμενος εἱστία τοὺς συνελθόντας· καὶ τίνι γὰρ ἄλλῳ ἀλλ᾽ἢ λαχάνοις ἑφθοῖς ὀψοποιήσας τὴν τράπεζαν τῆς μακαρίας ἐκείνης τοῦ πατρὸς διάδοχος χρηματίζει πενίας καὶ δι᾽ ἑαυτοῦ ὑπηρετούμενος τῇ δεξιώσει; καπνοῦ δὲ πλησθέντων αὐτῷ τῶν ὀμμάτων καὶ λήμης ἐντεῦθεν σὺν ἀφορήτῳ πόνῳ προσγενομένης, ἀφῃρέθη τοῦ φωτὸς ἐφ᾽ ὅσον μηδὲν ἐν ἐλπίδι κεῖσθαι τοῦ λοιποῦ πρὸς τὴν ἀρχαίαν κατάστασιν αὐτοῦ τὰς ὄψεις ἐπανελθεῖν· τὸ δὲ ἦν ἄρα ἔργον Θεοῦ δοξάσαι [δοξάσα A.] βουλομένου τὸν οἰκεῖον θεράποντα καὶ μετὰ τέλος τῇ τοῦ πιστοῦ ὑπηρέτου ἀνελπίστῳ ὑγιείᾳ. Ὡς δὲ τὸ πάθος ὤργα καὶ τὸ ἀφόρητον τῆς ὀφθαλμίας μετὰ σφοδρᾶς τῆς ὀδύνης ἀνεκαλεῖτο, βουλεύεταί τι τῆς ἑαυτοῦ πίστεως ἄξιον· καὶ δὴ χρησάμενος ὁδηγῷ τὴν τοῦ ἁγίου πατρὸς καταλαμβάνει τιμίαν σορὸν καὶ περιπλέκεται ταύτῃ· καὶ βοῶν ἀπῄτει τὴν τοῦ πάθους ἀπαλλαγήν, [et oleo lampadis] τῷ ἐλαίῳ τῆς λαμπάδος ἀλείφων τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑπομιμνήσκων τε ὥσπερ ζῶντι τῷ ζῶντι τῷ πνεύματι τῶν δι᾽ αὐτὸν καὶ τὴν εἰς αὐτὸν θεραπείαν παλαιῶν τε καμάτων καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ ἔναγχος ἐπισκήψαντος ὀδυνηροῦ πάθους καὶ ἀφορήτου· καὶ ἅμα κράζων ἀφύπνωσεν· ὁρᾷ τοίνυν τὸν μακάριον μονονουχὶ καθ᾽ ὕπαρ πρὸ τῶν ὄψεων αὐτοῦ παρερχόμενον ἐξ ὀνόματός τε τοῦτον καλέσαντα· καὶ ἅμα τῇ κλήσει διυπνίζεται, τῆς τε ἄλλης ἀλγηδόνος ἀπαλλαγείς· καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ προτέρου λαμπρότερον, ὡς ἐκπλαγῆναι τῷ θαύματι οὐ μόνον αὐτὸν τὸν ἰαθέντα, ἀλλά γε καὶ τοὺς τὸ πάθος μὲν καὶ τὴν τοῦ μονάζοντος ἑωρακότας ἀνάγκην [ἀνάγκη A.] , μετέπειτα δὲ οὐδ᾽ ὅλων ἡμερῶν ἐπιγενομένων τριῶν παρευθὺ τὴν ἴασιν ἀκηκοότας [ἀκηκοότων A.] τοῦ πάθους· ὧν τινες τῇ ἀπιστίᾳ τῆς τοῦ πεπονθότος ἰάσεως διὰ τὴν τοῦ πάθους ὑπερβολὴν οὐδ᾽ ἀκοῇ μόνῃ τὸ πρᾶγμα πιστεύουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς ὄψεσι τὸν ἰαθέντα τεθεαμένοι τῆς πληροφορίας ἐγένοντο.

[85] [aegroti plurimi curantur.] Τοιούτων ὥσπερ ἀπ᾽ αὐτῆς βαλβῖδος μέγας Κωνσταντῖνος τῶν θαυμάτων ἀρξάμενος, καὶ μέχρι δεῦρο οὐ διαλείπει, τοῖς παραπλήσίοις κατὰ παθῶν ποικίλων ἐνδιαπρέπων ἀριστεύμασιν ἄμισθον ἰατρεῖον καὶ ἀναπότευκτον τὴν ἑαυτοῦ τιμίαν τῶν λειψάνων σορὸν ἅπασι προτιθέμενος. Πόσων γὰρ μωλώπων ἀνιάτων ἀφούλωσε [ita A; ἀπούλωσε expectaveris.] τὰ ἕλκη ποδῶν καὶ χειρῶν καὶ τῶν ἄλλων μελῶν μόνῃ τῆς σοροῦ τῇ ἁφῇ καὶ τῇ τοῦ βλυστάνοντος ἐκεῖθεν μύρου χρήσει; οἷς καὶ τούτου τῆς γνώμης θερμότης ἐδέησεν· καὶ τούτων μάρτυρες οἱ τὰς ἰάσεις εὑράμενοι, λαμπρᾷ τῇ φωνῇ τὴν εὐεργεσίαν κηρύττοντες. Πόσοι σὺν τῷ ῥίγει πυρέττοντες ἤδη καὶ ἀριθμοῦ κρείττους τῆς τοῦ τοιούτου πάθους ἀπαλλαγῆς αὐθωρὸν ἠξιώθησαν, ἐλαίῳ μόνῳ χρισθέντες τῷ τῆς ἐκείνου λαμπάδος· πάθους τῇ μάχῃ [locus corruptus.] , τῶν ἐναντίων χυμῶν δεινὸν κατὰ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς ἀναρριπιζόντων τὸν πόλεμον καὶ μόνου Θεοῦ δεομένων πολλάκις τῶν αὐτοῦ θεραπόντων ἐπικουρίας πρὸς ἴασιν· καὶ ταῦτα διηγείσθωσαν αὐτοὶ οἱ ἐξ ἀρρώστων εὐσθενεῖς καὶ ἐκ νοσούντων ὑγιεῖς χρηματίσαντες οὐδὲ σιγᾶν ἀνεχόμενοι ἀλλ᾽ ἐπὶ [ἔτι A.] τοῖς ἱεροῖς τοῦ μακαρίου λειψάνοις παρεδρεύειν φιλοῦντες τῇ ὑπερβολῇ τῆς δι᾽ αὐτοῦ ἐνεργουμένης χάριτος· δαιμόνων δὲ ὅσοι τῆς ἐνεργείας ἀπηλλάγησαν νέοι καὶ γέροντες καὶ παιδάρια τῇ ἀώρῳ ἡλικίᾳ πρὸς ἔλεον κινοῦντα τοὺς θεωμένους· πολλάκις οὐχ ἓν οὐ δύο ἀλλὰ πλεῖστα μάλιστα, τὰ μὲν ἤδη δαίμοσιν ἐνεργούμενα, τὰ δὲ καὶ πάθεσιν, οἷα τὰ πολλὰ τοῖς ἐκ γενέσεως ἐνοχλούμενα, πληθούσης ληγούσης σελήνης τῶν πονηρῶν χυμῶν ἔκστασιν ἐπαγόντων τῷ πάσχοντι· καὶ τούτων ἀπόδειξις αὐτὰ τὰ τὴν εὐεργεσίαν δεξάμενα σώματα, τὰς ψυχὰς διεγείροντα κηρύττειν τὸν ἔλεον· καὶ τί ἄν τις ἐμπαραμένειν βούλοιτο τοῖς τοιούτοις διηγήμασιν, οἷς τὸν ἀοίδιμον τοῦτον καὶ μέγαν ὅντως παρ᾽ αὐτοῦ δοξασθεὶς ἀντεδόξασε, ποικίλαις νόσοις ποικίλα δι᾽ αὐτοῦ τὰ θαύματα καὶ διάφορα προχέων ἑκάστοτε; ὄντως γὰρ θαυμαστὸς Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ κατὰ γενεὰν καὶ γενεὰν ἀνιστῶν οἷά περ φωστῆρας τῷ βίῳ καὶ τὰ παλαιὰ τοῖς νέοις πιστούμενος, ἵνα μὴ γυμνῇ τῇ φήμῃ ἀμφιβάλληται τῶν παλαῖων ἁγίων τὰ θαύματα. [Psalm. 67, 36.]

[86] [Syncrisis.] Μέγας μὲν γὰρ Ἡλιοῦ καὶ οὐρανίαις πύλαις κλεῖδα τὴν γλῶτταν κτησάμενος, ἀλλ᾽ ἡμέτερος Ἡλιοῦ τὸν θαύματος λόγον ἔργῳ πιστοῦται, οὐ κλείσας καλέσας ὑετὸν ἐπὶ γῆς, ἀλλὰ λόγῳ προστάξας καὶ ἀποστρέψας καὶ περιορίσας ἄνικμον γῆν ῥαγδαίῳ φερομένῳ τῷ ὑετῷ. Μέγας τῆς ἀρρήτου οἰκονομίας Πρόδρομος καὶ οὗ μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοῖς γυναικῶν, ἀλλ᾽ αὐτοῦ μὲν τῷ μεγαλείῳ ἐφίκοιτο ἀνθρώπων οὐδεὶς τὸ γενέσθαι καὶ νόμου τέλος καὶ τῆς χάριτος κήρυκα καὶ τἆλλα οἷς φίλος καὶ μάρτυς ἐχρημάτισε γνησιώτατος τοῦ φιλανθρώπου ὄντως σωτῆρος τῆς φύσεως· [Matth. 11, 11.] ἀλλ᾽ ἔχω τὸν τῷ λόγῳ προκείμενον ζηλωτὴν ἐκείνου, τῆς ἐρημίας ζηλωτὴν καὶ τῆς πίστεως, γραμματεῖς κενοὺς καὶ Φαρισαίους ἐλέγχοντα καὶ Χριστοῦ τὴν ἔλευσιν οὐ προκηρύττοντα μὲν ἐπικυροῦντα [ἐπικουροῦντα A.] δὲ καὶ τῆς σκιᾶς τοῦ νόμου τοὺς πειθομένους ἀπάγοντα καὶ μέχρις αὐτοῦ εἴγε δεήσοι καὶ αἵματος πρὸς Ἑβραίων δήμους παρρησιαζόμενον. Ἀντώνιος μέγας ἡγίασεν ἔρημον τῇ ἀγγελικῇ πολιτείᾳ· Εὐθύμιος ἐκόσμησε τῆς τῶν μοναστῶν πολιτείας τὴν ὄντως ἀγαπητὴν καὶ θείαν κατάστασιν· [BHG. 647 – 650.] μακάριος Σάβας καὶ ὁπόσοι ἕτεροι τὸν ἀσκητικὸν δι᾽ ἑαυτῶν ἠνυκότες κατεκόσμησαν βίον, θαυμάσιοι τὴν ἀρετὴν χρηματίσαντες τοῦ αἰωνίου μακαρισμοῦ τυχεῖν ἠξιώθησαν· δέ γε ἀοίδιμος οὗτος ἀνὴρ ἁπάντων τὰ κάλλιστα μελίττης δίκην συλλέξας καὶ μηδενὸς δεύτερος χρηματίσαι φιλοτιμούμενος καθάπερ δι᾽ ἐσόπτρου παρ᾽ ἑαυτῷ τοὺς ἐκείνων ἀποδείκνυσι βίους, τὰς ἁπάντων χάριτας ὥσπερ διὰ βίου οὕτω καὶ διὰ θαυμάτων ἑνὶ παραδεικνύων ἀπαραποιήτῳ χαρακτῆρι τῆς ἑαυτοῦ πολιτείας· διόπερ ὡς τοῦ ἡμετέρου λόγου κρείττονα τὴν εἰς αὐτὸν εὐφημίαν συνεῖραι μὲν τοῖς διηγήμασιν οὐ ῥᾴδιον ἔγνωμεν, Θεῷ δὲ τὸ πᾶν ἀνατιθέαμεν, τῷ κἀκεῖνον τοῖς ἀθανάτοις μισθοῖς καὶ λόγου παντὸς ἀνωτέροις ἀμειψαμένῳ καὶ ἡμῖν εἰς αὖθις αὐτὸν βίου τε κυβερνήτην καὶ ὁδηγὸν σωτηρίας καὶ ἀνεπαίσχυντον πρέσβιν ὑπὲρ εὐεργεσίας παρέχοντα.

[87] [Invocatio.] Ἀλλ᾽ πάτερ ἡμέτερε (οὐδὲ γὰρ φθόνος οἶδ᾽ ὅτι παρὰ δικαίοις ἐν τῷ τὸ κοινὸν ἀγαθὸν οἰκειοῦσθαι ἕκαστον, ὅτῳ πλέον πρόσεστιν πόθου καὶ σχέσεως, ἐπείπερ χάρις οὐ περιγράφεται) τῶν παλαιῶν μὲν ἀνδραγαθημάτων εἰκὼν τῶν δὲ νέων παράδειγμα, πίστεως ζήλῳ καὶ συγγενείας καὶ περιουσίας καταφρονήσας καὶ βίου καθαρότητι τοὺς ἀσωμάτους μιμούμενος, πόλις ἐρήμου· ἤρκεις γὰρ ἀντὶ μυρίων εἷς τῷ πλήθει τῆς εἰς Θεὸν δοξολογίας παρεκτεινόμενος· ἡσυχίας καλλώπισμα καὶ πολλοῖς τοῦ πράγματος παράδειγμα κείμενος· νηστείᾳ πιάνας τὸ πνεῦμα καὶ νεκρώσει σαρκὸς ἀπομαράνας πάθη καὶ συμπαθείας ἐλέῳ τὸν θεῖον δαψιλευσάμενος ἔλεον καὶ τὴν λαμπάδα φυλάττων ἀρκοῦσαν εἰς τοῦ νυμφῶνος τὴν εἴσοδον· σὺ μὲν ἄρτι τῶν πόνων καὶ καμάτων ἀενάους ἔχεις τὰς ἀντιδόσεις, αὐτὴν τὴν οὐρανοῦ βασιλείαν, δι᾽ ἣν τοὺς τοσούτους κατεβάλου ἀγῶνας, αὐτὰ τὰ αἰώνια ἀγαθὰ ὀφθαλμοῖς μὲν σαρκὸς ἀθέατα ὠσὶ δὲ ἀνήκουστα καὶ διανοίαις ἀνέμβατα καὶ αὐτοῖς ἀγγέλοις ἐφετά, ὧν ἀπολαύεις χαρμονικῶς εὐφραινόμενος, μετὰ προφητῶν χορεύων, μετὰ ἀποστόλων ἀγαλλόμενος, μετὰ πατέρων χαίρων, μετὰ πάντων ἁγίων κοινῇ [membrana lacera est, vocabulum unum deest.] δοξολογίαν σὺν ἀγγέλων τάγμασιν ἀπαύστως […αύστως A.] ποιούμενος· Ἀλλ᾽ αὐτὸς μὲν βιοὺς τοιούτων ἠξιώθης καὶ τῶν ἐπάθλων· αὐτοῖς δέ, οἷς τὸ περὶ δὲ φιλότιμον διὰ τὸν σὲ δοξάσαντα Χριστὸν ἀνακέχυται, οἷς τοῦ τιμίου σου σκήνους περιστολὴ διεσπούδασται καὶ τῆς εἰς σὲ διαθέσεως πυρσὸς θερμοτέρᾳ τῇ πίστει μᾶλλον ἀνάπτεται, δοίης τῶν τῆς σωτηρίας τὰς ἐκβάσεις ἐλπίδων· ἔχεις γὰρ ἤδη τὸ καθαρὸν τῆς πρεσβείας, τῆς σωματικῆς λήμης ἀπολυθεὶς καὶ τοῦ ἐνταῦθα γνόφου, ᾧ συνεχόμεθα [συνεχο… A.] , κἀκεῖσε καταλαβών, ἔνθα οὐκ ἐν ἐσόπτροις, οὐκ ἐν αἰνίγμασιν ἀλλὰ προσώπῳ θείῳ παρίστασαι τὰς ἐλλάμψεις δεχόμενος ἀμέσως καὶ τῆς ἐντεῦθεν ἀπολαύων χαρᾶς, ἐστι χριστιανοῖς τῶν ἐλπίδων πέρας· δοίης</