Ökumenisches Heiligenlexikon

Acta Sanctorum der Bollandisten
Band Propyläum November

Propyläum November

Nov. Propylaeum

de Smedt, Carolus
de Backer, Josephus
van Ortroy, Franciscus
van den Gheyn, Josephus
Delehaye, Hippolytus
Poncelet, Albertus

Propylaeum ad Acta Sanctorum Novembris, ediderunt Carolus de Smedt, Josephus de Backer, Franciscus van Ortroy, Josephus van den Gheyn, Hippolytus Delehaye et Albertus Poncelet, Presbyteri Societatis Jesu.

Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, e codice Sirmondiano, nunc Berolinensi, adiectis synaxariis selectis, opera et studio Hippolyti Delehaye

Brussels
Socios Bollandianos, 14, rue des Ursuines, 14 1902

[3], LXXVI, 1181 p.; ill.

PROPYLAEUM
AD
ACTA SANCTORUM
NOVEMBRIS
EDIDERUNT
CAROLUS DE SMEDT, IOSEPHUS DE BACKER,
FRANCISCUS VAN ORTROY, IOSEPHUS VAN DEN GHEYN,
HIPPOLYTUS DELEHAYE ET ALBERTUS PONCELET
PRESBYTERI SOCIETATIS IESU

SYNAXARIUM ECCLESIAE CONSTANTINOPOLITANAE
E CODICE SIRMONDIANO
NUNC BEROLINENSI
ADIECTIS SYNAXARIIS SELECTIS
OPERA ET STUDIO
HIPPOLYTI DELEHAYE

BRUXELLIS
APUD SOCIOS BOLLANDIANOS
14, rue des Ursulines, 14 1902

VIRO . ILLVSTRISSIMO . DOCTISSIMO
LEOPOLDO . DELISLE
IN . CVSTODIENDA . DIGERENDA . AMPLIANDA
BIBLIOTHECA . NATIONALI . PARISIENSI
QVINQVAGESIMVM . ANNVM . PERAGENTI
LAETI . LIBENTES . GRATVLANTVR
SOCII . BOLLANDIANI

[Præfatio]

ACTA SANCTORVM OMNIVM
ANNVNTIATA A. MDCVII
PVBLICARI COEPTA A. MDCXLIII
INTERMISSA A MDCCXCVI
RESVMPTA A. MDCCCXXXVII

Mirari solent qui Acta Sanctorum levi opera obiterque evolvunt maiores nostros citato, ut ita dicam, passu ceteros anni menses decurrisse, nos vero in Novembri presso pede incedere; nec deerunt fortasse qui quintum sequentesque dies in hoc tomo se reperturos arbitrati et spe sua deiecti vitio nobis daturi sunt quod gradum referre et in propylaeis haerere deprehendamur, nedum ad metam festinemus.

Haec ab iis solis serio agi arbitror qui novissimis hisce annis nostra non legerunt. Adeo enim ab Actis Sanctorum promovendis non feriati sumus, ut nunquam impensius materiis requirendis, expoliendis, disponendis incumbere visi simus. Quis enim rebus nostris non utile modo sed plane necessarium existimet Analecta collegisse, codices latinos graecosque ubique locorum excussisse, Bibliothecam Hagiographicam utramque, latinam dico atque graecam, edidisse, Martyrologii Hieronymiani novam recensionem, ab aliis utique paratam, typis mandasse? Quae omnia virorum doctorum, qui hisce studiis favent, suffragiis ita probari intelleximus, ut omni abiecta cunctatione, Novembrem nostrum paululum seponere decreverimus et in Graecorum fastos oculos convertere, ut, quae minus certa de synaxariis eorum menaeisque passim feruntur, ope librorum manu scriptorum illustrare conaremur.

Primum quidem huius argumenti gustum — ut eos taceam qui alterum menologii Basiliani semestre ediderunt — in Actis nostris dederunt Daniel Papebrochius, cum in tomo primo Mai Ephemerides Graecorum et Moscorum illustravit, et recentius Ioannes Martinov, cuius Annus ecclesiasticus graeco-slavicus Octobris tomo undecimo praefixus est, egregie sane pro ratione temporum et opibus quibus instruebantur suo munere uterque functus; sed ille in ipsis paene rei hagiographicae incunabulis, hic libris impressis ita contentus, ut unum alterumve codicem manuscriptum et hunc recentissimum attingere satis habuerit. Qua via quibusque accincti adiumentis opus aggressi simus, id ex ipso libro lector accipiet.

Synaxarium ecclesiae Constantinopolitanae in principio tomi tertii Novembris collocare propositum erat, ipsique huius mensis dies aliquot, quartum sequentes, sufficere. Verum cum libri moles nimium cresceret, iisque satisfaciendum videretur qui dierum seriem saepius interrumpi queruntur, maiorum nostrorum exempli opportune recordati sumus, qui Papebrochii tractationem de catalogo Romanorum pontificum veluti propylaeum Maio praeposuerunt.

Utinam hic noster conatus tantum utilitatis praebeat rerum hagiographicarum studiosis quam parum nobis attulit voluptatis. Utinam quoque — et haec spes laborantibus perpetuo stimulos addidit — ex sinceris Graecorum fastis clarius splendeat antiquum illius ecclesiae decus, quae cum nostra de Matris Dei et Sanctorum veneratione certabat, tandemque illucescat optata dies qua, priscis simultatibus semotis, eandem, consentientibus animis, pietatem aemulemur.

Bruxellis, VI idus septembres MDCCCCII.

PROLEGOMENA

CAPUT PRIMUM DE SYNAXARIIS

§ 1. Operis ratio et consilium.

[E multis synaxariis] Si qualis animo primum conceptus est, vel ita numeris omnibus absolutus, ut nemini rerum hagiographicarum perito non placeret, hic liber fuisset edendus, nunquam profecto manu missus esset. Synaxariorum enim aliorumque id genus librorum, nemine fere iter monstrante, silvam horridam vix ingressi eramus, cum intelleximus nullum ex improbo labore meliorem fructum nos relaturos quam si studiosis viam aperuisse contenti, amplam futuro operi materiam colligeremus. Tanta enim in bibliothecis nostrarum orientaliumque partium huiusmodi librorum copia iacet, ut praestantioribus exemplaribus conquirendis obiterque inspiciendis vel homini otio ac divitiis fruenti multi anni consumendi essent. Quid, si optima quaeque seligere vellet, ad genera quaedam praecipua singulos codices reducere, a libris recentioribus ad antiquiores ascendere, primum omnium, si quem reperiret, parentem designare, altissimosque harum litterarum fontes rimari? Cum tanto oneri sustinendo umeros impares fore perspicuum esset, propositum angustioribus finibus circumscribendum duximus, melius id fore rati, si qua ex labore nostro qualicumque ad rem hagiographicam manaret utilitas, etiamsi, quod non invidemus, penes alios rem totam absolvendi laus futura sit.

[Sirmondianum] Postquam ergo synaxaria non pauca evolveramus, unum ex iis seligere constituimus, quod integrum quam accuratissime exprimeretur, ita tamen comparatum ut cetera omnia ad eius normam reduci possent; ex reliquis vero ea segregare quae de synaxariorum origine variisque recensionibus aliquid lucis conferre nata essent; apta quoque ex iisdem excerpta proferre, speciminis causa selecta et quae perpetui commentarii loco essent.

[integrum] Neque quodnam ex tot exemplaribus veluti amussis proponendum esset, diu multumque dubitavimus. Licet enim archetypum nequaquam dicendum sit Sirmondianum synaxarium, ceteris omnibus, quae inspeximus, tot commodis praestare visum est, ut facile palmam tulerit. Etenim vel hac sola ratione multis antecellit, quod uno volumine duodecim menses complectitur, cum in aliis plerisque vel dimidia tantum anni pars vel etiam minor contineatur, nec ita raro contingat ex geminis fratribus alterum in nostris regionibus, puta Parisiis, commorari, alterum, modo non interierit, in locis multum dissitis, puta Hierosolymis vel penes monachos Athonenses, peregrinari. Integritate quoque alia pleraque superat, quae vel capite truncata vel foliis hinc inde detractis mutila sunt. Et ne in externa dumtaxat specie immoremur, esto inter vetustissima non connumeretur, antiqua tamen ex stirpe procul dubio ortum est, simulque uberrimum, ita ut sanctorum nominibus festorumque commemorationibus afluat. Adde ex bonis fontibus haec omnia desumpta videri; adde, eximia humanitate eorum, qui regiae Berolinensi bibliothecae praesunt, egregium codicem ter nobis commodatum fuisse; nec miraberis synaxarium Sirmondianum, a maioribus nostris iam magni habitum, ceteris a nobis antepositum fuisse.

[alia excerpsimus.] De reliquorum librorum delectu brevis erit oratio. Ex multis, quos oculis lustravi, eos qui notam temporis exhibent ceteris paribus seligendos existimavi, et antiquiores recentioribus praeferendos. Qua ratione eos tractaverim atque diversarum ope siglarum codices paene integros non paucos repraesentare potuerim, ubi de singulis sermo erit, aperiam. Id tamen lectorem iam monendum existimo, saepissime in locorum temporumque difficultatibus atque in aliena voluntate causam fuisse cur hos codices diligentius inspexerim illos levius, alios etiam a recensione penitus excluderem. Aliter profecto rem expediet, qui commorabitur in terra beata ubi quoslibet codices uno in loco et opportuno tempore congregatos habebit. Si cui ergo feliciter contigerit in codices incidere quos perperam neglexisse vel non pro dignitate tractasse videbimur, non ideo quasi incuriosis nobis succenseat, qui opus utile condere quam perfectum somniare maluimus.

Quod autem satis amplam rerum silvam futuro operi subministrare potuerimus, id illorum potissimum laus est, quorum ope libros manu scriptos per otium legere atque excerpere licuit. Maximas ex animo gratias ago non Berolinensis modo, de qua dixi, bibliothecae regiae moderatoribus, verum iis quoque qui Nationali Parisiensi, Caesareae Petropolitanae, Caesareae Vindobonensi, Bodleianae Oxoniensi et archivo Cryptoferratensi praesunt, atque v. cl. A. Papadopoulos-Kerameus, qui codices suos Bruxellas exulare libenter permiserunt, neque, quod alii pertimescere visi sunt, velut ab ultima Thule eos nunquam redituros existimarunt. Grato quoque animo commemorandi sunt ii omnes qui vario officiorum genere onus nostrum allevarunt, imprimis viri clarissimi doctissimi Henricus Omont, qui interrogantibus nobis e codicibus Parisiensibus multa submisit; Eduardus Kurtz, cui singulae paene huius synaxarii paginae emendationis aliquid debent; et carissimus nobis Vedastus Gobart S. I., qui tum in plagulis emendandis tum in schedis indici parandis improbo labore perpetuo afuit.

§ 2. Quid synaxaria, menologia, typica, etc.

[Synaxarium dicitur] Age iam, ad synaxaria accedamus. Primo autem in limine, ne vocabulorum perturbatione retardemur, paucissima praelibanda sunt de libris Graecorum quibus proprium sanctorum, ut aiunt, aliqua ratione continetur. Verborum proprietati, ubi de hisce libris agunt, parum tribuere solere eos qui codicum graecorum catalogos conficiunt, et ab eis libros simillimos dissimilibus vocabulis designari consuevisse, iisdem vero nominibus libros plane dissimiles, ita ut quid menologium, menaeum, synaxarium, canonarium audiat vix divinare possis, exemplis comprobare superfluum duco. Neque illos omnes vel ignorantiae vel oscitantiae argui velim, cum ne ex ipsorum quidem Graecorum scriptis perspicuum sit quaenam vocabula librorum sint propria. Quod enim συναξάριον aliis, aliis μηνολόγιον est: [quod et menologium] Συναξάριον ἀρχόμενον ἀπὸ μηνὸς Σεπτεμβρίου μέχρι μηνὸς Αὐγούστου inscripta est in codice Paris. 53 lectionum tabula, quae a Latinis comes nuncupatur; in codice autem Paris. 79 ita: Ἀρχὴ σὺν Θεῷ τοῦ μηνολογίου τῶν ιβ᾽ μηνῶν [Scholz, Novum Testamentum graece, I, Lipsiae 1830, 474.] , quam et alias κανονάριν appellatam invenies [C. R. Gregory, Textkritik des Neuen Testaments, Leipzig, I (1900), 365 – 386.] . Synaxarium praeterea vel menologium, vel synopsis dicitur liber qui Vitis sanctorum in epitomen redactis constat, ut ex infra allatis codicibus apertissime constat. Obscurior et usu minus comprobata sequens formula est: Συναξάριον περιέχον τοῦ μηνολογίου τὰ ἐν τῇ ἀγίᾳ λειτουργίᾳ προκείμενα ἀποστόλων ἀλληλουἳάρια εὐαγγέλια καὶ κοινωνικά [Lampros, Catalogue of the Greek manuscripts on Mount Athos, I, 6.] . Liber quoque qui proprio nomine nunc τυπικόν dici solet, synaxarii nomine decoratur. [et typicum] Exempli causa: Συναξάριον σὺν Θεῷ ἤτοι τυπικὸν ἐκκλησιαστικῆς ἀκολουθίας τῆς εὐαγοῦς μονῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Εὐεργέτιδος [A. Dmitrievskij, Opisanie liturgiceskikh rukopisej. I, Τυπικά, Kiev, 1895, 256. Librum deinceps allegabimus sub titulo Typica.] . Ita vero typicum S. Bartholomaei Cryptoferratense (cod. Γ. α. I): Συναξάριον σὺν Θεῷ ἤγουν τυπικὸν κανονάριον περιέχων τοῦ ὅλου χρόνου τὴν τῆς ἐκκλησίας ἀκολουθείαν κτλ. [Rocchi, Codices Cryptenses, 209.] . Simili ferme modo inscriptum est typicum Messanense S. Salvatoris (cod. 115, f. 17): Συναξάριον ἤγουν τυπικὸν κανονάριον περιέχον τοῦ ὅλου χρόνου τὴν τῆς ἐκκλησίας ἀκολουθίαν τῆς μεγάλης καὶ περιβλέπτου μονῆς τοῦ Σωτῆρος. Iubet S. Christodulus τυπικὸν ἐκτεθῆναι τῆς ἐκκλησίας ἤτοι συναξάριον [Boïne, Ἀκολουθία ἱερὰ τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν Χριστοδούλου, Athenis, 1884, 92.] . Et in typico monasterii Constantinopolitani τοῦ Παντοκράτορος ita legitur: ἀναγινώσκοντες καὶ τὸν βίον αὐτοῦ εἴτε μαρτύριον, ὡς δηλοῖ τοῦ μηνολογίου τὸ συναξάριον [Dmitrievskij, Typica, 501.] .

[et elogium.] Tandem συναξάρια dicuntur brevia sanctorum elogia quae in officio leguntur, et quorum in unum librum collectio eodem nomine, συναξάριον nuncupatur. Id ex multis codicibus, v. g., ex infra citandis O, Rc, cet. cernitur, ubi lectio de sancto τὸ συναξάριν inscripta est; habetur etiam ex titulo Νικηφόρου Καλλίστου τοῦ Ξανθοπούλου συναξάρια εἰς τὰς ἐπισήμους ἑορτὰς τοῦ Τριῳδίου [Codex Parisiensis bibl. Nation. 1585, fol. 1; Sabbait. 150, fol. 342.] .

[Usus vocabulorum] His nihil addendum puto, cum satis constet quam incertus sit in libris designandis vocabulorum delectus. Praestat porro ut, priusquam ad reliqua procedatur, quasi ex compacto cum lectore statuamus quibusnam nominibus singulos Graecorum libros, qui de re nostra sunt, designare in animo sit.

a) Menologium a nobis solus ille liber dicatur, qui Vitas Passionesve sanctorum κατὰ πλάτος, ut aiunt, complectitur soletque in duodecim partes dispertiri singulis anni mensibus respondentes. Hunc habebat Theodorus Studita: Ἐγένετό μοι γὰρ πολλῶν ἔντευξις μαρτυρίων ἐν δώδεκα δέλτοις ἀπογεγραμμένων [Epist. I. 2, P. G. XCIX. 912.] .

b) Menaeum seu Μηναῖον apte vocatur liber in duodecim etiam partes seu menses divisus, continensque troparia et canones in divinis officiis recitanda, et praeterea ipsis carminibus inserta synaxaria seu elogia sanctorum qui singulis diebus praecipue coluntur, addita plerumque obscuriorum sanctorum simplici commemoratione. De hoc libro epigrammata concinnavit Ioannes Euchaitarum episcopus (c. 1050), quorum primum ita orditur: Ὕμνων ὑπελθὼν ἡμερησίων βίβλους [P. G. CXX. 1195.] . Est autem inter Graecorum libros sacros omnium notissimus, quippe qui saepius typis editus fuerit.

c) Canonarium illum librum dicemus, qui praecipua tantum menaeorum parte, canonibus inquam, constat, demptis sanctorum elogiis sive prosa oratione sive carmine expressis.

d) Synaxarium maius, seu historicum, seu potius Synaxarium absque addito nobis esto liber qui elogia sanctorum in epitomen redacta succinctasque festorum expositiones singulis anni diebus legenda, demptis canticis exhibet.

e) Synaxarium minus illud appellaverim, quod nudis sanctorum nominibus per singulos anni dies distributis absolvitur, sive lectio evangelica vel apostolica simul indicetur, sive non. Et haec synaxaria minora nomine in his rebus usitatissimo Kalendaria vocari fas esse existimo, quamquam graecas kalendas nullas esse nemo ignorat.

f) Typicum ille liber est, in quo “a primo die anni singulis diebus quid inter missarum solemnia, quid ad vesperas, quid ad horas, quid ad matutinum, quid denique ad reliqua divina officia sive dies illi feriales sint sive festi, recitandum, quid psallendum aut legendum sit, quibus diebus ieiunandum, quibus et quomodo solvendum ieiunium, verbis clarissimis ac facillima methodo praescribitur [Allatius, De libris ecclesiasticis Graecorum, 2.] .” De typicorum varietate non est hic disserendi locus. Illud tamen necessario notandum est, typicorum praescripta haud raro in synaxariis maioribus cum elogiis esse permixta.

§ 3. Synaxariorum usus.

[Synaxaria in officio] Synaxariorum usum norunt, quotquot menaea manu versarunt. Si enim ea quae singulis diebus in canone inter sextam septimamque oden legenda praescribuntur, seorsim collegeris, synaxarium habebis. Ne ideo tamen existimes, synaxaria, quae ad normam breviarii latinorum exstiterunt, lectiones Vitarum prolixiorum, homiliarum, expositionum ex officio graeco cotidiano (quod in Occidente factum est) penitus exclusisse. Ex typicis enim evidentissime patet menologia aliosque libros lectioni deputatos diu postquam synaxariorum usus invaluerat, usurpata esse. Et ut paucis utar exemplis, in monte Galisio, a prima die Septembris ἄρχονται ἀναγινώσκεσθαι αἱ Μεταφράσεις τοῦ Λογοθέτου καὶ αἱ Μαργαρῖται τοῦ Χρυσοστόμου αἱ ἑρμηνεῖαι τῶν ἐπιστολῶν τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Παύλου [M. Gedeon, Γνώσεις ἐκ τοῦ τυπικοῦ τῶν μονῶν τοῦ Γαλησίου ὄρους, in Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια, XVIII (1898), 64.] . In typico monasterii B. Mariae τῆς Εὐεργέτιδος, praeter plurimas Vitas Passionesve notissimas, quae apertissime designantur (ut Sept. 1: [aliis libris] Ἀνάγνωσις· βίος τοῦ ὁσίου οὗ ἀρχή· Συμεῶνα τὸν πάνυ), lector revocatur ad Μετάφρασιν, Πατερικόν, Πανηγυρικόν, Κλίμακα etc. [Dmitrievskij, Typica, 257 et sqq. passim.] . In typico Cryptoferratensi S. Bartholomaei (cod. Γ. α. I), remittimur ad Μετάφρασιν, βιβλίον τοῦ Νοεμβρίου, Παραδείσιον βιβλίον, βιβλίον τοῦ κυροῦ Νήφωνος, τοῦ κυροὓ Νικοδήμου, τὸν μικρὸν μαρτυριογράφην etc.; in typico Messanensi S. Salvatoris (cod. Messan. 115) etiam εἰς τὸ βιβλίον τοῦ κυροῦ Δανιήλ, quod est menologium grande sub nn. 29, 30 hodie Messanae asservatum.

[minime exclusis,] Neque tamen idcirco integra semper legebatur Vita vel Passio longior, verum εἰς δόσεις δύο, εἰς δόσεις τρεῖςquemadmodum non raro in typicis notatum est [Ibid. 465, 477.] . Neque una tantum lectio praescripta reperitur. Die Sept. 1, in monasterio b. Mariae τῆς Εὐεργέτιδος, Vita S. Symeonis stylitae legebatur ad matutinum primum ante canonem, dein, post oden tertiam [Ibid. 257.] , et ita porro. Est ubi cum menologio synaxarium adhibeatur. Exempli gratia sit ordo officiorum die Sept. 25, in typico Cryptae Ferratae. Quoniam die 26 (qui alias S. Ioanni theologo sacer est), agebatur festum S. Nili, coenobii conditoris, pridie cum S. Euphrosynae fiebat officium S. Ioannis apostoli. Ita vero ordinandae erant lectiones: 1) Εἰς τὸ ἀπόδειπνον, post oden sextam canonis de apostolo: τὸ συναξάριον τοῦ ἀποστόλου καὶ τῆς ὁσίας. — 2) Εἰς τὸν ὄρθρον Μετὰ τὴν στιχολογίαν κάθισμα τοῦ ἀποστόλου καὶ ἀνάγνωσις· τὸ ὑπόμνημα αὐτοῦ εἰς τὴν Μετάφρασιν. — 3) … ἀπὸ γ᾽, κάθισμα τῆς ὁσίας καὶ ἀνάγνωσις· τὸ ἐπίλοιπον ἀναγνώσεως τοῦ ἀποστόλου. δὲ βίος τῆς ἁγίας ἀναγινώσκεται εἰς τὴν τράπεζαν.. [legebantur.] Ex paucis quae attulimus exemplis manifestum est rationem distributionemque lectionum hagiographicarum in officio Graecorum amplam eruditis praebere materiam, quam nemo fere attigisse videtur. Illud tamen asseveranter affirmare licet, synaxaria iam antiquitus in officio recitari consuevisse, et quidem in canone, sive post tertiam oden, sive, qui modus prae ceteris invaluisse videtur, uti apparet ex codicibus et testatur Symeon Thessalonicensis [Dialogus, c. 312, P. G. CLV. 572.] , post sextam.

CAPUT SECUNDUM DE SYNAXARIORUM CODICIBUS

§ 1. Codices S*.

Cod. S.

S = Codex bibliothecae regiae Berolinensis, signatus 219 = Phillippicus 1622 = Meermannianus 372 = Claromontanus 209, foliorum 300, quorum 1 – 12 chartacea sunt, reliqua membranea, 0m,305 × 0,21. Margini fol. 1 inscriptum est: Collegii Parisiensis Societatis Iesu. Ab huius collegii variis nominibus nuncupatum est synaxarium Claromontanum, Collegii Ludovici Magni, Sirmondianum autem, a bibliothecario qui decessoribus nostris illud commodavit.

Duabus constat partibus, quarum prior in charta saec. XV descriptam continet, fol. 1 – 12, hanc orationem: Γρηγορίου τοῦ Κυπρίου λόγος εἰς τὸν μεγαλομάρτυρα τοῦ Χριστοῦ μέγαν Γεώργιον (= BHG., p. 48, Georg. 8.); altera, fol. 13 – 300, lineis plenis, manu saec. XII – XIII exaratum complectitur synaxarium duodecim mensium. Hanc partem seu synaxarium integrum summis in paginis binisque columnis expressimus. Notas quas librarius correctorve in marginibus identidem apposuit, in apparatu suis locis exscripsimus. Quae leguntur fol. 95v, ad elogium S. Theoduli stylitae: Vitam eius dedimus XXVIII mai, et fol. 96: imo μβ᾽, Papebrochius noster sua manu addidit. Fol. 300v ad calcem libri habetur: Θ᾽ΞΒ᾽Ν Δημήτριος ἁμαρτωλός. Quem Demetrium totum librum exarasse ex ipso charactere affirmare non ausim.

Egregium plane synaxarium excerpserunt tum ipse Sirmondus [Opera varia, V, inter Testimonia veterum.] , tum nostri maiores [Praecipua excerpta enumeravimus in Anal. Boll. XIV, 407.] , tum recentissime P. Violet [Die Palaestinischen Märtyrer des Eusebius von Caesarea, Texte und Untersuchungen, XIV. 4, 110 – 19; 152 – 56.] aliique qui de libri praestantia dixerunt. Non ipsum codicem in manibus fuisse Ioannis Martinov [Annus ecclesiasticus graeco-slavicus, Act. SS. Oct. XI, 3 – 4.] , sed excerpta dumtaxat in codice Bruxellensi 11322 – 26 asservata lectorem monitum velim. Nos olim de synaxario Sirmondiano fuse egimus, ita tamen, ut quae obiter inspecto nondumque descripto codice protulimus, retractare necessarium sit [Le Synaxaire de Sirmond, Anal. Boll. XIV. 396 – 434.] . Quaedam tamen, quae semel dixisse satis est, minime iterare in animo est; de quibus suis locis lectorem monebimus.

Librum exaratum fuisse ad usum monasterii τοῦ Βαθυρρύακος in Bithynia verisimile esse existimavimus [Ibid. 415 – 17.] , minime certum. Nullum porro novum indicium reperire contigit, quo talis coniectura confirmaretur. Quare, licet Petri qui conditoris Basilii loco successit (Sept. 74), Lucae qui domui tertius praefuit (Sept. 75), Ignatii qui quartus (Sept. 274) et Iacobi oeconomi (Oct. 214) memoria codici nostro inscripta sit, et praeterea τὰ ἐγκαίνια τοῦ ἁγίου προφήτου Ἠλιοῦ τῆς μονῆς τοῦ Βαθυρρύακος (Ian. 133), haec talia non sunt quibus locus dignosci queat; nam alia quoque synaxaria passim easdem commemorationes afferunt, nec ulla locutio, qualis est τῆς μονῆς ἡμῶν, rem plane efficit; tandem aliquid saltem dubii relinquit quod omissa fuerit Basilii conditoris memoria, quae alibi celebranda indicitur Iul. 1.

Quo tempore huius nostri codicis archetypum exaratum fuerit, hic loci non est inquirere, et res ardua videtur, cum huiusmodi libros a singulis librariis augeri contingat. Id solum impraesentiarum observari velim, Iul. 173 memoriam fieri translationis τοῦ ὁσίου Λαζάρου τοῦ ἐν τῷ Γαλλησίῳ, is autem anno 1054 obiisse fertur; dein Aug. 181, pristinae recensioni, quae synaxin in templo SS. Flori et Lauri tantummodo indicebat, additum fuisse καὶ ἐν τῇ εὐαγεστάτῃ μονῇ τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ τοῦ Παντοκράτορος. Hoc vero monasterium non ante Ioannem Comnenum (1118 – 1143) exstitisse videtur.

Synaxarium S expressimus quam potuimus accuratissime, nisi quod numeris arabicis varia unoquoque die occurrentia elogia distinximus. Et hi quidem numeri, ubi adducuntur in Synaxariis selectis, eos ipsos sanctos, ad quos referuntur, in aliis codicibus occurrere declarant, etsi per se nihil de verbis, quibus illi laudantur, definiant. Solita codicum menda, e vocalium praecipue permixtione exortas, tacite correximus; nomina tamen hominum vel locorum, nisi monito lectore, ad communem scribendi rationem non reduximus.

Cod. Sa.

Sa = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis, olim Regius 2485, membraneus, foliorum 243, 0m,24 × 0,17, lineis plenis saec. XII exaratus. Synaxarium a Septembri ad Februarium. Casu desunt dies Sept. 5, 6; et folia quaedam interturbata ita collocanda sunt: 9, 11, 12, 10, 13. Fol. 1v, manu paulo recentiore scriptum est: Μηνὶ σεπτεμβρίῳ ι᾽, ζήτει τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, μνήμη τοῦ ἁγίου μάρτυρος Βαρυψαβᾶ. Item fol. 243v, τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Βενδιανοῦ μαθητοῦ τοῦ ἁγίου Αὐξεντίου. Fol. 2, in margine superiore, littera rubra:

Ἴνδικτον ἡμῖν εὐλόγει νέου ἔτους,
καὶ παλαιὲ καὶ δι᾽ ἀνθρώπους νέε,
qui sunt versiculi Christophori Mitylenensis, et sequitur statim praefatio, quam edidimus olim [Anal. Boll. XIV. 413 – 14.] , quamque emendatam mox repetemus. Tandem fol. 3 incipit Συναξάριον σὺν Θεῷ τοῦ ὅλου χρόνου ἐνιαυτοῦ καὶ ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου. Μὴν σεπτέμβριος ἡμέρας ἔχων τριάκοντα etc.

Codicem integrum contulimus cum S; quam parum ab eo discrepet legenti ilico manifestum erit. Elogia eorundem sanctorum habet iisdem verbis concepta, vix uno excepto, videlicet Pauli iunioris, Dec. 153, quod paucis lineis in S absolvitur, in Sa vero satis prolixum effertur. Cetera quae notatu digna erunt, in apparatu critico lector reperiet. Inter selecta autem synaxaria collocavimus additamenta nonnulla magni momenti de locis ubi celebratur synaxis, v. g., ut de solo mense Septembri loquamur, ad dies 3, 4, 7, 10, 11, 12, 15, 16, 19, 22, 27, 30; et sunt quaedam ex iis quibus colligas huius nostri exempli compilatorem recentioribus e fontibus hausisse quam quos adiit ille qui codicis S archetypum composuit. Postquam enim scripserat, cum S (Sept. 41), de S. Babyla et sociis: τελεῖται δὲ αὐτῶν σύναξις ἐν τοῖς Σαλουστίου καὶ ἐν τῇ μονῇ τῇ ἐπιλεγομένῃ τῆς Χώρας, haec addidit: νῦν δὲ τελεῖται ἐν τῇ μονῇ τῶν Στουδίου, ἔνθα καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα κατάκειται σῶον. Eodem pacto Sept. 301, synaxim S. Gregorii Armeni agi solitam dixerat ἐν τῷ μαρτυρείῳ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Θεοδώρου. At vero eandem deinceps alibi celebrari addidit: νῦν δὲ τελεῖται αὐτοῦ μνήμη ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου Ἀβερκίου τῷ ὄντι ἐν τῷ Πατριαρχείῳ, ἔνθα καὶ ἁγία κάρα αὐτοῦ ἀπόκειται. Ceterum codicem S nonnulla etiam suo archetypo addidisse probabile est (e. g. ad diem Aug. 181), et ne certiora de utriusque exempli coniunctione decernamus impedit quod Sa infelici casu dimidia parte mutilus est.

Acceptissimus est, quem nobis servavit Sa, prologus scriptoris illius qui librum “ex variis synaxariis” composuit, quique monachus fuisse videtur, cum patris iussionibus se obtemperasse fateatur. Porro non huius exempli, sed codicis prototypi hoc prooemium fuisse ex eo patet quod qui Sa exaravit non ea omnia praestitit quae se egisse iactat, cum neque varia synaxaria congerere neque dispersa colligere, neque contracta dilatare vel quae prolixa videbantur contrahere debuerit, siquidem synaxarium antiquius totidem paene verbis, paucis, de quibus diximus additis, exscripsisse videatur. Age iam haec lectorem monet qui synaxarii Sirmondiani prototypum composuit:

Prologus.

Πατρικοῖς ὑπείκων ἐντάλμασιν, ἀμαθὴς ἐγὼ καὶ ἀνώνυμος, ἔστι δ᾽ εἰπεῖν καὶ ἀσύντακτος, ἐκ διαφόρων συναξαρίων συναξάριον συντάξαι προτεθύμημαι, οὐκ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ τι προστιθεὶς οὐδὲ τοὺς λόγους ῥητορικῶσ καλλωπίζων, ἀλλὰ συνάγων εὐλαβῶσ τὰ ἐσκορπισμένα καὶ ἀλληνάλλως ἐν ἄλλοις καὶ ἄλλως κείμενα, καὶ πλατύνων τὰ στενῶς πως καὶ ἀποκρύφως ἔχοντα, συντέμνων δὲ μᾶλλον τὰ φανερῶς καὶ εἰς πλατυσμὸν τοῖς πᾶσι κατὰ τὰς προσηκούσας ἡμέρας ἀναγινωσκόμενα· καὶ οὕτως ποιῶν καὶ τὰ διακεκριμένα ἐρανιζόμενος καὶ συναρμολογῶν ἄφελῶσ πλὴν ὅση δύναμις τῇ ὑμετέρᾳ φιληκοΐᾳ παρατίθημι, πιστεύων ταῖς ὁσίαις ὑμῶν εὐχαῖς, ὡς ὅτι καὶ ὑπὲρ τοῦ μικροῦ τούτου καὶ εὺτελοῦς πονήματος, ἀντὶ ψυχροῦ ποτηρίου προσφερομένου, ἔσται μοι εὕρεσις μισθοῦ τινος συμπαθείας, τῷ ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους ἐξαμαρτήσαντι.

Περιέξει δὲ τουτὶ τὸ βιβλίον πᾶσαν τὴν τοῦ ἐνιαυτοῦ περίοδον, τῷ δωδεκαμήνῳ περιτρεχομένην καὶ τῷ ἀνακυκλοῦσθαι τὰς ἰνδικτιῶνας ἀναπληροῦσαν καὶ τοὺς μεμετρημένους αἰῶνας δι᾽ αὐτῶν ἐκμετροῦσαν, ἕως οὗ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου ἀἳδίου, ἀρξομένου μὲν οὐ τελειωθησομένου δὲ διὰ τὸ εἰς τὸ ἀΐδιον συμπαρεκτείνεσθαι· καὶ ὑπεξηγήσεται μνήμας τε μαρτύρων, καὶ πόλεις γεννήσεως αὐτῶν καὶ τελειώσεως καὶ βίους ὁσίων ἀνδρῶν, βασιλέων τε μνήμας καὶ βίους προφητῶν, προρρήσεις καὶ φόνους αὐτῶν, τήν τε τοῦ κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πρὸς ἡμᾶς ἐνδημίαν καὶ τὴν ἐν τῷ κόσμῳ θεανδρικὴν αὐτοῦ πολιτείαν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς αὖθις ἀνέλευσιν καὶ πάντα τὰ τούτοις παρεπόμενα καὶ τοὺς καιροὺς καὶ τὰς ἡμέρας, ἐν αἷς ταῦτα ἐτελέσθησαν καὶ τῆς δεσποίνης μου καὶ Θεοτόκου τὰς πανηγύρεις· οὐ μὴν καὶ τὰ ψαλμῳδήματα καὶ τὰ ἱεπὰ ὑπαναγνώσματα ἐκτεθήσονται, διὰ τὸ τὴν δήλωσιν τούτων ἐκ τοῦ τυπικοῦ καθ᾽ ἡμέραν ἀκριβέστερον καὶ κατὰ ἀκολουθίαν ἐκλαμβάνεσθαι.

Ἔσεται δὲ ἀρχὴ τῆς ὑπαναγνώσεως τοῦ βιβλίου ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ σεπτεμβρίου μηνός, καθ᾽ ἣν ἡμέραν καὶ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἰσῆλθεν ἐν τῷ ἱερῷ πρὸς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων· καὶ ἐπεδόθη αὐτῷ βιβλίον Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, καὶ ἀναπτύξας εὗρε τῷ θείῳ αὐτοῦ νεύματι τὸν τόπον, οὗ ἦν γεγραμμένον τό Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾽ ἐμέ, οὗ ἕνεκεν ἔχρισέ με· καὶ ἀνέγνω ἀκολούθως καὶ πτύξας καὶ ἀποδοὺς τῷ ὑπηρέτῃ, καθίσας ἐδίδαξε μετ᾽ ἐξουσίας ὅτι· Σήμερον πεπλήρωται γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν· ὅτε καὶ ἐθαυμαστώθη ὑπὸ τῶν ὄχλων, βοώντων μεθ᾽ ἡμῶν, ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. [Luc. IV, 16 – 20.] Ἀμήν.

Cod. Sb.

Sb = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1571, olim Reg. 2489. Membraneus, foliorum 266, 0m,28 × 0,21, binis columnis an. 1253 (fol. 264v) exaratus. Menaeum Decembris et Ianuarii. Hinc inde leguntur notae necrologicae, ut fol. 105v:ἔτει ,ςϡκη᾽ (1420) μηνὶ σεπτεμβρίῳ ιγ᾽, ἡμέρᾳ δ᾽, ἐκοιμήθη ἱερομόναχος Γερμανὸς καὶ ἀρχιμανδρίτης Ναυπλίου. Folia nonnulla desunt inter f. 259 et 260, et ea quae sequuntur fol. 57 interturbata sunt. Inc. fol. 3: Ἄρχὴ σὺν Θεῷ μηνὸς Δεκεμβρίου. Des. fol. 264v: Εἴληφε τέλος τὸ παρὸν δυμηναῖον μηνὸς Δεκεμβρίου ἅμα καὶ ἸανουαρίουQuaenam habeat nomina sanctorum, in synaxariis selectis notatum reperies. Elogia plerumque conveniunt cum S, nisi quod hinc inde paulo prolixiora sunt, qualia in codicibus sequentibus saepe offendemus. At ea latius persequi minime necessarium duxi, cum exigui momenti huius codicis synaxaria visa sint, in quibus etiam perraro ecclesiae, in qua synaxis agitur, mentio occurrit.

§ 2. Codices P, H, O, Oa.

Cod. P.

P = Codex monasterii S. Ioannis theologi in insula Patmo n. 266, membraneus, formae quadratae, foliorum 241, saec. X, ut videtur exaratus, principio et fine mutilus [Sakkelion, Πατμιακὴ βιβλιοθήκη, 136.] . Continet primo loco synaxarium cum typico a Septembri ad Augustum, quod edidit A. Dmitrievskij [Typica, 1 – 152.] ; dein κανὼν τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ μεγάλης ἐκκλησίας ἀναγνώσεων Πράξεων, Ἀποστόλων, Εὐαγγελίων, Προφητειῶν καὶ ἑκάστης ἀκολουθίας ἀπὸ τῆς κυριακῆς πρὸ τῆς ἀπόκρεω μέχρι τῆς ἁγίας ν᾽ ἐπιδημίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος [Sakkelion, l. c. Hanc quoque libri partem edidit Dmitrievskij, op. cit., 110 – 152.] . Omnes singulasque memorias huius codicis, ex edito desumptas, inter synaxaria selecta adnotare visum est.

Typicum esse hunc librum existimarunt tum Sakkelion, tum qui illum edidit Dmitrievskij, tum etiam qui eundem commentario illustravit N. Krasnoseljcev [Letopis istorikophilologiceskago obscestva, Odessa, II (1892), 158 – 254; VI (1896), 329 – 44.] . Synaxarium contractum esse et typico commixtum ex locis plurimis efficitur, quibus reperies elogia trunca, a primis paene verbis, veluti illud, Sept. 281: Μνήμη τοῦ θεοφόρου μοναχοῦ καὶ ὁμολογητοῦ Χαρίτωνος καὶ καθηγητοῦ τῆς ἐρήμου ἐπὶ Αὐρηλιανοῦ βασιλέως ἐκ τῆς πόλεως Ἰκονίου τῆς Λυκίων ἐπαρχίας ἤχθη τῷ ὑπατικῷ, et ita quidem desinit; illudve, Nov. 271: Ἄθλησις τοῦ ἁγίου Ἰακώβου τοῦ Πέρσου ἐν τοῖς χρόνοις Ὁνωρίου καὶ Θεοδοσίου βασιλέων τῶν Ῥωμαίων· ἦν οἰκῶν ἐν Βηθλαβᾶ τῇ πόλει ἐν χώρᾳ τῶν Περσῶν, et hic finis. Similia multis in locis, v. g. Sept. 12, 30, Oct. 20, Nov. 14, Dec. 1, 3, 21, quae in libro edito legere est. Aliis autem diebus integra habemus de sanctis nonnullis elogia, aliquando etiam valde prolixa, e. g. Nov. 25, Mart. 5, Iul. 12. Utriusque generis specimina dedimus passim (vid. Sept. 14, 30, Oct. 1, 24, Nov. 25, Dec. 2, Ian. 14, Feb. 7, 28, Mart. 5, 12, 13, April. 4, 8, 25, Iun. 3, Iul. 12, 15) quae synaxarium potius quam typicum sapiunt.

Consuetudinem liturgicam ecclesiae Constantinopolitanae hoc in libro exprimi indubium est; hunc a monacho Hierosolymitano, laurae S. Sabae, ni fallor, scriptum fuisse inde conicio, quod die Mai 7 memoriam notaverit quae a codicibus pure Constantinopolitanis abesse solet: μετάθεσις τῶν λειψάνων τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Εὐθυμίου τοῦ μεγάλου. Quod recte dictum esse et e domestico fonte acceptum constat ex Cyrillo Scythopolitano in Vita S. Euthymii [Analecta graeca, 91 – 93.]

Cod. H.

H = Codex Hierosolymitanus, S. Crucis 40, olim laurae S. Sabae [A. Papadopoulos-Kerameus, Ἱεροσολυμιτική βιβλιοθήκη, III. 89 – 90.] , membraneus, foliorum 246, 0m,275 × 0,21, lineis plenis, saec. X – XI exaratus. Haec complectitur: 1° (Fol. 1 – 214). Synaxarium cum typico a mense Septembri ad Augustum, fine mutilum, deficientibus Aug. 29 – 31. — 2° (Fol. 215 – 236). Synaxaria et typica Praxapostoli et Evangelii, a principio Triodii usque ad Pentecosten. — 3° (Fol. 236v-239v).Ἀρχοτέλεια τοῦ ἁγίου ἀποστόλου καὶ τοῦ ἁγίου εὐαγγελίου σαββάτῳ καὶ κυριακῇ τὰ ἀναγινωσκόμενα ἀπὸ τῆς ἁγίας ν᾽ μέχρι τῆς κυριακῆς πρὸ τῆς ἀπόκρεω.” — 4° (Fol. 240 – 243v).Προκείμενα ἀναγνώσματα κτλ… Εἰς διαφόρους λίτας.” — 5° (Fol. 244 – 245). “Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ῥώμης καὶ Δωροθέου ἐπισκόπου Τύρου καὶ ἱερομάρτυρος περὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ…” — 6° (Fol. 245 – 246). “Ἐκ τῆς διηγήσεως Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ῥώμης καὶ Δωροθέου ἐπισκόπου Τύρου καὶ μάρτυρος.” In margine scripsit librarius hoc loco: Ἐπιστολή. Est autem dedicatio quaedam, quae inc.: Σὺ μέν, θειότατε καὶ κράτιστε βασιλεῦ, quam mox integram proferemus.

Sanctorum nomina, quotquot in synaxario reperiuntur, eximia cum benignitate nobis transmisit v. d. A. Papadopoulos-Kerameus, qui ea, cum Hierosolymis versabatur, sibi exscripserat. Haec omnia congessimus in synaxariis selectis. Aliquod ipsius scriptionis specimen debemus R. P. M.-I. Lagrange, O. P., qui tum principium libri, tum epistulam de qua dictum est, partim scripto partim photographice, ut aiunt, expressam, nobiscum benevolentissime communicavit. Aliquod exemplum ex codice, qui tantam antiquitatem prae se fert, lectorem libenter accepturum existimamus. Et ita quidem incipit, in capite mensis Septembris.

Μηνὶ σεπτεμβρίῳ ά, τοῦ ὁσίου Συμεὼν τοῦ στυλίτου καὶ τῶν ἁγίων μ᾽ γυναικῶν μαρτύρων καὶ ἀσκητριῶν καὶ τῶν ἁγίων μαρτύρων Ἀειθαλᾶ καὶ Ἀμμών. Οὗτοι ἐμαρτύρησαν ἐπὶ Λικινίου τοῦ βασιλέως ἐν Ἀδριανουπόλει τῆς Θρᾴκης, ἡγεμονεύοντος ἐκεῖσε Βαύδου. Ἔστι δὲ καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου Συμεὼν τοῦ στυλίτου, τοῦ εἰς τὴν μάνδραν. «Οὗτος ἦν» ἐπὶ Λέοντος τοῦ βασιλέως ὁρμώμενος ἐκ πόλεως Ἀντιοχείας τῆς πρὸς Δάφνην· μονάσας δὲ καὶ διὰ σκληροτάτης ἀσκήσεως διελθὼν καὶ πολλὴν ἐπιδειξάμενος θαυμάτων ἐνέργειαν καὶ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἑπτὰ κρόνοις ἐν διαφόροις στύλοις ἑαυτὸν ἀνυψώσας πρὸς Κύριον ἐξεδήμησε. — Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ κοίμησις Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Ὃς προεφήτευσεν ἔτη εἴκοσι ἑπτά. — Καὶ μνήμη τοῦ μεγάλου ἐμπρησμοῦ, γενομένου κατὰ ταύτην τὴν βασιλίδα πόλιν. — Ἔτι δὲ καὶ μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων Ἀγαθοκλείας, Καλλίστης, Εὐόδου καὶ Ἑρμογένους.

δὲ ἀκολουθία τῆς ἰνδίκτου γίνεται οὕτως. Ἑσπέρας εἰς τὴν παραμονὴν λέγεται τὸ τελευταῖον ἀντίφωνον, τὸ Κλῖνον, Κύριε, τὸ οὖς σου, καὶ μετὰ τοῦτο τὸ Κύριε ἐκέκραξα καὶ εἶθ᾽ οὕτως εἰσοδεύει πατριάρχης καὶ λέγει ψάλτης κτλ. Sequuntur typici praescripta valde prolixa, a quibus afferendis consulto abstinemus, ne quicquam operi v. d. Papadopoulos-Kerameus detrahatur, cui ea edere in animo est.

Alia aliis locis protulit idem vir doctus, inter quae elogia S. Romani melodi [Byzantinische Zeitschrift, II, 599 – 605; cf. Anal. Boll., XIII, 440 – 42.] . de quo Oct. 12, et sanctorum illorum quorum memoria agitur Iun. 2. Hoc vero his verbis conceptum est: Μηνὶ τῷ αὐτῷ β᾽, μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Νικηφόρου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων Ἀποστόλων τῶν μεγάλων, ἔνθα τὸ τίμιον αὐτοῦ κατάκειται λείψανον, τῆς λίτης ἕωθεν ἀπὸ τῆς μεγάλης ἐκκλησίας ἐν τῷ Φόρῳ ἀπερχομένης, καὶ μετὰ τὰς ἐκεῖ συνήθεις εὐχὰς παραγινομένης ἐν τῇ εἰρημένῃ συνάξει. δὲ ἀκολουθία γίνεται καθὼς προεγράφη τῇ ιγ᾽ τοῦ νοεμβρίου μηνὸς ἐν τῇ μνήμῃ τοῦ Χρυσοστόμου. Ἦν δὲ κατὰ πάντα ὅμοιος Κυρίλλῳ τῷ τῆς Ἀλεξανδρείας, ἐκτὸς τοῦ οὔλου τῆς κεφαλῆς καὶ τῆς γενειάδος καὶ τοῦ μιξαιπολίου· πολιὸς γὰρ εἰσάπαξ καὶ τετανόθριξ καὶ οὔτε προσπίπτων τὸ διάφραγμα τῶν μυκτήρων, οὔτε παχέα ἔχων τὰ χείλη. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν Πύρρου ἐπισκόπου, Γερασίμου καὶ Ἐρασίμου. Καὶ ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ἀκακίου [Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια, XX (1900), 340.] . Ex his aliisque, quae habuimus, excerptis deducimus synaxarium Hierosolymitanum, si elogia spectes, contractum esse; si vero typici excerpta, satis prolixum.

Librum compositum fuisse intra annos 950 – 956 ex eo collegerunt, quod cum e serie patriarcharum Tryphon († 931) ultimus hisce fastis inscriptus sit (April. 18), minime vero Theophylactus († 956), die Ian. 25 translatio S. Gregorii Nazianzeni memoretur, quae non ante an. 950 peracta est [Beljaev in Vizantijskij Vremennik, III, 437 – 38; A. Papadopoulos-Kerameus, Ἱεροσολυμιτικὴ βιβλιοθήκη, III. 89, 435.] . De his postea. Hic tantum obiter lectorem monemus ipsius Theophylacti memoriam in nullo ex nostris codicibus occurrere, cum tamen non pauci post eius obitum compilati fuerint.

Defendit praeterea laudatus A. Papadopoulos-Kerameus epistulam, quae perperam inscripta est Ἐκ τῆς διηγήσεως Ἱππολύτου ἐπισκόπου Ῥώμης καὶ Δωροθέου κτλ. directam esse a synaxarii auctore imperatori Constantino VII Porphyrogenito. Sed ipsius epistulae verba primum audienda sunt.

Prologus.

Il. III, 222.

Σὺ μέν, θειότατε καὶ κράτιστε βασιλεῦ, μέγα τι περὶ ἡμῶν καὶ γενναῖον ἴσως οἰηθείς, ἐπέταξας ἐν βραχεῖ μνήμην ἅμα καὶ σύνοψιν τῆς ἱστορίας τῶν ταῖς κυκλοφορικαῖς τοῦ ἔτους περιόδοις τελουμένων ἁγίων γενέσθαι σοι. Ἐγὼ δὲ τῷ κρόνῳ τούτων λειπόμενος, ὡς αὐτόπτης καὶ αὐτήκοος [αὐτήκος H.] εἰναι καὶ περὶ αὐτῶν ἐξ ἐμαυτοῦ ἀποφαίνεσθαι, καὶ οὐδὲ διαφόρους συγγραφεῖς εὑρηκώς, ἐξ ὧν ἄν τις παρεξετάζων τὸ ἀληθὲς ἀπὸ τῆς πολυπλανοῦς ἐκκρίνειεν ἱστορίας, κατ᾽ ἐμαυτὸν ἀνεδυόμην τοὐπίταγμα. Ἣγησάμενος δὲ δεῖν πάντας πείθεσθαι οἷσπερ ἂν θεσπεσία καὶ βασιλικὴ κεφαλὴ ἐπινεύσῃ, ἐκ τῶν περὶ αὐτοὺς γεγραμμένων, τίς τε ἦν ἕκαστος καὶ πρὸς οὓς ἀντετάκθη, καὶ τὸν χρόνον καθ᾽ ὃν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀγωνίας καὶ τῆς νίκης, τοῖς γε [τε H.] παροῦσιν ἐνέταξα, τὰς τῶν λεγομένων πίστεις εἰς τοὺς πρώτους περὶ αὐτῶν γράψαντας ἀναθείς· εἰ δὲ ἀκατάσκευος καὶ χαρίτων ἄμοιρος καὶ πάσης κομψείας λόγος ἀπήλλακται, ἔστι μὲν ἴσως ἀμαθείας τοῦτο γνώρισμα τῆς ἐσκάτης συνεῖναι ὁμολογῶ καὶ αὐτός· πλὴν ἀλλ᾽ οὐδὲ ἐγκωμίοις καθ᾽ ἕκαστον τούτων τιμῆσαι προέκειτο, οἷς ἐπάναγκες καὶ τὸ προσόν ἀγαθὸν αὐξῆσαι καὶ τὸ ὑποτρέχον ἐλάττωμα περιστεῖλαι καὶ τὸν λόγον τοῖς ὑποκειμένοις πάθεσι συμμορφῶσαι. Καὶ ἅμα τούτῳ καὶ χρόνου μακροῦ καὶ πόνου ἐδεῖτο πολλοῦ καὶ μεῖζον ἦν κατὰ τὴν παροῦσαν ὁρμήν. Αὐτὰς δὲ ψιλὰς τὰς φάσεις κατεθέμην εἰς μέσον, τὰ δοκοῦντα τῇ ἱστορίᾳ προσίστασθαι ἐξελὼν καὶ ὑποτεμόμενος [ὐποτεμνόμενος H.] , καὶτοι τοῖς πνευματικοῖς οὐδέν φασιν εἰναι ἀδύνατον· οὐδὲ γὰρ φύσεως ἀκολουθίᾳ δουλεύουσιν. Ἀλλ᾽ ἐγὼ τῆς τῶν πολλῶν ἀκοῆς ἐφεισάμην, οῖ τοῖς ἀνθρώποις ἕπεσθαι τὰ θεῖα νομίζουσιν· οὕτω δὲ τοῦ λόγου ἀφελῶς τε καὶ ἁπλοἳκῶς ἔχοντος, ᾤμην εὐθύνας ἰδιωτείας ὑποσχεῖν καὶ κατ᾽ ἐμαυτὸν ᾐσχυνόμην τὴν νέμεσιν [ἔμεσιν H.] . δὲ χριστὸς βασιλεὺς ἀφεὶς τὸ μέμφεσθαι, πόρους ἐπινοεῖ δι᾽ ὧν ἐπανορθώσεταί μου τὸ ἐνδεές. Οὐ γὰρ κατάλληλον ἑκάστῳ τῶν εἰργασμένων ἀντίδοσιν, ἔνθα δέον [ἐνθά δέ νέον H.] εὐεργετῆσαι, — γὰπ ἂν ὀλίγοι τῆς εὐποιΐας μετείληφαν, ἀλλὰ χριστομιμήτως τὴν ἑαυτῷ προσήκουσαν ἐκφωνεῖ καὶ βασιλικὸν ἡγεῖται ἐκτείνειν μὲν ἐπὶ σωτηρίᾳ τὴν χεῖρα καὶ μείζονα ἔδρασαν τοῖς ὑπηκόοις παρέχειν τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰς ἀμοιβὰς δαψιλεύεσθαι, ἐπὶ δὲ τιμωρίᾳ συστέλλειν καὶ τὰς εἰσπράξεις τῶν ἡμαρτημένων κωλύειν καὶ ταύτῃ μόνον τὴν τοῦ δικαίου ψῆφον παρακινεῖν. Ἐπεὶ ἐν γε τοῖς λοιποῖς τίς τῆς θεοφρουρήτου βασιλείας ὀξύτερος τὸ δέον ἰδεῖν καὶ δικαίαν ἀλλὰ μὴ χάριτι δεδικασμένην ἐξενεγκεῖν τὴν ἀπόφασιν; εἰ δὲ μὴ κολακείας ὑπονοίαις περιπεσεῖν ἐδεδοίκειν, εἶπον ἂν ἐν παντοκρατορίας ὑπεροχῇ φρόνημα μέτριον, πρόνοιαν μέλλοντος, κρίσιν πραγμάτων ὀρθήν, τὸ μηδὲν παρέργως, ἀλλὰ τὰ πάντα περισκοπεῖν σὺν σπουδῇ, ἀγρυπνίαν καὶ τὸ μόνον ἐν τοσούτοις καθεύδουσι μὴ καθεύδειν, ἀλλὰ νῦν μὲν ἡλίῳ τε καὶ νυκτὸς ἐπελθούσης πυρὶ πᾶσαν βίβλον ἀνελίττειν τε καὶ ἐκμελετᾶν καὶ τὰς παλαιὰς ἀναλέγεσθαι ἱστοπίας, ἐξ ὧν ἔμπειρον εἶναι παντοίων συμβαίνει πραγμάτων καὶ τὰ τῷ χρόνῳ καὶ τῷ τόπῳ διεστηκότα καθορᾶν ὡς παρόντα καὶ τοῖς ἐπὶ τῶν ἀρχῶν ἐν διδασκάλου [διδασκάλοις H.] καθίστασθαι τάξει καὶ κατὰ τὸν ὁμηρικὸν Ὀδυσσέα νιφάδεσσιν ἐοικότας χειμερίησι λόγους ἐκτίθεσθαι, νῦν δὲ ὑπὲρ «τῆς τῶν ἀρχομένων [suppl., om. fol. lacero. H.] » ἀσχολεῖσθαι σχολῆς καὶ δεῖν οἴεσθαι τὸν ἑαυτῷ βεβαιοῦντα τὴν προσηγορίαν τῆς βασιλείας πλεονεκτεῖν μὲν πόνων, μειονεκτεῖν δὲ τῶν κατ᾽ αἴσθησιν ἡδονῶν, ἐπεὶ τῶν γε κατὰ λόγους μακρῷ πάντων ἀπληστότερος σύ. δὲ λόγοις τε ἐντρυφῶν καὶ νυκτὸς πρὸ τῶν ὀρνίθων τοῖς βιβλίοις ᾄδων καὶ ταῖς κοιναῖς φροντίσι τὸν βίον ἀπασχολῶν πρότερον δήπου τὴν γαστέρα καὶ τὰ περὶ τὴν γαστέρα ἂν εἴη κεκολακώς. Οὐδὲ γὰρ συνελθεῖν δύναται πόνος τε καὶ τρυφή. Καὶ οὕτως ἡμῖν βασιλεύς, τά τε πρὸς Θεὸν εὐσεβὴς καὶ τὰ πρὸς ἀνθρώπους δίκαιος, καὶ πάντων τοῖς τῆς ἀρετῆς προτερήμασιν ὑπερέχων καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ βασιλέων βασιλικώτερος. Ἐγὼ δὲ διπλῆς νῦν τῆς εὐτυχίας μετείληφα, εἴ γε πρότερον μὲν κοινῇ [κονῆ H.] μετὰ πάντων ἐχόρευον ὑπὸ βασιλέως ἀρίστου μόνον ἀρχόμενος, νῦν δὲ πρὸς τῇ κοινῇ καὶ ἰδιάζουσαν πρόνοιαν προσλαβών· ἀνθ᾽ ὧν εὔξασθαι τῷ βασιλεῖ δίκαιον Τιθωνοῦ γῆρας μᾶλλον Ἀβραμιαίαν αὐτῷ γενέσθαι χρόνῳ τὴν πολιὰν καὶ πραγμάτων εὐμάρειαν καὶ κατ᾽ ἐχθρῶν τρόπαια καὶ παίδων παῖδας εἰς προσήκουσαν γενεὰν καὶ τὴν ἐν βαθεῖ γήρᾳ τῆς ἐπιγείου βασιλείας τῶν οὐρανίων ἀντάμειψιν.

Statim sequitur in codice: Μὴν σεπτέμβριος ἡμέρας ἔχει λ᾽ · ἡμέρα ὡρῶν ιβ᾽ καὶ νὺξ ὡρῶν ιβ᾽. Ὀκτώβριος ἡμέρας ἔχει λα᾽ · ἡμέρα ὡρῶν ια᾽ καὶ νύξ ὡρῶν ιγ᾽ et ita porro.

Quisquis hanc epistulam conscripsit, huius nostri synaxarii, quale iacet, collectorem non esse crediderim, cum multa in eo rescissa sint et ab epitomatore male habita. Adde, epistulam alieno loco positam et ad calcem codicis cum ementita inscriptione retrusam. Certe, pretiosissimum est documentum, quo comprobatur synaxarium quoddam, et, ni fallor, primum omnium, a quo codex H proxime descendit, imperatore iubente concinnatum fuisse. Quis ille fuerit imperator, postea quaeremus.

Cod. O.

O = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1583, olim Medic. Reg. 2483. Membraneus (praeter folia 1 – 23, 309 – 15, quae chartacea sunt) foliorum 315, 0m,30 × 0,22, binis columnis saec. XIII exaratus. Folia 1 – 23 utpote peregrina negleximus. Reliqua replet menaeum Septembris, Octobris et Novembris. Fol. 24 legitur:Μηνὶ σεπτεμβρίῳ πρώτῃ ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου ἤτοι τοῦ νέου ἔτους, καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ στυλίτου καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας, καὶ μνήμη τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Μιασινῶν. Ἀπολυτίκιον ἤχος β᾽ τῆς ἰνδίκτου. πάσης δημιουργὸς τῆς κτίσεως etc. Dein, post oden 3, ea quae exscripsimus inter synaxaria selecta, ubi sanctorum nomina, quotquot habet hoce menaeum, reperies, cum elogiorum specimine ad dies Sept. 1, 2, 3, 6, 14, 17, 24, 25, Oct. 6, 8. Plurima synaxaria sunt contracta, et totiens visus est codex etiam in rebus minimis congruere cum H, ut e simillimo exemplari manasse censendus sit. Adverte, praeter ea quae attulimus, ad Sept. 5: Ἀβδιοῦ pro Ἀβδᾶ, Βεβλίας pro Βεβαίας Sept. 7: Εὐψυχίου καὶ Σευήρου. Oct. 303: Νέωνος καὶ Θεονείλης etc. Notatu dignum est elogia sanctorum nunc inter oden tertiam et quartam (v. g. Sept. 1, 2, 3, 4, 5, Oct. 5, 9, 15, 28 etc.), nunc inter sextam et septimam (v. g. Nov. 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8 etc.) inserta esse.

Cod. Oa.

Oa = Codex Venetus S. Marci Cl. II. 166, olim Nan. Giac°. 307. Membraneus (praeter folia nonnulla, quae ex charta suppleta sunt) foliorum 302, 0m,255 × 0,195, binis columnis saec. XIII et XIV (fol. 151 – 202) exaratus. Menaeum a Septembri ad Februarium. Inc. fol. 1, in membrana: Μὴν Σεπτέμβριος ἔχει ἡμέρας λ᾽In folio chartaceo, rursum Μὴν Σεπτέμβριος, et diei 1 officium quod ab hoc codice reapse alienum est.

Codex cum praecedente indubie cognatus est ut vel primos Septembris dies utriusque conferenti manifestum est; attamen in serie sanctorum nonnihil discrepant. Elogia saepe brevissima sunt (e. g. Sept. 1, 2, 3, 7 etc.), nunc omnino longa (Sept. 13, 17, 30), nunc ad nudam nominis mentionem redacta (Sept. 10, Ian. 22), neque semper nomen sancti quod in lemmate exprimitur, in synaxario recurrit. Speciminis causa mensis Ianuarii synopsin afferre iuvat. Ian. 1 : 2. — 2 : 1. — 3 : 2. — 4 : 6. — 5 : Συγκλητική (Ian. 47). — 6 : 1. — 7 : 1 (absque elogio). 8 : 3. — 9 : 1. — 10 : 1 (absque elogio). — 11 : 1. — 12 : 1. — 13 : 1. — 14 : 1. — 15 : 1 (addit autem Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ μαρτυρείῳ αὐτοῦ τῷ ὄντι πλησίον |). — 16 : 1. — 17 : 1. — 18 : 1 — 19 : 4. — 20 : 1. — 21 : 3. — 22 : 1. — 24 : Νεοφύτου. — 25 : 1. — 26 : 1. — 27 : 1. — 28 : 1. — 29 : 1 (absque elogio). — 30 : 3. — 31 : 1. — Haec pleraque elogia cum S conveniunt, vel saltem cognata sunt. (Ian. 11 = Cb, Ian. 20 = F). Codex summa cum incuria exaratus est, et a nobis cetera neglectus. Ludicrum est lemma Sept. 27: Τῶν ἁγίων μαρτύρων Καλλιστράτου καὶ Γυμνασίου. Nomine siquidem Γυμνασίου nullum unquam exstitisse sanctum exploratum est; at dormitans legerat synaxarista canonem, ubi Callistrato succlamatur Μάρτυς ἱερὲ γυμνάσιε.

§ 3. Codices D.

Cod. D.

D = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1587, olim Colbertinus 1892, Regius 2475. 3. Membraneus, foliorum 211, 0m,28 × 0,20, lineis plenis saec. XII exaratus. A Ioanne quodam presbytero, qui subscripsit fol. 211: Ἐγράφη διὰ χειρὸς Ἰωάννου ἐλαχίστου πρεσβυτέρου. Synaxarium mensium Martii ad Augustum cum hoc titulo, fol. 1: Σύνοψις τῶν ἓξ μηνῶν ἀπὸ τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς ἐν λειτουργίαις καὶ λοιπῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀκολουθίας, καὶ διήγησις ἐν ἐπιτομῇ τῶν καθ᾽ ἑκάστην τελουμένων ἁγίων ὅθεν τε ἕκαστος καὶ ἐκ τίνων ἔφυ καὶ ἐν οἷς γέγονε χρόνοις καὶ εἴτε τὸ διὰ μαρτυρίου εἴτε τὸ δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο τέλος.

Desunt folia inter 6 et 7 (Mart. 7), inter 146 et 147 (Iul. 9), inter 175 et 176 (Aug. 2), inter 209 et 210 (Aug. 25 – 27), inter 210 – 211 (Aug. 29, 30).

Synaxariis intermixta sunt typicorum praecepta, nunc longiora, nunc vero breviora, vel nulla pro ratione dierum. Sedulo signantur loca ubi agenda est synaxis, et arta est cum S cognatio, ita ut maior elogiorum pars cum eo conveniat. Quaedam sunt paulo prolixiora; sunt et contracta vel ad simplicem commemorationem redacta, iisdem tamen semper e fontibus deprompta. Sanctorum nomina in synaxaria selecta recepimus, et elogia ampliora, siquidem lectu utilia videntur, integra exscripsimus ad Mart. 5, 6, 13, 20, 31; April. 3, 6, 7, 14, 15, 18, 19, 22, 30; Mai 1, 2, 3, 8, 9, 10, 12, 13, 15, 16, 18, 23, 25, 28, 30; Iun. 8, 15, 19, 26, 27, 28; Iul. 1, 4, 5, 7, 11, 14, 16, 18, 23, 24, 27; Aug. 1, 7, 9, 16, 20, 22, 23. Integros menses tres, Iunium, Iulium et Augustum cum S contulimus, et in praecedenti trimestri locos etiam non paucos, ubi alii codices deficiebant.

Cod. Da.

Da = Codex Oxoniensis bibliothecae Bodleianae, signatus Auctar. T. III. 16. “E bibliotheca Saibantiana, apud Maffeum num. 26”. Membraneus, foliorum 124, 0m,27 × 0,195, binis columnis exaratus an. 1307, teste ipso librario, fol. 124v: Ἐτελειώθη τὸ παρὸν συναξάριον διὰ χειρὸς ἁμαρτωλοῦ πάνυ Γεωργίου ἀναγνώστου τοῦ ἐν Γένζ μὲν τυγχάνοντος τῶν Σαρακινοπούλων ἔτους τρέχοντος ,ςωιε᾽. Synaxarium totius anni, quod ita inscribitur fol. 2: Διήγησις ἐν ἐπιτόμῳ καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν ἁγίων, πόθεν τε ἕκαστος καὶ ἐκ τίνων ἔφυ καὶ ἐν οἷς γέγονε χρόνοις καὶ εἴτε τὸν διὰ μαρτυρίου εἴτε τὸν δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο στέφανον. Μὴν σεπτέμβριος ἡμέρας ἔχει etc. Sequitur diei Sept. 1 lemma, dein singulorum sanctorum elogia qualia illa ex codice Dc inferius descripsimus. Nomina sanctorum inde a mense Novembri in synaxaria selecta rettulimus, atque hinc inde in primo semestri specimina dedimus, uti Nov. 2, 3, 30; Dec. 1, 4, 6, 9, 10, 11, 12, 19; Ian. 10, 14, 15, 22, 27, 28; Feb. 8, 10, 25. In altero semestri exemplis hoc ex codice afferendis supersedere visum est, cum eiusdem plane prosapiae< sit ac D, multo minor natu et passim incomptus. Eandem, quam in posteriore anni semestri necessitudinem inter D et S intercedere diximus, in primis mensibus deprehendere est inter S et Da. Nulla adsunt typicorum praescripta.

Db = Codex bibliothecae Ambrosianae B. 133 Sup. (olim O. 129). Membraneus, foliorum 196, 0m,32 × 0,22, lineis plenis saec. XII exaratus. Fol. 1 peregrinum est, pertinetque, ut notatum repperi in folio chartaceo praevio, ad cod. L. 88 Sup.; continet autem Anastasii Sinaitae Quaest. XX (P. G. LXXXIX. 525 – 528). Cetera replet synaxarium totius anni, casu mutilum, incipiens nempe a die Nov. 9 et desinens in Aug. 17. Sanctorum nomina, quotquot codex continet, in synaxaria selecta illata sunt. Unum tantum elogii specimen dedimus ad diem Nov. 24. Librarius, qui etiam plerumque locum synaxeos indicare neglexit, ab inserendis typicorum praeceptis omnino abstinuit. His vero prototypum non caruisse ostendunt sententiae quaedam, quas incaute exscripsit, v. g. Ian. 31: δὲ ἀκολουθία γίνεται οὕτως, nec quicquam praeterea.

Cod. Dc.

Dc = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1588, olim Colbert. 371, Reg. 2016, 6, membraneus, foliorum 270,0m,32 × 0,215, binis columnis saec. XII exaratus. Synaxarium incipiens a Sept. 1, desinens vero in Iul. 27. Plurimae in marginibus appositae sunt notae necrologicae. Libri inscriptio, quae fuisse videtur: Σύνοψις ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ, vix non evanida est. Fol. 170, ad calcem mensis Februarii legitur: Τέλος τοῦ πρώτου ἑξαμήνου. Μὴν Μάρτιος ἔχων ἡμέρας λα᾽ etc.

Principium huius codicis veluti specimen pro reliquis huius classis codicibus afferre utile duximus. Quae uncis inclusa sunt, in Dc lectu difficilia, restituimus ex Dd.

Ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου ἤτοι τοῦ νέου ἔτους. Καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου Συμεὼν τοῦ στυλίτου. Καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας. Καὶ μνήμη τῆς Θεοτόκου τῶν Μιασηνῶν. Καὶ τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα γυναικῶν παρθένων καὶ Ἀμμὼν διακόνου. Καὶ μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων Καλλίστης, Ἑρμογένους καὶ Εὐόδου. Καὶ ἀνάμνησις τοῦ μεγάλου ἐμπρησμοῦ. Καὶ μνήμη Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Καὶ ἀνάμνησις Παύλου.

Ἰστέον ὅτι τὴν ἴνδικτον ἑορτάζει ἐκκλησία ἀπὸ τῶν ἀρχαίων παραλαβοῦσα διὰ τὸ νομίζεσθαι παρὰ Ῥωμαίοις ὁρισμός.

Συμεὼν στυλίτης ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας Λέοντος τοῦ μεγάλου καὶ Μαρτυρίου τῆς Ἀντιοχέων ἀρχοῦντος, ὁρμώμενος τῆς Κιλίκων ἐπαρχίας, κώμης Σισάν. Ὃς ὑπελθὼν τὸν μοναστὴν βίον καὶ ἐπὶ κίονος ἀνελθών ὑπῆρχε δὲ κίων τὸ ὕψος πηχέων τεσσαράκοντα καὶ τεσσαράκοντα ἑπτὰ χρόνους ἐν αὐτῷ προσκαρτερήσας καὶ «πολλῶν θαυμάτων» γενόμενος αὐτουργὸς ἐν εἰρήνῃ ἐκοιμήθη.

Η μνήμη τῆς «Θεοτόκου τῶν Μιασηνῶν τελεῖται διὰ τὴν» παραδοξοποιὸν καὶ ἁγίαν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου ἐν τῇ λίμνῃ μὲν τῆς Γαζουρᾶ διὰ τὸν φόβον τῶν εἰκονομάχων ἐμβληθεῖσαν καὶ μετὰ πολὺν χρόνον ἀναδοθεῖσαν, μονῇ δὲ τῶν Μιασηνῶν ἀνατεθειμένην.

Αἱ τεσσαράκοντα γυναῖκες παρθένοι ἤθλησαν ἐπὶ Λικινίου ἐν Ἀδριανουπόλει τῆς Θρᾴκης ἡγεμονεύοντος Βαύδου. Καὶ μὲν διάκονος Ἀμμὼν χαλκὴν περικεφαλαίαν καταφλεχθεῖσαν κατὰ τῆς κεφαλῆς δεξάμενος ἐτελειώθη· αἱ δὲ παρθένοι δέκα μὲν πυρὶ ὁλοκαυτοῦνται, ὀκτὼ δὲ ἀφαιροῦνται τὰς κεφαλάς· καὶ ἑτέραι δέκα περονοῦνται τὰς καρδίας. Αἱ δὲ λοιπαὶ βωλοὺς σιδηροὺς πυρωθέντας τοῖς σώμασι δεξάμεναι τὴν μαρτυρίαν ἐτελείωσαν.

μνήμη τοῦ ἐμπρησμοῦ ἐστι διὰ τὸ συμβῆναι μέγαν ἐμπρησμὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει γενέσθαι ἐπὶ Λέοντος τοῦ μεγάλου διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ πυρποληθῆναι τὸ πλεῖστον μέρος τῆς πόλεως ἐπὶ ἡμέρας τέσσαρας.

Ἰησοῦς τοῦ Ναυῆ ὑπῆρχεν ἑβραῖος τῷ γένει, φυλῆς Ἐφραΐμ, θεράπων Μωϋσέως τοῦ θεόπτου, Ἀσὴς πρώην ὀνομαζόμενος. Ὃς πρότερον μὲν τὴν τῶν Χαναναίων γῆν παρὰ τοῦ Μωϋσέως κατασκοπῆσαι στέλλεται, ὕστερον δὲ τὴν ἡγεμονίαν ἐγχειρίζεται τῶν Ἰουδαίων· καὶ τὸν Ἰορδάνην ἐπὶ τῇ τοῦ λαοῦ διαβάσει ἀναστέλλεται καὶ τὸν δρόμον τοῦ ἡλίου ἵστησι καὶ τὸν ἀρχιστράτηγον Κυρίου ἑώρακεν ἐσπασμένην ἔχοντα τὴν ῥομφαίαν· ὃς καὶ ἐνίσχυσεν αὐτὸν καὶ τὰς πόλεις τῶν Χαναναίων εἷλε, καὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας τοῖς Ἰουδαίοις ἐν σχοινίῳ ἐκληροδότησε· καὶ πολλὰ ἔργα λόγου καὶ μνήμης ἄξια διαπραξάμενος ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται ὑπάρχων ἐτῶν ἑκατὸν δέκα.

Nomina sanctorum qui reliquis Septembris diebus colendi proponuntur, speciminis gratia afferimus:

Sept. 2 : 1. 2. 3. — 3 : 1. 3. 4. 2. 5. — 4 : 1. 2. 3. 4. 6. — 5 : 1. 5. 4. 3. — 6 : 1. 3. 4. 5. — 7 : 1. 2. 3. — 8 : 1. — 9 : 1. 2. 3. — 10 : Προσκύνησις τῶν ἁγίων ξύλων. — 1. 2. 3. 4. — 11 : Προσκύνησις. — 12 : Προσκύνησις. — 1. 2. 5. 3. 4. — 13 : 2. 4. 7. 5. — 14 : 1. 2. 4. — Συμεών (Sept. 181). — Dominica post festum Crucis. — 15 : 1. 2. 3. 4. — 16 : 1. 2. 3. 4. — 17 : 1. 2. 3. — 18 : 3. 1. 5. — 19 : 1. 3. 4. — 20 : 1. 4. — 21 : Κοδράτου (Sept. 221). — 3. 4. — 22 : 3. — Ἰωνᾶ (Sept. 211). — 23 : 1. 2. 3. 4. — 24 : 1. — 25 : 5. 4. 3. — 26 : 1. — 27 : 2. 1. — 28 : 1. 2. — 29 : 1. 2. — 30 : 1.

Cod. Dd.

Dd = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1591, olim Colbert. 2822, Reg. 2483, 33. Membraneus, foliorum 191, 0m,295 × 0,205, binis columnis saec. XII exaratus. Synaxarium, intermixtis brevibus typicorum praeceptis, a mense Septembri ad Februarium, cum hac inscriptione: Συναξάριον σὺν Θεῷ τοῦ α᾽ ἑξαμήνου. Σύνοψις τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τῆς ἐν λειτουργείᾳ καὶ λοιπῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀκολουθία«ς» καὶ διήγησις ἐν ἐπιτόμῳ τῶν καθ᾽ ἑκάστην τελουμένων ἁγίων ὅθεν τε ἕκαστος καὶ ἐκ τίνων ἔφυ καὶ ἐν οἷς γέγονε χρόνοις καὶ εἴτε τὸν διὰ μαρτυρίας εἴτε τὸν δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο στέφανον. In marginibus nonnullae leguntur notae necrologicae. Deest folium inter 188 et 189.

Cod. K.

K = Codex bibliothecae Caesaraeae Petropolitanae CCXL. Chartaceus, foliorum 154,0m,255 × 0,205, binis columnis anno 1249 exaratus, teste ipso librario ad calcem codicis: Ἰστέον ὅτι ἐν τῷ πληρώματι τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς ἐπληρώθη καὶ τὸ παρὸν βιβλίον αὐτῇ τῇ παραμονῇ τοῦ ἁγίου καὶ δικαίου Λαζάρου, ὥρᾳ θ᾽, διὰ χειρὸς Ἰωνᾶ μοναχοῦ ἀναγνώστου· ὃς καὶ πληρώσας καὶ ἀναστὰς ὄρθιος καὶ τὰς χείρας ἐκτείνας εἶπεν (εἶπον cod.) τὸ δόξα σοι Θεὸς ἐκ τρίτου, καὶ σὺν τῷ λόγῳ ἐσήμανεν καὶ θ᾽, καὶ πάλιν δόξα Θεὸς εὐδοκήσας καὶ κατευθύνας ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ τὸ χωρικώτατον ἔργον, ἔτος ,ςψνζ᾽ † .

In fronte huius codicis legitur praefatio, quam iam edidit parum emendate archimandrita Sergius [Polnyj Mecjatseslov Vostoka, I, 232 – 34.] , qui ob nomen Petri in eadem allatum Synaxarium Petri librum nuncupavit. Huius prologi, quem lectorum oculis subiciendum existimamus, antiquam versionem slavicam se repperisse putavit, quae tamen potius cum praefatione codicis L conferenda est.

Prologus.

Ὑπόθεσις ἀρίστη τῆσδε τῆς βίβλου.

Πολλοὶ τῶν ἐπὶ φιλοσοφίᾳ μέγα λαμψάντων διὰ σπουδῆς ὅτι πλείστης ἔθεντο τῶν καθ᾽ ἡμέραν ἑκάστην τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ μνημονευομένων ἁγίων πατρίδα καὶ βίον καὶ τέλος ὁποῖον ἔσχηκεν ἕκαστος, ὅποι καὶ πότε αἱ τούτων μνῆμαι τελοῦνται ἀνατάξασθαι καὶ μέντοι καὶ τὰ δι᾽ ἔτους ὑπαναγινωσκόμενά τε καὶ ᾀδόμενα κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν θεσμὸν γραφῇ παραδοῦναι. Τούτων δὲ οἱ μὲν ῥᾳθυμίᾳ, οἱ δὲ ἀπειρίᾳ οὐχ ὅπως ἐφικέσθαι διὰ τέλους ἴσχυσαν τοῦ σπουδάσματος, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ πονηθέντα οὐ καθ᾽ εἱρμὸν οὐδὲ κατὰ τάξιν ἀλλὰ συγκεχυμένως καὶ ἀνακολούθως ἐξέθεντο. Ἀλλ᾽ φιλοπονώτατος Πέτρος πολὺς ὢν καὶ τὸν ζῆλον καὶ τὸ φιλόθεον, πολὺς τὸ πρόθυμόν τε καὶ ἄοκνον, ἀγώνισμα θέμενος πάσης ἀσχολίας ὑπέρτερον κοινωφελές τι χρῆμα καταλιπεῖν τοῖς μετέπειτα, χρονίᾳ μελέτῃ ἑαυτὸν καὶ πόνον ἐκδίδωσι καὶ τοῦτο μὲν ἱστορίας [ἵστορας K.] βίβλους τοῦτο δὲ συγγράμματα παλαιῶν διελθὼν καὶ τόπον μηδένα σχεδὸν τῆς ἑῴας καὶ ἑσπερίου λήξεως ἀνεξερεύνητον καταλιπὼν τὸ τοῖς ἄλλοις ἐλλειφθὲν ἄριστα ἀνεπλήρωσεν, οὐ μόνον τοὺς ἁπανταχοῦ τελειωθέντας ἁγίους πρὸς ὄνομα κατὰ τάξιν ἐν τῇδε τῇ βίβλῳ ἐπ᾽ ἀκριβείας ἐκθέμενος, ἀλλὰ προσθεὶς καὶ καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν ᾄδεσθαί τε καὶ ὑπαναγινώσκεσθαι δεόν«τως» [δέον|||||| K, δεόντως Kurtz, δεομένω Sergius.] ἐποφείλεται, ὡς ἂν τούτοις περιτυγχάνοντες οἱ μὲν εἰδότες εἰς ὑπόμνησιν ἄγοιντο, οἱ δ᾽ ἀγνοοῦντες μανθάνειν ἔχοιεν ἀμειότεροί τε πρὸς τὸ ὑπὲρ τοῦ τὸ παρὸν φιλοπόνημα συντεταχότος ἐπεύχεσθαι τρέποιντο προθυμότατα.

Σύνοψις τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ καὶ διήγησις ἐν ἐπιτομῇ τῶν καθ᾽ ἑκάστην τελουμένων ἁγίων ὅθεν τε ἕκαστος καὶ ἐκ τίνων ἔφυ καὶ ἐν οἷς γέγονε χρόνοις καὶ εἴτε τὸ διὰ μαρτυρίου εἴτε τὸ δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο τέλος.

Nomina sanctorum inde a mense Martio inter synaxaria selecta reperiet lector. Prioris semestris specimen hoc loco exhibemus, sanctos videlicet qui singulis diebus Septembris et Octobris in codice K nuntiantur.

Sept. 1: 1. 2 (Συμέων) 8. 3. 7. 6 — 2 : 1. 2. 3. — 3 : 1. 3. 4. 2. 5. 6. — 4 : 1. 2. 3. 4. 6. — 5 : 1. 5. 4. 3. — 6 : 1. 3. 4. 5. — 7 : 1. 2. 3. — 8 : 1. — 9 : 1. 2. 3. — 10 : 1. 2. 3. 4. — 11 : Προσκύνησις τῶν ἁγίων ξύλων. — 1. 2. — Κορνηλίου (Sept. 131). — 12 : Προσκύνησις. — 1. 2. 5. 3. 4. — 13 : Προσκύνησις. — 2. 4. 7. 5. — 14 : 1. 3. 2. 4. — Dominica ante festum Crucis: Συμεών. — Dominica post festum: τῶν ἁγίων πατέρων ἐν τῇ ς᾽ συνόδῳ. — 15 : 1. 2. 3. 4. — 16 : 1. 2. 3. 4. — 17 : 1. 2. 3. — 18 : 3. 1. 5. — 19 : 1. 3. 4. — 20 : 1. 4. — 21 : Κοδράτου (Sept. 221). — 3. 4. — 22 : 3. — Ἰωνᾶ προφ. (Sept. 211). — 23 : 1. 2. 3. 4. — 24 : 1. — 25 : 5. 4. 3. — 26 : 1. — 27 : 2. 1. — 28 : 1. 2. — 29 : 1. 2. — 30 : 1.

Oct. 1: 1. 2. 3. 5. — 2 : 1. 2. — 3 : 1. 2. — 4 : 1. 5. 6. 3. (Δομετιανοῦ). — 4. 10. — 5 : 2. 1. 6. — 6 : 1. 2. — 7 : 1. 2. 3. — 8 : 1. 4. 5. — 9 : 1. 2. 3. 12. — 10 : 1. 2. — 11 : 1. 2. 5. 4. (deest Ἀρσακίου). — 3. — 12 : 1.3.4. (Ἀνδρομάχου). — 13 : 1. 2. — 14 : 1. 2. — 15 : 1. 2. — 16 : 1. — 17 : 3. 1. — Χρυσάνθου καὶ Δαρείας (Mart. 192). — 2. — 18: 1. 2. — 19 : 1. 2. 3. — 20 : Ἀνδρέου τῆς Κρητῶν. — 21 : 1. 2. — 22 : 1. 2. — 23 : 1. 2. 3. — 24 : 1. 3. — 25 : 1. — Νέστορος (Oct. 271). — 26 : 1. 2. — 27 : 2. — 28 : 3. 4. 11. — 29 : 1. 2. — 30 : 2. 8. — Μαρκιανοῦ. — 31 : 2. 3. — Ἰουλιανοῦ (Oct. 305).

§ 4. Codices F*.

Cod. F.

F = Codex Mediceo-Laurentianus, signatus San Marco 787, membraneus, foliorum 287, 0m,235 × 0,18, lineis plenis in Palaestina, ut videtur [A. Papadopoulos-Kerameus, Ἱεροσολυμιτικὴ βιβλιοθήκη, II, 728 – 729. Cf. S. Vailhe, Les laures de Saint Gerasime et de Calamon, Echos d'Orient, II (1899), 106 – 119.] , an. 1050 exaratus, quod docet subscriptio fol. 252v: Τέλος σὺν Θεῷ τῶν ἓξ μηνῶν τοῦ συναξαρίου· ἐτελιώθη δὲ ἐν ἔτει ,ςφνη᾽· σελήνης κύκλος γ᾽, ἡλίου κύκλος γ᾽· γραφὲν διὰ χειρῶν ἀχρειῶν Σάβα μοναχοῦ ἁμαρτωλῶ καὶ ἐλαχιστῶ μονῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τοῦ Καλαμίου· οἱ ἐντυγχάνοντες εὔχεσθαι ὑπ«ὲρ αὐτοῦ». Folia 1 – 16 si non manu altera, alio tamen scripta sunt tenore. Nonnulla in marginibus apposita sunt memorabilia, imprimis notae necrologicae pleraeque recentioris aetatis, v. g. fol. 34v, 165v, 204, 212.

Folia 1 – 282 complet synaxarium a mense Septembri ad Februarium, reliqua, Ψηφηρορίον τοῦ Πάσχα et alia similia a proposito nostro aliena [Rostagno-Festa, Indice dei codici greci Laurenziani non compresi nel Catalogo del Bandini, Studi Italiani di Filologia classica, I (1893), 196.] . Ita legenda est libri inscriptio, fol. 1: Κανωνάριν ἤ«γουν» συναξάρ«ιν» ἑορτῶν καὶ σαββατοκυριακῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ καὶ μηνολόγ«ιν» τῶν ἁγίων ἀπὸ μηνὸς Σεπτεμβρίου μέχρι μηνὸς Αὐγούστου, καθὼς ὑποτέτακται ὑπὸ τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ἐκκλησίας τῆς νέας Ῥώμης. Μὴν Σεπτέμβριος ἡμέρας ἔχων τριάκοντα etc. In principio cuiusque mensis nominis eiusdem interpretationes adscripsit Sabas monachus, v. g., fol. 114v, ineunte Decembre: Ἑλληνιστὶ Αὐδύνεος, Ἀρμηνιστὶ Τζιχανί, Συριστὶ Αἰγόκηρος.

Typici praecepta, quae diebus festis principalioribus elogiis intermixta leguntur, prorsus omisi; nomina sanctorum quotquot in codice insunt, in synaxariis selectis enumerata lector reperiet.

Non pauca ex hoc codice elogia exscripsi, v. g. ad dies Sept. 14; Oct. 12, 13, 16, 17, 18, 24, 29; Nov. 5, 10, 11, 12, 13, 16, 17; Dec. 4, 9, 12, 13, 19, 28; Ian. 2, 10, 13, 20, 22, 27; Feb. 8, 26. Plura libenter excerpsissem, si librum diutius evolvere licuisset. At, qui praeest bibliothecae Laurentianae, librum illum Bruxellas mitti posse negavit; quam ob causam prohibitus sum quominus volumen cum eo conferrem, quod a bibliotheca Nationali Parisiensi perhumaniter commodatum mox sum recensiturus (Fa). Etenim mihi constat Florentinum exemplar in omnibus fere, etiam si externam tantum faciem spectes, Parisiensi simillimum esse, et eodem loco, ex eodem prototypo, paucis interiectis annis, eadem forsan manu exaratum. Proin excerptis ex codice Fa feliciter ea complentur quae ex F proferre potui.

Cod. Fa.

Fa = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1590, olim Colbertinus 2455, Regius 2477. 6, membraneus, foliorum 228 (praeter insiticia tria), 0m,265 × 0,180, lineis plenis an. 1063 exaratus, ut fol. 228v subscriptio testatur. Nonnullae in marginibus appictae sunt notae necrologicae, variis manibus temporibusque exaratae, uti fol. 28: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Sept. 29) ἐκοιμήθη δοῦλος τοῦ Θεοῦ Κοσμᾶς μοναχός· εὔχεσθε ὑπὲρ αὐτοῦ. — Fol. 42: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Oct. 14) ἐκοιμήθη δοῦλος τοῦ Θεοῦ Φίλιππος μοναχός· εὔχεσθε ὑπὲρ αὐτοῦ. — Fol. 108v: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Dec. 5) ἐκοιμήθη τοῦ Χριστοῦ γνήσιώτατος δοῦλος μοναχὸς Δομέτιος καὶ καθηγούμενος χρηματίσαντος τῆς καθ᾽ ἡμᾶς σεβασμίας μονῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Φορβίων, μηνὶ δεκεμβρίῳ ε᾽ ἡμέρᾳ τετράδι, ἔτους ,ςχνθ᾽. (1151) † Δομέτιος καύχημα τῶν μονοτρόπων | μύστης πεφυκὼς προπάτορος Σάβα | τῷ μυσταγωγῷ πατρί τε καὶ ποιμένι | συναπελειτούργησε φυσικὸν χρέος. Haec haud longe ab Hierosolymis scripta fuisse vix est cur moneamus.

Codicem complet synaxarium a mense Septembri ad Februarium, intermixtis hinc inde brevibus de ordinando officio indiciis, quae etiam in F reperta sunt. Incipit fol. 1: Μὴν σεπτέμβριος κατὰ Ῥωμαίους πρῶτος ἀπὸ Αὐγούστου Καίσαρος τῶν ἰνδίκτων ἀρχή.

Κανωνάριν ἤγουν συναξάριν ἑορτῶν καὶ σαββατοκυριακῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ καὶ μηνολόγην τῶν ἁγίων ἀπὸ μηνὸς σεπτεμβρίου μέχρι μηνὸς μαρτίου καθὼς ὑποτέτακται ὑπὸ τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς ἐκκλησίας τῆς νέας Ῥώμης. Interpretationes nominum mensium (non tamen Septembris) tribus linguis easdem quas F habet. Fol. 228v: Τέλος σὺν Θεῷ τῶν ἓξ μηνῶν τοῦ συναξαρίου.

Omnium sanctorum totius codicis seriem synaxariis selectis inseruimus; specimina addidimus diebus Sept. 1, 2, 3, 27; Oct. 1, 14; Nov. 1, 8, 23, 24; Dec. 10, 14; Ian. 28; Feb. 10, 13; sed et integros aliquot dies habes, ut Sept. 1, 2, Nov. 1, 8. Si nomina tantum sanctorum spectes, nulla paene sunt in F*, quae in S quoque non reperiantur; contra S multo uberior est. Si vero orationem attendas, artam utriusque classis cognationem perspicies, ita ut elogia vel iisdem utrinque verbis concepta sint, vel paulo prolixiora in F*, magis contracta in S; tandem saepius contigit ut quae satis late S persequitur ad perbrevem commemorationem in F* redigerentur. Solent enim hi codices unum tantum quoque die et summum duos sanctos ubertim laudare, reliquos parcissime (v. g. Nov. 17: μνήμη τοῦ ὁσίου καὶ ὁμολογητοῦ Λαζάρου τοῦ ζωγράφου. — Nov. 27: μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Στυλιανοῦ τοῦ θαυματουργοῦ. — Dec. 1: τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ἀνανίου. — Dec. 21: μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡρῶν φιλογονίου γεναμένου ἀπὸ δικολόγου ἐπισκόπου) et in principio libri praesertim, ut ex allatis a nobis Sept. 1, 2 exemplis constat, omnia passim elogia in epitomen redigere. Et in universum codicibus D* valde affines sunt cum rebus tum sententiis.

Ceterum, in codicibus F* deest annuntiatio locorum in quibus synaxis agenda est, et inter pauca illa quae veluti propria afferunt (uti Oct. 30, Nov. 5, Dec. 3) duae sunt, Feb. 1 et 13, dedicationes ecclesiarum, quae quo loco exstiterint, utinam aliquando reperiamus. Etenim habemus exempla synaxarii Constantinopolitani ad alienae ecclesiae, Palaestinensis, ut videtur, usum accommodati.

Cod. Fb.

Fb = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1592, olim Colbertinus 4969, Regius 2483, 2. 2, membraneus, foliorum 163, 0m,27 × 0,19, lineis plenis saec. XII exaratus. Principio et fine mutilus est, et inde a fol. 126 ita umore corruptus, ut folia dissolutum iri crederes, quotiens manum admoveas. Synaxarium a Septembri (incipit die 2) ad Februarium (desinit mutilum in die 6). Desunt typicorum indicia; ceterum congruit cum F, Fa. Nomina sanctorum mensium Septembris et Octobris in synaxaria selecta relata sunt, cetera neglegenda duximus, praeter elogium, Dec. 17, τοῦ ὁσίου Δουναλέ, quod a ceteris in epitomen redactum affertur, et Dec. 20, Μιχαὴλ τοῦ συγκέλλου.

Cod. Fc.

Fc = Codex Cryptoferratensis Β. γ. XVIII, etiam Δ. α. XXXII [Rocchi, Codices Cryptenses, 178, 331.] . Membraneus, foliorum 120, 0m,32 × 0,23, lineis plenis saec. XII exaratus. Menaeum ab Octobri ad Ianuarium, principio et fine mutilum. Casu desunt Oct. 1, 2, 7, 31, Nov. 1, 17, Dec. 1, 8, 9, 19, Ian. 12, 17, 20, 21, 25 et reliqua. Licet non ad amussim praecedentes sequatur, frustraque in eo requiras nonnulla sanctorum nomina (v. g. Dec. 17, Δουναλέ), tamen procul dubio referendum est ad prosapiam F*, non tantum quia elogia illa prolixiora, de quibus diximus, et commemorationes iisdem verbis expressas plerumque habet, sed et minora quaedam, quae cognationem manifestant, eodem plane pacto referat. Ita, v. c. Nov. 5, meminit Θεοδώρου ἐπισκόπου Ἀγκύρων, qui a ceteris codicibus hac die exulat, recteque pridie ab aliis nuncupatur Θεόδοτος. Conferre quoque operae pretium est Nov. 7, 20, Dec. 2 (cf. Dec. 32), Dec. 23, aliosque locos de quibus supervacaneum duco plura afferre, cum codex valde mutilus sit neque lectionibus insignis videatur.

Cod. Fd.

Fd = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1584, membraneus, paginarum 266, 0m,305 × 0,23, binis columnis saec. XII nitide exaratus. Folium chartaceum 159 – 60 peregrinum est. Paginae 1 – 140 post 266 collocandae sunt. Synaxarium, cum brevibus typici excerptis, mensium Octobris ad Ianuarium, initio et fine mutilum. Incipit enim ab Oct. 10, et des. Ian. 21.

§ 5. Codices B*.

Cod. B.

B = Codex Vaticanus 1613, paginarum 430, 0m,366 × 0,284, saec. XI exaratus, picturis 430 elegantissimis ornatus. Praecedunt folia sex chartacea cum indice, quem Allatius exaravit (fol. 6: Leo Allatius concinnabat). Menologium Basilii dictum, reapse synaxarium a Septembri ad Februarium, Constantinopoli ad Ludovicum Sfortiam Mediolani ducem allatum, deinde apud Sfondratorum gentem servatum, et a Paulo S. Caeciliae cardinali Sfondrato Paulo V p. m. dono datum. De codice celeberrimo inde a Baronio disseruerunt quotquot de re hagiographica Graecorum verba fecerunt atque de eorundem arte pictoria in media aetate. Testimonia nonnulla collegit, qui librum integrum edidit I. S. Assemani, Baronii videlicet, Allatii, Ughellii, Bollandi, Ciampinii. His adde ipsum Assemani [Kalendaria ecclesiae universae, I. 99.] , I. Martinov [Annus graeco-slavicus, 2.] , archimandritam Sergium [Polnyj Mecjatseslov Vostoka, I. 216 – 31.] aliosque, eos maxime qui picturas codicis nonnullas varia arte expresserunt, uti D'Agincourt [Histoire de l'art par les monuments, Paris, 1823, pll. XXXI, XXXII, XXXIII, CIII, CIV.] , N. Kondakoff [Histoire de l'art byzantin, trad. Trawinski, II, 102.] , card. Pitra [Al sommo pontefice Leone XIII omaggio giubilare della biblioteca Vaticana, Roma, 1888, n. 4.] , St. Beissel [Vaticanische Miniaturen, Freiburg im B., 1893, pl. XVI.] , G. Schlumberger [Un Empereur byzantin au Xe siecle, Nicephore Phocas, Paris, 1890, 357, 457; L'Epopee byzantine a la fin du dixieme siecle, I. 97, 117, 169, 481, 632; II. 117, 145, 153, 184, 196, 349, 464, 556, 557, 577.] etc. Breviter de eodem dixi in Anal. Boll. XIV. 404 – 407, nec fuse de libro disserendum existimo, cum prae omnium manibus sit, et a moderatoribus bibliothecae Vaticanae phototypice, ut aiunt, sit edendus.

Menologium graecorum a Petro Arcudio latine versum primus protulit Ughelli [Italia sacra, VI. 1049 – 1230; Ughelli-Coleti, X. 243 – 348.] . Anno autem 1727 “consilio, studio, sumptibus” Annibalis tit. S. Clementis presbyteri cardinalis Albani, opera vero I. S. Assemani Urbini prodiit, “Menologium” seu synaxarium integrum, duodecim videlicet mensium, quorum sex priores e codice Vaticano 1613 desumpsit, posteriores vero, e schedis Clementis XI, qui “vix annum aetatis decimum septimum egressus, ex vetustis codicibus monasterii Cryptae Ferratae alteram illam Basiliani menologii partem, quam periisse litterati viri dolebant, a se inventam sua manu descripserat et accuratissima interpretatione latinam fecerat [Menologium Graecorum iussu Basilii imperatoris graece olim editum, munificentia et liberalitate sanctissimi domini nostri Benedicti XIII in tres partes divisum nunc primum graece et latine prodit, studio et opera Annibalis tit. S. Clementis presbyteri card. Albani. Urbini, 1727, 3 vol.] ”. Liber in Patrologia graeca (t. CXVII) anno 1864 recusus, anno 1894 immutatus iterum prodiit. Menses ultimos sex sub Bc seorsim recensuimus, cum minime constet illos e codice desumptos esse qui ceu tomus alter codicis B habendus sit.

De latinis utriusque partis versionibus deque illis qui easdem castigarunt, ubertim disseruit I. S. Assemani [Ibid., I., in praefatione “Typographus candido lectori”. De versione a monachis Cryptensibus adornata etiam Gr. Placentinius, De sepulchro Benedicti IX p. m. Romae, 1757, 13.] . Notatu dignum est libri arabice redditi exemplar repertum esse [Sachau, Sitzungsberichte der k. Preussischen Academie, 1899, 506.] .

Sanctorum nomina e codice B in synaxaria selecta recepimus, elogia vero paucissima, Sept. 18, 25, 26, Oct. 2, 12, 19, Feb. 24. Cetera, si opus est, lector facile reperiet, perspicietque nativa phrasi ab aliis plerumque differe, licet in re conveniant. In codice B vix adsunt commemorationes simplices, et synaxium indictio ubique dempta est. Libro praefixa est metrica praefatio, quam ex alio codice collato hoc nostro B mox proferemus.

Codicem Vaticanum archetypum non esse multa suadent. Manifestum enim est codicem primigenium non pauca habuisse quae in hoc nostro exemplari recisa sunt. Ita in mensibus Ianuario et Februario vestigia deprehendere est commemorationum sanctorum qui nuspiam elogio ornati fuisse videntur (v. g. Ian. 1, 9, 14, Feb. 6, 7, 8, 11, 14, 15, 20, 22, 26). Et uno saltem die (Feb. 12) nulla omnino laudatio occurrit; quod in synaxariis nostris inauditum est. Praeterea, ex elogiis Θαλελαίου, Μαράνας καὶ Κίρρας, Δομνίνης (Feb. 28), deducendum est archetypum ex iis fuisse synaxariis qui librum Theodoreti Φιλόθεος ἱστορία assumpserunt [Anal. Boll. XIV, 420 – 21.] . Iamvero haec tria dumtaxat elogia e triginta circiter, quae Theodoretus subministrat, codex B servavit.

Cod. Ba.

Ba = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1589, olim Colbertinus 431, Regius 2034. 2. Membraneus, foliorum 284, 0m,310 × 0,235, binis columnis saec. XII exaratus. Desunt folia inter ff. 191 – 92, 247 – 58, 260 – 61, 266 – 67, 272 – 73, 275 – 76. Fol. 1 – 12 legitur Πίναξ ἐν ἐπιτόμῳ συναξαρίου, de quo mox sub Bb. Nonnullae in marginibus scriptae sunt notae plerumque necrologicae; ita, fol. 26:τὸν ὀκτωβρ. μήνα ἐν χρώνοις τοῦ Χριστοῦ ,ατνθ᾽ [1359] ἐκοιμήθυ ῥήγας Κύπρου δεκατι τοῦ μηνὸς ἡμέρα ε᾽. Et fol. 269v:τὴν αὐτὴν βίβλον ἔδωκέν την Θεόδωρος ἱερεὺς ἁγιοάθασασιτ(ης) καὶ οἰκονόμος τῆς ἁγιωτάτης ἐπισκοπ(ῆς) Λευκοσίας εἰς τὸν ναὸν τῆς καθολικῆς ὁδιγητρίας τὸ ὄπιον ἤτον χάμενον πολλὴν καιρὸν καὶ ἐμεταστρεψημένοι εἰς τὸν αὐτο ναὸν κύρης Παύλος μοναχὸς Πτωρίας· εὔχεσθαι διὰ τὸν κύριον ,αψις᾽ Χ(ριστο)ῦ, καὶ εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτόν· κύριος Θεὸς ἀναπαύση τὰς ψυχὰς αὐτούς. Fol. 13 – 284 complet synaxarium a Septembri ad Februarium, principio mutilum. Elogiis permixta sunt typici praecepta, desunt vero plerumque clausulae illae: Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις, quibus S abundat.

Nomina sanctorum inter synaxaria selecta relata sunt. Maxima elogiorum pars iisdem conscripta sunt verbis, quibus utitur B; non desunt tamen quae ab eo recedant, et vel cum S plane conveniant vel etiam prolixiora sint, ex eodem tamen fonte deprompta, qualia in codicibus D*, F* inesse iam diximus. Et elogia quidem integra adduximus ad dies Sept. 2, 4, 5, 11, 12, 16, 20, 28, 30; Oct. 3, 4, 7, 9, 11, 13, 15, 23, 28; Nov. 9, 15, 20, 22; Dec. 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 14, 15, 17, 18, 19, 20, 26; Ian. 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10, 13, 14, 15, 17, 18, 20, 22, 27, 28, 29, 31; Feb. 1, 4, 8, 10, 17, 18, 25.

Cod. Bb.

Bb = Codicis Ba folia 1 – 12v, quae sub lemmate Πίναξ τοῦ ἐν ἐπιτόμῳ συναξαρίου, synaxarii pleni, videlicet a mense Septembri ad Augustum loco habemus. Sanctorum quotquot πίναξ complectitur (folio avulso desunt Oct.20 – Nov. 25) nomina synaxariis selectis adiungere utile duximus, quoniam exemplarium integrorum penuria laboramus. Prioris semestris series sanctorum non ad amussim respondet iis qui in corpore codicis Ba continentur. Sitne ab oscitante librario inducta dissensio, an vero alterius synaxarii ex eadem stirpe indicem habeamus, incertum. Hanc esse stirpem B* non ex ipso indice dumtaxat efficitur, sed et ex prologo metrico qui subsequitur. Quod prooemium, collato B (quem hac de causa nobis rogantibus iterum inspexit v. d. P. Franchi de' Cavalieri) eo magis exprimendum censemus quod ab editore (= ed) codicis B male habitus fuerit.

Prologus.

Στίχοι ἀπὸ τοῦ πρωτοτύπου βιβλίου.

Ἐνταῦθα νῦν σκόπησον ὀρθῶς βλέπων
Ἄριστον ἔργον ἐξ ἀρίστων πραγμάτων,
Ἔργον Θεοῦ κάλλιστον ἐκπλῆττον φρένας,
Ἔργον τὸ τέρπον πᾶσαν εἰκότως κτίσιν.
Ἄνω [B, ἔνω Bb.] γὰρ αὐτὸς ὡς Θεὸς καὶ δεσπότης
Ἄστρων χορείαις ζωγραφήσας τὸν πόλον,
Ὃν [B, ἓν Bb.] οἷα δέρριν ἐξέτεινε τῷ λόγῳ,
Κόσμον δᾳδουχεῖ πανσόφῳ προμηθείᾳ.[Ps. 103, 2.]
Κάτω δ᾽ [(κάτω δ᾽ ὁ) δὲ ed.] τοῦτον εἰκονίζων τοῖς τρόποις
Ἄναξ ὅλης [τῆς add. ed.] γῆς, ἥλιος τῆς πορφύρας
Βασίλειος, τὸ θρέμμα τῆς ἁλουργίδος,
Κράτιστος ἀμφοῖν, καὶ τροπαίοις καὶ λόγοις,
Ὡς ἄλλον ὄντως οὐρανὸν τεύξας βίβλον Ἐκ δέρρεων ταθεῖσαν, ὡς ἔχει φύσις,
Φέρουσαν ὡς φωστῆρας ὡραίους τύπους
Πρῶτον μὲν αὐτοῦ τοῦ θεανθρώπου Λόγου,
Ἔπειτα Μητρὸς τῆς τεκούσης ἀσπόρως,
Σοφῶν προφητῶν, μαρτύρων, ἀποστόλων,
Πάντων δικαίων [(μαρτύρων - δικαίων) om. ed.] , ἀγγέλων, ἀρχαγγέλων,
Τῶν ὀρθοδόξων πᾶσαν εὐφραίνει φρένα,
Τέρπει δὲ πᾶσαν τερπνότητι καὶ θέαν.
Ἀλλ᾽ οὕσπερ εἰκόνισεν ἐκ τῶν χρωμάτων,
Εὕροι βοηθοὺς πάντας ἐκ τῶν πραγμάτων
Κράτους συνεργούς, συμμάχους ἐν ταῖς μάχαις.
Παθῶν λυτρωτάς, φαρμακευτὰς τῶν νόσων,
Ἐν τῇ κρίσει πλέον δὲ πρὸς τὸν Δεσπότην
Θερμοὺς μεσίτας, προξένους καὶ τῆς ἄνω
Δόξης ἀφράστου [ἀφράστους ed.] καὶ Θεοῦ σκηπτουχίας.

Cod. Bc.

Bc = “Menologii Graecorum pars tertia a mense Martio ad Augustum”, qualis edita est ab I. S. Assemani, ut diximus ad B, ex schedis Clementis XI, qui hos sex menses desumpserat e codice Cryptoferratensi mutilo, ita ut avulsis nonnullis foliis dies aliquot desiderarentur, nimirum Iunii 9, 10, 11, Augusti 4, 13, 14, 28, 29, 30, 31, quos ex menaeis excusis descriptos editor se addidisse affirmat. Singulos menses eodem ex fonte graece iam protulerant decessores nostri; Martium, in Act. SS., Mart. I. 864 – 75; Aprilem, ib., April. I, I – XIII; Maium, ib., Mai I. 720 – 32; Iunium, ib., Iun. VI, I – VII (inter p. 274 et indicem historicum); Iulium, ib., Iul. I. 687 – 98; Augustum, ib., Aug. I. 663 – 69. Liber editus nobis pro codice manuscripto est, qui neque in Cryptoferratensi bibliotheca neque alibi adhuc repertus est.

Cod. Bd1.

Bd1 = Codex Cryptoferratensis Β. γ. I, membraneus, foliorum 132, 0m,245 × 0,18, lineis plenis saec. XII exaratus. Synaxarium mensium Septembris ad Novembrem. Fol. 1 inc.: Μὴν σεπτέμβριος καὶ ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου, πάτερ εὐλόγησον. Et in margine superiore: κατὰ τοὺς ἕλληνας Γορπιαῖος καὶ ἔχει ἡμέρας λ᾽, ἡμέρα ὥρας ιβ᾽ καὶ νὺξ ιβ᾽. Fol. 5, in margine, ad diem Sept. 2, quo festum agitur Ἰωάννου τοῦ νηστευτοῦ haec scripta leguntur: Κλήμης ιβ᾽ μακαριώτατος πάπα Ῥώμης διὰ συνοδίας τῶν καρδιναλίων ἐκέλευσεν πάλιν γενέσθαι τὴν ἀκολουθίαν τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τοῦ νηστευτοῦ ἐν ἔτει ,αψλα᾽, μηνὶ μαίῳ ς᾽, ἡμέρᾳ κυριακῇ. Elogiis intermixta sunt brevia excerpta ex typico. Desunt folia inter f. 48 – 49, 119 – 120, 125 – 126, et dies mensium hinc inde erasi sunt.

Elogiorum phrasis plane convenit cum B, neque ipsa plerumque sanctorum series diversa est, si paucos dies excipias, quibus ceterum nihil notatu dignum occurrit. Praeter elogia tamen hinc inde habet breves commemorationes. Exempli causa sint Sept. 4: ἑτέρου Βαβύλα καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ὀγδοήκοντα τεσσάρων νηπίων. — Sept. 5: τῆς ἁγίας ἩραΐδοςSept. 6: Οὐρβανοῦ, Θεοδώρου καὶ τῶν σὺν αὐτοῖς. — Sept. 7: τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Στεφάνου πάπα Ῥώμης et ita porro. Aliquot etiam sanctorum commemorationes in margine scripsit librarius. Nov. 7: καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Λουκᾶ. — Nov. 14: καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου Φαντίνου τοῦ νέου καὶ θαυματουργοῦ. — Nov. 17: καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου Λαζάρου τοῦ ζωγράφου. Vix non tumultuarie haec additamenta prototypo inserta fuisse videntur, cum eadem nomina passim iterata fuerint, r. c. Κορνηλίου ἑκατοντάρχου Sept. 11 et 13; Πέτρου Καπετολίας Oct. 4 et 5.

Cod. Bd2.

Bd2 = Codex Cryptoferratensis Β. γ. II, membraneus, foliorum 122, 0m,245 × 0,18, lineis plenis saec. XII scriptus, eadem, ut videtur, manu quae praecedentem exaravit. Synaxarium a mense Decembri ad Februarium. Incipit fol. 1: Μηνὶ Δεκεμβρίῳ α᾽, τοῦ ἁγίου προφήτου Ναούμ, et in margine: κατὰ ἕλληνας Ἀπελλαῖος. Ἔχει ἡμέρας λα᾽, ἡμέρα ἔχει ὥρας θ᾽ καὶ νὺξ ὥρας ιε᾽. Folia desunt inter 14 – 15, 54 – 55, 60 – 61, 114 – 115, 120 – 121. Quae de codicis praecedentis forma et genere diximus, hic iteranda sunt. Ex commemorationibus brevioribus hae notatu dignae videntur. Ian. 13: Ἰακώβου. — Ian. 17: Ἰουλιανοῦ τοῦ καὶ Σάβα. — Ian. 18: Μαρκιανοῦ, et ita porro, paucis exceptis, sequitur series ascetarum, qualem eam alias exscripsimus [Anal. Boll. XIV, 420 – 21.] et quorum ultimi sunt Feb. 19: Μάρις, Feb. 20: Ἰάκωβος (desunt autem, ob folia avulsa, dies 21 – 28). — Ian. 20: Πέτρου τοῦ τελώνου. — Feb. 4: Νικολάου τοῦ ὁμολογητοῦ καὶ Στουδιώτου. — Feb. 7: Λουκᾶ τοῦ ἐν τῷ Στειρίῳ. — Feb. 9: Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Φωτίου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως.

Cod. Be.

Be = Codex Cryptoferratensis Β γ. III, membraneus, foliorum 200, 0m,22 × 0,17, lineis plenis saec. XII exaratus, eadem, ut videtur, manu qua praecedens. Synaxarium a mense Martio ad Augustum, quod unum cum Bd exemplum efficere crederem nisi plane deessent typici praescripta. Ea est elogiorum ratio, ut primo aspectu illum codicem manibus tenere existimes, ex quo Bc editus est. At vero hoc synaxario nunc uberior, nunc brevior est; ut exemplum afferam, qui in ultimum Aprilis diem incidat, statim ea offendet quibus Bc omnino caret. Haec enim eo die leguntur: Ἰακώβου ἀδελφοῦ τοῦ Κυρίου. Περὶ τοῦ γενομένου θαύματος ἐν τῇ χώρᾳ τῇ Ἀφρικῇ. Περὶ τοῦ πυρὸς τοῦ ὑποκάτω τῆς γῆς καὶ τῶν θερμῶν ὑδάτων ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ἁγίου μάρτυρος Πατρικίου. Ceterum non iisdem in locis, quos supra ad Bc notavimus, folia desiderantur. Desunt videlicet inter 11 – 12 (Mart. 8, 9), 14 – 15 (Mart. 11, 12), 21 – 22 (Mart. 16 – 18), 27 – 28 (Mart. 23 – 24), 30 – 31 (Mart. 26 – 27), 49 – 50 (April. 9), 88 – 89 (Mai 8 – 9), 93 – 94 (Mai 10 – 12), 128 – 129 (Iun. 4 – 14), 178 – 79 (Aug. 4 – 6), 183 – 84 (Aug. 11 – 13); folia 56, 67, 73, 74, 79 mutila sunt et codex mancus desinit in Aug. 28. Plurimae ex brevioribus commemorationibus, quae in Bc fusioribus elogiis adnexae sunt, et aliae nonnullae marginibus inscriptae reperiuntur, prima manu, vel certe non multum recentiore, ut Mart. 28, 29, 30, April. 13, 29, Mai 6, 18, 20, 25, 26, 27, 29, 30, Iun. 1, 18, 19, 21, 28, Iul. 4, 5, 10, 18, 23, 26, 28, Aug. 8, 9, 14, 20.

Cod. Bf.

Bf = Codex Cryptoferratensis Β γ. V, membraneus, foliorum 109, 0m,27 × 0,20, lineis plenis saec. XI – XII exaratus. Fuit olim monasterii Carbonensis, cum in margine fol. 88, ad Mai 9 haec scripta sint: Μηνὶ μαἳος εἰς ταῖς θ᾽ ἀπέθανε ἀρχιμανδρίτης ἡμῶν τοῦ προφήτου Ἡλίου τὸν Καρβούνο ,αφνε᾽ ἔτη χρόνους |. Praemissum est folium adiectum anno Domini MDCCCLXVII: Μηνὶ τῷ αὐτῷ (νοεμβρίῳ) ἄθλησις τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἰωσαφὰτ ἀρχιεπισκόπου Πολοκίας. Synaxarium initio et fine mutilum, a Nov. 21 ad Iun. 23. Foliis avulsis desunt Nov. 23 – 28, Dec. 3 – 25, 29 – 31, Ian. 1 – 2, 17 – 27, April. 25 – 29, Mai 10 – 16. Typici praescripta paucissima sunt et diebus festis maioribus tantum afferuntur. Elogiorum praecipua pars congruit cum B, Bc; nonnulla tamen ad S proxime accedunt. Speciminis gratia sit initium Martii, ubi quae affinia sunt S, signo distinximus.

Mart. 1: Εὐδοκίας. Νέστορος καὶ Τριβιμίου. Ἀντωνίνης. — 2: Κοίμησις Παρμενᾶ τοῦ ἀποστόλου ἑνὸς τῶν ἑπτὰ διακόνων. Κοΐντου, Τρωαδίου. Εὐθαλίας. Ἀνδρονίκου καὶ Ἀθανασίας. — 3: Εὐτροπίου, Κλεονίκου κτλ. — 4: Γερασίμου (= S). — 5: Ἡσυχίου. Μάρκου μοναχοῦ (= P + S). — 6: Κόνωνος τοῦ κηπουροῦ (= S, Mart. 54). — Κόνωνος τοῦ ἐν Ἰσαυρίᾳ (= S). — Τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα δύο (= S). — 7: Ἄθλησις τῶν ἐν Χερσῶνι. Παύλου (= S). — 8: Θεοφυλάκτου. — 9: Τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα (= S). — Διονυσίου. — 10: Κοδράτου.

Notatu digna sunt quae leguntur April. 30. Haec autem sunt: Ἰακώβου. Θαῦμα γενόμενον ἐν Ἀφρικῇ ἐν πόλει Καρθαγένης (= Cg). — Τοῦ ἁγίου Πατρικίου τοῦ ἐπισκόπου περὶ τοῦ ἐκ τῆς γῆς ἀναδιδομένου πυρὸς ἐν διαφόροις τόποις, ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ἁγίου Πιονίου (= Cg, sed des. in verbis: καὶ κατεπαύθη). Τοῦ ἁγίου Ἐφραῒμ περὶ τῆς τοῦ κόσμου ματαιότητος καὶ ἀναστάσεως νεκρῶν (ap. I. Assemani, S. P. N. Ephrem Syri opera, gr.-lat. III, 396).

Cod. T.

T = Codex bibliothecae Nationalis Taurinensis C. I. 12. Membraneus (praeter folia 1 – 3, 8), foliorum 222, 0m,31 × 0,295, binis columnis saec. XIV exaratus. Menaeum a Septembri ad Decembrem. Folia desunt inter f. 56 – 57, 60 – 61, et mutilum desinit in Dec. 25. Fol. 1: Ἀρχὴ σὺν Θεῷ ἁγίῳ τοῦ μηναίου. Unius tantum, ut plurimum, sancti nomen singulis diebus annuntiat; quae omnia inter synaxaria selecta recepimus. Elogiorum maxima pars convenit cum B. Excipienda sunt Sept. 4, 16; Oct. 7, 8, 9 (Ἰακώβου), 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 27, 28, 29, 30; Nov. 1, 4, 11, 22, 29; Dec. 1, 2, 3, 19, 22, 23 (δέκα μαρτύρων), 24. Et haec, quantum videre potui, magis accedunt ad S eiusque cognatos. Formulam consuetam de synaxi semel tantum repperi, et quidem tanquam clausulam synaxarii τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Βαβύλα ἐν Νικομηδείᾳ γενομένου διδασκάλου his verbis: τελεῖται δὲ σύναξις αὐτῶν ἐν τῇ μονῇ τῆς Χώρας, ἔνθα καὶ τὰ λείψανα αὐτῶν εἰσιν, quae alias de altero Babyla episcopo Antiocheno (Sept. 41) efferuntur. Haec non esse menaea Taurinensia ducis Sabaudiae, quae decessores nostri identidem excerpserunt, notandum est; quippe quae iam anno 1680 flammis absumpta erant, teste Papebrochio [Act. SS. Mai I, 428. Huius synaxarii Taurinensis particulas in cod. Bruxellensi 11322 – 26 exscriptas esse existimo.] .

§ 6. Codices C*.

Cod. C.

C = Codex bibliothecae Universitatis Messanensis 103, olim [koppa]Ε, foliorum 264, 0m,28 × 0,22, geminis columnis saec. XII exaratus. Folia desunt inter f. 3 – 4 (Sept. 12 – 16), 11 – 12 (Sept. 24), 50 – 51 (Nov. 11), 58 – 59 (Nov. 21, Dec. 2), 62 – 63 (Dec. 7, 8), 258 – 259 (Aug. 23). Folium 73 excipit 78, et 189 sequitur 200, ita tamen ut nihil his locis desit. Ordo nonnullorum foliorum interturbatus est, et ita restituendus: 250, 257, 251, 254, 252, 253, 255, 256, 258. Synaxarium totius anni, principio et fine mutilum, incipiens a die Septembris 1 et desinens Aug. 28. Multae in marginibus leguntur notae variis manibus exaratae, quarum aliae historicae sunt, ut fol. 55v: τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Nov. 17) εἰς τὰς ιζ᾽, ἡμέρᾳ δ᾽, ὥρᾳ ε᾽ ἐγένετο σεισμὸς μέγας καὶ φοβερὸς, ὥστε σαλευθῆναι τὰ θεμέλια τῆς γῆς, ,ςψζδ᾽, id. ιδ᾽ (1256); aliae ad ordinandas lectiones referuntur, ut fol. 38 (Oct. 25): τοῦ ἁγίου Νέστορος, ἔασον αὐτὸ εἰς τὴν κζ᾽ τοῦ μηνός, et fol. 39v (Oct. 27): ζήτει τὸ συναξάριον τοῦ ἁγίου Νέστορος ὄπισθεν φίλα β᾽. Saepe recurrit illud ἄφες αὐτό. Dies mensis non pauci scripti sunt in rasura, et hinc inde diem notare neglexit librarius, v. g. April. 19.

Omnia sanctorum nomina in synaxariis selectis reposuimus. Specimina elogiorum invenies Sept. 19, 20, 21, 22, 23, Nov. 5, 19, Feb. 9, Mart. 1, 2, 6, quae complentur exemplis e codicibus eiusdem stirpis desumptis. Et ea procul dubio sufficiunt ut horum codicum species exhibeatur. Eadem est enim in omnibus rerum distributio, et iisdem verbis concepta sanctorum elogia, quae non exscripsimus quando congruunt cum S vel ab eo in rebus tantum levioribus dissentiunt. Ea vero quae integra protulimus saepe cum B intime conexa esse lector facile deprehendet, et nos hinc inde manifestius reddere conati sumus codices utriusque propaginis conferendo. Notanda sunt quaedam minora quae in solo codice C eiusque cognatis hucusque repperi, die Oct. 1, memoria Δομνίνου τοῦ ἐν Περσίδι, Nov. 11, Δρακονᾶ, Sept. 17, Heraclidis cum Sophia et Irene in eadem societate coniunctio, omisso Myrone.

Solius codicis C propria est Dec. 10 memoria Λουκᾶ ἐπισκόπου Εἰσόλων, quae ostendit synaxarium ad usum ecclesiae cuiusdam italo-graecae scriptum esse. Eandem patriam significant additamenta marginibus inscripta, quae dedimus ad dies Mai 12, Iun. 15, 18, 23, Iul. 7, 24, 26, Aug. 18, 19, quibus adde Iun. 3: τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὁσίου μάρτυρος Κόνονος τοῦ κηπουροῦ, καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Κόνου τοῦ ἐν Ἰσαυρίᾳ· ζήτει μαρτύριον εἰς τ. ς᾽. Hic autem obiter notandum existimo codices omnes qui ex prosapia huius nostri C videntur, e Calabria vel Sicilia advectos fuisse. Fueritne in hisce regionibus exaratum eorundem exemplar archetypum, postea expendemus.

Cod. Ca.

Ca = Codex bibliothecae Universitatis Messanensis 76, olim Π, membraneus, foliorum 75, 0m,32 × 0,24, geminis columnis saec. XI exaratus. Fragmentum synaxarii a die Oct. 4 ad Ian. 19. Absunt folia inter f. 24 – 25, 40 – 41, 68 – 69, 69 – 70. Non desunt notae necrologicae in marginibus v. g. Fol. 47: (Dec. 8) τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐκοιμήθη δοῦλος τοῦ Θεοῦ Θεοδώσιος μοναχὸς ἐν ἔτι ,ςψς᾽, ἰνδ. ι᾽ (1282); historicae, ut fol. 50v: (Dec. 13) Δεκεμβρίῳ μηνὴ τῆς ἰνδ. ια᾽ ἐφώρεσεν Ἰακώβ τὸ ἅγιον καὶ ἀγγελικὸν σχίμα διὰ χηρὸς τοῦ εὐλαβεστάτου κυροῦ Βαρθολομαῖον (sic) καθηγουμένου τοῦ ἀποστόλου Βαρθολομέου τοῦ Τρυγονίου, ἔτος ,ςψ[koppa]α᾽ (1283); hagiographicae, nempe, fol. 51v: καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὀσίου πατρὸς ἡμῶν Νικολάου τοῦ νέου θαυματουργοῦ ἐπισκόπου. Tota codicis ratio et facies simillima est codici C, unde illum inter synaxaria selecta rettulimus, quando supplendus erat C.

Cod. Cb.

Cb = Codex bibliothecae Ambrosianae B. 104 Sup., olim V. 432 et V. 393, membraneus, 0m,25 × 0,29, lineis plenis saec. XII – XIII exaratus. Codex rescriptus est. Initio libri, in charta parva legitur: Menologium graecorum continens Vitas sanctorum a Septembri mense usque ad Februarium. Codex pervetustus Crotonae emptus 1606. Synaxarium est initio et fine mutilum. Incipit Sept. 6, desinit vero in Mart. 2. Avulsis foliis desunt Feb. 21 – 23. Sanctorum nomina omnia inter synaxaria selecta relata sunt; elogia vero integra exscripsimus ad Sept. 7, 8, 10, 12, 13, 14, 15, 27, 29; Oct. 1, 3, 5, 19, 20, 23; Dec. 22; Ian. 11, 29; Feb. 2, 3, 4, 6, 18. Elogiorum phrasis ea est quae legitur et in C.

Cod. Cc.

Cc = Codex bibliothecae Ambrosianae D. 74 Sup., olim N. 89, N. 103 et F. 77. Membraneus, foliorum 154, 0m,30 × 0,22, binis columnis saec. XII exaratus. Fol. 2 scriptum est: Menologium continens vitas mensium Octobris, Novembris, Decembris et Ianuarii. Codex perantiquus et optimus quamvis mutilus ex Calabria advectus 1606. Reipsa synaxarium principio et fine mutilum, a die Oct. 1 ad Feb. 6. Folium 1 lacerum est. Nescio quo casu huius nostri codicis folium unum peregrinetur in cod. bibliothecae Ambrosianae D. 72 Sup., huius scil. fol. 30, quod in altero reponendum est inter 152 et 153, continetque finem Ianuarii et initium Februarii. Quod vero sequebatur, periisse videtur. In marginibus leguntur notae necrologicae, manu barbara exaratae, v. g. fol. 125 (Ian. 7): Ἐκημιθη ο εν μακαρια τι μνημη νεοφυτος καθηγουμενος μονης αγηου αγγελου τροπεον ἐν ετη εξακισχηληα οκτακοσια λ μηνη αννουαρηο ζ᾽ ηδδηκτου πεμπτης ημερα πεμπτη (1322), et fol. 127 (Ian. 10): ἐκειμοιθι πνευματικος πατὴρ Λεόνος ἱερομονάζων καὶ καθειγουμ(ενος) μων(ης) τῶν ἀσωμ(άτων) Τρωπαιων μην αννουαρ(ίω) εἰς τὴν ι᾽ τοῦ ἔτους ,ςψξα᾽ ἰνδ. ια᾽ (1253). De alio eiusdem monasterii Tropeae in Calabria siti καθηγουμένῳ, qui obiit anno 1271, mentio occurrit ad Dec. 10. Ceteras notas fol. 6v, 16v, 63, 66v, 130, 142v etc. aliis edendas relinquimus. Codice Cb paulo uberior est, et omnia sanctorum nomina in synaxaria selecta accepimus, non omissis elogiis ad dies Oct. 4, 8, 17, 18, Nov. 20, Dec. 1, Ian. 14.

Cod. Cd.

Cd = Codex Cryptoferratensis B γ IV, olim Γ. Membraneus, foliorum 147, 0m, 305 ×0,24, geminis columnis saec. XII exaratus. Synaxarium initio et fine mutilum, a Sept. 25 ad April. 16. Desunt praeterea folia inter 1-2, 4-5, 132 – 133. In marginibus fol. 32 et 108 leguntur notae necrologicae anni 1168. Notas vero hagiographicas ad dies Nov. 6 et Feb. 23 additas, reperies in synaxariis selectis, cum aliis sanctorum nominibus, inde a Nov. 1, Elogia habes integra ad dies Nov. 1, 2, 4, 6, 7, 10, 13, 14; Dec. 2, 19; Ian. 1, 3, 6, 15, 17, 19, 21, 22, 23, 25, 27, 30, 31; Feb. 11, 27.

Cod. Ce.

Ce = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis gr. 1624, olim Mazarinaeus, Regius 3013, “ex bibliotheca Gabr. Naudei.” Membraneus, foliorum 260, 0m,23 × 0,175, lineis plenis non una manu saec. XIII exaratus. Partim rescriptus est. Folium praevium, non signatum, quod primum erat, lacerum est, nec integram servavit libri inscriptionemΣυναξάριον σὺν Θεῷ περι«έχον» ἀναγνώσματα ἐν ἐπιτόμῳ πάντων τῶν «ἁγίων» τοῦ ἐνιαυτοῦ ἀρχόμενον ἀπὸ μηνὸς σεπτεμβρίου. Δεῖ δὲ γινώσκειν ὅτι τὴν ἴνδικτον ἑορτά«ζει ἡ» τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία κτλ. Notae necrologicae plurimae partim cultro recisae in marginibus leguntur, v. g. fol. 122: ἐκοιμήθη δοῦλος τοῦ Θεοῦ Δωρόθεος ἱερομόναχος καὶ καθηγούμενος φευρουαρίω εἰς τ. η᾽, ἡμέρα γ᾽ ωρ. θ᾽, ἔτους ,ςψπς᾽ (1278); fol. 187: καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Mai 26) ἐκοιμήθη Παῦλος ἡγούμενος τῆς ἁγίας μονῆς τοῦ ἁγίου Βίτου τοῦ ἄκρου ἐπὶ ἔτους ,ςωλζ᾽ ἰνδ. ιγ᾽ (1330); et fol. 136, ad Mart. 17, hoc notatu dignum reperio: ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀρχινήσαμεν τοῦ ποιῆσαι τὴν ἐκκλησίαν ἐν τῇ μονῇ τοῦ ἁγίου Βίτου, Νεκτάριος ὑπάρχων εὐτελὴς καθηγούμενος ἐν ἔτει τρέχοντος ,ςω|||η. Sanctorum nomina in synaxariis selectis reperies, et elogium unum ad Iul. 15.

Cod. Cf.

Cf = Codex bibliothecae Ambrosianae Q. 40 Sup., olim T. 364. Membraneus, foliorum 186, 0m,23 × 0,16, lineis plenis saec. XI – XII exaratus. Codex rescriptus est, cui praemissum est folium chartaceum in quo haec leguntur: Mineum graecorum continens vitas eorum sanctorum quorum dies festi septem mensibus nempe ab octob. usque ad iunium celebrantur. Codex quingentorum circiter annorum emptus Rhegii in Calabria 1606. Synaxarium initio et fine mutilum, a Sept. 29 ad Iun. 21. Ex notis in marginibus exaratis has solas afferimus. Fol. 1v: ἐκοιμήθη δοῦλος τοῦ Θεοῦ Γουλιέλμος ἀρχιεπίσκοπος Ὑδροντ. τῇ τριακοστῇ τοῦ σεπτεμβρίου.Et fol. 110: τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Ian. 14) εἰσῆλθεν εὐτελὴς Ἀμβρόσιος ἱερομονάζων τῇ ἐκκλησίᾳ τῆς ἁγίας παρθενομάρτυρος Βαρβάρας ἐν ἔτει ,ςχ[koppa]ζ᾽, τριακοστῷ δὲ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἡλικίας (1189). Elogia verbis conveniunt cum C, sed numero pauciora sunt, ut patet ex mense Maio, quem speciminis gratia exhibemus: Mai 1: 1; 2: 1; 3: 1; 4: 3; 5: 1; 6:1; 7: 3.1; 8: 1.3; 9: 1.2; 10: 1; 11: 1.2; 12: 2; 13: 1; 14: 1; 15: 1; 16: 5; 17: 1; 18: τῆς ἁγίας Εὐφροσίας; 19: 1; 20: 1; 21: 1; 22: 1; 23: 1; 24: 1; 25: τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Θεράποντος (= Mai 262); 26: 1; 27: Θεράποντος (= Mai 263); 28: Ἑλλαδίου (= Mai 271); 29: 1; 30: 4; 31: 1.

Cod. Cg.

Cg = Codex bibliothecae civitatis Lipsiensis signatus R. II. 25 (Naumann, n. 186). Membraneus, foliorum 171, 0m,355 × 0,28, duabus columnis anno 1172 exaratus, ipso testante librario, qui haec fol. 168v subscripsit:ἐγράφη τὸ παρὸν συναξάριον διὰ χειρὸς Βασιλείου τοῦ Ῥηγινοῦ ἐν ἔτει ,ςχπ᾽, ἰνδ. ε᾽Fol. 1 – 160, synaxarium a Martio ad Augustum; fol. 160 – 168v: τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου μοναχοῦ καὶ πρεσβυτέρου τοῦ Δαμασκηνοῦ περὶ τῶν ἐν πίστει κεκοιμημένων, ὅπως αἱ ὑπὲρ αὐτῶν λειτουργίαι καὶ εὐποιΐαι τούτοις τὰ μέγιστα ὠνίνησιν. Fol. 169 – 170 additamenta ad synaxarium diversis manibus exarata: Μηνὶ μαίῳ ιγ᾽ τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν καὶ θαυματουργοῦ Παυσικάκου ἐπισκόπου Συνάδων. Οὗτος μακάριος πατρίδα μὲν ἔσχεν κτλ. Μηνὶ μαίῳ δ᾽ ἄθλησις τῆς ἁγίας παρθενομάρτυρος τοῦ Χριστοῦ Εἰρήνης. Αὕτη ὑπῆρχεν ἐκ Μακεδώνος τῆς ἐν Ἀσίᾳ κειμένης κτλ. Μηνὶ ὀκτωβρίῳ κς᾽ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Δημητρίου. Οὗτος ἔνδοξος μάρτυς τοῦ Χριστοῦ κτλ. Dein manu multo recentiore: Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τῆς μετὰ φιλανθρωπίας ἐπενεχθείσης ἡμῖν φοβερᾶς ἀπειλῆς τοῦ σεισμοῦ. Τῷ εἰκοστῷ τετάρτῳ ἔτει τῆς βασιλείας Λέοντος κτλ.

Notae in marginibus necrologicae leguntur, v. g. fol. 37v:καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (April. 25) ἐκοιμήθη ἀείμνηστος πατὴρ ἡμῶν Γεράσιμος ἀρχιμανδρίτης ἔτει ,ςχπη᾽ (1180). Littera rubra et manu antiqua scripta est quae exstat fol. 143v: Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Aug. 18 – 19) ἐκοιμήθη κυρὸς Νικόδημος ἀρχιμανδρίτης πρὼ τοῦ λικκους (?) τοῦ ,ςχξς᾽, ἰνδ. ς᾽ (1158). In corpore autem synaxarii prima manu, fol. 118v: τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ (Iul. 23) ἐκοιμήθη Λουκᾶς ἡγούμενος ἐν ἔτι ,ςχος᾽, ἰνδ. α᾽ (1168).

Multo maioris momenti sunt notae hagiographicae quas una manu eademque antiqua exarata invenies in ipso synaxario interpolatas ad dies Mai 1, 2, 5, 9, 12, Iun. 3, Iun. 14, Aug. 9; sunt enim indicia perspicua usus Calabaro-Siculi. Has cum aliorum sanctorum nominibus reperire est in nostris synaxariis selectis, in quibus etiam elogia ex hoc codice dedimus ad dies April. 2, 3, 30, Mai 4, 29, 31, Iun. 12, 16, 20, 25, Iul. 3, 6, 9, 11, 16, 18, 23, Aug. 2, 7, 8, 14, 19, 23, 24, 27.

Cod. Ch.

Ch = Codex bibliothecae Nationalis Neapolitanae II. C. 31. Membraneus, foliorum 214, 0m,24 × 0,17, lineis plenis, saec. XII – XIII exaratus. Folia 1 – 40 rescripta sunt, et manu recentiore exarata. Synaxarium a Septembri ad Augustum. Desunt nonnulla inter f. 40 – 41 (Sept. 30 – Oct. 5), f. 129 – 130 (Ian. 11 – Ian. 18), f. 200 – 201 (Iun. 12 – Iul. 9), f. 208 – 209 (Iul. 30 – Aug. 26), ubi inserenda sunt f. 212 – 213 (Aug. 20 – 24), et inter f. 187 – 188 ponatur f. 194. Ad calcem libri fol. 214 scriptum est: Μόλις τέλος δέδωκα τοῦ βιβλιδίου. Folii 214v pars superior deleta est. Ex residuo fragmento colligitur ibidem scriptam fuisse narrationem Περὶ τοῦ πυρὸς ὑποκάτω τῆς γῆς (infra, 641 22).

Codicis distributio et phrasis eae sunt quas in C repperimus; attamen series sanctorum, in ultimis praecipue mensibus, magis ieiuna est. Habet hinc inde proprias suas formulas. Ubi enim in ceteris synaxariis Μνήμη vel Ἄθλησις sanctorum nuntiatur, Ch identidem scribit v. g. Oct. 18: Βίος τοῦ ἁγίου ἁποστόλου Λουκᾶ Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Μαρίνου. — Oct. 19: Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Σαδώθ Ὑπόμνημα εἰς τὸν προφήτην Ἰωήλ. — Oct. 20: Βίος τοῦ ἁγίου Κορνηλίου. Proprios etiam habet errores. Mai 4 duplex memoria Σιλβανοῦ et Ὀλβιανοῦ in unam coaluit: Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Σιλβιανοῦ ἐπισκόπου, et sequitur elogium Olbiani. Aug. 27 nuntiatur Βίος τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ποιμένος τοῦ λεγομένου Βασιανοῦ. Sequitur autem historia S. Bassiani (Oct. 10), et nihil prorsus de Poemene.

Cum inter nostros codices prioris semestris nullus ex stirpe C*, acephalus non sit, praeter Ch, operae pretium ducimus primum Septembris diem integrum exhibere, quo facilius exemplaria eiusdem cognationis agnosci queant.

Εἰς τὴν α᾽, ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου ἤτοι τοῦ νέου ἔτους καὶ τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ στυλίτου τοῦ ἐν τῇ Μάνδρᾳ, καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας.

Δεῖ γινώσκειν ὅτι τὴν ἴνδικτον ἑορτάζει τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία ἀπὸ τῶν ἀρχαίων ὡς παραλαβοῦσα διὰ τὸ νομίζεσθαι παρὰ Ῥωμαίοις ἀρχὴν εἶναι τοῦ ἔτους ἀπὸ ταύτης τῆς ἡμέρας· ἴνδικτος παρὰ Ῥωμαίοις ὁρισμός. Ἔστιν οὖν καὶ πρώτη ἡμέρα τοῦ Σεπτεμβρίου οἱονεὶ ὁρισμὸς καὶ ἀρχὴ ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ. Δεῖ δὲ γινώσκειν ὅτι οἱ μὲν Ῥωμαῖοι τὸν Ἰανουάριον μῆνα ποιοῦσι τὴν ἀρχήν, οἱ δὲ Ἑβραῖοι τὸν Μάρτιον, ὃς παρ᾽ αὐτοῖς Νυσσὰν καλεῖται, οἱ δὲ Ἕλληνες τὸν Σεπτέμβριον. Ἐπεὶ δὲ Χριστὸς υἱὸς καὶ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸς ἡμῶν σαρκωθεὶς πάντας εἰς ἓν συνήγαγεν Ἰουδαίους, Ῥωμαίους καὶ Ἕλληνας, καὶ μίαν ἐκκλησίαν ἐποίησε, καὶ βουληθεὶς εὐλογῆσαι τὴν ἀρχὴν τοῦ χρόνου, μᾶλλον δὲ ὅλον τὸν χρόνον τοῦ παρόντος αἰῶνος, ὃν αὐτὸς πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ἐποίησεν, ὡς τῶν αἰώνων καὶ πρὸ αἰώνων βασιλεὺς καὶ δεσπότης, ἠθέλησε κατ᾽ αὐτὴν τὴν ἡμέραν τὴν πρώτην τοῦ Σεπτεμβρίου μηνὸς ἀπελθεῖν εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἑβραίων· καὶ ἀπελθὼν ἔλαβε βιβλίον τοῦ προφήτου Ἠσαΐου καὶ ἀναπτύξας αὐτὸ εὗρεν οὕτω· &ldquogr;Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾽ ἐμέ· οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς· ἀπέσταλκέ με ἰάσασθαι τοὺς συντετριμμένους τῇ καρδίᾳ κηρύξας αἰχμαλώτοις ἄφεσιν καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, κηρῦξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν.” [Luc. 4, 17.] Ἔκτοτε οὖν εὐλογηθεῖσα ἡμέρα παρὰ τοῦ δημιουργοῦ τοῦ ἀεὶ ὄντος καὶ εὐλογοῦντος τὰ σύμπαντα καὶ συνέχοντος ἑορτάζεται παρὰ πάντων τῶν ἐκκλησιῶν εἰς δόξαν καὶ αἶνον καὶ τιμὴν αὐτοῦ. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ εὕρεσις τῆς τιμίας εἰκόνος τῆς Θεοτόκου λεγομένης τῶν Ἀμασινῶν. Λίμνη τίς ἐστιν ἐν τοῖς μέρεσι τῆς μεγάλης Φρυγίας Καππαδοκίας, Γαζοβρὸς καλουμένη, ἐν ᾗ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐπικρατείας τῶν εἰκονομάχων, τῶν ἁγίων εἰκόνων παρ᾽ αὐτῶν ἐξαλειφομένων καιομένων, ἀπερρίφη εἰκὼν τῆς Θεοτόκου ὑλόγραφος ἐν σανίδι, διὰ τὸ μὴ καῆναι, ἥτις ἦν ἐκ τῆς μονῆς τῶν Μασιανῶν, τῆς ἐν αὐτῇ τῇ λίμνῃ διακειμένης, ἐν νήσῳ μικρᾷ. Καὶ μετὰ πολὺν χρόνον εὐδοκίᾳ Θεοῦ ἄσπιλος ἀναδοθεῖσα, πάντας ἐξέπληξε τοὺς ὀρθοδόξους καὶ ηὔφρανε, τοὺς δὲ αἱρετικοὺς κατῄσχυνε. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ κοίμησις Ἰησοῦ τοῦ Ναΐ = S.Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄγθησις τῶν ἁγίων μ᾽ μεγαλομαρτύρων γυναικῶν καὶ Ἀμμὼν τοῦ δικαίου καὶ διδασκάλου αὐτῶν. Τῇ αὐτῇ ἡμέρα τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ στυλίτου. περιβόητος οὗτος Συμεὼν ὑπῆρχε μὲν ἐξ Ἀντιοχείας τῆς Συρίας, ἔμαθε δὲ παρὰ τῶν γονέων αὐτοῦ ποιμαίνειν πρόβατα. Σχολάσας δέ ποτε χειμῶνος ὥρᾳ καὶ εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαν εἰσελθὼν καὶ τοῦ θείου ἀκούσας εὐαγγελίου μακαρίζοντος καὶ ἐπαινοῦντος τοὺς τὸν κόσμον μισοῦντας καὶ τὸν Θεὸν ἀγαπῶντας, ἀφῆκε καὶ γονεῖς καὶ πάντας καὶ ἠκολούθησε τῷ Χριστῷ. Καὶ ἀπελθὼν ἐν τῇ λαύρᾳ τῇ λεγομένῃ Μάνδρᾳ, ἐγένετο μοναχὸς ἐπὶ τῆς βασιλείας Λέοντος τοῦ μεγάλου· ἐν ᾕτινι λαύρᾳ πρῶτον μονάσας καὶ πάντας τοὺς ἐκεῖσε μοναζόντας ἐν πάσαις νικήσας ἀρεταῖς καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ πείνῃ καὶ δίψει καταμαράνας καὶ κακουχίᾳ καὶ γὰρ ἐνήστευεν ἐπὶ ἡμέρας τεσσαράκοντα, ἐξ ὧν πρῶτον καὶ τὰς μὲν εἰκοσὶ ἵστατο τὰς δὲ ἄλλας εἰκοσὶ ἐκαθέζετο ὑπὸ τοῦ κόπου ὕστερον ἀνῆλθεν ἐπὶ στύλον ὑψηλόν· ἐν ᾧ πολλὰ θαύματα ποιήσας καὶ μέγας καὶ θαυμαστὸς γενόμενος εἰς πάντας ἀνθρώπους καὶ πολλοὺς τῶν ἐθνικῶν καὶ ἀπίστων ἐπιστρέψας πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τεσσαράκοντα ἑπτὰ ἔτη τὸν Θεὸν θεραπεύσας ἐτελεύτησε· καὶ παραδοὺς τὴν ψυχὴν τῷ Κυρίῳ ἐτάφη. Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων γυναικῶν Ἀγαθοκλείας, Καλλίστης, Εὐόδου καὶ Ἑρμογένους.

§ 7. Codices L. G, Q, N.

Cod. L.

L = Codex musei Britannici, Add. 24 378, membraneus, foliorum 270, 0m,33 × 0,225, diversis manibus (fol. 1 – 5, quae huius codicis non sunt, fol. 6 – 165, fol. 165 – 270) saec. XIV exaratus. Menaeum a Septembri ad Februarium. Folia desunt inter 259 – 260 (Feb. 16, 17), 263 – 264 (Feb. 23). Nomina sanctorum mensium Septembris, Novembris, Decembris inter synaxaria selecta recepimus, et specimina quaedam addidimus ad dies Sept. 1, 4. Elogia saepe concordant cum S; saepe etiam brevissima sunt et ad pauca verba contracta. Codicem, utpote inaccuratissime scriptum et exiguiceterum momenti neglexissem, nisi oculos convertissem in praefationem quae non quidem in capite libri scripta est, sed in ipso corpore officii diei Sept. 1, inter sextam septimamque canonis oden: Ἡπόθεσις ἀρρηστη τῆσδε τῆς βίβλου τοῦ ἡρημένου συναξαρίου. Hanc non esse ab huius codicis compilatore concinnatam sed ex alio quodam synaxario, cuius elogia partim exscripsit partim contraxit, desumptam verisimile est. Quae enim pollicetur, ea minime praestitisse videtur, ut taceam simile prooemium iisdem fere verbis conceptum in variis synaxariis reperiri, uti exempli gratia in synaxario K et in synaxariis slavicis, ex quibus illud protulit archimandrita Sergius [Polnyj Mecjatseslov Vostoka, I, 232.] .

Cod. Leidensis.

Porro, in codice bibliothecae Leidensis Vossiano Gr. Quarto N. 54 (= Leid.) qui miscellaneus est, varias complectens res sacras et profanas, seorsim legitur, fol. 214r, manu saec. XV exaratum prooemium cuiusdam synaxarii: Ὑπόθεσις ἀρίστη τῆς βίβλου τῶν συνάξεων, quod cum prologo codicis L conferendum est. Prologus prisca slavorum lingua exaratus, qualis editus est a Sergio, cum L mirum in modum congruit, laudatque tanquam synaxarii auctores, non Petrum (ut codex K) sed Eliam, et episcopum qui ab eo nuncupatur Constantinus macer, metropolita Mokiciensis. Iamvero, haec habet codex Londinensis, cuius scripturam pessimam, permixtis singulis paene vocalibus, tacite correximus.

Prologus.

Ὑπόθεσις ἀρίστη τῆσδε τῆς βίβλου τοῦ εἰρημένου συναξαρίου.

Πολλοὶ τῶν ἐπὶ φιλοσοφίᾳ [φιλοσοφίαν L, Leid.] μέγα [Leid., μεγάλη L.] λαμψάντων [διαλαμψάντων Leid.] διὰ σπουδῆς ὅτι πλείστης ἔθεντο τῶν καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ μνημονευομένων ἁγίων πατρίδα καὶ βίον καὶ τέλος ὁποῖον ἔσχηκεν ἕκαστος ὅποι τε καὶ πότε αὐτοῦ τὴν μνήμην [μνήμη L.] τελοῦνται ἀνατάξασθαι καὶ μέντοι καὶ τὰ δἰ ἔτους ὑπαναγινωσκόμενά τε καὶ ᾀδόμενα κατὰ τὸν ἐκκλησιαστικὸν θεσμὸν γραφῇ παραδοῦναι. Τούτων δὲ οἱ μὲν ῥᾳθυμίᾳ οἱ δὲ ἀπειρίᾳ [Leid., τοῦτον δὲ ἡμῖν ῥαθυμίαν οἱ δὲ ἅπασιν L.] οὐχ ὅπως ἐφικέσθαι [Leid., K (supra p. XIX), πέφυκεν L.] διὰ τέλους ἴσχυσαν τοῦ σπουδάσματος, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ πονηθέντα οὐ καθ᾽ εἱρμὸν οὔτε κατὰ τάξιν ἀλλὰ συγκεχυμένως καὶ ἀνακολούθως [K, ἀκολοῦθος L, οὐκ ἀκολούθως Leid.] ἐξέθεντο. Ἀλλ᾽ φιλοπονώτατος Ἠλίας πολὺς ὢν καὶ τὸν [τὸ L.] ζῆλον καὶ τὸ φιλόθεον, πολὺς τὸ φρόνιμόν [προθυμὸν Leid.] τε καὶ ἄοκνον, ἀγώνισμα θέμενος [καὶ add. Leid.] πάσης ἀσχολίας ὑπέρτερον, κοινωφελές τι [προθυμὸν Leid.] χρῆμα καταλιπεῖν [κ. εἰς τὸ καταλιπεῖν χρῆμα Leid., κινωφελέστη χ. καταλυπεῖν L.] , τοῖς ἐν [μετέπειτα Leid.] χρονίᾳ μελέτῃ ἑαυτὸν πολλοῖς [καὶ Leid.] πόνοις ἐκδέδωκεν [ἐκδίδωσι Leid.] · καὶ τοῦτο μὲν ἱστοριῶν βίβλους [ἱστορίας βίβλων Leid., ἱστοριῶν βίβλοις L.] τοῦτο δὲ [καὶ add. Leid.] συγγράμματα παλαιῶν διελθὼν καὶ τόπον μηδένα σχεδὸν [om. Leid.] τῆς ἑῴας καὶ ἑσπερίου λήξεως ἀνεξερεύνητον καταλιπὼν [παραλιπὼν Leid.] τὸ τοῖς ἄλλοις ἐλλειφθὲν ἄριστα [Leid., εὔχριστα L.] ἀνεπλήρωσεν, οὐ μόνον τοὺς ἁπανταχοῦ τελειωθέντας ἁγίους πρὸς ὄνομα κατὰ [καὶ Leid.] τάξιν ἐν τῇδε τῇ βίβλῳ ἐπ᾽ ἀκριβείας ἐκθέμενος, ἀλλὰ προσθεὶς καὶ καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν ᾄδεσθαι [τε add. Leid.] καὶ ἐπαναγινώσκεσθαι [ὑπαναγινώσκεσθαι Leid.] δεόντως ἐποφείλεται, ὡς ἂν τούτοις παρατυγχάνοντες οἱ μὲν εἰδότες εἰς ὑπόμνησιν ἄγοιντο, οἱ δ᾽ ἀγνοοῦντες μανθάνειν ἔχοιεν ἀμφότεροί [ἀφοτέροις L.] τε πρὸς τὸ ὑπὲρ [τὸ ὑπὲρ Leid., om. L.] τοῦ τὸ παρὸν φιλοπόνημα συντεταχότος ὑπερεύχεσθαι τρέποιντο [πρέπειν τὸ L.] προθυμότατα. Αὕτη [ἀμὴν et hic des. Leid.] δὲ προσθήκη τῶν πλατύτερον ἐκτεθέντων ὑπομνημάτων γέγονεν παρὰ Κωνσταντίνου μητροπολίτου Μωκητοῦ, τοῦ πάντας τοὺς εὐσεβῶς [εὐσεβοὺς L.] ζῶντας παρακαλοῦντος εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ.

G = Codex bibliothecae Ambrosianae C. 101 Sup. Membraneus, foliorum 228, 0m,33 × 0,23, binis columnis saec. XII exaratus. Folia 1 – 5 peregrina sunt, mutilusque codex est in principio et in fine. Folia 6 – 224 complet synaxarium totius anni cum typici excerptis. Non paucae in marginibus scriptae sunt notae necrologicae, ut fol. 49, 53, 137, 141 (an. 1160), 166 (an. 1168). Liber male habitus est, multi margines excisi, folia detracta, maculae non paucae. Est etiam satis neglegenter exaratus. Nomina sanctorum mensium Septembris, Octobris, Februarii, sed et elogia aliquot ad dies Sept. 3, 4, 5 speciminis causa attulimus. Quamqua saepe elogia eadem phrasi concepta sint, qua utitur S, saepe tamen contracta sunt. Codex minoris moment visus est quam ut eius rationem latius persequeremur.

Cod. Q.

Q = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1621, olim Reg. 2487, membraneus, foliorum 117, 0m,235 × 0,17, lineis plenis saec. XIII exaratus. Menaeum Novembris et Decembris. Mutilum inc. Nov. 13, et des. Dec. 24. Nomina sanctorum, quotquot habet, inter synaxaria selecta rettulimus, et elogia exscripsimus ad dies Nov. 16, 19, 26, 27, 29, Dec. 6, 9, 12, 21, 22, 24. Huius autem codicis ideo maxime rationem habuimus, quia non pauca refert quae in aliis frustra requiras, uti ex locis allatis ubertim demonstratur. Ceterorum elogiorum phrasis cum S affinis est.

Cod. N.

N = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1617, membraneus, foliorum 208, 0m,25 × 0,20, binis columnis an. 1071 exaratus, ut constat ex subscriptione fol. 208: † ἐτελειώθη βίβλος αὕτη ἐπὶ βασιλέως Ῥομανοῦ τοῦ Διογένους, καθ᾽ ἡμῶν δὲ ἡγουμενεύοντος Νικολάου μοναχοῦ, μηνὶ Ἰαννουαρίῳ ι᾽, ἰνδ. θ᾽, διὰ χειρὸς Κυρίλλου μοναχοῦ ἁμαρτωλοῦ καὶ πρεσβυτέρου† . Synaxarium a mense Martio ad Augustum, cum paucis et brevissimis typicorum excerptis. Folia 25 – 32 inter f. 16 et 17 collocanda sunt. Inc. Μὴν μάρτιος ἡμέρων λα᾽, ἡμέρα ὡρῶν ιβ᾽, νὺξ ὡρῶν ιβ᾽. «Εἰς τὴν» α᾽. Ἄθλησις τῆς ἁγίας ὁσιομάρτυρος Εὐδοκίας τῆς ἀπὸ Σαμαρειτῶν. Αὕτη ἦν (= S).

Nomina sanctorum, quotquot habet, in synaxariis selectis reperies. Elogiorum phrasis plerumque concordat cum S, nisi multum contracta sit. Identidem tamen propria habet, quae Mart. 7, 11, 12, 16, 27, 28, Mai 5, Iun. 5, 15, 28, Iul. 2, 3, 5, 9, 30, Aug. 23, 24 attulimus. Sequentia elogia consueta clausula Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις absolvuntur: April. 251, Mai 22, 31, 91, 191, 211, 302, Iun. 31, 101, 111, 171, 221, 271, 291, Iul. 121, 142, 151, 164, 192, 221, 251, 271, 291, Aug. 71, 112, 121, 142, 181, 261, 291.

§ 8. Codices R, Ra, Rb, Rc.

Cod. R.

R = Codex bibliothecae Caesaraeae Petropolitanae gr. 227, olim A. Porfirii Uspenskij, quattuor constans tomis 0m,34 × 0,245, geminis columnis saec. XII exaratus littera minuta, exceptis lectionibus Evangeliorum et Apostoli, quae grandiore charactere scriptae sunt. Menaea totius anni, quorum tomus I, foliorum 157, complectitur menses tres, a Septembri ad Novembrem; tomus II, foliorum 130, iterum tres menses a Decembri ad Februarium; tomus III, foliorum 142, menses quattuor, a Martio ad Iunium; tomus IV, foliorum 81, duos ultimos menses. Saepius in principio diei spatium relictum est vacuum, iconi depingendae reservatum. Inde a mense Februario omnia sanctorum nomina synaxariis selectis inscripsimus. Principii mensium specimen afferre iuvat.

Sept. 1: 2. — 2: 1. — 3: 1. — 4: 2.1. — 5: 1. — 6: 1. — 7: 1. — 8: 1. — 9: 1. — 10: 1.2. — 11: 1. — 12: 1.2. — 13: 1.2. — 14: 1.3.2.4. — 15: 1.2. — 16: 1.4. — 17: 1. — 18: 3. — 19: 2. 1. — 20: 1. — 21: Κοδράτου. — 1. — 22: 2. — 23: 1.2.3. — 24: 1. — 25: 3. — 26: 1. — 27: 2. — 28: 1. — 29: 1. — 30: 1.

Iamvero vel ex his manifestum fit codicem R nostro S memoriarum egentiorem esse. Synaxes quoque rarius indicit, v. g. mense Septembri 20, 22, 24, 30. Ceterum elogia verbis saepe consonant cum S; sed non raro occurrunt synaxaria illa paulo longiora quae in codicibus D*, F*, Ba aliisque legimus; alias quoque loco elogii simplex habetur commemoratio.

Hoc codice et reliquis menaeis Ra, Rb, Rc, qui externa specie, rerum distributione et ipsa scriptura ita similes sunt, ut eodem loco illos exaratos diceres, parce usus sum, cum eorundem synaxaria parum accurate scripta esse deprehendissem, librosque illos non tam hagiographis commendandos existimarem quam iis qui hymnodiae graecorum rebusque liturgicis incumbunt. Lectorem autem monuisse velim in similibus codicibus bis unoquoque die sanctorum nomina scripta esse, in lemmate nempe et in corpore canonis, neque ita raro factum esse ut, qui primo loco legitur, altero omitteretur. Addendum quoque hos quattuor codices variis temporibus huc advectos non ita minute potuisse conferri, ut eorum stirps decretorie definiri potuerit; attamen cum codicibus D*, F* magis quam cum ceteris affines esse videntur.

Cod. Ra.

Ra = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis gr. 1575, olim Mazarinaeus, Regius 2475, membraneus, foliorum 221, 0m,285 × 0,180, lineis plenis saec. XII exaratus. Menaeum a Martio ad Augustum. Sanctorum nomina omnia inter synaxaria selecta reponenda assumpsimus.

Cod. Rb.

Rb = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis Suppl. gr. 152, “ex bibliotheca fratrum Praedicatorum Paris. in vico S. Honorati.” Membraneus, foliorum 246, 0m,28 × 0,19, lineis plenis saec. XIII exaratus. Folia 1 – 222v implent menaea a Martio ad Augustum. Codex acephalus inc. in Mart. 7, et desunt folia in eodem mense inter fol. 3 – 4, 5 – 6, 10 – 11, 12 – 13. Fol. 222v legitur:Τέλος σὺν Θεῷ τοῦ βιβλίου. In folio chartaceo 1v haec scripta sunt: Antiquissimi menaei graecorum pars altera continens menses Aprilem, Maium, Iunium, Iulium et Augustum integros cum fragmentis mensis Martii etc.; quod domini Ioannis Du Tillet, supremi senatus Galliarum principis exceptoris, dono ex bibliotheca Tilletana transiit 1652 ad bibliothecam conventus Parisiensis sanctissimae Annuntiationis Bae Maria(e) semper virg. via Nova ad Scum Honoratum ordinis fratrum Praedicatorum.

Hoc codice usi sunt aliquoties decessores nostri, et saepius Combefisius in variis operibus (Auctarium novissimum, I. 484, 501, 541 etc.) nomenque habet synaxarii Tilletani, Tiliani, Combefisiani.

Cod. Rc.

Rc = Codex bibliothecae Caesaraeae Vindobonensis Theol. gr. 300, olim 142, Nessel. Theol. 33. Membraneus (praeter fol. 181 – 84), foliorum 184, 0m,32 × 0,21, geminis columnis saec. XIII – XIV exaratus. Menaeum a Martio ad Augustum.

In principio singulorum mensium relictum erat spatium vacuum iconi depingendae paratum, ubi rudi manu imagines delineatae cernuntur. Inc. fol. 1: Μὴν μάρτιος ἡμέρας ἔχων λα᾽ cet. Elogiis praefixa est inscriptio: Τὸ συναξάριν, vel etiam Ὑπόμνημα. Nomina sanctorum inter synaxaria selecta relata sunt.

§ 9. Codices M*.

Cod. M.

M = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1582. Membraneus, foliorum 277, 0m,285 × 0,185, binis columnis saec. XIV exaratus. Synaxarium sex mensium, a Septembri ad Februarium. Ultima folia umore male foedata lectu difficillima sunt. Sunt etiam nonnihil interturbata, hoc ordine suis locis reponenda: 264, 270, 266 – 69, 271, 265, 272, 275, 276, 273, 274, 277. Desunt quaedam folia inter 159 – 160 (Dec. 2 – 10). Sanctorum nomina, quotquot hoc in codice recensentur, in synaxaria selecta suscepi; elogia vero vel narrationes, paucis exceptis, tunc solum, quando de sanctis erant qui in ceteris codicum classibus omittuntur. Et iure quidem optimo uberioribus excerptis synaxaria selecta onerare noluimus, cum ab huius prosapiae codicibus proxime derivata sint menaea excusa, quae a lectore facile consuli possunt.

Ipsa sua specie huius classis codices ilico manifestantur, ut unius diei (Sept. 3) specimine ostendemus.

Μνήμη τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἀνθίμου ἐπισκόπου Νικομηδείας, ὃς καὶ ἀποτμηθεὶς τρίχας ἐκφύει.

Τμηθεὶς κεφαλὴν μάρτυς Ἄνθιμε ξίφει

Καὶ νεκρὸς ἀνθεῖς εἰς δόξαν Θεοῦ τρίχας.

Ἄνθιμον ἐν τριτάτῃ ἀπέκεινε ξίφος ὀξύ.

ἅγιος Ἄνθιμος, προκαθίσαντος Μαξιμιανοῦ τοῦ βασιλέωςDes. καὶ τελευταῖον τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνεται.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἅγιος Ζήνων ἐν λέβητι μολύβδου παφλάζοντος βληθεὶς τελειοῦται.

Ζήνων θεῖος τῷ Θεοῦ πόθῳ ζέων,

Χαίρων ὑπῆλθε τοῦ μολύβδου τὸ ζέον.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἁγία μάρτυς Βασίλισσα θηριομαχήσασα καὶ μηδὲν βλαβεῖσα ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται.

Ὀφθεῖσα Βασίλισσα φρικτὴ θηρίοις

Φρικτῷ παρέστη παμβασιλέως θρόνῳ.

Ἀλεξάνδρου ἡγεμονεύοντος ἐν Νικομηδείᾳ διωγμὸς ἦνDes. ἐν ᾗ τὸ ὕδωρ τῇ εὐχῇ τῆς ἁγίας ἐξελθὸν σώζεται μέχρι τῆς σήμερον.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἅγιος μάρτυς Χαρίτων ἐν λάκκῳ ἀσβέστου βληθεὶς τελειοῦται.

Εἰσδὺς Χαρίτων εἰς τὸν ἀσβέστου βόθρον

Ἄσβεστον εὗρε φῶς ἀκηράτου τόπου.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἅγιος μάρτυς Ἀριστίων ἐπίσκοπος πυρὶ τελειοῦται.

Ὡς εἰς ἄριστον τὴν πυρὰν σπεύδων τρέχεις

Ἄριστε Χριστοῦ μαρτύρων Ἀριστίων.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἅγιος μάρτυς Ἀρχοντίων λιμῷ τελειοῦται.

Ἀρχοντίων λίμωττε, κἀντεῦθεν τρύχε

Ἄρχοντα κόσμου λαμίαν νοουμένην.

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Θεοκτίστου τοῦ συνασκητοῦ τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου.

Καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου Στεφάνου τοῦ ὁμολογητοῦ ἡγουμένου Τριγλίας.

Καὶ τοῦ ἐν ἁγίοις βασιλέως Κωνσταντίνου τοῦ νέου ἐν τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις.

Καὶ ἄθλησις τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἀριστίωνος ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας. Οὗτος ἅγιος Ἀριστίων ὑπῆρχε μὲν ἐπίσκοποςDes. τὴν ἁγίαν αὐτοῦ ψυχὴν παρέδωκε τῷ Θεῷ, ᾧ πρέπει κτλ.

Iamvero non sola forma et rerum copia codices classis M* a ceteris discernuntur, verum et elogiis quibusdam prolixioribus et narrationibus, quas πάνυ ὠφελίμους seu ψυχωφελεῖς nuncupant, et quas minime omisimus. Sunt autem praecipuae: Sept. 8: Διήγησις περὶ ἀγάπηςSept. 11: Εὐφροσύνου τοῦ μαγείρου. — Sept. 24: Κόπριος. — Oct. 5: Ὀπτασία Κοσμᾶ μοναχοῦ. — Oct. 15: Ἄθλησις μοναχοῦ τινος καὶ διήγησις. — Oct. 23: Μακαρίου τοῦ Ῥωμαίου. — Oct. 27: Διήγησις περὶ τῶν Ἰβήρων. — Oct. 29: Ἄννης τῆς μετονομασθείσης Εὐφημιανοῦ. — Oct. 31: Διήγησις Θεοδωρήτου περὶ ὁμολογητοῦ τινος ἀνωνύμου. — Nov. 4: Διήγησις εἰς τὸν θρῆνον τοῦ προφήτου Ἱερεμίου. — Nov. 17: Ζαχαρίου τοῦ σκυτοτόμου καὶ Ἰωάννου. — Nov. 23: Διήγησις ὀπτασίας Ἰωάννου. — Nov. 30: Φρουμεντίου ἀρχιεπισκόπου Ἰνδίας. — Dec. 7: [Παύλου μοναχοῦ τοῦ ὑποτακτικοῦ. Casu deest in cod. M.]. — Dec. 10: [Θωμᾶ Δεφουρκινοῦ, it.]. — Dec. 11: Μνήμη μείρακός τινος. — Dec. 24: Νικολάου τοῦ ἀπὸ στρατιωτῶν. — Codices M* etiam dignosci possunt ex iis quae attulimus ad Sept. 1, 7, 9, 10, 17, 28, 29, Oct. 7, 10, 24, 25, 26, Nov. 5, 19, Dec. 2, 5, 23, 29, Ian. 5, 24, Feb. 7, 19, 20. De altero semestri dicemus ad Mc.

Cod. Ma.

Ma = Codex bibliothecae Caesaraeae Petropolitanae gr. 231, olim A. Porfirii Uspenskij. Membraneus, foliorum 186, 0m,285 × 0,20, binis columnis saec. XIV exaratus. Synaxarium sex mensium a Septembri ad Februarium. Incipit fol. 1: Συναξάριον σὺν Θεῷ τῆς συνθέσεως (f. συνόψεως) τῶν ἁγίων τοῦ ὅλου χρόνου, ὅθεν τε ἕκαστος καὶ ἐκ τίνων ἔφυ καὶ ἐν οἷς χρόνοις, καὶ εἴτε τὸν διὰ μαρτυρίου εἴτε τὸν δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο στέφανον. Eius supellectili synaxaria selecta onerare necessarium non duximus, cum ex specimine, quod allaturi sumus lectori satis perspicuum futurum sit quaenam sit rerum distributio. Exemplo sit mensis September, ex quo ea sola profero in quibus Ma ab M discrepare deprehendi. Sept. 2, addit: τῆς ἁγίας μάρτυρος Βιβιανῆς. — Sept. 4, inter τρισχιλίων ἑξακοσίων εἴκοσι ὀκτώ et 5, inserit 6. — Sept. 8, post Σεβῆρὸς inserit Ἀρτεμίδωρος πυρὶ τελειοῦται. — Sept. 10, addit: ἁγία μάρτυς Ἴα ξίφει τελειοῦται. — Sept. 11, post Euphrosynum, addit 2. — Sept. 18, addit: τῆς ἁγίας μάρτυρος Θεοδώρας. — Sept. 19, addit: τοῦ ἁγίου μάρτυρος Τιμοθέου τοῦ ἐν Γάζῃ, ὃς ἦν ἐν Παλαιστίνῃ. — 6.8. — Sept. 21, non iteratur memoria Isaacii ep., et additur 6: τῆς ἁγίας μάρτυρος Βάσσης τῆς ἐν Ἄλωνι τῇ νήσῳ, et rursum 4: Βουσιρέως καὶ Νέστορος. — Sept. 22 addit 4. — Sept. 24, addit: Γοβδελαᾶ (Sept. 292) Πέρσης (Sept. 236). — Sept. 25, addit 2, Ἴας (Sept. 112), Εὐσταθίου μοναστοῦ πόλεως Ῥώμης (Sept. 201); — τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ῥωμανοῦ (p. 77 41). — Sept. 26, post Ἀριάδνης inserit: τῆς ἁγίας μητρὸς χήρας γυναικὸς μαχαίρᾳ τελειωθείσης τοῦ ἁγίου μάρτυρος Δόσσαν (cf. April. 93). — Sept. 28, addit 2: τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μάρκου ποιμένος. — Sept. 30, post ἑβδομήκοντα, inserit τῆς ἁγίας μάρτυρος Γοβδελλᾶς.

Cod. Mb.

Mb = Codex bibliothecae Universitatis Basileensis, A. III. 16. Chartaceus, paginarum 276, 0m,285 × 0,200, binis columnis saec. XV exaratus. Codici inscriptum est: Menaei pars prior (Sept. – Febr.), S.XV. Cod. Praedicator. (Ioh. de Ragusio), et in folio praevio: Ex libris bibliothecae Academie Basiliensis 1559. Est reapse synaxarium sex priorum mensium, quod post invocationem, Κύριε, βοήθει τῷ σῷ δούλῳ statim incipit: Μὴν Σεπτέμβριος …, et des. fol. 276: Τέλος τοῦ ἑξαμηνιαίου σὺν Θεῷ συναξαρίου. Sanctorum nomina mensium Octobris, Decembris et Februarii inter synaxaria selecta consignavimus, et hinc inde elogiorum specimina dedimus, ut Dec. 2, 5, 7, 10, ex quibus apparet quam arte cum M coniunctus sit Mb. Singularis est memoria Dec. 9: τῶν ἀδελφῶν τῶν ἐν τῇ Σκύρῳ τελειωθέντων, e qua fortasse aliquo modo introspici potest undenam codex traxerit originem.

Cod. Mc.

Mc = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis Coislin. 223. Membraneus (praeter folia 308, 309), foliorum 309 (66bis, 100bis, 269bis), 0m,255 × 0,19, lineis plenis an. 1301 exaratus, ut testatur subscriptio fol. 307v: Ἐτελειώθη παροῦσα βίβλος ἐν ἔτει ,ςωθ᾽, ἰνδ. ιδ᾽, σπουδῇ καὶ ἐξόδῳ τοῦ πανοσιοτάτου ἡμῶν πατρὸς ἱερομονάχου Ἰωαννικίου καὶ πρώτου τοῦ ἁγίου ὄρους, χειρὶ δὲ νωθρᾷ καὶ ἀφελεὶ Μελετίου ἁμαρτωλοῦ καὶ ἀφιερώθη τῇ σε … |||||||||||||||. Et infra, alia manu recentiore: τὸ παρὸν συναξάριον ἐδόθη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Συμεοῦ τοῦ Νείλου. In foliis 308 – 309 additiciis legitur: τῷ αὐτῷ μηνὶ (μαίῳ) ε᾽, μνήμη τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν Ἀθανασίου τοῦ ἐν τῷ Ἄθῳ ἀσκήσαντος, et sequitur eiusdem sancti elogium. Cetera complet synaxarium sex mensium a Martio ad Augustum, cuius nomina singula in synaxaria selecta induximus. Martium, Aprilem, Maium cum S contulimus, et nonnullos etiam locos in reliquis mensibus, ubi codex D deficiebat. Semel dixisse sufficiat, quod singulis diebus notare superfluum visum est, in Mc plerumque haberi τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ἁγίου κτλ. ubi S habet τ. α. ἡμ. ἄθλησις κτλ. Incipit statim liber, fol. 1: Μὴν Μάρτιος ἔχων ἡμέρας λα᾽, ἡμέρα ἔχει ὥρας ιβ᾽ καὶ νὺξ ὥρας ιβ᾽. Elogia integra hac fere ratione attulimus, quam diximus ad M.

Et inter haec quidem excerpta quaedam narrationes prorsus singulares sunt uti Mart. 9: Οὐρπασιανοῦ. — Mart. 10: Ἀναστασίας τῆς πατρικίας. — Mart. 16: Ἀνίνα. — Mart. 22: Δροσίδος. — Mart. 26: Μάλχου. — April. 29: Διήγησις περὶ τοῦ γενομένου θαύματος ἐν Ἀφρικῇ (cf. tamen Bb). — Διήγησις τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Πατρικίου (cf. tamen C, Bb). — April. 30: Δονάτου. — Iun. 1: Περὶ γεωργοῦ τινος Μετρίου λεγομένου. — Iun. 27: Διήγησις Συνεσίου ἐπισκόπου. — Iul. 26: Ὠραιοζήλης. — Aug. 9: Εὕρεσις ἀχειροποιήτου εἰκόνος ἐν Καμουλιαναῖς. — Aug. 11: Διήγησις περὶ εἰκόνος δεσποτικῆς ἀχειροποιήτου. — Aug. 13: τῆς κτητορίσσης τῆς σεβασμίας μονῆς τοῦ Παντοκράτορος Εἰρήνης. — Aug. 31: Ἀνάμνησις τῆς ἀνακτίσεως τοῦ ναοῦ τῆς Θεοτόκου τοῦ ἐν τῷ Νεωρίῳ. Elogia quoque sequentia notatu digna sunt, quae attulimus ad Mart. 3, 4, 6, 8, 11, 15, 18, 28, 29; April. 1, 2, 5, 8, 12, 14, 16, 18, 21, 22, 23, 27; Mai 1, 3, 13, 22, 25, 26; Iun. 2, 3, 4, 6, 7, 9, 13, 17, 26, 30; Iul. 7, 10, 13, 14; Aug. 4, 24, 27, 28, 31.

Cod. Md.

Md = Codex bibliothecae Aedis Christi Oxoniensis signatus Arch. W., gr. 2. Membraneus, foliorum 239, 0m,315 × 0,245, saec. XIII exaratus. Folia 1, 237 – 39 insiticia sunt. Fol. 1v manu recenti scriptum est: Τὸ παρὸν περικαλὲς βιβλίον ἤτοι τοῦ συναξαρίου ὑπῆρχε μὲν πρότερον τῆς μονῆς τῆς Θεοτόκου τῆς ἐπονομαζομένης Περιβλέπτου, νῦν δὲ ἔστι τῆς μονῆς τῆς Παμμακαρίστου. Fol. 237v: μοναχὸς Μακάριος ἦλθεν εἰς τὸν ναὸν τῆς Περιβλέπτου τῇ ι᾽ τοῦ ἀπρηλίου μηνός. Αὕτη βήβλος πέφηκε τῆς Περιβλέπτου τῆς κειμένης ἔγγιστα τῆς Φαμαθίου, ἣν ἐκ βάθρον ἤγηρεν Ῥωμανὸς ἄναξ. Fol. 237: Τὸ παρὸν ἤτον τῆς Περιβλέπτου ὕστερον δὲ τῆς Παμμακαρίστου, νῦν δὲ τοῦ ἁγίου Γεωργίου. Fol. 237: Τὸ παρὸν εὑρέθη εἰς τὰς χιλίας ἑξακοσίας ἐνενίκοντα ἑπτὰ εἰς τὸ πατριαρχίον τοῦ μεγαλομάρτυρος Γεωργίου. Fol. 238v: Τὸ παρὸν βιβλίον ὑπάρχει ἴδιον κτῆμα τῆς Παμμακαρίστου· καὶ ἀποξενώσας αὐτὴν ἐχέτω τὰς ἀρὰς τῶν τιη᾽ θεοφόρων πατέρων. Synaxarium a mense Martio ad Augustum. Folia desunt inter f. 9 et 10 (Mart. 7 – 21). Omnium sanctorum, qui prolixiore elogio laudantur in synaxario, seriem texuit G. W. Kitchin [Catalogus codicum mss. qui in bibliotheca Aedis Christi apud Oxonienses adservantur, Oxonii, 1867, 1 – 7.] ; sed, quod mireris, eos omisit qui simplici mentione commemorantur. Si hos quoque protulisset, primo intuitu manifestum fuisset Mc inter et codicem Oxoniensem artissimam vigere cognationem.

Ab egregio exemplari ulterius recensendo pro intento nostro abstinere possumus, licet suas habeat varietates. Aug. 4 haec leguntur: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τελοῦνται τὰ ἐγκαίνια τοῦ περικαλλοῦς καὶ θείου ναοῦ τῆς βασιλικῆς καὶ παντοκρατορικῆς μονῆς τοῦ Παντοκράτορος Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ἐκ τῶν πρὸ πολλῶν τῶν λόγων τὴν μητέρα. Des. Σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι σοὶ δόξα πρέπει. De quo carmine breviter dixi in notis ad Aug. 4, 867 54. Et Aug. 11: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τελοῦνται τὰ ἐγκαίνια τοῦ σεβασμίου καὶ περικαλλοῦς οἴκου καὶ θείου ναοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Ἐλεούσης. Τὸ δὲ διὰ στίχων συναξάριον ἐγράφη εἰς τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τοῦ Παντοκράτορος, τῷ αὐτῷ μηνὶ τετάρτῃ.

Cod. Me.

Me = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis Coislin. 309, membraneus, foliorum 331, 0m,245 × 0,17, lineis plenis saec. XIV exaratus. Menaeum Martii, Aprilis et Mai, principio mutilum. Folia nonnihil interturbata sunt, ita ut inter 119 et 120 collocanda sint 145 et sequentia. Plerumque concordat cum Mc. Ex mense Martio exempli causa eos dies attulimus in quibus aliquid ab Mc discrepat. In sola fere rerum dispositione diversitatem quandam esse lector ilico advertet. Mart. 1, add.: μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων Χαρισίου, Νικηφόρου καὶ Αἰγυπτίου (Mart. 17). — Mart. 14, add.: Σατύρου, Σατορνίνου, Ῥευκάτου, Περπετούας καὶ Φιληκητάτης μαρτυρισάντων ἐν Ῥώμῃ (Mart. 143). — Mart. 16, add.: Ἰωάννου τοῦ ἐν Ῥουφινιαναῖς. — Mart. 17: 1.4. — Παῦλος. Θεοστήρικτος. ἐν τῷ κυρίῳ πάσχα ἀνάστασις τοῦ δικαίου Λαζάρου. Τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μαρκιανοῦ (reapse Μαρίνου = 2). — Mart. 18, add.: ἐν τῷ κυρίῳ πάσχα βαιοφόρος. — Mart. 19, add.: Διόδωρος πρεσβύτερος καὶ Μαριανὸς διάκονος. — Mart. 21, om.: Ἰακώβου. — Mart. 24, add.: Ἰακώβου. Τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἀρτέμωνος πρεσβυτέρου. — Mart. 29: 1.4. — Ἰωάννου. — Mart. 31: 2.7.4.

Cod. Mf.

Mf = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1577, olim Reg. 2477, chartaceus, foliorum 202, 0m,29 × 0,21, binis columnis an. 1520 exaratus. Legitur quippe fol. 202v: Θεοῦ τὸ δῶρον καὶ Γεωργίου πόνος. Ἐτελειώθη τὸ παρὸν βιβλίον ἐν ἔτει ,ζκη᾽ ἰνδ. η᾽, ἐν μηνὶ νοεμβρίῳ κθ᾽· καὶ ὅσοι ἐπὶ χεῖρας φέροντες αὐτῶ ἥτοι σφάλματα εὕρητ. διορθώσατ. αὐτῶ καὶ εὔχεσθαί μοι διὰ τὸν Κύριον. Synaxarium a Maio ad Augustum. Inc. fol. 1: Συναξάριον ἀρχόμενον σὺν Θεῷ ἁγίῳ. Μὴν Μαῖος ἔχει ἡμέρας λα᾽ κτλ. Cum praecedentibus codicibus, rebus verbisque arte coniunctus. Habet quoque nonnulla propria, sive aliunde adducta, sive alio loco collocata a librario, cuius neglegentia factum est ut mira quaedam et inaudita his fastis inscriberentur. Cum praeterea recentioris aetatis sit codex, ab illo integre recensendo abstinendum duximus, atque haec pauca dumtaxat speciminis ergo adducimus. Aug. 4: ἀνακομιδὴ τῶν λειψάνων τῆς ὁσίας μητρὸς ἡμῶν Εὐδοκίας καὶ μάρτυρος. Μνήμη τῆς ἁγίας μάρτυρος Ἴας. Τὰ ἐγκαίνια τοῦ; περικαλλοῦς καὶ θείου ναοῦ τῆς βασιλικῆς καὶ παντοκρατορικῆς μονῆς τοῦ Παντοκράτορος Σωτῆρος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Inc. Ἐκ τῶν πρὸ πολλῶν τῶν λόγων τὴν μητέρα (ut Md). — Τὰ ἐγκαίνια τοῦ ἁγίου μάρτυρος ΠροκοπίουAug. 11: Τοῦ ἁγίου Εὔπλου. Διήγησις περὶ εἰκόνος δεσποτικῆς ἀχειροποιήτου (ut Mc). — Διήγησις περὶ ἑτέρας ἀχειροποιήτου δεσποτικῆς ἁγίας εἰκόνος. Inc. Εἰπέ τις τῶν ἀρχαίων ἐκκλησιαστικῶν ἱστοριογράφων περὶ δεσποτικῆς ἀχειροποιήτου εἰκόνος ὅτι ἐν τῷ μέλλειν τὸν κύριον ἡμῶν Ἰ. Χ. καὶ Θεὸν ἡμῶν ἐπὶ τὸ ἑκούσιον πάθος ἐλθεῖν κτλ. — Aug. 27: Ποιμένος τοῦ ἀναχωρητοῦ. Εὐθαλίας. Τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Λιβερίου ἐπισκόπου Κουδρούμης τῆς κατὰ Ἱσπανίαν (= Aug. 272). — Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν τοῦ καλουμένου Ὁσίου ἐπισκόπου Πανίου (= Aug. 273, sed loco τῆς ἐπισκοπῆς Κουδρούβης, habet, τῆς ἐπισκοπῆς Πανίου). — Aug. 31, consentit cum Mc, nisi quod post Φιλέορτος haec inserit: ἅγιος μάρτυς Διάδοχος ξίφει τελειοῦται. Αἱ ἅγιαι ἑπτὰ παρθένοι αἰ γεζάοι (sic) ξ. τ. ἃγιος Πούδης ξ. τ. Οἱ ἅγιοι τέσσαροι μάρτυρες οἱ ἐκ Πέργης τῆς Παμφυλίας εἰς πῦρ ὑποστρωθὲν τρέχον (sic) ἀναγκασθέντες τ. Οἱ ἅγιοι τέσσαροι μάρτυρες Μηνᾶς, Φαῦστος, Ἀνδρέας καὶ Ἡράκλειος ὑπὸ ἵππων συρόμενοι τ.

Cod. Mg.

Mg = Codex bibliothecae cl. v. A. Papadopoulos-Kerameus, qui illum perhumaniter nobis commodavit. Chartaceus, foliorum 210, 0m, 315 × 0,205, binis columnis saec. XIV – XV exaratus. Nonnulla desunt folia inter f. 84 – 85 (Mai 3), f. 102 – 103 (Mai 19), f. 108 – 109 (Mai 25 – 27). Fol. 93 – 94 collocanda sunt ante f. 85. Synaxarium a Martio ad Augustum. Prioris libri partis inscriptio reperitur in folio 1, ubi post fragmentum | παραλαβὼν δὲ μεθ᾽ ἑαυτοῦ τοὺς τρεῖς μαθητὰς Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην | eadem manu scriptum legitur:

[Σ]υναξάριον ἐκτεθὲν διὰ στίχων ἰάμβων παρὰ Χριστοφόρου πατρικίου καὶ ἀνθυπάτου τοῦ Μιτυληναίου διαλαμβάνον περὶ τῆς τελευτῆς ἑκάστου τῶν ἁγίων τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ καὶ περὶ τῶν δι᾽ ὅλου τοῦ χρόνου ἐπιτελουμένων ἑορτῶν· ἔχει δὲ ἑκάστη ἡμέρα καὶ ἕνα στίχον ἡρωἳκὸν περιέχοντα τὸ ὄνομα τοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν ἁγίου καὶ τοῦ τέλους καὶ τὴν ἡμέραν τοῦ μηνὸς καθ᾽ ἣν ἐτελειώθη. Μηνὶ σεπτεμβρίῳ ἔχων (sic) ἡμέρας τριάκοντα, … et sequitur initium synaxarii non versibus dumtaxat sed et prosa oratione conscripti. Pars posterior synaxarii, quam fere integram habemus, plerumque concordat cum Mc. Exempli gratia sit mensis Martius, qui in sequentibus tantum discrepat. Mart 5, deest memoria Ἡραΐδος. — Mart. 11, desunt Ἅγιοι ἕτεροι κτλ. — Mart. 12, desunt Οἱ ὑπὸ τῶν μυῶν κτλ. — Mart. 18, add.: ἐν κυρίῳ πάσχα κυριακὴ τῆς βαιοφόρου. — Mart. 19, add.: Διόδωρος πρεσβύτερος καὶ Μαριανὸς διάκονος σπηλαίῳ βληθέντες τ. — Mart. 21, om. Ἰακώβου. — Mai 24: Ἰακώβου. — 1. — Ἀρτέμωνος. Ζαχαρίας. — 4. — Μαρτῖνος. — Mart. 27, desunt 3, 5, 6. — Mart. 28, add. 1. — Mart. 29, deest Μάρκου καὶ Κυρίλλου. Ex mensibus ceteris quaedam additamenta attulisse sufficiat. — April. 29 add. ἐν κυρίῳ πάσχα κυριακὴ τοῦ τυφλοῦ. — Mai 6: οἱ ὅσιοι Μάμας, Παχώμιος καὶ Ἱλαρίων. — Mai 8: ὅσιος Μήλης ὑμνῳδὸς ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται. — Mai 12: ἐν τῷ κυρίῳ πάσχα κατὰ τὸ σάββατον τῆς πεντηκοστῆς, μνήμη τῶν κεκοιμημένων πιστῶν. — Mai 13, 4: Ἀλέξανδρος ἐπίσκοπος Τιβεριανῶν. ἐν κυρίῳ πάσχα κυριακὴ τῆς πεντηκοστῆς sed deest τὰ ἐγκαίνια κτλ. — Mai 14, ita: 1. — Ἀλεξάνδρου (Mai 134). — 2. — ἐν τῷ κυρίῳ πάσχα κατὰ τὴν ἐπαύριον τῆς πεντηκοστῆς ἑορτὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. κατὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος μνήμη τῶν κεκοιμημένων πιστῶν. — Mai 18: ὁσία Ἀναστασὼ ἐν τοῖς Λευκάδοις ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται. — Mai 29: οἱ ἅγιοι μάρτυρες ἀνὴρ μετὰ τῆς ἰδίας συζύγου ξύλοις τὰ ὀστᾶ συντριβέντες τ. — Iun. 6: Ἀνοὺβ σημειοφόρος. Φωτᾶς ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται. — Iun. 10, add. Νεανίσκου. — Iun. 11: Ἀπολλῶς ἐπίσκοπος ξίφει τελειοῦται (Iun. 103). — Iun. 14: ὁσία Ἰουλίττα. — Iun. 15: ὅσιος Ὀρτήσιος. — Iun. 16: οἱ ἅγιοι τεσσαράκοντα μάρτυρες οἱ Ῥωμαῖοι πυρὶ τελειοῦνται. — Iun. 17: ὅσιος Πίωρ. — Iun. 26: ὅσιος Ἀνθίων. — Iun. 30: ἅγιος μάρτυς Εὐλάμπιος ξίφει τελειοῦται. Μελίτων ξ.τ. Πέτρος ἐκ Σινώπης κατὰ πετρῶν συρόμενος τελειοῦται. — Iul. 16: αἱ ἅγιαι γυναῖκες πολλαὶ ξίφει τελειοῦνται. — Iul. 19: οἱ ἅγιοι τέσσαρες ἀσκηταὶ ἐν εἰρήνῃ τελειοῦνται. — Iul. 20: Τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τῆς εὐαγεστάτης μονῆς τῶν Στουδίου τοῦ τιμίου Προδρόμου καὶ βαπτιστοῦ Ἰωάννου. — Iul. 23: Φωκἃ τοῦ νέου. — Iul. 27, ubi Mc habet οἱ ἅγιοι γ᾽ μάρτυρες: οἱ ἅγιοι ἑκατὸν πεντήκοντα τρεἳς οἱ ἐν Θρᾴκῃ. — Aug. 5: Φάβιος ἀρχιεπίσκοπος Ῥώμης. — Aug. 30: ὅσιος Σαρματᾶς. Οἱ ἅγιοι δεκαὲξ μάρτυρες.

Ex hoc codice, quo non semel alias usus est ipse v. d. A. Papadopoulos-Kerameus, nuper protulit synaxarium S. Iosephi hymnographi (April. 3), Monumenta graeca et latina ad historiam Photii patriarchae pertinentia, II. 15 – 17.

Cod. Mh.

Mh = Codex bibliothecae Nationalis Parisiensis 1578, chartaceus, paginarum 508, 0m,29 × 0,205, binis columnis saec. XV – XVI exaratus. Synaxarium sex mensium a Septembri ad Februarium. Des. mutil. in Feb. 27. Post prima inscriptionis evanidae verba legitur: ἀνεδέ]ξατο στέφανον. Χριστοφόρου πατρικίου καὶ ὑπάτου τοῦ Μιτυληναίου συναξάριον διὰ στίχων ἰάμβων διαλαμβάνον συνεπτυγμένως μὲν ἀλλ᾽ ὅμως ἀναγκαίως ὅθεν τε ἕκαστος τῶν ἁγίων κἀκ τίνων ἔφυ καὶ πότε «καὶ εἴτε» τὸν διὰ μαρτυρίου εἴτε τὸν δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο στέφανον· ἐν οἷς ἐγκωμιαστικῶς πάσης ἑορτῆς δεσποτικῆς καὶ θεομητορικῆς ἔτι τε καὶ τῶν εὐαγγελικῶν θαυμασίων καὶ τῶν «ἀ»π᾽ αἰῶνος ἐμνήσθη δικαίων· καὶ αὐτὰς τὰς οἰκουμενικὰς ἀποσεμνύνει συνόδους· «ἀλ»λὰ γὰρ καὶ διὰ μονοστίχων «ἡρ»ωἳκῶν σόφος οὗτος ἀνὴρ «τό» τε ὄνομα τοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν πρώτου ἁγίου διαλαμβά«νει» καὶ τὸ τέλος καὶ τὴν ἡμέ«ραν» τοῦ μηνὸς καθ᾽ ῆν ἐτελει«ώ»θη· ἐν δὲ ταῖς πρώταις τῶν μηνῶν περιλαμβάνει καὶ τὰ μηνῶν ὀνόματα. Et sequitur statim: Ἴνδικτον ἡμῖν εὐλογεῖ νεέ. Ἰστέον ὅτι τὴν ἰνδικτιῶνα ἑορτάζει τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαPorro non est hoc synaxarium versibus iambicis dumtaxat concinnatum, ut in catalogo notatum reperio [Omont, Inventaire sommaire des manuscrits grecs de la bibliotheque Nationale, II. 98.] , sed unus e codicibus M*.

Cod. Mi.

Mi = Codex bibliothecae S. Synodi Mosquensis, Vladimir, 353. Synaxarium trium mensium a Septembri ad Novembrem, foliorum 282, saec. XIII exaratum, sub hoc titulo: Συναξάριον τῶν ἁπανταχόθεν τῆς οἰκουμένης ἁγίων διαλαμβάνον συνεπτυγμένως ὅθεν τε ἦν ἕκαστος καὶ ποῦ καὶ πότε καὶ πῶς, εἴτε, φημί, δι᾽ ἀθλήσεως εἴτε ἀσκήσεως τὸν βίον διήνυσεν· ἔτι τε καὶ περὶ τῶν δεσποτικῶν καὶ ἑτέρων ἐπισήμων ἑορτῶν· οἱ δὲ στίχοι συνετέθησαν ἄγαν ἀρίστως ὑπὸ Χριστοφόρου πατρικίου καὶ ὑπάτου τοῦ Μιτυληναίου, οἱ μὲν ἰάμβοι etc. Neque hic liber neque qui mox sequitur ut Bruxellas mitteretur concessum est. At ea quae ex utroque profert Vladimir [Sistematiceskoe opisanie rukopisej Moskovskoj Sinodalnoj biblioteki, Mosquae, I (1894), 514 – 28; 528 – 39.] satis ostendunt eos inter codices M* collocandos esse.

Cod. Mk.

Mk = Codex bibliothecae S. Synodi Mosquensis, Vladimir 354. Synaxarium sex mensium a Septembri ad Martium, foliorum 252, an. 1295 exaratum cum hac inscriptione: Βιβλίον συναξάριον τῆς συνόψεως τῶν ἁγίων τοῦ ὅλου χρόνου, ὅθεν τε ἕκαστος καὶ ἐκ τίνων ἔφυ καὶ ἐν οἷς χρόνοις καὶ εἴτε τὸν διὰ μαρτυρίου εἴτε τὸν δι᾽ ἀσκήσεως ἐδέξατο στέφανον. Quid rei complectatur, loc. cit. docet Vladimir.

Cod. Ml.

Ml = Codex bibliothecae Caesaraeae Petropolitanae 567. Chartaceus, foliorum 240,0m,275 × 0,10, binis columnis saec. XIV exaratus. Synaxarium sex mensium a Februario ad Augustum. Incipit acephalum in die Sept. 2, et avulso folio deest Feb. 27 – 28. In plerisque ita cum Mc convenit, ut ab eo minutius recensendo abstineri posse existimemus.

Cod. Mm.

Mm = Codex bibliothecae S. Marci Venetiarum, Cl. II. 137a, Nanian. Giac° 194. Chartaceus, foliorum 368, 0m,21 × 0,145, lineis plenis saec. XV – XVI exaratus. Menaeum Aprilis fine mutilum. Inc. fol. 1: Μὴν ἀπρίλλιος ἔχων ἡμέρας λ᾽ Εἰς τὴν α᾽Ita comparatus est, ut nunc magis concordet cum Mc, v. g. April. 1, 4 (add. Γεώργιος ἐν τῷ Μαλαίῳ), 5 (deest Πομπήἳος), 6 (Ἀντωνὶς loco Πλατωνίς), 7, 9 (deest Εὐθυμίου), 10, 12, 16 (add. Εἰρήνης), 17, 22, 23 (add. Ἀλεξάνδρα ξ.τ., Εὐσεβίου, Νέρωνος κτλ.), 24 (add. rursum Εὐσεβίου); nunc vero cum Mv: April. 2, 3, 8, 11, 13, 14, 15, 18, 19, 20, 25, 26 (om. Ἰοῦστα), 30. April. vero 21 haec habet: Ἰαννουαρίου κτλ. Ἀλεξάνδρας. Ἀναστασίου τοῦ Σιναΐτου. Μαξίμου. Ἀπολλὼ κτλ. (n. 5).

Mv.

Mv = Menaea Venetiis edita, quorum commemorationes omnes inter synaxaria selecta reponendas esse censuimus, ut lector eas facilius cum codicibus conferre possit. Exemplum autem quo usi sumus tomis sequentibus constat: Μὴν Σεπτέμβριος, παρὰ τῶν κληρονόμων Χριστοφόρου τοῦ Τζανέτου, 1592. — Ὀκτώβριος ibid. 1592. — Νοέμβριος ibid. 1593. — Δεκέμβριος παρὰ Πέτρου υἱοῦ τοῦ ποτε Χριστοφόρου τοῦ Τζανέτου, 1595. — Ἰανουάριος ibid. 1595. — Φευρουάριος ibid. 1596. — Μάρτιος ibid. 1596. — Ἀπρίλλιος, παρὰ Ἀντωνίῳ τῷ Πινέλῳ, 1603. — Μαῖος, παρὰ Πέτρου κτλ. 1588. — Ἰούνιος ibid. 1591. — Ἰούλιος ibid. 1591. — Αὔγουστος ibid. 1591.

Mr.

Mr. = Menaea Romae edita 1888 – 1902, de quibus infra. Nomina sanctorum inter synaxaria selecta recipere non inutile duximus.

§ 10. Synaxaria et menaea typis edita.

[Menologium Sirleti.] Synaxariorum graecorum notitiam aliquam Latinis primus subministravit Henricus Canisius, qui anno 1602 Menologium graecorum ex bibliotheca et interpretatione Gulielmi Sirleti Cardinalis edidit [Antiquae lectionis tom. II, Ingolstadii, 1602, 730 – 941; Canisius-Basnage, Thesaurus monumentorum, III, 1, 412 – 99.] quod ideo Menologium Sirleti nuncupari solet. Ab Andrea Schotto S. I. opusculum acceperat Canisius, in quo emendando se usum fuisse fatetur typico S. Sabae, horologio, menaeis aliisque Graecorum libris impressis. Opusculum in serie monumentorum ad an. 1095 reposuit Iac. Basnage, ea sola ductus ratione quod Menologio Basilii dicto (B) posterius esse videretur [Canisius-Basnage, t. c., 410.] . Porro synaxarii Sirletiani codex graecus frustra quaesitus est, nec mirum. Nuspiam enim synaxarium graecum exstitisse similem referens faciem, tot a nobis perlecti codices manifestum faciunt. Recte de libro sensit D. Papebrochius, qui, quotiens illo usus est, merum excerptum esse, idque levi opera collectum e menaeis editis nonnullisque codicibus, pronuntiavit. Elogia enim pro lubitu resecuit epitomator, vel etiam suppressit, et hinc inde elogii loco versiculos assumpsit, quos magnorum menaeorum auctores fere a Christophoro Mitylenaeo mutuati sunt. Ceterum menaea excusa vel saltem codicem cum M* intime cognatum praecipue excerpsisse ostendunt memoriae nonnullae quae ab aliis synaxariis prorsus absunt. Nullius igitur pretii est synaxarium Sirleti, neque adhibendum ab iis qui Graecorum rem hagiographicam illustrandam suscipiunt. Non tamen prorsus eius memoria abolenda est, cum, paucis exceptis, quaecumque ecclesia latina, duce Baronio, e Graecorum fastis in suos transtulit, ex hoc libello desumpta sint. “Illustrissimus Baronius”, ita H. Canisius, “hoc ipsum ms. menologium a Sirleto habuit, quod passim tanquam pervetustum et optimae notae laudat, et ubi Graecorum menaea citanda sunt, ferme hoc citat tam in notis ad Romanum Martyrologium quam in Annalibus [Canisius, Antiquae lectionis tom. II, 942.] .”

[Menologium Basilii.] Synaxario Sirletiano successit Menologium Basilii dictum, quod latine primum editum est ab Ughello, et graece, adiecta latina interpretatione, a I. S. Assemani, postquam a decessoribus nostris semestre posterius e codicibus Cryptensibus prolatum fuerat. Haec iam attigi ubi de codicibus B, Bb superius dixi. Quanta fuerit synaxarii Basiliani fortuna, exponere longum est, cum quaecumque de hoc librorum genere inde a saeculo XVII disseruerunt eruditi, ea vix non omnia ex unico exemplari derivarint, quod integrum et omnibus suis partibus aequale existimabant.

[Menaea] His autem libris, quos Latini fere soli legerunt, praecesserant menaea typis excusa, Graecorum ecclesiastico usui destinata quorumque moles ingens plerosque exterrere doctorumque curas arcere visa est. Menaea, quorum nunc volumina singula, unum mensem complectentia, nunc duodecim simul prodierunt, maximam partem Venetiis prelo subiecta sunt. Nostrum autem non est menaeorum singulas editiones recensere, cum ea bibliographorum provincia sit, quam sedulo excolere coeperunt viri doctissimi Aem. Legrand [Bibliographie hellenique, XVe et XVIe siecle, Paris, 1885, 2 vol.; XVIIe siecle, 1894 – 96, 4 vol.] et Phil. Meyer [Bibliographische Notizen in Byzantinische Zeitschrift, II. 357 – 58; Die theologische Litteratur der Griechischen Kirche im sechzehnten Jahrhundert, Studien zur Geschichte der Theologie und der Kirche, III. 6, Leipzig, 1899.] ; quorum operibus usus sum ut aliqualem menaeorum typis editorum seriem texerem. His addidi Allatium [De libris ecclesiasticis graecorum, Diss. II, p. 57.] atque etiam Bartholomaeum Cutlumusianum, qui menaeis anno 1843 Venetiis impressis scitu utilia nonnulla praemisit de antiquis horum librorum editionibus [Μηναῖον τοῦ Σεπτεμβρίου, ιθ᾽-κ᾽.] . Ex horum porro scriptis collatis (addidi autem nonnulla quae ex ipsis inspectis libris collegi) sequentibus saltem annis — nam horum seriem non mediocriter augeri posse nullus dubito — menaea vel aliquem menaeorum tomum Venetiis in lucem prodiisse constat.

[Venetiis] Saec. XVI. An. 1527, 1548, 1549, 1551, 1555, 1557, 1558, 1568, 1569, 1578, 1581, 1582, 1587, 1588, 1591, 1592, 1593, 1595, 1596, 1599.

Saec. XVII. An. 1602, 1603, 1607, 1609, 1610, 1612, 1614, 1621, 1624, 1625, 1626, 1628, 1629, 1638, 1642, 1643, 1644, 1645, 1648, 1649, 1664, 1672, 1673, 1675, 1678, 1680, 1682, 1683, 1684, 1685, 1689.

Saec. XVIII. An. 1714, 1716, 1730, 1732, 1740, 1749, 1751, 1754, 1755, 1760, 1761, 1764, 1768, 1769, 1771, 1773, 1774, 1775, 1776, 1777, 1778, 1779, 1780, 1783, 1792, 1793, 1795, 1796.

Saec. XIX. An. 1804, 1805, 1818, 1820, 1843, 1852, 1877, 1879, 1895.

[edita,] Quinam fuerint horum librorum tum editores, tum etiam auctores seu potius correctores, ab allatis scriptoribus disces. Non ita facile, ut omnes norunt, antiquas menaeorum editiones in bibliothecis nostris nancisci contingit. Contra saepius occurrit editio, quae anno 1843 novis adhibitis subsidiis parata est hoc titulo: Μηναῖον τοῦ Σεπτεμβρίου (Ὀκτωβρίου… Αὐγούστου) περιέχον ἅπασαν ἀνήκουσαν αὐτῷ ἀκολουθίαν μετὰ καὶ τῆς προσθήκης τοῦ τυπικοῦ κατὰ τὴν διάταξιν τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ μεγάλης ἐκκλησίας, διορθωθὲν καὶ ὡς ἤν δυνατὸν ἐξακριβωθὲν ὑπὸ Βαρθολομαίου Κουτλουμουσιανοῦ τοῦ Ἰμβρίου. Ἐν Βενετίᾳ 1843. Qui haec menaea manibus versarit, intelleget parum iuvare si quis sciat codices Montis Athonis Cutlumusianos Bartholomaeo praesto fuisse, cum de codicibus quibus primi menaeorum editores usi sunt, vix quicquam certi habeamus, praecipuamque curam eo contulerint correctores vix non omnes ut carmina, non autem ut elogia emendarent. Quare a menaeorum Venetorum exemplaribus mutuo conferendis consulto abstinuimus, ne labore diuturno et parum utili ab opere necessario avocaremur. Ea omnia non tantum eiusdem stirpis M* esse, sed et ab uno tandem stipite enata, certissimum est. Quonam exemplari nos usi fuerimus, diximus supra, p. XLVI.

[Constantinopoli,] Perrara sunt exemplaria menaeorum Constantinopoli anno 1843 editorum sub hoc titulo: Μηναῖον τοῦ Σεπτεμβρίου (Ὀκτωβρίου Αὐγούστου) περιέχον τὴν πρέπουσαν αὐτῷ ἅπασαν ἀκολουθίαν μετὰ καὶ τοῦ τυπικοῦ ἤδη μεθ᾽ ὅσης εἰπεῖν τῆς ἐπιμελείας ἐκ τῶν πολλῶν σφαλμάτων ἐκκαθαρθὲν καὶ πολλαῖς προσθαφαιρέσεσι τακτοποιηθὲν καὶ ἀκριβῶς διορθωθὲν παρὰ τῆς κεντρικῆς πνευματικῆς ἐπιτροπῆς· ἐκδίδεται τῇ ἐγκρίσει καὶ ἀδείᾳ τῆς τοῦ Χριστοῦ μεγάλης ἐκκλησίας. Ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐκ τῆς τυπογραφίας Ἀνδρέου Κορομηλᾶ, 1843, tomi 12. Haec, favente viro illustrissimo Ioakim III, qui nunc praeest ecclesiae Constantinopolitanae, domi evolvere potuimus. Porro iis qui hanc menaeorum Venetorum emendationem pararunt, praesto fuerunt castigationes quas medio circiter saec. XVIII collegerat Caesarius Dapontes, monachus Athonensis Xeropotami, codices Laurae et Nicodemi Συναξαριστής. Et codices quidem solis canticis emendandis adhibuerunt, synaxariis Caesarium et Nicodemum. De Nicodemo mox sermo erit; Caesarium autem tres codices antiquos et duas editiones Venetas contulisse constat. Porro, ut aliquod indicium ferri posset de recensione Constantinopolitana, quae prima fronte a reliquis diversissima est, integram contuli cum nostra Mv et Nicodemi editione an. 1842 – 46, et hanc eius esse rationem repperi.

Sanctorum, qui bis vel ter in menaeis Venetis, laudabantur, una dumtaxat commemoratio recepta est. Hinc, ut de solo mense Septembri loquamur, sequentes ex Mv memoriae deletae sunt: Sept. 2: Παύλου ἀρχιεπ. — 5: (Ἡ)ραΐδος. — 6: Μεδίμνου. — 7: Στεφάνου. — 9: Στράτωνος. Θεοδώρου, Ἀμμιανοῦ, Ἰουλιανοῦ. — 16: Μαρτίνου. Σεβαστιανῆς. — 18: Συμεών. — 19: Σωσάννης. — 20: Μαρτίνου. Μαξίμου. — . 21: Δροζήλης (l. Δρουσίλλης). — 29: Μαρτύρων ἐν Βυζαντίῳ. Festorum autem mobilium, quae in codicibus M* nuntiantur inde a die Ian. 14 sub hac formula: ἐν κυρίῳ πάσχα κτλ., nulla mentio occurrit.

Elogia sanctorum (si solitas variantes lectiones omittas et similia) prorsus eadem sunt quae habet Mv. Paucissimis in locis elogium legimus ubi in Mv simplex exstat commemoratio (v. g. Nov. 7, Λαζάρου, Oct. 28, Στεφάνου, Dec. 3, Πατερμουθίου, Κόπρη, Mart. 3, Θεοδωρήτου, Iun. 6, Ἱλαρίωνος); et haec quidem, testibus editoribus, subministrarunt tum Caesarius Dapontes tum Nicodemus.

Commemorationes omnes quas praeter Mv exhibet menaeorum editio Constantinopolitana, tribus minoribus exceptis (Dec. 24, Iun. 11, Aug. 12), desumptae sunt cum suis versiculis ex Nicodemo, ita tamen ut elogia, si quae forte adessent, suppressa fuerint.

[Athenis,] Athenis etiam recens edita sunt menaea: Μηναῖουν τοῦ Σεπτεμβρίου (Οκτωβρίου Αὐγούστου) περιέχον ἅπασαν τὴν ἀνήκουσαν ἀκολουθίαν μετὰ τῆς προσθήκης τοῦ τυπικοῦ κατ᾽ ἀρχαίαν μέν, νεωστὶ δὲ τυπωθεῖσαν διάταξιν τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ μεγάλης ἐκκλησίας, διορθωθὲν πρώην μὲν ὑπὸ Βαρθολομαίου Κουτλουμουσιανοῦ, νῦν δὲ ὑπὸ Ἰωάννου Μαρτίνου ἀρχιμανδρίτου μετὰ πολλῶν προσθηκῶν κεκανονισμένων ἀδείᾳ καὶ ἐγκρίσει τῆς ἱερᾶς συνόδου τῆς ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἐν Ἀθήναις, 1896. In praefatione editor lectorem monet se maxime usum esse editionibus Venetis ann. 1820, 1855, 1877, enumeratque locos in quibus haec nova editio a praecedentibus discrepat, item partes officiorum novaque officia sanctorum recentiorum, quae nunc primum (ut ipse existimat) in corpus menaeorum introducta fuere.

[Romae.] Recentissima omnium est editio Romana, quae auspice I. B. Pitra S. R. E. Cardinali, anno 1888 edi coepta est, hoc autem anno 1902, curantibus monachis Cryptaeferratae ad exitum deducta [De hac diximus in Anal. Boll. XIX, 342 – 43; XXI. 418.] . Ex menaeis Venetiis impressis tota pendet, ita tamen ut, plerisque commemorationibus suppressis, unius tantum sancti praecipui singulis diebus memoriam celebret, et hunc quidem nulla alia exornet laudatione nisi consuetis versiculis iambicis et hexametro.

[Synaxarista] Menaeis maxime affines sunt et ad codices M* referendi libri synaxaristae nuncupari soliti, in quibus elogia sanctorum, e menaeis deprompta, lingua Graecorum vulgari efferuntur. [Margunii] Talem primus edidit Maximus Margunius sub hoc titulo: Συναξάρια ἤτοι βίοι ἁγίων ἐκ τῆς ἑλληνικῆς γλώττης μεταφρασθέντα παρὰ Μαξίμου ταπεινοῦ ἐπισκόπου Κυθήρων εἰς κοινὴν ὠφέλειαν. Ἐνετίησιν, παρὰ Ἀντωνίῳ τῷ Πινέλλῳ ,αχζ᾽ (1607). Sitne haec editio prince an non, disceptatur; saepius, certe repetita est [Legrand, Bibliographie Hellenique, XVe et XVIe siecle, II. LXX; XVIIe siecle, I. 49 – 52 et passim.] .

[Nicodemi.] Alium “synaxaristam” edidit Nicodemus monachus Athonensis, anno 1842 iterum typis expressum: Συναξαριστὴς τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ πάλαι μὲν ἑλληνιστὶ συγγραφεὶς ὑπὸ Μαυρικίου διακόνου τῆς μεγάλης ἐκκλησίας, μεταφρασθεὶς δὲ ἀμέσως ἐκ τοῦ ἑλληνικοῦ χειρογράφου Συναξαριστοῦ καὶ μεθ᾽ ὅσης πλείστης ἐπιμελείας ἀνακαθαρθείς, διορθωθείς, πλατυνθείς, ἀναπληρωθείς, σαφηνισθείς, ὑποσημειώσεσι διαφόροις καταγλαἳσθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐν μοναχοῖς ἐλαχίστου Νικοδήμου ἁγιορείτου Ἐν Κωνσταντινουπόλει, 1842 – 46, 13 vol. Duobus etiam tomis prodiit Συναξαριστὴς τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ πάλαι μὲν τῷ δὲ 1819 τὸ δεύτερον μεταφρασθεὶς ὑπὸ τοῦ έν μακαρίᾳ λήξει Νικοδήμου ἁγιορείτου νῦν δὲ τρίτον ἐπεξαργασθεὶς ἐκδίδοται ὑπὸ Θ. Νικολάου Φιλαδέλφεως, Ἀθήνησι, 1868; tribus tomis editus est eodem anno 1868, ἐν Ζακύνθῳ ἐκ τοῦ τυπογραπείου &ldquogr;Ὁ Παρνασσός.”

Libri praecipuam partem, haud aliter ac Margunius, ex menaeis desumpsit Nicodemus. Addidit quoque officia quaedam, et libros varios excerpsit, quales sunt Θησαυρὸς Δαμασκηνοῦ, Νέον λειμωνάριον, Παράδεισος, Νέον μαρτυρολόγιον, Νέος θησαυρός et ita porro. Accesserunt praeterea sancti nonnulli ex recentioribus, quos in menaeis Venetis frustra requiras, v. g. Sept. 1: ἅγιος νεομάρτυς Ἀγγελὴς ἐν Κωνσταντινουπόλει μαρτυρήσας κατὰ τὸ 1680 ἔτος ξίφει τελειοῦται Sept. 3: ἅγιος νεομάρτυς Πολύδωρος ἐν τῃ νέᾳ Ἐφέσῳ μαρτυρήσας ἐν ἔτει 1794 ἀγχόνῃ τελειοῦται et ita porro. In notis et prolegomenis multa lectu non inutilia congessit potius quam digessit bonus Nicodemus.

[Magnus synaxarista.] Nicodemo successit K. Chr. Dukakis, qui ceteris ampliorem edidit synaxariorum vulgarium collectionem, cui titulum fecit Μέγας Συναξαριστὴς πάντων τῶν ἁγίων (Ἐν Ἀθήναις, 1889 – 96), duodecim tomis comprehensam; singulis autem mensibus, inde a Ianuario, haec gemmarum nomina indidit: Ἴασπις τοῦ νοητοῦ παραδείσου. Σάπφειρος τοῦ ν. π. Χαλκηδών. Σμάραγδος. Σαρδόνυξ. Σάρδιος. Χρυσόλιθος. Βήρυλλος. Τοπάζιον. Χρυσόπρασος. Ὑάκινθος. Ἀμέθυστος. Novissimus autem synaxarista Nicodemum haud retractavit, sed integris officiis, Vitis sanctorum prolixis, sermonibus et amplis excerptis ἐκ τοῦ Παραδείσου, ἐκ τοῦ Νέου μαρτυρολογίου et aliis eiusdem furfuris libris, quos iam adduximus, ditavit.

[Typica.] Hos similesque libros absque artis criticae praesidio conscriptos esse et plebi fere destinatos nemo nescit. Solis doctis, e contrario, parata est sylloge Typicorum ab A. Dmitrievskij edita [Supra, p. III – IV, X – XI.] in qua nonnulla inserta esse synaxaria tum maiora tum minora iam diximus.

CAPUT TERTIUM DE SYNAXARIORUM PRAECIPUIS RECENSIONIBUS

§ 1. Synaxariorum summa genera.

[Ex paucis codicibus] Si quis sola codicum, quos modo recensuimus, ope synaxariorum originem variasque recensiones decretorie definire tentaret, cum tanta in bibliothecis testium copia lateat, quos nemo adhuc audivit, hic funem ex harena efficere videretur. Non ideo tamen confuse et absque discrimine codices afferendi erant, sed ratio exploranda, qua optimi quique secundum genera familiasve ordinarentur, reliqui in greges, ut ita dicam, cogerentur, donec, maiore adducta librorum manuscriptorum copia, stirpes accuratius discernere et a propagine ad stipitem ascendere liceret. Codicum, quibus usi sumus, necessitudinem quandam definivimus tum ex ipsis rebus, quibus coalescunt, sanctorum dico festorumve memoriis, tum ex verbis, quibus illae efferuntur seu elogiorum phrasi, tum ex rerum per dies distributionem.

[archetypum] Horum igitur momentorum habita ratione, omnibus nostris codicibus communem aliquam esse eamque praecipuam partem seu nucleum, manifestum est. Ea autem constat eorundem serie sanctorum iisdem seu saltem proximis diebus affixorum, quorum elogia nunc paulo ampliora nunc contractiora iisdem fere verbis concepta sunt, ita ut non remotos quosdam singulis synaxariorum collectoribus fontes praesto fuisse, sed et proximos, in quibus eaedem res eadem fere ratione ordinatae essent.

[minime eruimus,] Librum primigenium, a quo ceteri omnes, si eorum partem spectes praecipuam, descendere videntur, vel periisse, vel latere, exemplaria vero quae antiquitate praestant P et H nonnisi excerpta exhibere vel saltem saepe contracta esse, in aperto est. Lectorem tamen monitum velim inter synaxaria selecta non paucas exscriptas esse laudationes, iis quas affert S paulo prolixiores, et quae in aliis exemplaribus totiens repetitae et sparsae sunt, ut si quis a communi omnium fonte derivatas contendat, non sim contradicturus.

[sed classes septem] Iam inter codices, quos ordine recensuimus, septem praecipua synaxariorum genera facile est discernere, quae rerum copia, ordine vel sententiis insignia sunt et quorum H, S, D, F, B, C, M veluti antesignanos protuli. De singulis hisce generibus iam aliquatenus iudicare fas est tum ex iis, quae supra dicta sunt ubi de ipsis singulatim agebatur, tum ex eorundem compage, uberrimis excerptis vestita, quam inter synaxaria selecta exhibuimus.

[quae in genera] Porro si obiter tantum inter se conferamus cuncta nostra exemplaria, in duo summa genera dispesci ea deprehendimus, quorum prius A omnibus omnino codicibus constat praeter M et sequaces, alterum codices M* complectitur. Et ipsa quidem externa facie A ab M* facillime dignoscuntur. [A]Etenim, in codicibus A, paucissimis locis exceptis, duas tantum laterculorum species distinguere est, prout alii sancti laudatione ornantur, alii mentione brevissima commemorantur. Et in illis quidem, postquam sancti nomen pronuntiatum est, his fere verbis: Μνήμη τῆς σίας Θεοδώρας τῆς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ subsequitur elogium: Αὕτη ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς βασιλείας Ζήνωνος κτλ., in his vero nomen sancti in casu genetivo, praemisso vel omisso vocabulo μνημη vel ἄθλησις, simplici nuntiatur stilo: Ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος Χαρίτωνος, vel: Τῆς ἁγίας μάρτυρος Ὀλυμπιοδώρας, nec quicquam praeterea. Et ita quidem omnes codices huius prosapiae.

[et M*,] Multo aliter habent exemplaria alterius generis. Nam praeterquam quod nonnullos sanctos afferunt aliis synaxaristis prorsus ignotos, narrationes illas “animae utiles” iisdem ubique diebus affixas, quarum elenchum exhibuimus (ad codd. M, Mc), lectoribus praebent. Sed et diversa ratione elogia solita et commemorationes inducunt. Dicto enim nomine sancti: Μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ στυλίτου, non ilico sequitur elogium, sed interponuntur iambici senarii, addito plerumque, sed primo loco tantum, versu heroico, diem mensis significante:

Λιπὼν Συμεὼν τὴν ἐπὶ στύλου βάσιν
Τήν ἐγγὺς εὗρε τοῦ Θεοῦ λόγου στάσιν.
Ὑψιβάτης Συμεὼν σεπτεμβρίου ἔθανε πρώτῃ.

[hoc recentius] Iam, ubi exhausta est series sanctorum, qui addito elogio laudantur, incipiunt commemorationes simplices, quibus primo enuntiatur nomen sancti in casu recto addita formula πυρὶ (vel ξίφει) τελειοῦται) si martyr fuerit, ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται si confessor seu asceta, vel alia simili. In codicibus M* leguntur quoque identidem elogia metrica longiora, puta Sept. 11, Sept. 25, Dec. 24 cet.

[illud antiquius,] Porro libros A antiquius harum litterarum stadium referre, codices vero M* recentius, ne dicam novissimum, cum satis manifestet ipsa codicum aetas et summa rerum quibus constant, non est cur pluribus demonstremus. Quanta autem sit necessitudo M* cum A in iis quae utrisque communia sunt, vel ex iis locis deduces quae cum S perpetuo contulimus. Si quis autem codices A secundum artiores cognationes partiri velit, is H*, D*, F*, S* veluti proxime affines in unum (= A') congregabit, B* seorsim reponet, seorsim etiam C* qui cum utroque propinquitatem habet, ita ut si summam rei tantum attendat, hoc schemate codicum praecipua genera complecti possit:

[potissimum dividuntur.] Et quidem in genere A' proxime coniuncti sunt D* et F*, quantum iudicare licet ex uno solo semestri; codicum enim F* altera pars reperta non est. Cum in codicibus F* fere suppressa sint verba quibus synaxium locus indicitur, conici licet iis constitui recensionem codicum D* usui alienae ecclesiae destinatam. Codicum B* genuinum integrumque exemplar deesse iam dixi; in eius autem genere exemplaria quaedam reposuimus mixta, veluti Ba, quod quidem ex B* et D* coaluisse videtur. Qua ratione codices C* exstiterint, singulatim postea expendemus. De iis tandem qui vel extra chorum saltare comperti sunt, vel quos cum aliis accurate conferre non potuimus, illud saltem addendum est N et R, Ra, Rb cum codicibus A' reponendos esse, et quidem N magis ad S*, ad D* vero R, Ra, Rb referendos videri.

§ 2. Synaxariorum aetas et auctores.

[Iam IX saeculo] Quo tempore et quibus auctoribus synaxaria esse coeperint, vetus et ardua controversia est, quae testimoniis diserte expressis dirimi nequit. Neque nominis neque ipsius rei certum vestigium reperiri ante saeculum X in confesso est, neque ullus est qui negaverit regnante Basilio II (976 – 1025) synaxarium B* exstitisse. Quam aegre quicquam certi ex ipsa synaxariorum materia eruatur, norunt quotquot huiusmodi libros tractarunt. Veteres enim codices, qui perierunt, perraro absque additamento a librariis descripti sunt, sive memorias, quae tempore labente in marginibus appositae fuerant, sive aliunde conquisita in librum intulerint; adde eos saepe parum accurate scripsisse et non pauca quae nos quidem maioris momenti esse censemus, indiligenter suppressisse. Quare caute procedendum ei est qui velit ex his illisve omissis memoriis aetatem horum librorum definire.

[ineunte] Si codicum ipsorum rationem habeamus simul et rerum in iisdem tum admissarum tum omissarum, vetustissimum omnium synaxarium nobis repraesentant codices P et H, uterque diversa ratione contractus et a librariis neglegenter habitus. [synaxarium exstitisse] Quo tempore editum fuerit synaxarium P, e memoriis formulisque in tota farragine conquisitis deducere conatus est N. Krasnoseljcev [Letopis istoriko-philologiceskago obscestva, Odessa, II (1892), 158 – 254.] . Sunt autem hae praecipuae: Dec. 16: Τοῦ ἁγίου μάρτυρος Βάκχου τοῦ μαρτυρήσαντος ἐν τοῖς χρόνοις ἡμῶν († 780) ἐν Παλαιστίνῃ ἐπι Εἰρήνης καὶ Κωνσταντίνου ὀρθοδόξων καὶ φιλοχρίστων βασιλέων. — Aug. 7: Μνήμη τῆς ἐν εὐσεβείᾳ γενομένης ἡμῶν βασιλίσσης ἐν τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις Εἰρήνης († 802), alias autem, Εἰρήνης νέας. — Iul. 26: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐγένετο πόλεμος εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ θάνατος Νικηφόρου τοῦ βασιλέως καὶ ἄλλων πολλῶν, ἰνδικτιῶνος δ᾽ ἡμέρας ζ᾽ (an. 811). — Oct. 20: Τῶν ἁγίων νεοφανῶν μαρτύρων Ἀνδρέου, Στεφάνου, Παύλου, Πέτρου καὶ τῆς συνοδίας αὐτῶν († 767). Quae omnia talibus verbis nonnisi a scriptore aequali ita proferri potuisse existimabat v. d., proindeque synaxarium P primo compilatum esse ab homine qui saec. VIII exeunte vel IX ineunte vixisset. Neque obstat, ita ille, nonnullorum sanctorum qui medio saec. IX eoque etiam exeunte floruerunt nomina non reticeri, veluti Dec. 26 Euthymii Sardicensis († 840), Dec. 27 Theodori Sabaitae († 840), Iul. 31 Eudocimi († 842), Dec. 20 Michaelis Syncelli († 843), Oct. 11 Theophanis Grapti († 847), Iun. 14 Methodii patriarchae († 846), Oct. 23 Ignatii patriarchae († 878). Haec enim minime in archetypo lecta fuisse, sed postea addita esse censebat, et quidem nondum expleto saec. IX, cum sanctorum celeberrimorum et maxime patriarcharum qui post Ignatium vixerunt, Photii († 891 [rectius post 896]), Stephani († 893), Antonii († 901) mentio nulla occurrat. Alia missa facio eiusdem cl. auctoris placita, quae praeter rem esse videntur.

[minime demonstratur;] Porro haec viri doctissimi argumentatio claudicare videtur, neque ulla satis firma ratione ostendi potest synaxarium quod primis saec. IX annis editum fuerit, postea auctum fuisse. Quod enim dicatur Dec. 16, S. Bacchum iuniorem passum esse ἐν τοῖς χρόνοις ἡμῶν, id ex fonte accepit synaxarista, quemadmodum qui S composuit, martyres sub Diocletiano passos cum Eusebio ἐν τῷ καθ᾽ ἡμᾶς διωγμῷ reponit. Irene autem νέα dicitur ut ab antiquiore discernatur, quemadmodum Paulus Latrensis “iunior” nomine proprio vocatur, ut alius a Paulo Thebaeo intellegatur, et Ioannes patriarcha etiam νέος nuncupatur in synaxariis saec. XII exaratis, licet ille saec. VIII obierit. Et ita quoque de martyribus qui νεοφανεῖς praedicantur, seu quia saeculis sequioribus passi sunt sive quia id in libris, quibus utebatur, synaxarista repperit. Ex his legitime, ni fallor, infero, nequaquam certum ratumve esse commemorationes recentioris aetatis, puta Ignatii patriarchae, non iam a primo synaxarista catalogo suo inscriptas fuisse. Nec multum efficis ad synaxarii P antiquitatem comprobandam, si dicas patriarcharum seriem ad Photium, Stephanum, Antonium usque minime esse protractam. De Photio enim et Stephano silet etiam H, qui medio saec. X absolutus esse perhibetur. Maius in eo momentum ponerem, quod omnes commemorationes sanctorum, qui saec. X obierunt, vel rerum eodem saeculo gestarum in codice P omissae sunt. Quis enim credat haec omnia ad unum casu excidisse? At vero, quoniam libri liturgici non huiusmodi sunt, quibus quicquid novi acciderit vel occurrerit ilico et festinanter inferatur, minime certum esse existimo synaxarium, quod codicis P archetypum fuit, saeculo IX nondum absoluto potius quam intra prima saeculi X decennia scriptum fuisse.

[saeculo X] Negandum porro non est aliquam necessitudinem menaea inter et synaxaria intercedere. Iamvero cantica sacra, quibus praecipue menaea constant, vix ante saec. X in unum corpus colligi coepisse vel ex eo patet, quod canonum longe maxima pars a melodis concinnata sint qui mediante saec. IX, ut Theophanes, vel eo etiam labente, ut Ioseph († 883), floruerunt [Melodorum nomina diligenter notavit in recensendis menaeis tum Cryptoferratensibus tum Carbonensibus A. Rocchi, Codices Cryptenses, 289 – 333. Argumentum attigit V. Jagic, Carminum christianorum versio palaeoslovenico-rossica. Menaea Septembris, Octobris, Novembris. Petropoli, 1886, L – LI. Cf. quoque Christ-Paranikas, Anthologia graeca carminum christianorum, Lipsiae, 1871, XLI – LIV.] . Cum autem ante hanc aetatem de synaxariis nemo quidpiam audisse videatur, eodem circiter tempore eadem concinnari coepisse haud temere conici potest.

[antiquiora exemplaria] Neque spernendum ad controversiam pressius definiendam indicium desumi posse videtur ex epistula nuncupatoria quae in eodem, quo synaxarium, H, codice Hierosolymitano detecta est. Fieri non potuisse ut synaxarium, quale nunc iacet, ab eo scriberetur cuius epistula haec est, ostendimus (supra, p. XIV). Probabile autem existimo ex archetypo quod ille prae manibus habuit, quodque pro lubitu seu necessitate contraxit vel etiam forsan auxit, epistulam exscriptam esse. Porro si iisdem, quibus nunc H, archetypum commemorationibus ditatum exstabat, nonnisi post annum 950 exarari potuit (supra, p. XIII). Si autem codex H, uti suspicio est, archetypum hinc quidem minutum, illinc vero novis memoriis dilatatum refert, altius ascendendum est. Iamvero synaxarium habemus cum H artissime cognatum, scilicet P, quod exemplar aliquot decenniis vetustius referre videtur. Et illius quidem exemplaris X, quod P aliqua ratione exhibet, prologum nos habere verisimile est.

[scripta esse videntur,] Qui vero hunc prologum, cum ceteris quos edidimus, contulerit, facile deprehendet hos quidem hominum esse quibus opera similia praeluxerunt, quique multos se habuisse decessores ultro fatentur (Πολλοὶ τῶν ἐπὶ φιλοσοφίᾳ μέγα λαμψάντων …), illum vero scriptoris, qui se rem plane novam moliri iactat. Iamvero hortante imperatore se scripsisse profitetur. Si autem temporum ratio habetur et simul generis litterarum quae auspice imperatore hac aetate colebantur, de Constantino VII (912 – 959) sponte cogitatio subit, nisi Leonem VI (886 – 911) in quem omnia forsitan non minus apte quadrant, praeptemus. Et haec quidem de antiquissimo synaxario.

[alia saeculo XI] Saeculo X vel XI ineunte ceteras recensiones vix non omnes, quas habemus, si M* excipias, exstitisse ex eo patet, quod memoriarum series continuae in ipsis contentae ultra saeculum X non progrediuntur; quae autem in nonnullis exemplaribus commemorationes reperiuntur hac aetate recentiores, adventiciae videntur et corpori synaxarii iam constituto velut intersitae.

[et saec. XII – XIII.] Codicum M* archetypum non prius quam saec. XII exeunte exarari potuisse, — et probabilius saec. XIII exstitisse — ex eo deduco, quod omnibus exemplaribus nonnullae laudationes post medium saec. XII conscriptae communes sint. Illud tamen notandum est, perpauca in iisdem reperiri quae e fontibus saec. X sequioribus certo manasse videantur.

[Auctores Petrus] Quinam illi fuerint qui synaxaria collegerunt, id ex ipsis codicibus, ut verum fateamur, eruere non est. Longe enim maxima horum librorum pars nullum auctoris nomen praefert, et ex collatis prooemiis codicum K et L, quorum alterum quendam Petrum, [Elias] alterum Eliam nescio quem iisdem laudibus ornat (adde prologum L ex alieno codice assumptum loco indebito collocatum esse), id unum discimus omnia quae de auctoribus feruntur, dubia et incerta esse.

[Mauricius] Mauricius diaconus Magnae ecclesiae velut auctor synaxariorum passim praedicatur [Supra, p. L; Sakkelion, Κατάλογος τῶν χειρογράφων τῆς ἐθνικῆς βιβλιοθήκης τῆς Ἑλλάδος, 183.] . Quisnam ille fuerit quave vixerit aetate, nemo adhuc enarravit; neque de eo quicquam in codicibus reperire contigit [In codice Athonensi Panteleem. 62 (Lampros, Catalogue of the greek manuscripts on Mount Athos, II, 288), saec. XIII, exstat Μαυρικίου τοῦ διακόνου Συναξαριστὴς εἰς τοὺς κατὰ Μάρτιον μέχρι καὶ Αὐγούστου ἁγίους. Verum id auctoris catalogi lemma esse eo magis existimo, quod codex mutilus est.] , et per litteras interrogatus v. cl. A. Papadopoulos-Kerameus, qui partium orientalium bibliothecas plerasque perlustravit, Mauricii nomen a se in nullo synaxario manu exarato lectum esse rescripsit. Mauricium diaconum, quem ipse Margunius ignoravit, in natura rerum nuspiam exstitisse verisimile est.

[Nicephorus Callistus] Maioris momenti sunt quae nuper attulit laudatus A. Papadopoulos-Kerameus, ut ostenderet Nicephorum Callistum auctorem esse synaxarii cui titulus Βιβλίον συναξάριον τῆς συνόψεως τῶν ἁγίων τοῦ ὅλου χρόνου κτλ. [Νικηφόρος Κάλλιστος Ξανθόπουλος, Byzantinische Zeitschrift, XI (1902), 41.] . Legitur enim in typico cod. Sabait. 635, ad diem Ian. 30: Ἀναγινώσκομεν δὲ τὸ ἐγκώμιον τοῦ Εὐχαΐτων εἰς δόσεις β᾽· τὰς δὲ λοιπὰς ἀναγνώσεις ποιοῦμεν εἰς τὴν σύνοψιν τῶν βίων τῶν ἁγίων, οὓς συνεγράψατο κυρὸς Νικηφόρος Ξανθόπουλος ποιοῦντες καὶ αὐτὸ δόσεις β᾽. Optimum procul dubio indicium, quod veluti decretorium testimonium libenter acciperem, nisi constaret synaxariorum inscriptiones quandoque perperam conceptas [feruntur.] esse (supra, codd. Mg, Mh), nec prona esset confusio cum synaxariis Triodii, quae in codicibus Nicephoro Callisto diserte adscribuntur [Supra, IV, not. 8.] , vel cum libello qui nuncupatur τοῦ λογιωτάτου Νικηφόρου τοῦ Ξανθοπούλου συνοπτικὴ σύναξις τῶν ἁγίων τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ ἀλλὰ δὴ καὶ τῶν δεσποτικῶν θείων ἑορτῶν [Catal. Gr. Paris. 291.] . Aliud adduxit argumentum laudatus v. d. e codice Sabait. 150, in quo synaxariis Triodii et aliis opusculis, quorum omnium Nicephorus auctor est, praefixum est Βιβλίον συναξάριον τῆς συνόψεως τῶν ἁγίων τοῦ ὅλου χρόνου κτλ. [Ἱεροσολυμιτικὴ βιβλιοθήκη, II. 231 – 34.] . Quis tamen non mirabitur cetera omnia veluti Νικηφόρου Καλλίστου τοῦ Ξανθοπούλου expressis vocabulis tradi, solum synaxarium sanctorum, quod in uno codice cum Triodio colligi inusitatum non est, eius nomine inscriptum non esse? Adde in typico Sabaitico synaxarium non plane accurate designari,σύνοψις enim dicuntur diversae stipitis codices, — neque adhuc satis constare antiquissimos ex codicibus M* Nicephorum ipsum aetate non superare. Novas idcirco exspectare rationes, quibus opinio roboretur Nicephorum Callistum synaxarii M* auctorem esse, pernecessarium existimo.

§ 3. Recensio codicum C*.

[Sancti italo-graeci] Synaxaria omnia, quae recensuimus, usum ecclesiae Constantinopolitanae referre, ita tamen ut nonnulla aliarum ecclesiarum usibus accommodata esse videantur (ut F*), supra dictum est. Quaestio autem oritur de codicibus C*, — cuius generis nullum repperi qui non e quadam ecclesia Italiae vel Siciliae advectus sit, — referantne recensionem italo-graecam synaxarii Constantinopolitani. Archetypum codicum C* in Siciliam Calabriamve e partibus Graecorum allatum esse, non vero in Italia compositum, eo suadetur quod, si unum excipias laterculum Dec. 10 in uno codice C, nihil in iis reperiatur prima manu insertum quod usum proprium italo-graecum referat. Quoniam autem de synaxariis italo-graecis sive minoribus sive maioribus non semel a viris doctis disceptatum est [P. Martin, Quatre anciens manuscrits du Nouveau Testament, Revue des Sciences ecclesiastiques, LIII (1886), 5 – 33; C. H. Turner, Some new members of the “Ferrar Group”, The Journal of Theological Studies, I (1899), 117 – 25; J. Rendel-Harris, Further researches into the History of the Ferrar-Group, London, 1900, 1 – 24; Anal. Boll. XXI. 23 – 28.] , argumentum paucis expedire iuvat. Ne autem ulla rerum confusio oriatur, usum italograecum minime intellego commixtionem quandam rituum graecorum cum ritibus romanis, qualem manifestant kalendaria aliquot vel typica, v. g. typicum Bovense [Anal. Boll. XVII. 453 – 55.] , kalendarium Tropeense (cod. Cryptoferrat. Γ. β. III), cuiusque vestigia admodum perspicua exstant in typico S. Bartholomaei, v. g. ad diem Nov. 1: καὶ κατὰ Ῥώμης ἐκκλησίαν τῶν ἁγίων πάντων, et Nov. 2: καὶ κατὰ Ῥώμης ἐκκλησίαν μνήμη τῶν κεκοιμημένων [Toscani, Ad typica Graecorum ac praesertim ad typicum Cryptoferratense S. Bartholomaei abbatis animadversiones, Romae, 1864, 81.] . Usum italo-graecum deduco e Proprio sanctorum quod ab ecclesia Romana ecclesiae Siculo-Calabrae minime mutuatae sunt, et quod in sequentibus aliquo modo adumbrabitur.

[alii in synaxariis] Primo loco notandum est duplex esse genus memoriarum de sanctis Siculis vel italo-graecis, alterum quod ceteris synaxariis cum C* commune est, alterum de quo omnes praeter C* concorditer silent. Et illorum quidem, quos ecclesia Constantinopolitana in suos fastos admisit, praecipuae memoriae sunt: [omnibus]

[alii in solis] Quae mox sequuntur memoriae, solis nostris codicibus C* inscriptae sunt, et nulla, ut dictum est, praeter unam Lucae (Dec. 10), in ipso corpore synaxarii, sed ut plurimum in marginibus.

[libris italicis] Et his quidem nominibus, quae ex codicibus nostris desumpsimus, proprium sanctorum italograecum minime absolvi lector advertat. Ut enim omittamus catalogos, quos variorum ope librorum composuerunt Fiore [Della Calabria illustrata, Napoli, I (1743), 467 – 90.] , Rodota [Dell' origine, progresso e stato presente del rito greco in Italia, Roma, II (1760), 104 – 108.] , [et absque elogiis] Caietanus [Vitae sanctorum Siculorum, Panormi, I (1657), in principio.] , alios plurimos e codicibus maxime liturgicis desumere est, quorum sequentes recensemus e codicibus Cryptoferratensibus et Messanensibus praecipue acceptos [Menaea, eclogadium et typicum Cryptoferratense ap. Toscani, Ad Typica Graecorum … animadversiones, 74 – 109; typicum Messanense in cod. biblioth. universit. Messanensis, 115.] , quoniam diudicandis synaxariis seu menaeis italo-graecis, si quae forte in bibliothecis abdita reperiantur, utilia fore censemus:

[laudantur.] Synaxarii sanctorum italo-graecorum, quos diximus, elogiis prolixioribus ad normam ceterorum aucti nullum deteximus vestigium. Sanctorum Cryptoferratensium Nili et Bartholomaei synaxaria exstant in codicibus distinctis (codd. Cryptoferrat. Β. β. II, III), et brevis enarratio de S. Mauro (Mai 1) in folio segregato iacet ita comparato, ut nullo pacto a synaxario detractum videatur (Cod. Cryptoferrat. Γ. β. XXXVII). Neque obstat hinc inde in codicibus C*, ubi memoria nuntiatur sanctorum italo-graecorum, formulam addi ζήτει τὸ συναξάριονIta v. g. ad diem Iun. 3 in cod. Cg: ζήτει συναξάριον τοῦ ἁγίου Κόνωνος εἰς τὴν ς᾽ τοῦ μαρτίου μηνός. Die enim Mart. 6 non de hoc S. Conone agitur, sed de Conone hortulano. Ex dictis haud improbabiliter inferendum censeo synaxarium maius italo-graecum proprii nominis nullum umquam exstitisse.

CAPUT QUARTUM DE SYNAXARIORUM FONTIBUS

§ 1. Synaxariorum fontes in universum.

[Synaxariorum] Si quis summas tantum res considerare velit, tres potissimum synaxariorum partes attendat oportet, elogia dico sanctorum festorumque enarrationes, breves de iisdem commemorationes solo fere eorum nomine absolutas, et ea tandem quae liturgicum ecclesiae usum referunt. Primum genus rerum e menologiis fluxisse, tertium autem e typicis regiae civitatis, vix non per se patet. De commemorationibus aliisque rebus minoribus postea sermo erit.

[elogia] Elogia paene universa, quibus synaxaria quaevis praecipue constant, e documentis prolixioribus contracta esse nemini dubium videtur. Et horum quidem partem non exiguam integre servatam in codicibus habemus; reliqua perierunt suique vestigium in solis synaxariis reliquerunt. Iamvero synaxariorum scriptores non Vitas Passionesque sanctorum ubique dispersas sua industria collegisse et ad normam fastorum ecclesiasticorum ordinasse, sed in menologiis collectas accepisse, tota horum librorum ratio clamat, ita ut synaxarium, si simplicioribus memoriis destitutum sit, menologii totius anni in uno volumine collecti effigiem referat.

[e menologiis] Non unum in menses duodecim distributum Vitarum Passionemque corpus exstitisse norunt quotquot manu scriptos codices evolverunt, et praecipuam quandam partitionem inductam esse menologiorum quae “metaphrastica” dicuntur et quae “antemetaphrastica”. Cum autem ante hos paucos annos plurimum disceptaretur quaenam tandem Symeoni Metaphrastae adscribenda essent quaenam abiudicanda, factum est ut eodem tempore, v. cl. A. Ehrhard et nos ipsi nodum solvere conaremur, et utroque, quid alter ageret, ignorante diversamque viam sequente, eodem uterque pertingeret et vix non similia colligeret. Cum de his alias fuse dixerim [Anal. Boll. XVI, 311 – 29; XVII, 448 – 52.] , hic adnotasse sufficiat nostra sententia menologium a Symeone Metaphraste saec. X exeunte concinnatum esse, ea ratione ut Vitas Passionesque sanctorum e pristinis menologiis acceptas partim suo stilo ornaret, partim integras vel vix immutatas in librum cooptaret; materiam vero ita ordinasse ut plerumque diebus singulis singulos sanctos assignaret, plurimos tamen dies, maxime in posteriore semestri, vacuos relinqueret.

[antiquioribus potissimum] Menologiorum quae ante Metaphrastem collecta sunt, diversa ratio est. Nam praeterquam quod de pluribus sanctis eadem die non raro agunt, nullos vel certe paucissimos dies omittere solent. Praeterea, si maiores sanctos, quos vocant, excipias, quibus certus dies ubique sacer habetur, exemplaria eiusdem mensis minime consonant et quae in uno praetermissa sunt ex alio complentur, neque iisdem sanctis de grege, ut aiunt, eadem ab omnibus dies assignatur. Hinc, qui unius mensis diversa miscuerit exemplaria, abundantius quam cetera sunt exemplar conficiet, cuius epitomen accurate exhibent synaxaria nostra.

[rarius e recentioribus] Neque enim multis ostendendum existimo eos, qui primum synaxaria collegerunt, antiqua menologia excerpsisse, cum, etiam si temporum ratio nulla habeatur, tot sanctorum elogia referant, quibus caret Symeon Metaphrastes. At si de synaxariis quaeras quae recentius collecta vel retractata sunt, utrum in iis saltem elogiis, quae utriusque generis menologiis communia sunt, Symeonem adduxerint, id in nonnullis accidisse respondendum est, ut in S, ubi Sept. 12, in elogio Symeonis Stylitae, μεταφραστικὸς λόγος saltem per transennam inducitur, vel etiam in M*, ad diem Oct. 26. Ceterum Vitarum antiquarum, quas Metaphrastes retractavit, antiquiorem phrasim in plerisque locis, ubi utraque recensio conferri potuit, deprehendere mihi visus sum.

[aliisve libris] Quamquam autem maxima pars Vitarum, quas in epitomen redegerunt synaxaristae, in menologiis reperta est, non ideo tamen asserimus nulla alia scripta hagiographica, quae in menologia numquam recepta sunt, ab iisdem fuisse in breve coacta. Librum enim Theodoreti, qui Φιλόθεος ἱστορία inscriptus est, ut unum afferam exemplum, nuspiam in partes decisum, nisi simul contractum in synaxariis, adhuc reperire contigit. Qua de re lectorem semel monuisse sufficiat.

[contracta] Ex centenis, quae attulimus, exemplis facile deducitur qua ratione munere suo functi fuerint epitomatores. Nempe qui primi prolixorum libellorum materiam paucis coartare tentarunt, satis sollerter, multo minus et quandoque inepte qui iam semel contracta iterum contrahere tentarunt. In plerisque elogiis nihil reperies quod in Vita prolixa haud legeris, non tamen semper perspicue prolatum, neque ipsis verbis, quibus auctor usus fuerat, accurate expressum. Hoc monuisse necesse erat, ne statim, ubi vocabulum occurrerit, quod in Vita antiqua desideratur, synaxaristam ex alio quodam fonte rem sumpsisse existimes. Exemplo id illustrare iuvat. Ubi in Actis S. Perpetuae habetur εἶδον κλίμακα χαλκῆν θαυμαστοῦ μήκους, ἧς τὸ μῆκος ἄχρις ούρανοῦ (n. IV), legitur in codice B, Feb. 2: καὶ θεωρεῖ ἁγία κατ᾽ ὄναρ σκάλαν χαλκῆν φθάνουσαν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν. Hinc deduxit quispiam synaxaristam aliam Passionis Perpetuae versionem inspexisse [S. Armitage Robinson, The Passion of S. Perpetua, Texts and Studies, I, 2, 22.] . Iamvero ex codice Cb attulimus elogium quod certo certius ex eodem fonte proxime haustum est, ex quo et B est desumptum; in illo autem Cb legimus: καὶ ὁρᾷ ἁγία Περπετούα κλίμακα χαλκῆν (infra, 440 10).

[aliquoties interpolata] Nolim equidem contendere eos qui synaxaria ex menologiis contraxerunt, nihil umquam ex ingenio vel alienis quibuslibet ex fontibus hausta suis narratiunculis immiscuisse. Illud identidem factum esse constat, puta a Bc, qui in elogio SS. Apphiani et Aedesii, April. 2, haec scripsit de S. Aedesio: Ἰδὼν τὸν τῆς Ἀλεξανδρείας ἄρχοντα δραμὼν ἔπληξεν αὐτὸν μετὰ ῥάβδου, ὅθεν πολλὰ βασανισθεὶς κτλ., cum Eusebius ita loquatur: καὶ λόγῳ καὶ ἔργῳ τὸν Ἱεροκλέα καταισχύνει, αὐτοχειρίᾳ πληγὰς ἐκτείνας αὐτῷ κατὰ τοῦ προσώπου χάμαι τε βαλὼν ὕπτιον ἐπὶ τῆς γῆς τύπτων τε ἅμα καὶ παραινῶν [Anal. Boll. XVI, 127.] . Aliunde certe advecta sunt quae de vultu et forma nonnullorum sanctorum in synaxario S aliisque leguntur; sed de his infra.

[vel male tractata;] Cave praeterea ne in fontem ignotum refundas quaecumque synaxaristae incaute peccaverunt, puta nimio historiam contrahendi studio, ut cum contuleris elogium S. Mocii, Mai 11, quale effertur a Bc, cum phrasi codicis S. Illum enim multa ignorasse dixeris quae hic accurate profert, v. g. cuiusnam ecclesiae fuerit presbyter, quo nomine vocaretur praeses, quaenam sustinuerit tormenta et ita porro; et quod maioris est momenti, alio loco passus dicitur ab alterutro, Heracleae a Bc, ab S autem Constantinopoli. Utrumque codicem conferenti res ilico plana fiet:

Bc S
Εἶτα πέμπεται εἰς Ἡράκλειαν τῆς Θρᾴκης, ἔνθα τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθεὶς ἐτάφη. Πέμπεται πρὸς Φιλιππήσιον ἐν Περίνθῳ πόλει τῆς Θρᾴκης, νῦν Ἡράκλεια λέγεται, κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸ Βυζάντιον στέλλεται, ἔνθα τὴν διὰ ξίφους λαβὼν ἀπόφασιν τὴν κεφαλὴν ἀφαιρεῖται

Cetera omnia, quae diximus, eadem ratione a Bc resecta sunt, et utrumque elogium a Passione S. Mocii, quae in menologiis inedita iacet, fluxisse indubium est.

[diebus non suis] De diebus quibus varia synaxaria eosdem sanctos colendos proponunt, aliquid addendum est. Ex collatis codicibus, quos attulimus, manifestum est diversitatem saepe ex libidine vel ex levitate inductam, et errores inde non raro profectos, quod a librario, haud recte inspecta formula Μηνὶ τῷ αὐτῷvel τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ …, dies nonnulli a praecedentibus perperam distincti fuerint vel indebite commisti. Quae causa vel alia ei similis effecit ut tot sancti alio in aliis synaxariis die, at vicino tamen, laudarentur.

[etiam iterato] Porro unum eundemque sanctum in eodem synaxario semel iterumque, vel in diversis synaxariis diebus multum distantibus laudari non ita raro contingit. Dubium plerumque solvunt hoc pacto ut unum diem sancti natalem esse pronuntient, alterum translationis reliquiarum. Quod nonnumquam recte dictum existimo, puta de S. Theodoro duce, cuius Feb. 82 ἄθλησις, Iun. 81 μνήμη ἦτοι ἀνακομιδὴ in codice S, in aliis codicibus utroque die ἄθλησις nuntiatur. Sed talis plerumque coniectura fallax est, cum saepe aliis ex causis eadem memoria iteretur. Id enim interdum ex eo declarandum est, [memoriae inscriptae.] quod synaxarista variis menologiis usus est, totiensque sancti cuiuspiam memoriam suis fastis inscripsit, quotiens eius Vita occurrebat. Idem dicito de memoriis quae e kalendariis forte desumpsit. Sed et saepe ubi memoria perperam iteratur vel alieno die reposita est, synaxaristae crassa neglegentia culpanda est, ut cum Rb integrum paene diem Mai 28 in Mai 20, Iul. 30 in Iul. 17 transtulit, vel quando quae uno die, puta 28 Oct., nuntiabantur, in eandem diem alterius mensis, 28 Dec., reposuit. Et huius quidem generis errorum tot habemus exempla, ut res casu accidisse minime censeatur, v. g. Stephanus Sabaita in codicibus nostris inscriptus est Oct. 28 et Dec. 28; Zachaeus Nov. 18, Dec. 18; Inna Ian. 20, Iun. 20; Theodosia April. 29, Mai 29; Septem mulieres martyres, Mart. 18, Mai 18; Hilarion Iun. 5, Iul. 5; Andreas Cretensis Mai 4, Iun. 4, Iul. 4; Metrophanes Iun. 4, Iul. 4; Hippolytus Iul. 13, Aug. 13; Timotheus et soc. Aug. 19, Sept. 19 (Feb. 19). Parum attente suis libris usum esse synaxaristam existimo, et cum legeret μηνὶ τῷ αὐτῷ κη᾽ existimavit se menologio Octobris uti, cum reapse Decembrem prae manibus haberet et ita porro. Est et ubi collector dormitasse deprehendatur, v. g. Iun. 202.5, qua eiusdem sancti Ἀσυγκρίτου memoria iteratur.

[E typicis synaxes,] Praeter menologia etiam typica ecclesiarum urbis a synaxaristis adhibita esse diximus. Typica quoque intellexisse auctorem recensionis S*, cum diceret se ἐκ διαφόρων συναξαρίων materiam sumpsisse, veri simile est. At luce clarius est duo saltem rerum genera non aliunde desumpta esse, videlicet synaxium indictiones, sollemni hac formula conceptas: Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ ναῷ …, et ecclesiarum seu sacellorum dedicationes. Praeter enim festa maiora, quae in omnibus ecclesiis agebantur, — et tum silent synaxaria, praeterquam die Iun. 29, de S. Petro, cuius synaxis facienda est ἐν πάσαις ταῖς κατὰ τόπον ἐκκλησίαιςplerorumque commemoratio non ubique celebrior habebatur, sed in solis ecclesiis quae ipsorum vel nomini dedicatae erant, vel reliquiis ditatae. Solent enim his similibusve verbis uti: Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦvel: Τελεῖται δὲ αὐτῆς σύναξις ἐν τοῖς ἁγίοις Ἀποστόλοις τοῖς μεγάλοις, ἔνθα τὸ τίμιον αὐτῆς λείψανον ἀπόκειται.

[ecclesiarum urbis] Quod si quis contendat synaxaristam, qui Constantinopoli scribebat, quaedam ex his rebus usu didicisse, neque omnia e typicis descripsisse, non equidem contradicam. Id tamen minus facile concesserim de ecclesiarum dedicationibus, et e typicis desumptas illas esse memorias, quae uniuscuiusque ecclesiae maxime propriae sunt (una excepta dedicationis τῆς ἁγίας Ἀναστάσεως, Sept. 137), prorsus existimo. Expressis verbis nuntiantur dedicationes in codice S, ad dies: Sept. 63, 198, 217, Oct. 196, 289, 293, 314; Nov. 53, 82, 97, 124, 196, 265, 284, 295; Dec. 15.6, 24, 85, 165, 187, 232 297; Ian. 133; April. 245, 252, 285; Mai 13, 47, 72, 206; Iun. 66, 265; Iul. 55, 93, 185, 269, 282, 293, 313; Aug. 22, 44, 86, 312. Et hae quidem conceptis verbis enuntiantur; at multo plures dedicationes, sub alia forma latere, veluti hac Ian. 243: Μνήμη τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ πλησίον τοῦ Ταύρου, quo festum templi, die patrono non sacra, nuntiatur, certis exemplis constat, quorum unum alterumve adducam. Ian. 214 agitur Σύναξις τῆς ἁγιας Εἰρήνης τῆς οὔσης πρὸς θάλασσαν, seu, ut alii codices habent, τῆς ἁγίας Εἰρήνης ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ αὐτῆς ἐκκλησίᾳ. Iamvero, Vitae S. Marciani huius ecclesiae conditoris scriptor testatur hunc diem anniversarium esse dedicationis: Τά τε μὴν ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ κατὰ τὴν εἰκάδα «α᾽» τοῦ ἰανουαρίου δι᾽ ἔτους τελεῖται ὁπότε δὴ καὶ πολλὴ τοῦ πλήθους συνδρομή [Vita S. Marciani, n. 16, P. G. CXIV. 448.] . Festum quod Oct. 28 τοῦ ἁγίου Ῥωμανοῦ simpliciter in P dicitur, in S ἐγκαίνια τοῦ ἁγίου Ῥωμανοῦ, et Iul. 269 diserte adhibetur formula σύναξις ἤτοι τὰ ἐγκαίνια.

[dedicationes;] Encaeniorum multo crebriores, quam quae totis verbis nuntiantur, in synaxariis memorias haberi etiam suadent commemorationes illae prorsus singulares quibus martyres remotissimis temporibus locisque passi, diebus plane inusitatis, comprehenduntur, puta Sept. 292: Τρύφωνος καὶ Τροφίμου καὶ Δορυμέδοντος, vel Nov. 92, Ὀνησιφόρου καὶ Πορφυρίου, Χριστοφόρου καὶ Μαύρας, Τιμοθέου καὶ Ἀρτέμονος καὶ Ναρσῆ. Cum his enim necessario conferendae sunt memoriae Oct. 293, Nov. 196, quibus colliguntur hinc, Petrus, Paulus, Ioannes Baptista, Stephanus protomartyr, Barnabas, Ioseph, Cleopas, Trophimus, Dorymedon, Cosmas, Damianus et Bassa, illinc Petrus, Paulus, Stephanus et Iacobus frater Domini. Priorum autem synaxis agebatur in ecclesia S. Pauli ἐν τῷ Ὀρφανοτροφείῳ, ἅμα δὲ καὶ τὰ ἐγκαίνια τοῦ αὐτοῦ ναοῦ, posteriorum vero ἐν τοῖς Διακονίσσης, ὄντων καὶ τῶν ἐγκαινίων τοῦ τοιούτου ναοῦ. Lege quoque laterculos Mai 46, Mai 47. Sanctos qui in una commemoratione colliguntur eos esse quorum reliquiae, ut moris erat, die dedicationis depositae fuerant in templo, probabilissimum censeo.

[e typicis monasteriorum] Tot sunt in codice S et cognatis ecclesiarum urbis festa propria a singularum typicis accepta, ut merito synaxarium universale ecclesiae Constantinopolitanae dici possit. E typicis monasteriorum urbis vel suburbiorum regionumve vicinarum multo pauciora quam exspectes synaxaristae hauserunt. Etenim si elogia quaedam omittas, quae ex menologiis deducta sunt, anniversaria conditorum et dedicationum, quae in singulis monasteriorum typicis sedulo notari solent, in synaxariis nostris raro occurrunt. [pauca,] Et ut id uno illustrem exemplo, celeberrimi Studitarum hegumeni Theodori elogium utique habemus in codicibus nostris (Nov. 112); Platonis autem, qui sanctitate et ipse claruit nomen reticetur a plerisque, ab omnibus vero hae commemorationes quas in duobus kalendariis Studitanis (Venet. S. Marci, II. 115, Paris. gr. 382) repperimus ad Iul. 20: μνήμη τοῦ ἐν μακαρίᾳ τῆ μνήμῃ γεγονότος Στουδίου πατρικίου, τοῦ συστησαμένου τὴν μονὴν τῶν Στουδίου, et ad Iun. 23: τὰ ἐγκαίνια τοῦ ἁγίου Ἰωάννου προφήτου προδρόμου καὶ βαπτιστοῦ μονῆς τῶν Στουδίου καὶ τῶν ὄντων ἐκεῖσε εὐκτηρίων τοῦ τε ἁγίου μάρτυρος Στεφάνου καὶ τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου [A Synaxaristis, inde a Nicodemo, die Iul. 20 nuntiantur τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ τῆς εὐαγεστάτης μονῆς τοῦ Στουδίου τοῦ τιμίου Προδρόμου. Quae et assumpta sunt in menaeis Constantinopolitanis an. 1843.] . Unius monasterii τοῦ Βαθέως Ῥύακος vel Βαθυρρύακος in Bithynia [Cf. Anal. Boll. XIV. 416 – 18.] typicum prae manibus synaxaristarum fuisse veri simile est, ut patet ex dictis supra, p. VII.

[nonnulla] Totam farraginem brevissimarum commemorationum, quae nudo fere sancti nomine absolvantur, e typicis deductam esse minime contendo. Nam primo quidem elogia, quae in uno codice satis ampla sunt (v.g. Dec. 15, S. Pauli Latrensis in Sa), in alio ad extremam usque penuriem extenuata sunt (v. g. in S); quod et saepissime in codicibus D*, F*, B* deprehendimus. Dein non exigua pars memoriarum, quibus in M* singuli dies aucti videntur, copia inanis est, cum saepe nomina tantum complectantur ex praecedentibus fere elogiis deducta. Exemplo sint Oct. 10, τῶν ἁγίων μαρτύρων τῶν συναναιρεθέντων τῷ ἁγίῳ Εὐλαμπίῳ (de quibus in Passione S. Eulampii); Oct. 16: τῶν συναναιρεθέντων τῷ ἁγίῳ Λογγίνῳ (in Passione S. Longini); Oct. 17: Κλαυδίου. — Ἱλαρίας. Μαύρου καὶ Ἰάσωνος (in Passione SS. Chrysanthi et Dariae); Nov. 25: οἱ ἅγιοι πεντήκοντα ῥήτορες (in Passione S. Aecaterinae). Longa quoque nominum series quae legitur Dec. 28, e Passione SS. Inde et Domne desumpta est, et ita porro.

[e kalendariis deprompta,] Non nego multa sanctorum nomina, elogio carentia, e synaxariis minoribus seu kalendariis accepta fuisse. Id autem latius persequi non possumus, tum quia kalendariorum et typicorum, si de memoriis solis loquimur, non valde diversa est ratio, tum quia id genus documentorum adhuc neglectum in codicibus iacet. Si enim kalendarium Albanum (nunc Vatic. 2144), quem Morcellius egregio commentario illustravit [Kalendarium ecclesiae Constantinopolitanae, Romae, 1788, tomi 2.] , excipias, perparum rem nostram iuvant ea quae proferunt Matthaei [C. F. Matthaei, Novum testamentum graece, III (Ronneburgi, 1807), 13 – 22.] , Scholz [Scholz, De menologiis duorum codicum graecorum bibliothecae regiae Parisiensis commentatio, Bonnae, 1823; Novum testamentum graece, Lipsiae, 1836, I. 455 – 93; II. 457 – 69. Cetera hujusmodi notavi in Anal. Boll., XIV. 401.] , illud quoque quod ex diversissimis codicibus compilavit v. cl. C. R. Gregory [Textkritik des Neuen Testaments, Leipzig, I (1900), 365 – 86.] . Plurimum contra commodi confert, licet inter fontes synaxariorum minime computari possit, kalendarium Neapolitanum, saeculo IX marmori insculptum [A. S. Mazochi, In vetus marmoreum sanctae Neapolitanae ecclesiae kalendarium commentarius, Neapoli, 1744 – 45, 3 vol.; L. Sabbadini d'Anfora, Il vetusto calendario Napoletano, Napoli, I (1744)-XII (1768); Mai, Scriptorum veterum nova collectio, V (1831), 58 – 65; B. Capasso, Monumenta ad Neapolitani ducatus historiam pertinentia, I (1871), 335 – 39.] ; quod cum ex antiquissimis sit huiusmodi monumentis, in adnotationibus nostris saepe saepius adduximus.

[e synaxariis metricis,] Unius saltem generis synaxariorum, nimirum M*, fontibus accensenda sunt synaxaria metrica a Christophoro Mitylenaeo, qui annis circiter 1028 – 1054 floruit, concinnata. Quae carmina, cum aliis similibus commista (nam opus Christophori pro necessitate ampliatum est) legere est tum in menaeis impressis, tum in synaxaristis, tum apud Siberum, qui ex menaeis variisque synaxariis menologium metricum composuit [Ecclesiae graecae martyrologium metricum ex menaeis cod. Chiffletiano Actisque Sanctorum nunc primum colligitL. U. G. Siberus, Lipsiae, 1727.] . Specimina dedimus admodum parce [Supra p. XXXIX.] ; de opere integro, quod seorsim editum nondum est, operae pretium foret disserere, nisi v. cl. L. Sternbach Christophorum nunc prelo pararet. His igitur, quae superius obiter dicta sunt [P. XLIII, XLV, LII.] , contenti ad eos, qui de Christophoro non ita pridem scripserunt, lectorem amandamus [A. Rocchi, Versi di Cristoforo patrizio editi da un codice della monumentale badia di Grottaferrata, Roma 1887; L. Sternbach, Christophorea, ex Commentarius Societatis Philologae quibus inscribitur “Eos”, vol. V, p. 7 – 21, Leopoli, 1899; Id. Appendix Christophorea, Ibid. vol. VI (1900), p. 53 – 74; V. Lundström, Ramenta Byzantina, in Eranos. Acta philologica Suecana, III (1899), 149 – 161; IV, 136 – 139.] .

[et manuali pictorum.] Libellum praeterire nolo, parvae molis et pictorum potius quam hagiographorum usui comparatum, quem synaxaristae in usum quoque suum converterunt. In multis enim codicibus, v. g. S, plerorumque prophetarum et quorundam illustrium episcoporum laudatio clausula quadam absolvitur, in qua sancti effigies tam accurate depingitur, ut et quandoque addatur cuiusnam e caelitibus simillimus videatur. Mirum sane esset scriptorem etiam coaevum de S. Nicephoro patriarcha haec affirmare potuisse: ἦν δὲ κατὰ πάντα ὁμοῖος Κυρίλλῳ τῷ τῆς Ἀλεξανδρείας. Haec a quadam ἑρμηνείᾳ τῆς ζωγραφικῆς τέχνης mutuatos esse compilatores nemo non videt. Habemus autem in codice Coisliniano 296 (fol. 68 – 69) libellum cum eo maxime affinem quo usi sunt [Omont, Inventaire sommaire, III. 173. Cf. E. von Dobschütz, Christusbilder, 298**, not. 1.] : Ἐκ τῶν Ἐλπίου τοῦ Ῥωμαίου ἀρχαιολογουμένων ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας περὶ χαρακτήρων σωματικῶν. Inc. Περὶ τοῦ Ἀδάμ. Sequitur Περὶ μορφῆς ἑκάστου τῶν προφητῶν, dein Περὶ τοῦ δεσποτικοῦ χαρακτῆρος, tandem describuntur effigies Petri et Pauli, Dionysii Areopagitae, Gregorii Nazianzeni, Basilii Magni, Gregorii Nysseni, Athanasii, Ioannis Chrysostomi, Cyrilli Alexandrini, Cyrilli Hierosolymitani, Eustathii Antiocheni, Tarasii CP., Nicephori CP. Porro, horum omnium (quibus addantur Theodorus Studita Nov. 112, Mercurius Nov. 262), sed excepto Eustathio et nonnullis prophetis, imago in synaxario nostro S aliisque exprimitur iisdem quandoque ferme verbis [Cf. H. Brockhaus, Die Kunst in den Athosklöstern, Leipzig, 1896, 156.] . Cum autem neque Elpius, quisquis ille est, notare non omittat quinam sancti similes aliis fuerint, de libelli eius cognatione cum synaxariorum fonte dubitari nequit.

§ 2. Synaxariorum fontes singulatim.

[In synaxariis recensentur] Postquam de libris praecipuis diximus e quibus multiplicem variamque materiem collegerunt synaxaristae, qualis illa sit paulo distinctius persequi necesse est. Tantam autem rerum congeriem uno die exhauriri non posse et multorum ad id conatus requiri demonstrandum non est. Igitur, posteaquam lectorem ad ea revocavimus quae in adnotationibus collecta sunt, ad capita quaedam praecipua, quibus synaxaria constant, oculos convertisse et quae notatu digna occurrunt, breviter exposuisse sufficiat.

[festa Christi et Deiparae,] Festorum Christi certis diebus affixorum ratio plana est, ut et festorum Deiparae. Haec autem plurima sunt, quattuor generibus comprehensa. Sunt enim recordatio mysteriorum, ut Nativitatis (Sept. 81), Ingressus in templum (Nov. 211), Dormitionis (Aug. 151); reliquiarum, ut depositionis vestis (Iul. 2) vel zonae (Aug. 311); patrocinii, ut liberationis a barbarorum incursionibus (Aug. 74, 163); tandem synaxis in diversis ecclesiis (puta Sept. 18, Oct. 163, et saepissime), quae plerumque dedicationis anniversaria dies esse videntur.

[festa mobilia,] Ut dominicas ante et post Nativitatem, ante et post Epiphaniam taceam, quae in multis codicibus diversis tamen diebus signatae sunt, festa mobilia nonnulla ad normam ceterorum festorum in synaxariis M* inde a die Ian. 14 statis intervallis inscripta esse lector facile perspiciet, cum hac fere sub formula enuntiari soleant: ἐν τῷ κυρίῳ πάσχα κυριακὴEx his inter se collatis manifestum fit κύριον πάσχα dici festum Resurrectionis quando in Mart. 25 incidit, et ab hac die computatas esse dominicas et alia festa, quae cum Paschate moventur, synaxariis inscripta. Usus enim Graecorum discrepat a computo Latinorum, a quibus VI kal. Aprilis seu Mart. 27 nuntiatur Resurrectio domini nostri Iesu Christi; VIII vero kal. Aprilis: Dominus Noster Iesus Christus crucifixus est, ut est in Martyrologio Hieronymiano [De his lege F. M. Fiorentini, Vetustius occidentalis ecclesiae martyrologium, 399 – 403; F. Diekamp, Hippolytos von Theben, Münster, 1898, 55.] . Iis igitur annis, quibus Resurrectionis festum eo ipso die, quo accidisse censetur, seu Mart. 25 celebratur, die Ian. 14 incipiunt festa Triodii, quorum primum est κυριακὴ τοῦ τελώνου καὶ τοῦ φαρισαίου, quodque ordine sequuntur reliquae dominicae, τοῦ ἀσώτου Ian. 21, τῆς ἀπόκρεω Ian. 28, et ita porro usque ad Pascha Mart. 25, quacum orditur series festorum Pentecostarii, quamque excipit νέα κυριακή April. 1, κυριακὴ τῶν μυροφόρων April. 8, et ita deinceps usque ad dominicam post Pentecosten, quae est κυριακὴ τῶν ἁγίων πάντων, Mai 20. De singulis dominicis lege quae docte disputat L. Allatius [De dominicis et hebdomadibus Graecorum, in libro De ecclesia occidentalis atque orientalis perpetua consensione, Coloniae Agrippinae, 1648, 1043 – 1526. Lectu utilia plurima collegit quoque N. Nilles, Kalendarium manuale utriusque ecclesiae, Oeniponte, II (1897), 1 – 430.] . Hoc unum addendum est, synaxaristas in referendis dominicis aliisque mobilibus festis non raro neglegentia peccasse, sive computum haud recte instituerunt, veluti cum Feb. 11 aliis est κυριακὴ τῆς ὀρθοδοξίας (459 49), aliis πρῶτον σάββατον τῶν νηστειῶν (460 51), vel memoria CCCXVIII patrum Nicaenorum Mai 7 non vero pridie nuntiatur; sive dominicam notare omiserunt, quemadmodum ad dies Feb. 18, Mart. 4, 11, Mai 13, Mai 20, in nostris codicibus accidit. Hos porro defectus ope plurimorum codicum, nullo negotio sanabit quicumque volet.

[memoriae angelorum,] De angelorum seu ἀσωμάτων festivitatibus pauca notanda sunt. Synaxis angelorum omnium Nov. 81 et Ian. 11, miraculum S. Michaelis in Chonis Sept. 61 celebratur. S. Raphaelis memoria praecipua postridie τοῦ Εὐαγγελισμοῦ occurrit. Ceterae fere S. Michaelis synaxes ecclesiarum dedicationes esse videntur, ut Iul. 269, σύναξις ἤτοι τὰ ἐγκαίνια τοῦ ἀρχαγγέλου Μιχαὴλ κτλ.

[patriarcharum,] E Veteri Testamento tum patriarchae tum prophetae colendi proponuntur. Et illorum quidem celebriores suas habent memorias a ceteris distinctas, uti Iesus Nave Sept. 16, Moyses Sept. 43, Iob Mai 61; ceteris generatim affixa est una dies, quae dicitur Sanctorum Patrum, dominica videlicet ante Nativitatem Christi, qua in codicibus M* recitatur longa nominum series (quam nos silentio pressimus) inde a protoparentibus, primo virorum Abel, Seth etc. ad Daniel usque cum tribus pueris, dein mulierum, a Sarra ad Susannam; singulis autem subicitur duplex senarius, e Christophorea suppellectili depromptus. Praeterea in codicibus M* hinc inde inter commemorationes breviores viri mulieresve Veteris Testamenti occurrunt.

[prophetarum,] Tum maiorum tum minorum duodecim prophetarum memoriae in omnibus passim codicibus, adiectis elogiis, inscriptae sunt. Nec mirum, cum iam antiquitus exstiterint Vitae prophetarum — ut de commentariis nonnullis longioribus taceam — qualia sunt Theodoreti ὑπομνήματα [P. G. LXXXI. 1552 sqq.] , Hesychii Epitome [P. G. XCIII, 1340 – 85.] et scripta varia de nominibus, patria, obitu, sepultura prophetarum, quae in editionibus S. Epiphanii, Chronici Paschalis et alibi circumferuntur [De his A. M. Ceriani, De codice Marchaliano seu Vaticano graeco 2125 prophetarum phototypica arte repraesentato commentatio, Romae, 1890, 1 – 9; Nestle, Die dem Epiphanius zugeschriebenen Vitae prophetarum aus Marginalien und Materialien, Tübingen, 1893, 16 – 34. Cf. BHG. p. 115, s. v. Prophetae.] . Cum hoc litterarum genere conexae sunt synaxariorum nostrorum laudationes, de quibus aliorum est diligentius inquirere. Observa praecipuorum ex prophetis elogia eorundem effigie paucis expressa concludi [Cf. supra, p. LXVI.] , e. g. Isaiae (Mai 91), Ieremiae (Mai 11), Ezechielis (Iul. 211), Oseae (Oct. 171), Amos (Iun. 152), Ionae (Sept. 211), Nahum (Dec. 11), Habacuc (Dec. 21), Sophoniae (Dec. 31), Aggaei (Dec. 161), Malachia (Ian. 32). Si quis autem varia conferat synaxaria, minus rata fixaque censebit quae de festis diebus singulis prophetis assignandis passim feruntur [Nestle, op. cit. 59 – 61.] .

[apostolorum,] Plurimae sunt apostolorum in synaxariis nostris memoriae, e duplici potissimum fonte depromptae. Aliae quidem contracta referunt de apostolis hypomnemata, quibus Acta apocrypha illa usu trita praeluxerunt et quae passim in menologiis inserta sunt. Aliae ex libello Pseudo-Dorothei de apostolis et septuaginta discipulis [BHG. s. v. Apostoli, n. 4.] exsectae sunt; et in codice quidem S libellus praeterea integer legendus proponitur ad diem Iun. 30, qui apostolis omnibus sacer est, in ceteris fere codicibus truncus et mutilus. Post ea quae de Actis apostolorum apocryphis uberrime et docte disseruit R. A. Lipsius, qui synaxariis typis editis B* et menaeis plurimum usus est, de commemorationibus apostolorum ulterius verba faciendi hic locus non esse videtur [Die apokryphen Apostelgeschichten und Apostellegenden, Braunschweig, 1883 – 90, I, II 1. 2, Ergänzungsheft.] . Ne de Dorotheo quidem, qui haud ita pridem doctorum oculos in se convertit [Lege adnotationes ad Iun. 30.] , quicquam addere iuvat, cum nova libelli editio, quae iam dudum a v. cl. H. Gelzer parata est, propediem prelum relictura speretur. Lectorem, opinor, minime effugiet, qua ratione Dorotheus in synaxaristarum usum conversus fuerit, neque iis assentiet qui dies apostolis illis, qui ex septuaginta dicuntur, dicatos veluti fixos et ratos et a sacra antiquitate traditos commemorant. Ex collatis enim synaxariis selectis statim constat eos non ex usu antiquo fastis inscriptos fuisse, sed ex eorum, qui synaxaria collegerunt arte et libidine. Ut enim e solo codice S exempla quaedam promamus, conferantur cum Dorothei libello laterculi April. 81: Ἡρωδίωνος, Ἀγάβου, Ρούφου. — Nov. 44: Πατρόβα, Ἑρμᾶ, Λίνου, Γαΐου καὶ Φιλολόγου. — Nov. 101: Ὀλυμπᾶ (Ῥωδίωνος), Σωσιπάτρου, Τερτίου, Ἐράστου, Κουάρτου. — Dec. 83: Σωσθένους, Ἀπολλῶ, Κηφᾶ, Τυχικοῦ, Ἐπαφροδίτου, Καίσαρος, (Ὀνησιφόρου). — Iun. 225.6.7: Μάρκου, Ἰησοῦ, Ἀρτεμᾶ. Hos ex una pagina Dorothei (786 6 – 787 10) forfice abscissos esse manifestum est, et per diversa anni spatia in fugam vacui, ut ita dicam, distributa. Quam festinanter hinc inde excerpta ex Dorotheo desumpta sint, multa demonstrant, v. g. De. 81, Καῖσαρ nuncupatur ἐπίσκοπος Κορώνης, cum apud Dorotheum ἐπίσκοπος Δυρραχίου dicatur. Mendum ex omisso nomine Onesiphori facile intellegitur. Ita enim, adducto Dorotheo (787 5, 15) locus sanatur: δὲ Καῖσαρ, οὗ καὶ αὐτοῦ αὐτὸς ἀπόστολος μέμνηται «ἐπίσκοπος Δυρραχίου ἐγένετο, δὲ Ὀνησίφορος, οὗ καὶ αὐτοῦ αὐτὸς ἀπόστολος μέμνηται» ἐπίσκοπος Κορώνης (Κορωνείας) ἐγένετο. Si autem conferas laterculos Oct. 202.3, Iun. 224.5.6.7, cum libello de Apostolis, 786 24, 787 6 – 10, Terentium episcopum Iconii, qui in plerisque synaxariis habetur, alium non esse a Tertio apostolo, quem secundum Iconii episcopum fingit Dorotheus, statim perspicies. Quam caute ergo adhibenda sint synaxaria ad libellum emendandum, vel inde patet.

[martyrum plurimorum] Synaxariorum solidam veluti partem elogiis martyrum antiquorum quos Asia, Aegyptus, Assyria et Mesopotamia, Illyricum, Italia quoque caelo transmiserunt, primo intuitu cernitur, et iam supra satis innuimus eos fere solos codicibus nostris insertos fuisse, quorum Acta menologiorum ope ad nos pervenissent. Plurima enim martyrum illustrium nomina puta ex iis quae ab Eusebio in Historia ecclesiastica diserte laudantur vel quae in martyrologio graeco antiquissimo inscripta fuisse ex breviario Syriaco et ex Hieronymianis compertum habemus, in synaxariis desiderantur.

[Palaestinensium,] Martyres Palaestinenses, quorum passiones libro distincto Eusebius enarravit, a synaxaristis omnes excepti sunt. Duabus recensionibus opus Eusebianum traditum esse constat [J. Viteau, De Eusebii Caesariensis duplici opusculo Περὶ τῶν ἐν Παλαιστίνῃ μαρτυρησάντων, Lutetiae, 1893; B. Violet, Die Palaestinischen Märtyrer des Eusebius von Cäsarea, Texte und Untersuchungen, XIV. 4, 1896.] , altera breviore, quae Historiae ecclesiasticae libro VIII suffixa est, prolixiore altera, quam integram syriaca versio sola servavit, et cuius graeca fragmenta haud spernenda in menologiis detecta sunt [Anal. Boll. XVI. 113 – 39.] . Porro, non vulgatum illum, sed longiusculum tractatum synaxaristis prae manibus fuisse iam perspexerat Cureton, qui libris M* editis utebatur [History of the martyrs in Palestine by Eusebius bishop of Caesarea, London, 1861, 49 – 86.] , idque novis adductis exemplaribus certissime comprobatum est. Attamen libellum breviorem ab iisdem plane neglectum fuisse affirmare non ausim, cum e. g. Sept. 203 nomen Ioannis efferant, quo videtur altera recensio caruisse. Notatu etiam dignum est plerosque martyres Palaestinenses bis in synaxariis nostris inscriptos esse, ut puta Procopium Nov. 222, Iul. 81 (et Iul. 83); Zachaeum Nov. 184, Dec. 185; Agapium et socios Mart. 151, Mart. 244; Apphianum et Aedesium April. 24, April. 94; Theodosiam April. 294, Mai 291; Silvanum Oct. 142, Mai 42; Paulum et socios Feb. 102 et Iul. 153; Petrum Abselamum Oct. 152, Ian. 113; Adrianum et Eubulum Feb. 32, Mart. 74 (ubi nomina corrupta exhibentur); Timotheum et soc. Sept. 194, Aug. 192 (adde Feb. 19, Nov. 19). Ex variorum menologiorum kalendariorumve, quae non eosdem dies iisdem sanctis assignabant, iteratas memorias probabilius originem ducere iam supra diximus.

[Orientalium,] Haud spernendum e synaxariis nostris fructum colligent qui Actorum martyrum Orientalium, quae syriace habemus, in litteris graecis reliquias requirunt. Ut enim omittamus Acta Σαρβήλου καὶ Βεβαίας (Ian. 244), Guriae, Samonae et Abibi (Nov. 51), martyrum Samosatensium (Ian. 292), et eorum qui vel sub Isdegerde, passi sunt, uti Abdae et Beniamin (Sept. 53, Mart. 313), Iacobi (Nov. 271), vel sub Chosroe ut Anastasii (Ian. 222), Golinduch (Iul. 122), principem sibi locum vindicant memoriae sanctorum qui tempore persecutionis Saporis Persarum regis II occubuerunt, et quorum Acta collegisse fertur Maruthas episcopus civitatis Maipherkat. Et haec quidem, quae non pauci nec temere, ut videtur, Maruthae abiudicant, syriace habemus a S. E. Assemani et P. Bedjan [S. E. Assemani, Acta SS. martyrum orientalium et occidentalium, I, Romae, 1748; P. Bedjan, Acta martyrum et sanctorum, Parisiis, 1892, t. II. — Armenice quoque edita sunt in “Bibliotheca Armena”, n. XI, Venetiis, 1854.] edita; graeca autem eorundem fragmenta eodem pacto tradita sunt, quo Eusebii de Martyribus Palaestinae liber, nempe in menologiis et synaxariis. Quae in menologiis servata sunt, alibi enumeravimus, suntque Acta Abramii, Acepsimae, Ioseph et Aeithalae, Badimi, Iae, Ionae et Barachisii, Pherbuthae, Sadoth [Anal. Boll. XXI. 142.] . Plura in synaxariis Maruthae liber sui vestigia reliquit, quae licet sint contracta, certo tamen ostendunt Acta graeca fusiora martyrum Orientalium multo plura quam quae nunc habemus exstitisse et forsan adhuc in bibliothecis latere. Praecipua horum elogia require Sept. 112, Oct. 193, Nov. 13, 31, 132, 205, 207, 208, Feb. 52, 202, Mart. 291, April. 53, 92, 93, 171, 172, 173, Mai 155, 162, Aug. 47.

[Occidentalium,] Neque e synaxariis nostris parum proficient qui de hagiographico inter utramque ecclesiam commercio inquirunt [Cf. H. Usener, in Jahrbücher für protestantische Theologie, XIII (1887), 240 – 59.] . Martyrum enim, qui in partibus Occidentis occubuerunt, memoriae non paucae e menologiis in synaxaria transierunt. Paucissimos Africa subministravit, ut Perpetuam cum Felicitate (Feb. 22, Mart. 46, 143), Speratum (Iul. 17), quorum Acta graeca habemus, et martyres Vandalicae persecutionis (Dec. 82). Multo plures Sicilia, de qua iam diximus (supra, p. LVIII) et Italia, quae praeter Ianuarium (Sept. 193, April. 202), Gervasium et Protasium (Oct. 141), Caesarium (Nov. 14), Erasmum (Iun. 27) aliosque minus claros longum Romanorum martyrum agmen in Graecorum fastos induxit.

[Romanorum,] Horum praecipui sunt Stephanus p. (Sept. 73, Aug. 22 Sophia cum filiabus (Sept. 171), Anastasia (Oct. 291), Caecilia (Nov. 221), Clemens (Nov. 251), Sebastianus (Dec. 181), Bonifatius (Dec. 191), Anastasia cum Chrysogono (Dec. 221), Eugenia (Dec. 241), Silvester (Ian. 21), Tatiana (Ian. 121), Agnes (Ian. 208, 215, Feb. 15 cf. Iul. 52), Alexius (Mart. 171), Chrysanthus et Daria (Mart. 192), Gordianus et Epimachus (Mai 93), Cosmas et Damianus (Iul. 11), Laurentius (101); quibus adde Luciam cum Geminiano (Sept. 173), Eleutherium (Dec. 151), Iustinum (Iun. 11); quorum omnium Acta graeca in menologiis ex Oriente allatis servata esse novimus. Quaedam praeterea in codicibus italo-graecis habemus gesta martyrum Romanorum, quae Italiae fines nunquam transisse videntur, quorumque nullum est in synaxariis vestigium, ut SS. Ioannis et Pauli (codd. Vatic. 866, 1608), Pancratii (cod. Vatic. 866), Nerei et Achillei (BHG. p. 95), Martinae (cod. Vatic. 1608), Quattuor Coronatorum (cod. Vatic. 1608). Sunt et alii quos Romanis connumerant soli synaxaristae. Lege v. g. memorias Συνετοῦ (Dec. 122), Φιλήμονος καὶ Δομνίνου (Mart. 212), Ἐπιχάρεως καὶ Γαἳανῆς (Sept. 272, Κρίσκεντος, Παύλου καὶ Διοσκορίδου (Mai 282), Ἰούστου (Iul. 142, Ἑρμοῦ, Σαραπίωνος κτλ. (Aug. 182) cet.

[martyrum recentiorum,] Et haec quidem de antiquis martyribus. Recentiores, qui a Sarracenis vel Bulgaris trucidati sunt, etiam in fastos transierunt, ut Michael (Oct. 15), Bacchus iunior (Dec. 152), Martyres in Bulgaria (Ian. 224), Theophilus iunior (Ian. 303), Martyres Amorienses (Mart. 62 cet. At, maxima pars νεομαρτύρων ex iis sunt qui pro cultu sanctarum imaginum morte sunt multati; quibus adde confessores qui exsilium et verbera passi sunt. Adi v. g. dies sequentes: Sept. 204, 212 Oct. 22, 233, Nov. 112, 201, 281, Dec. 42, 188, 263, 282, Ian. 95, Feb. 43, 222, Mart. 72, 81, 121, 201, 264, April. 31, 32, 71, 184, Mai 4, 135, 231, Iun. 282, Iul. 194, Aug. 92, 244 etc.

[ascetarum,] Praeter celeberrimos monasticae Vitae institutores in Aegypto et in Palaestina et recentiores quosdam coenobiorum conditores sive in regia urbe sive in vicinis regionibus claruerint, quorumque Vitae e menologiis desumptae sunt, principem locum inter ascetas in synaxariis plerisque obtinent ii quorum gesta enarravit Theodoretus in libro Φιλόθεος ἱστορία. Et horum quidem elogia non e menologiis, sed ex ipso Theodoreti libello desumpta esse olim demonstrare conatus sum [Anal. Boll. XIV. 420 – 21.] . Alii libri, ceterum vulgatissimi, quibus monachorum historia continetur, quique communi vocabulo γεροντικὰ appellantur, integri in usus suos a synaxaristis conversi fuisse non videntur; hinc inde tamen γεροντικὰ ab iis excerpta fuisse crediderim qui codices M* concinnarunt, nimirum, ut commemorationibus minoribus suos libros in locis tenuioribus inflarent.

[patriarcharum CP.] Praecipui plane momenti esse memorias episcoporum vel patriarcharum CP. nemo est qui ambigat. Et duplex quidem earum genus in codicibus nostris occurrit, unum commemorationum communium, singularium alterum. Communes sunt hae:

Quaenam sit horum laterculorum ratio,certo definire nequeo. Qui diebus Oct. 11, Nov. 20, Aug. 25 recensentur eum ferme ordinem servant, quem habet series chronologica episcoporum CP. Lege quae de singulos locos in adnotatis dicta sunt. At donec de rei consilio constet, hisce memoriis caute utendum existimo.

Age iam, omnium episcoporum CP. qui in nostris synaxariis commemorantur, seriem texamus [Annorum numeros exscripsimus e serie patriarcharum quae est apud Krumbacher, Geschichte der Byzantinischen Litteratur, 2e Aufl. 1148 – 50; commemorationum vero dies (exceptis duobus ultimis) e solo codice S. Alios require in indice.] .

Horum ultimus in solis codicibus M* inscriptus est, paenultimus in uno codice N. In menaeis Constantinopoli an. 1843 editis, ad diem Oct. 28< occurrit μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἀθανασίου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ ἐν τῷ Ἄθῳ ἁσκήσαντος (1289/1311). Haec autem memoria ex illis est quæ ex Nicodemo desumptae sunt [Supra., p. XLIX.] .

[e genuinis fontibus] Ementitum Dorothei catalogum [F. Fischer, De patriarcharum Constantinopolitanorum catalogis, Commentationes philologae Ienenses, III (1884), 273 – 75.] a synaxaristis adhibitum non esse certum est, probabile autem genuinos fontes, qualia sunt diptycha Magnae ecclesiae vel typicum SS. Apostolorum ipsis prae manibus fuisse. Non ideo tamen incaute synaxariis nostris fidendum, quod vereor non neminem egisse [E. W. Brooks, On the lists of the Patriarchs of Constantinople from 638 to 715, Byzantinische Zeitschrift, VI. 33 – 54.] , ut dies obitus patriarcharum statuatur. Qui enim tum ex indice nostro, tum ex adnotationibus desumere velit quae cum codice S opportune conferantur, is facile persuasum habebit de hisce diebus haud semper constare, cum varii in variis synaxariis proferantur neque semper exploratum sit utrum obitus an depositio seu resignatio sit intellegenda.

[haustae,]Difficultas etiam non levis oritur ubi ratio investigatur quare alii patriarchae exclusi fuerint alii vero admissi. Nam, licet e quinque episcopis, sine controversia orthodoxis, quos a suo kalendario exulare mirabatur Morcellius [Kalendarium ecclesiae Constantinopolitanae, I. 123.] , tres in nostris synaxariis reperiantur, neque, eodem auctore, opinandum sit kalendaria seu synaxaria ipsis diptychis sanctiora haberi, nullum tamen iudicium satis certum reperio cur Evagrius et Euphemius, ex antiquioribus, e recentioribus autem Euthymius [Eius memoriam in codice Evangeliorum Constantinopolitano 426 repperit M. Gedeon, Βυζαντινὸν ἑορτολόγιον, 149. Exstat autem eius Vita, De Boor, Vita Euthymii, Berlin, 1883, et λόγος ἐπιτάφιος Arethae, ap. A. Papadopoulos-Kerameus, Monumenta graeca et latina ad historiam Photii patriarchae pertinentia, I (1899), 26 – 35.] , Theophylactus et Antonius Studita, ut de his solis loquar, fuerint praetermissi, Anastasius vero, qui aperte haereticus est, fastis omnibus inscriptus. Acacium taceo, cum a dormitantibus librariis post Arsacium in laterculo Oct. 114 intrusus fuisse videatur.

[aliorum episcoporum,] Ceterarum ecclesiarum antistites qua via in synaxaria inducti fuerint, huius loci non est decernere, cum nullas eorum series, sed viros tantum sanctitate illustres in fastos intrare compulerint. Plura quam ceterae regiones episcoporum nomina Cyprus subministravit, nullo tamen ordine continuo.

[pontificum Romanorum,] Neque ipsorum Romanorum pontificum catalogus assumptus fuit, sed hi soli, quorum sequuntur nomina variis ex fontibus deprompta: Linus (Nov. 41), Clemens (Nov. 251), Alexander (Mart. 164), Telesphorus (Feb. 223), Stephanus (Sept. 73, Aug. 22), Xystus (Aug. 101), Silvester (Ian. 21), Liberius (Aug. 272), Caelestinus (April. 82), Leo (Nov. 126, Feb. 181), Agapitus (April. 182), Gregorius (Mart. 122), Theodorus (Mai 187), Martinus (Sept. 162 April. 131), Agatho (Feb. 198). His addiderunt Apollonium (Iul. 231), et, quod mireris, Timotheum ἐν Συμβόλοις (Feb. 211), necnon, in menaeis Constantinopolitanis an. 1843: Βλάσιος πάπας Ῥώμης (Feb. 22), quod ex Nicodemo desumptum est [Supra, p. XLIX.] . In nonnullis quoque libris qui Aug. 5 Φάβιος occurrit, ἀρχιεπίσκοπος Ῥώμης dicitur, Fabianus papa ut videtur.

[principum,] Memoriae imperatorum et principum in synaxariis tantum non occupant locum, ut multis illustrandae sint. Aliae certe huius generis sunt, ut veluti beatorum absque controversia proponantur, ut puta Constantini cum Helena (Mai 211) et Theophanonis (Dec. 167).De aliis vero nonnullis dubium oritur sintne commemorationes liturgicae an vero necrologicae. Indicium enim rei habemus e codice Sinaitico 285, ubi Nov. 14 nuntiatur: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμην ἐπιτελοῦμεν Ἰουστινιανοῦ καὶ Θεοδώρας τῶν βασιλέων. (Τροπάριον)· Ἔργοις λάμψαντες δὲ λοιπὴ ἀκολουθία νεκρόσιμος [Dmitrievskij, Typica, 156.] . Et hic quidem meminerit lector officia quaedam mixta non tam de beatis quam de fidelibus defunctis alias occurrere in commemorationibus venerabilium virorum qui monasteria condidisse ferebantur. In typico coenobii τῆς Εὐεργέτιδος haec habemus ad diem April. 16: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τελοῦμεν ἡνωμένως τὰ μνημόσυνα τῶν ὁσίων πατέρων ἡμῶν καὶ κτητόρων, τοῦ τε μοναχοῦ κυροῦ Παύλου καὶ τοῦ μοναχοῦ κυροῦ Τιμοθέου κατερχόμεθα εἰς τὸ κοιμητήριον καὶ ποιοῦμεν ἐν τοῖς ἁγίοις τάφοις αὐτῶν παννυχίδα ψάλλοντες κανόνας β᾽, ἕνα μὲν τοῦ ὁσίου πατρὸς ἕτερον δὲ νεκρόσιμον δὲ λειτουργία τελεῖται ἐν τῷ κοιμητηρίῳ. Ἀκολουθία νεκρώσιμος καὶ τοῦ ὁσίου ἅμα [Ibid. 446, 447.] .

[conciliorum;] In nostris codicibus conciliorum septem commemorationes nuntiantur (dies require in indice, s. v. Σύνοδος. Et licet maxima in veneratione Graeci habuerint antistites quosvis qui primo Nicaeno concilo interfuisse ferebantur, illorum tamen nominum series, quae in variis libris leguntur, vel ignorarunt synaxaristae vel certe non assumpserunt. E synaxariis quidam protulerunt nomina episcoporum qui veluti patres Nicaeni laudantur [Gelzer, Patrum Nicaenorum nomina, Lipsiae, 1898, LXIX.] , videlicet Hypatius Gangrensis (Nov. 142), Spyridon Trimithuntis (Dec. 121), Paphnutius (Feb. 154), Achillius Larissensis (Mai 152), Nicolaus Myrensis (Dec. 61), Hosius Cordubensis (Aug. 273), Eustathius Antiochenus (Feb. 213). Ab his Paphnutium demas oportet, utpote qui episcopus ille non sit, de quo Rufinus, H. E. I. 4, et Socrates, H. E. I. 8, 12. Addendi vero sunt Paulus Neocaesariensis (Dec. 23), Iacobus Nisibenus (Ian. 132) qui alius non est a Iacobo Mygdoniensi (Oct. 31), Alexander Constantinopolitanus (Iun. 2, 724 54, 729 15) et presbyter Polychronius (Oct. 73). Ioannes autem qui Feb. 44 veluti unus e Nicaenis patribus celebratur, synodo Nicaeni II interfuit (cf. April. 27, 632 41).

[memoriae variae;] Praeter eas quas enumeravimus, alias nonnullas memorias referunt fasti nostri, uti ecclesiarum dedicationes plurimas, de quibus diximus (supra, LIII – IV) et ipsius urbis seu Novae Romae encaenia, Mai 11; inventiones reliquiarum et translationes (Ian. 18, Ian. 222, Ian. 25, Feb. 221, Feb. 241, Mart. 6, Mart. 11, Mart. 131, Mart. 20, April. 27 [28, 30], Mai 251, Iun. 9, Iun. 206, Iul 21, Iul. 21, Aug. 22, Aug. 161), publicas quoque calamitates a quibus ope divina urbs salva fuerat, vel quorum veluti salutarium flagellorum plebs christiana recordabatur, qualia erant incendia (Sept. 17), terrae motus (Oct. 262, Ian. 93, Ian. 262, Dec. 143, Mart. 174 cet.), barbarorum incursiones (Iun. 51, Aug. 74, Aug. 163), cineres e caelo lapsi (Nov. 62), nec non solis defectiones (Aug. 87). Triplex quoque anni principium synaxaria nostra commemorant, Sept. 11 quae est ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου, Mart. 11 quo recolitur ἀρχὴ μηνῶν, et in codicibus non paucis, Sept. 23 nuntiatur τὸ νέον ἔτος seu initium anni in Bithynia [Ideler, Handbuch der Chronologie, I, 421.]

[narrationes animae utiles.] Paucis tandem in codicibus praeter haec omnia leguntur narrationes quae animae utiles dicuntur, et quarum nonnullae sanctos commemorant qui, utrum unquam vixerint necne, merito dubitari potest; aliae e fabellarum piarum genere sunt virtutibus bonisque moribus inculcandis apte confictarum. Hasce historias, quae in codicibus M* nunquam desiderantur, supra enumeravimus. Aliae codicum classes his fere carent; attamen ultimo die Aprilis in codice Bb et in codicibus C* duas huiusmodi narratiunculas reperire est. Harum nonnullae in antiquis codicibus seorsim leguntur, ut hinc inde in adnotationibus dictum est; in libris vero recentioribus plebi paratis, saepius iteratae sunt.

SYNAXARIUM ECCLESIAE CONSTANTINOPOLITANAE

CODICUM ET NOTARIUM CONSPECTUS

A = Codices omnes praeter M* (p. LII).
B = Codex Vaticanus 1613.
Ba = Codex Parisiensis 1589.
Bb = Codicis eiusdem fol. 1 – 12.
Bc = Menologii Graecorum pars tertia.
Bd1 = Codex Cryptoferratensis B γ. I.
Bd2 = Codex Cryptoferratensis B γ. II.
Be = Codex Cryptoferratensis B γ. III.
Bf = Codex Cryptoferratensis B γ. V.
C = Codex Messanensis 103.
Ca = Codex Messanensis 76.
Cb = Codex Ambrosianus B. 104. S.
Cc = Codex Ambrosianus D. 74. S.
Cd = Codex Cryptoferratensis B γ. IV.
Ce = Codex Parisiensis 1624.
Cf = Codex Ambrosianus Q. 40. S.
Cg = Codex Civit. Lipsiensis. R. II. 25.
Ch = Codex Neapolit. II. C. 31.
D = Codex Parisiensis 1587.
Da = Codex Oxoniensis Bodl. Auct. T. III. 16.
Db = Codex Ambrosianus B. 133. S.
Dc = Codex Parisiensis 1588.
Dd = Codex Parisiensis 1591.
F = Codex Mediceo-Laurent. San Marco 787.
Fa = Codex Parisiensis 1590.
Fb = Codex Parisiensis 1592.
Fc = Codex Cryptoferratensis B γ. XVIII.
Fd = Codex Parisiensis 1584.
G = Codex Ambrosianus C. 101. S.
H = Codex Hierosolymitanus S. Crucis 40.
K = Codex Petropolitanus 240.
L = Codex Musei Britannici add. 24. 378.
M = Codex Parisiensis 1582.
Ma = Codex Petropolitanus 231.
Mb = Codex Basileensis A. III. 16.
Mc = Codex Parisiensis Coislin. 223.
Md = Codex Oxoniensis Aedis Christi 2.
Me = Codex Parisiensis Coislin. 309.
Mf = Codex Parisiensis 1577.
Mg = Codex v. cl. A. Papadopoulos-Kerameus.
Mh = Codex Parisiensis 1578.
Mi = Codex Mosquensis S. Synodi 353.
Mk = Codex Mosquensis S. Synodi 354.
Ml = Codex Petropolitanus 567.
Mm = Codex Venetus S. Marci II. 137a.
Mv = Menaea Venetiis edita.
Mr = Menaea Romae edita.
N = Codex Parisiensis 1617.
O = Codex Parisiensis 1583.
Oa = Codex Venetus S. Marci II. 166.
P = Codex Patmiacus 266.
Q = Codex Parisiensis 1621.
R = Codex Petropolitanus 227.
Ra = Codex Parisiensis 1575.
Rb = Codex Parisiensis Suppl. gr. 152.
Rc = Codex Vindobonensis Th. gr. 300.
S = Codex Berolinensis 219.
Sa = Codex Parisiensis 1594.
Sb = Codex Parisiensis 1571.
T = Codex Taurinensis C. I. 12.

Asterisco * notae codicis adiecto, v. g. C*, omnes eiusdem generis codices designantur. De notis 1.2.3. …, (Sept. 42), diximus supra, p. VIII. ξ. τ., π. τ. = ξίφει (πυρὶ) τελειοῦται, τελειοῦνται.

[1] ΜΗΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ [2] ἔχει ἡμέρας [(ἐ. ἡ.) ἡμέρας ἔχων Sa.] λ᾽, ἡμέρα ἔχει ὥρας ιβ᾽ καὶ νὺξ ὥρας ιβ᾽.

ΣΥΝΑΞΑΡΙΟΝ ΠΕΡΙΕΧΟΝ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΕΝΙΑΥΤΟΥ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΣΙΩΝ ΕΝ ΣΥΝΤΟΜΩ ΤΑ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ [Συναξάριον σὺν Θεῶ τοῦ ὅλου χρόνου ἐνιαυτοῦ καὶ ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου Sa.]

[3] Α᾽.

Sept. 1.

[4] Οὗτος ἀρχὴ [(οὗτος ἀρχὴ) οὗ ἀρχὴ Sa.] καλεῖται ἰνδίκτου, τουτέστιν [5] ὁρισμοῦ, διὰ τὸ παρὰ Ῥωμαίοις ἴνδικτα καλεῖσθαι [6] τὸν ὁρισμόν [(διὰ - ὁρισμὸν) om Sa.] · ἔλαχε δὲ τὴν τοιαύτην κλῆσιν ἀπὸ [7] Αὐγούστου Καίσαρος, ὅς τῆς βασιλείας ἀπὸ τούτου [8] καταρξάμενος καὶ τὴν ἀπογραφὴν ὅλης τῆς [9] οἰκουμένης ποιούμενος ὡρίσατο τοὺς κατ᾽ ἐνιαυτὸν [10] φόρους πᾶσι τοῖς αὐτῷ ὑποτελέσι [(αὐτῷ ὑποτελέσι) τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν ὑποτεταγμένοις Sa.] . Διὰ ταῦτα [11] ἐκκλησία εὐσεβέστερον παραλαβοῦσα κατὰ παράδοσιν [(παραλ. κατὰ παραδ.) κατὰ παράδοσιν παραλαβοῦσα Sa.] , [12] ὡς ἐναπογραφόμενον σχοῦσα κατὰ ταύτην [13] διὰ τὴν ἐνανθρώπησιν καὶ τὸν Κύριον, ἑορτάζει τὴν [14] πρώτην ταύτην, δι᾽ αὐτῆς ὅλον ἁγιάζουσα καὶ ἐπευλογοῦσα [15] τὸν ἐνιαυτόν [hic desinit Sa.] . Ἐν γὰρ ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ [16] Κύριος εἰσελθὼν εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἰουδαίων [17] καὶ λαβὼν βιβλίον Ἡσαΐου τοῦ προφήτου, [18] ἀναπτύξας αὐτὸ εὗρεν οὕτως· &ldquogr;Πνεῦμα Κυρίου [19] ἐπ᾽ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με εὐαγγελίσασθαι [20] πτωχοῖς, ἀπέσταλκέ με κηρῦξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου [4] δεκτόν. ” [Luc. 4, 18.] Ἔκτοτε οὖν παραλαβοῦσα ἡμέρα αὕτη [5] παρὰ τοῦ πάντων δημιουργοῦ, τοῦ ἀεὶ ὄντος καὶ [6] εὐλογοῦντος τὰ σύμπαντα καὶ συνέχοντος, ἑορτάζεται [7] παρὰ πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν εἰς δόξαν αὐτοῦ.

[8] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ συνέδραμεν καὶ [καὶ om. Sa.] μνήμη [9] τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν [τοῦ ἐν τῆ Μάνδρα add. Sa.] καὶ τῆς ὁσίας [10] μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας. Οὗτος ἐκ τῶν ὁρίων μὲν [11] ὥρμητο Ἀντιοχείας [τῆς μεγάλης add. Sa.] , ἐξ ἐπαρχίας δὲ Κιλίκων, ἐκ [12] κώμης Σισὰν ἐπονομαζομένης· πρόβατα ποιμαίνειν [ποιμεν ἣνS, ποιμένην Sa.] [13] ἐκ πρώτης ἡλικίας παρὰ τῶν γονέων καταπιστευθείς, [14] μόλις δέ ποτε ἀφεθεὶς ἐν μιᾷ [f. 13v.] τῶν [15] ἡμερῶν εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαν εἰσελθεῖν καὶ [16] ἀκοῦσαι τοῦ εὐαγγελίου λέγοντος· &ldquogr;Ὁ φιλῶν [17] πατέρα μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστιν μου ἄξιος&rdquogr;, [18] παραυτίκα πάντα καταλείψας ἀνεχώρησε καὶ τὸν [19] μονήρη ὑπεισῆλθε βίον ἐπὶ βασιλέως Λέοντος τοῦ [20] μέγάλου καὶ Μαρτυρίου πατριάρχου ἀντιοχείας,[Matth. 10, 37.] [1] καταντήσας εἰς Ἡλιόδωρόν τινα μοναχὸν προἳστάμενον [2] λαύρας τῆς ἐπονομαζομένης Μάνδρας· ἐν [3] ᾗ [ἐν Sa.] διατελέσας δεκαετίαν καὶ τὴν κοινοβιακὴν ὑπερβὰς [4] πολιτείαν, εἰς ἔρον [ἔρωτα Sa.] τῆς ἡσυχίας ἐλθὼν Τελάνισόν [5] τινα κώμην κατέλαβεν· ἐν ᾗ τρίτον ἔτος [6] καταμόνας διατελέσας καὶ τελειοτέρας διαγωγῆς [7] ἐπιθυμήσας, ὕστερον ἀνῆλθεν ἐπὶ διαφόρους στύλους, [8] ὕψος τῷ ὕψει προστιθείς, καὶ πρὸς τὸν [9] οὐρανὸν σπεύδων ἀναχθῆναι, ὅπως παρασταίη [10] τῷ ἐρωμένῳ· οὗ καὶ ἐπιτυχὼν πρεσβεύει ὑπὲρ [11] ἡμῶν. Ἐκ γοῦν τοῦ οἰκῆσαι ἐν τῇ λαύρᾳ τῇ ἐπονομαζομένῇ [12] Μάνδρᾳ λέγεται Συμεὼν τῆς Μάνδρας, [13] ἐκ δὲ τοῦ εἰς διαφόρους στύλους ἀναχθῆναι καλεῖται [14] Συμεὼν στυλίτης. Τούτου δὲ τὴν ἰσάγγελον [15] πολιτείαν καὶ τὰ πνευματικὰ χαρίσματα καὶ τὰς [16] θαυματουργίας καὶ τὰς προρρήσεις πρὸς αὐτὸν [17] μεταφραστικὸς λόγος πλατύτερον διέξεισι, ὡσαύτως [18] καὶ τὰ περὶ τῆς ὁσίας Μάρθας τῆς μητρὸς [19] αὐτοῦ [καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας Sa.] .

[20] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα [21] γυναικῶν παρθένων ἀσκητριῶν καὶ μαρτύρων [(γυναικῶν-μαρτύρων) γυναικῶν ἀσκητριῶν καὶ παρθένων Sa.] [22] καὶ Ἀμμὼν διακόνου καὶ διδασκάλου [23] αὐτῶν καὶ τοῦ σὺν αὐτῷ [αὐτῶν S.] Ἀειθαλᾶ [Ἀειθαλά Sa.] . Αὐταὶ [Οὗτοι πάντες ἐν τοῖς χρόνοις τοῦ βασιλέως Λικινίου Sa.] [24] ἐγένοντο ἐξ Ἀδριανουπόλεως τῆς Μακεδονίας, [25] χριστιανὰς [αἱ δὲ παρθένοι χριστιανὰς Sa.] ἑαυτὰς ὁμολογήσασαι καὶ τῷ Χριστῷ [26] ἀκολουθήσασαι, διδάσκαλον ἔχουσαι διδάσκοντα [27] αὐτὰς τὰ περὶ τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν Ἀμμὼν [28] τὸν διάκονον· κρατηθεῖσαι δὲ [(κρατ. δὲ) καὶ κρατ. Sa.] παρὰ Βαύδου τοῦ [29] τῆς Ἀδριανουπόλεως ἄρχοντος καὶ πολλὰ τιμωρηθεῖσαι [1] διὰ τὸ μὴ θῦσαι τοῖς δαιμονίοις καὶ εἰς [2] Βερρόην [Βερόην S. Sa.] ἀχθεῖσαι τοῦ προσκυνῆσαι τὰ εἴδωλα, [3] ηὔξαντο εἰς [πρὸς Sa.] τὸν Θεόν. Καὶ ἐκρεμάσθη εἰς τὸν [4] ἀέρα ἱερεὺς τῶν εἰδώλων ἐπὶ πολλὰς [f. 14.] ὥρας τιμωρηθείς· [5] εἶτα πεσὼν ἀπέθανε. Κρεμᾶται δὲ [τοίνυν Sa.] [6] ἅγιος Ἀμμὼν καὶ ξέεται τὰς πλευράς. Εἶτα κασσίδα [7] πεπυρωμένην δέχεται κατὰ κεφαλῆς· καὶ [8] ταύτης ῥυσθεὶς παρεπέμφθη μετὰ τῶν ἁγίων [9] παρθένων ἀπὸ Βερρόης [Βερόης S. Sa.] εἰς Ἡράκλειαν τῆς [10] Θρᾴκης Λικινίῳ [Λικινίω Sa, Λικιννίω S.] τῷ τυράννῳ. δὲ ἔδωκεν ἀπόφασιν [11] κατ᾽ αὐτῶν. Καὶ αἱ μὲν δέκα εἰς πῦρ ἐμβληθεῖσαι [12] ἐτελειώθησαν, αἱ δὲ ὀκτὼ μετὰ τοῦ διδασκάλου [13] αὐτῶν ἀπεκεφαλίσθησαν. Καὶ αἱ δέκα ξίφη [14] κατὰ στόμα καὶ καρδίαν δεξάμεναι ἐτελειώθησαν· [15] αἱ δὲ ἓξ ὑπὸ μαχαιρῶν κατεκόπησαν, καὶ αἱ [om. Sa.] ἓξ [16] βώλους σιδηροῦς πεπυρακτωμένους κατὰ στόμα [17] λαβοῦσαι ἀπέθανον.

[18] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ [τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ om. Sa.] μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων [19] Ἀγαθοκλείας, Καλλίστης, Ἑρμογένους καὶ [20] Εὐόδου [Εὐάδου S.] .

[21] Καὶ ἀνάβλεψις τοῦ ἁγίου Παύλου τοῦ [22] ἀποστόλου, περὶ ἧς Λουκᾶς θεῖος ἐν ταῖς πράξεσι [23] τῶν ἀποστόλων διέξεισι. [Act. 9, 18.]

[24] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ κοίμησις Ἰησοῦ τοῦ [25] Ναυῆ. Οὗτος ἐγένετο μὲν υἱὸς τοῦ Ναυῆ, τῷ γένει [26] Ἑβραῖος, ἐκ φυλῆς. Ἐφραΐμ, θεράπων [δὲ add. Sa.] Μωσέως. [27] τοῦ νομοθέτου [θεόπτου Sa.] καὶ διάδοχος αὐτοῦ, Αὐσὴς πρώην [28] ὀνομαζόμενος. [Num. 13, 17.] ὃς πρότέρον μὲν ἀποσταλεὶς κατασκοπῆσαι [29] τὴν τῶν Χαναναίων γῆν [ἥτις ἐστὶν Ἰεριχὼ add. Sa.] καὶ τοῦτο [1] ποιήσας καὶ ὑποστραφείς, ψήφῳ Θεοῦ καὶ προχειρίσει [2] Μωσέως [Μωυσέως S.] ἐγχειρίζεται τὴν ἡγεμονίαν τοῦ [3] λαοῦ [ἡγεμονίαν τῶν Ἑβραίων Sa.] · καὶ μετὰ ταῦτα στρατηγήσας καὶ τὸν Ἰορδάνην [4] περάσας μετὰ τῆς κιβωτοῦ καὶ τὸν λαὸν [5] ἀβρόχῳ ποδὶ διαβιβάσας καὶ τὴν Ἱεριχὼ παραλαβὼν [6] καὶ τὰς ἄλλας πόλεις χειρωσάμενος, ἃς οἱ [7] ἀλλόφυλοι ᾤκουν, καὶ τούτους [τούτοις S.] κατὰ κράτος τροπωσάμενος· [8] ὅτε καὶ τὸν ἀρχιστράτηγον Μιχαὴλ [9] θεασάμενος [ἐθεάσατο Sa.] ἐσπασμένην ἔχοντα ῥομφαίαν καὶ [10] τούτου τὴν κλῆσιν μαθὼν καὶ εις γῆν πεσὼν καὶ [11] προσκυνήσας [πεσὼν προσεκύνησε Sa.] καὶ παρ᾽ αὐτοῦ ἐνδυναμωθεὶς [ἐνεδυναμώθη Sa.] καὶ [12] διὰ προσευχῆς στήσας [ἔστησε Sa.] τὸν ἥλιον τοῦ ἑαυτοῦ [an leg. αὐτοῦ?] [13] δρόμου, ὥστε μὴ δῦναι, ἕως οὗ τρέψῃ τοὺς [14] ἀλλοφύλους [ἀλλοφύλλους Sa.] · καὶ εἰσαγαγὼν τὸν [(εἰσαγαγὼν τὸν) εἰσῆλθε σὺν τοῖς υἱοῖς Sa.] Ἰσραὴλ εἰς [15] τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας καὶ διαμερίσας αὐ τοῖς [f. 14v.] [16] ταύτην καὶ κρίνας αὐτοὺς ἔτη εἴκοσι καὶ ἑπτὰ καὶ [17] πολλὴν τὴν ἀνδρίαν καὶ τὴν ἀρετὴν ἐπιδειξάμενος, [1] ἐν εἰρήνῃ ἐτελειώθη [τελειοῦται Sa.] , ἐτῶν ὑπάρχων ἑκατὸν δέκα, [2] καὶ θάπτεται [ἐτάφη Sa.] ἐντίμως παρὰ τοῦ οἰκείου λαοῦ.

[3] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀνάμνησιν ἐπιτελοῦμεν [τελοῦμεν Sa.] τοῦ [4] κατὰ παραχώρησιν Θεοῦ διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν [5] ἐπιγενομένου ἐμπρησμοῦ ἐν ταύτῃ τῇ μεγαλοπόλει, [6] ἐπὶ [τῆς add. Sa.] βασιλείας Λέοντος τοῦ μεγάλου. Ὃς [7] τὸ πλεῖστον [μέρος add. Sa.] τῆς πόλεως κατανεμησάμενος [κατενεμησάμενος S.] ἐπὶ [8] τέσσαρας ὅλας ἡμέρας, τὴν τελείαν κατάσβεσιν [corr. S. prius κατάβεσιν.] [9] ἐπὶ τῇ ἑβδόμῃ εἴληφε.

[10] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου [11] τῶν Μιασηνῶν. Αὕτη τελεῖται διὰ τὴν [12] παραδοξοποιὸν καὶ ἁγίαν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου, [13] τὴν ἐν τῇ λίμνῃ μὲν τῆς Γαζουροῦ [Γαζοροῦ Sa, Γαζαροῦ Ba.] διὰ τὸν φόβον [14] τῶν εἰκονομάχων ἐμβληθεῖσαν [ἐμβληθείσης S.] καὶ μετὰ πολὺν [15] χρόνον ἄσπιλον ἀναδοθεῖσαν, μονῇ [(καὶ μετὰ-μονῇ) τῆ μονῆ δὲ Sa.] δὲ τῶν Μιασηνῶν [16] ἀνατεθειμένην. Τελεῖται δὲ αὐτῆς σύναξις [17] ἐν τοῖς Χαλκοπρατείοις [Χαλκοπρατίοις S.] καὶ ἐν τοῖς Οὐρβικίου [Οὐρβικίου Sa, Οὐραικίου S.] .

[25] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 1.

Sa: 1.2.3.4.5.6.7.8. — H: 2.3.4.1 (des.: κατέρχεται πατριάρχης [26] ἐν τῷ σεβασμίῳ οἴκῳ τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἐν τοῖς Οὐρβικίου διὰ τὸ εἶναι τὰ ἐγκαίνια τῆς ἐκεῖσε ἐκκλησίας. [27] cf. 8). 6.7. — P: deest. — F: 1.8.6.3.4.5.2.7. — Fa: 1: Ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου ἤτοι τοῦ νέου [28] ἔτους. Ἰστέον ὅτι τὴν ἴνδικτον ἑορτάζει ἐκκλησία ἀπὸ τῶν ἀρχαίων παραλαβοῦσα διὰ τὸ νομίζεσθαι [29] παρὰ Ῥωμαίοις ἀρχὴν εἶναι τοῦ ἔτους ἀπὸ ταύτης τῆς ἡμέρας· ἴνδικτος 〈δὲ καλεῖται [supplevi.] παρὰ Ῥωμαίοις [30] ὁρισμός. — 8: Καὶ μνήμη τῆς ἁγίας Θεοτόκου τῶν Μιασηνῶν [Μιασυνῶν. Fa.] μνήμη τῆς Θεοτόκου τῶν [31] Μιασηνῶν [Μιασινῶν Fa.] τελεῖται διὰ τὴν παραδοξοποιὸν καὶ ἁγίαν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου τὴν ἐν τῇ λίμνῃ μὲν τῆς [32] Γαζουροῦ, μονῇ δὲ τῶν Μιασηνῶν [Μιασινῶν Fa.] διὰ τὸν φόβον τῶν εἰκονομάχων ἐμβληθεῖσαν καὶ μετὰ πολὺν [33] χρόνον άναδοθεῖσαν. — 6: Καὶ κοίμησις Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ. Οὗτος ὑπῆρχε τῷ γένει Ἑβραῖος, φυλῆς [34] Ἐφραῒμ [Ἐφρὲμ Fa.] καὶ θεράπων Μωσέως τοῦ θεόπτου, Αὐσὴς [Αὐσὶς Fa.] πρώην ὀνομαζόμενος. Αὐτὸς ἀπεστάλη εἰς τὴν [35] τῶν Χαναναίων γῆν. Ὃς καὶ ψήφῳ Θεοῦ ὑπὸ Μωσέως τὴν ἡγεμονίαν έγχειρίζεται τοῦ λαοῦ καὶ [36] τὸν Ἰορδάνην περάσας ἀβρόχως σὺν ἱερεῦσι τῇ τῶν Ἀμορραίων [Ἀμοραίων Fa.] παρέβαλε γῇ μετὰ καὶ τῆς κιβωτοῦ. [37] Ὅτε καὶ τὸν ἀρχιστράτηγον Κυρίου ἑόρακεν ἐσπασμένην ἔχοντα τὴν ῥομφαῖαν, ὅς καὶ ἐνίσχυσεν [38] αὐτὸν πρὸς τὴν καταστροφὴν τῆς Ἱεριχώ, αὐτὸς πάσας τὰς πόλεις τῶν Χαναναίων ἑλών, ἐν εἰρήνῃ [39] τελειοῦται ἐτῶν ὑπάρκων ἑκατὸν δέκα — 3: Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα γυναικῶν [40] παρθένων καὶ Ἀμμὼν διακόνου. Αἱ τεσσαράκοντα γυναῖκες παρθένοι ἤθλησαν ἐπὶ Λικινίου ἐν Ἀδριανουπόλει [36] τῆς Θρᾴκης ἡγεμονεύοντος Βαύδου. Καὶ μὲν διάκονος Ἀμμὼν [Ἀμμοῦν Fa.] χαλκῆν περικεφαλαίαν πυρακτωθεῖσαν [37] ὑπομείνας ἐτελειώθη. Αἱ δὲ παρθένοι τὰς καρδίας περονηθεῖσαι σιδήροις τὰ πνεύματα τῷ Κυρίῳ [38] παρέδωκαν.] — 4: Καὶ μνήμη τῶν ἁγίων μαρτύρων Καλλίστης, Ἑρμογένους καὶ Εὐόδου. — 5: Καὶ [39] ἀνάβλεψις Παύλου τοῦ ἀποστόλου. — 2: Καὶ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ ἐν τῇ [40] Μάνδρᾳ τοῦ στυλίτου, καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας. Οὗτος ὑπῆρχεν ἐπὶ βασιλέως Λέοντος καὶ [41] Μαρτυρίου ἱεραρχοῦντος Ἀντιοχείας, ὁρμώμενος ἐκ τῆς ἐπαρχίας Κιλίκων, κώμης Σισάν. Ὃς ὑπελθὼν [42] τὸν μοναστήν βίον καὶ ἐπὶ κίονος ἀνελθὼν τεσσαράκοντα ἑπτὰ χρόνους τελέσας ἐν εἰρήνῃ ἐκοιμήθη.[43] 7: Καὶ ἀνάμνησις τοῦ μεγάλου ἐμπρησμοῦ. μνήμη ἐμπρησμοῦ ἐστι διὰ τὸ συμβῆναι διὰ τὰς [44] ἁμαρτίας ἡμῶν γενέσθαι ἐμπρησμὸν μέγαν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ Λέοντος τοῦ μεγάλου βασιλέως [45] καὶ πυρποληθῆναι τὸ πλεῖστον μέρος τῆς πόλεως ἐπὶ ἡμέρας τέσσαρας. — Fb: deest. — B: 1.2.6. [46] 3. — Ba: deest initium. 6.8 (=Fa). 7 (=Fa). 3. — Bb: 1.2.6.8.7.3. — T: 1.2.6.3.8. — L: 1. [47] 8.2: Συμεὼν τοῦ στυλίτου. Οὗτος περιβόητος Συμεὼν ὑπῆρχεν μὲν τῆς Ἀντιοχείας τῆς Συρίας· [48] ἔμαθεν δὲ παρὰ τῶν γονέων αὐτοῦ ποιμαίνειν πρόβατα. Σχολάσας δέ ποτε χειμῶνος ὥρᾳ καὶ εἰς τὴν [49] ἁγίαν ἐκκλησίαν ἀνελθὼν καὶ τοῦ θείου ἀκούσας εὐαγγελίου μακαρίζοντος καὶ ἐπαινοῦντος τοὺς τὸν [50] κόσμον μισοῦντας καὶ τὸν Θεὸν ἀγαπῶντας, ἀφῆκεν γονεῖς καὶ πάντα καὶ ἠκολούθησεν τὸν Χριστόν. [51] Καὶ ἀπελθὼν ἐν τῇ λαύρᾳ τῇ λεγομένῃ Μάνδρᾳ ἐγένετο μοναχὸς ἐπὶ τῆς βασιλείας Λέοντος τοῦ μεγάλου [52] ἔν ᾗτινι [ἐνιτοινὶ L.] λαύρᾳ τὸ πρῶτον μονάσας καὶ πάντας τοὺς ἐκεῖσε μονάζοντας ἐν πάσαις νικήσας ἀρεταῖς [53] καὶ τὸ σῶμα ἑαυτοῦ πείνῃ [πεῖνι L.] καὶ κακουχίᾳ καταμαράνας, καὶ γὰρ ἐνήστευσεν ἐπὶ ἡμέρας σαράκοντα, τὰς [54] μὲν εἴκοσι ἵστατο, τὰς δὲ εἴκοσι ἐκαθέζετο διὰ τὸν κόπον. Ὕστερον δὲ ἀνῆλθεν ἐπὶ στύλον ὑψηλόν [στύλου ὑψηλὸν L.] , [55] ἐν ᾧ πολλὰ θαύματα ποιήσας καὶ μέγας θαυματουργὸς γενόμενος εἰς πάντας ἀνθρώπους καὶ πολλοὺς [56] τῶν ἐθνικῶν καὶ ἀπίστων ἐπιστρέψας πρὸς τὸν Θεὸν καὶ σαράκοντα ἑπτὰ ἔτη τὸν Θεὸν θεραπεύσας [57] ἐτελεύτησεν· παραδοὺς τῷ Κυρίῳ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἐτάφη ἐνδόξως εἰς δόξαν Χριστοῦ. — 6. — [58] O: 1: Ἀρχὴ τῆς ἰνδίκτου ἤτοι τοῦ νέου ἔτους. — 2: Καὶ μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν [59] τοῦ στυλίτου καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μάρθας. — 8: Καὶ μνήμη τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῶν Μιασηνῶν [Μιασινῶν O.] [60] — 3: Καὶ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ἀειθαλᾶ καὶ ἄθλησις τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα γυναικῶν [32] μαρτύρων καὶ ἀσκητριῶν καὶ Ἀμνοῦ διακόνου καὶ διδασκάλου αὐτῶν. Οὗτοι ἐμαρτύρησαν ἐπὶ Λικινίου [33] βασιλέως ἐν Ἀδριανουπόλει τῆς Θρᾴκης, ἡγεμονεύοντος ἐκεῖσε Βαύδου. — 2: Ἔστι δὲ καὶ μνήμη [34] τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Συμεὼν τοῦ στυλίτου, τοῦ ἐν τῇ [εἰς τὴν O.] Μάνδρᾳ. Οὗτος ἦν ἐπὶ Λέοντος τοῦ [35] βασιλέως ὁρμώμενος ἐκ πόλεως Ἀντιοχείας τῆς πρὸς Δάφνην. Μονάσας δὲ καὶ σκληροτάταις ἀσκήσεσι [36] διελθὼν καὶ πολλὴν ἐπιδειξάμενος θαυμάτων ἐνέργειαν καὶ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἑπτὰ χρόνοις ἐν διαφόροις [37] στύλοις ἑαυτὸν ἀνυψώσας πρὸς Κύριον ἐξεδήμησεν. — 6: Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ κοίμησις Ἰησοῦ [38] τοῦ Ναυῆ. Ὃς προεφήτευσεν ἤτη εἴκοσι ἑπτά. — 7: Καὶ τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ μεγάλου [39] ἐμπρησμοῦ γενομένου κατὰ ταύτην τὴν βασιλίδα πόλιν. — 4: Ἔστι δὲ καὶ μνήμη τῶν ἁγίων [40] μαρτύρων Ἀγαθοκλείας, Καλλίστης, Εὐόδου καὶ Ἑρμογένους. — G: deest. — C: deest. — [41] Cb: deest. — M: 1.8.7.2. — Τῆς ὁσίας Μάρθας, τῆς μητρὸς τοῦ ὁσίου Συμεών, καὶ Εὐανθίας. — [42] 6.3.4: Ἀγαθοκλείας κτλ. Οὗτοι οἱ ἅγιοι μάρτυρες αὐτάδελφοι ὄντες ὡς ἀπὸ μιᾶς γαστρὸς γεννηθέντες [43] διὰ τῆς θείας κολυμβήθρας πνευματικῶς ἀνεγεννήθησαν, κατὰ τοὺς καιροὺς τοῦ κηρύγματος. [44] Ἐπεὶ δὲ ὡς χριστιανοὶ τῷ ἄρχοντι διεβλήθησαν καὶ διεγνώσθη τὸ εὐγενὲς τῆς τούτων ψυχῆς [45] παράστημα καὶ ἀκατάληκτον φρόνημα, τὸν διὰ ξίφους θάνατον κατ᾽ αὐτῶν ἀπεφήνατο ἄρχων· καὶ τὸν [46] τοῦ μαρτυρίου δρόμον οὕτω τελέσαντες πρὸς Κύριον ἐξεδήμησαν. — Mv: 1.8.7.2. — Μάρθας, [47] Εὐανθίας. — 6.3.4. — Mr: 1.8.2. — Μάρθας, Εὐανθίας. — 3.4.

[18] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Β᾽.

Sept. 2.

[19] Ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μάμαντος. [20] Οὗτος ἦν ἐκ τῆς [χώρας add. Sa.] τῶν Παφλαγόνων πόλεως Γάγγρας [21] γονέων χριστιανῶν, Θεοδότου [υἱὸς Θεοδότου Sa.] συγκλητικοῦ [22] καὶ Ῥουφίνης [ὢν add. Sa.] , ἐπὶ Αὐρηλιανοῦ τοῦ βασιλέως [23] κατασχεθέντων καὶ ἐμφυλακισθέντων διὰ τὴν [24] εὐσέβειαν· ἐγκύμονος οὔσης τῆς μητρός, ἐν τῇ [19] φυλακῇ οὗτος ἀπετέχθη. Τῶν δὲ γονέων τελειωθέντων, [20] μάρτυς υἱοθετήθη γυναικί τινι συγκλητικῇ [21] Ματρώνῃ· ἣν καὶ συχνάκις τῷ ψελλίσματι [22] μάμαν καλῶν, τουτέστιν μητέρα, Μάμας ἐκλήθη. [23] Ἐτῶν δὲ γενόμενος πεντεκαίδεκα, τοῦ διὰ Χριστὸν [24] μαρτυρίου κατήρξατο, πρῶτον παραδοθεὶς Δημοκρίτῳ [1] ἡγεμόνι [δημοὴρ τω ἡγεμόνη S, Δημοκρίτω ἡγεμόνι Sa, et ita quoque Passio S. Mamantis, apud Theoph. Ioannu, Μνημεῖα ἁγιολογικά, p. 341.] , τῆς Καισαρέων [καισαραίων Sa.] , ἔπειτα δὲ Αὐρηλιανῷ [2] τῷ βασιλεῖ παραπεμφθείς. Μετὰ δὲ πολλὰς [3] βασάνους [βασάννους S.] καὶ τὴν εἰς βυθὸν θαλάσσης [τῆς θαλάσσης Sa.] ῥιφὴν [4] παραδόξως ὑπὸ ἀγγέλου διασωθεὶς καὶ παρ᾽ αὐτοῦ [5] εἴς τι ὄρος τῶν ἐν Καισαρείᾳ ὁδηγηθεὶς κἀκεῖσε [6] μετὰ θηρίων ἀγρίων διάξας καὶ γάλακτι τούτων [7] ἐκτρε φόμενος [f. 15.] κηρύσσων τε τὸ εὐαγγέλιον, ἐκ [8] τῶν τῆς γῆς λαγόνων ἐκείνῳ τότε ἀνεδόθη, καὶ διὰ [9] τοῦτο πάλιν προδοθεὶς Ἀλεξάνδρῳ ἡγεμόνι Καππαδοκίας [10] καὶ πολλὰ τιμωρηθείς, τέλος δὲ καὶ [11] τριαίνῃ σιδηρᾷ τὰ σπλάγχνα διαπαρεὶς καὶ ταῦτα [12] ἰδίαις χερσὶ διαβαστάζων καὶ τῆς πόλεως ἐξελθών, [13] οὕτω τῷ Κυρίῳ τὸ πνεῦμα παρέδωκε. Τελεῖται δὲ [14] αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ μαρτυρείῳ αὐτοῦ, τῷ ὄντι [15] ἐν τῷ Σίγματι [Στίγματι Sa.] .

[16] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμην ἐπιτελοῦμεν τῶν [17] ἁγίων καὶ ἀοιδίμων πατριαρχῶν ταύτης τῆς θεοφυλάκτου [18] Κωνσταντινουπόλεως Ἰωάννου τοῦ [19] νηστευτοῦ καὶ Παύλου τοῦ νέου. ὅσιος [20] πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννης νηστευτὴς γέννημα μὲν [21] καὶ θρέμμα γέγονε ταύτης τῆς μεγαλοπόλεως· [22] χαράκτης δὲ προϋπῆρχε τὴν τέχνην καὶ δι᾽ ὑπερβάλλουσαν [23] ἀρετὴν συγκατελέγη τῷ κλήρῳ ἐπὶ [24] χρόνοις [χρόνους S, τοῖς χρόνοις Sa.] Ἰουστίνου καὶ Τιβερίου καὶ Μαυρικίου [25] τῶν βασιλέων· διαλάμψας [διαλάμπων Sa.] δὲ τῷ βίῳ, προχειρίζεται [26] ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, διαδεξάμενος [27] Εὐτύχιον τὸν ἁγιώτατον. Τὴν δὲ τοῦ [28] νηστευτοῦ κλῆσιν ἔλαχεν ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων [1] πράξεων. Λέγεται γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταῦτα [2] περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἓξ μῆνας διῆλθεν μήτ᾽ ἄρτου γευσάμενος [3] μήθ᾽ ὕδατος· ἠρκεῖτο δὲ καθ᾽ ἑκάστην ἐν [4] καυλίσκῳ ἑνὶ μιᾶς θριδακίνης· ὕπνου δὲ τοσοῦτον [5] μετελάμβανε, τοῖς στέρνοις ἐπισυνάπτων τὰ γόνατα, [6] ὅσον καὶ ῥαφίδος κινούσης [πιπτούσης Sa.] , ἣν ὑπεκέντει εἰς κηρὸν [7] ἅπτοντα, παραυτίκα αἰσθέσθαι τοῦ ψόφου ταύτης [8] καὶ ἀφυπνίζεσθαι καὶ τῆς ἀκολουθίας ἐπιλαμβάνεσθαι. [9] Τρισκαιδέκατον οὖν ἐνιαυτὸν καὶ μῆνας [10] πέντε κυβερνήσας τὴν ἐκκλησίαν καὶ θαύματα [11] πολλὰ κατεργασάμενος καὶ πλείονα προειπών, ἐν [12] γήρᾳ [γήρει Sa.] βαθεῖ μετ᾽ εἰρήνης τὴν ἁγίαν αὐτοῦ ψυχὴν [13] τῷ Θεῷ παραδέδωκεν.

[14] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ συνέδραμεν μνήμη καὶ [καὶ om. Sa.] [15] τῶν ἑξακισχιλίων ἑξακοσίων εἴκοσι ὀκτὼ [16] ἁγίων μαρτύρων, μαρτυρησάντων ἐπὶ Μαξιμιανοῦ [17] τοῦ βασιλέως. Οὗτοι γὰρ [γὰρ om. Sa.] μετὰ τὸ τελειωθῆναι [18] τοὺς ἁγίους δισμυρίους εὑρέθησαν κρυπτόμενοι ἐν [19] ὄρεσι τραχυτάτοις· χριστιανοὺς δὲ ἑαυτοὺς ἀνακηρύξαντες [20] ἐνώπιον τοῦ τυράννου καὶ πέντε ἡγεμόσι [ἡγεμόνας S.] [21] παρ᾽ αὐτοῦ [f. 15v.] εἰς τὸ τιμωρεῖσθαι ἐκδοθέντες καὶ [22] πολλὰ παθόντες, ἐκ τῆς προσκαίρου ταύτης ζωῆς [23] πρὸς τὴν αἰώνιον μετεβιβάσθησαν.

[24] Τούτοις συνεορτάζεται καὶ μνήμη μαρτύρων [25] Ἀειθαλᾶ καὶ Ἰουνία [Ἰουλία Sa.] , Φιλίππου καὶ Θεοδότου.

[27] Καὶ μνήμη Ἐλεαζάρου καὶ Φινεές, τῶν ἐκ [28] φυλῆς Ἀαρὼν καταγομένων.

[48] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 2.

Sa: 1.2.3.4.5. — H: 4 (… Ἰουλίας…). 1.2. add.: Τελεῖται αὐτῶν [49] σύναξις ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ μεγαλῃ ἐκκλησίᾳ. — P: 1.2 (Ἰωάννου). — 5.2 (Παύλου τοῦ νέου). — [50] F: 1.2. — Fa: 1: Μάμαντος. Ὃς ἦν ἐκ Γάγγρας [Γάνγρας Fa.] πόλεως Παφλαγόνων. Ὃς διὰ τὸ ψελλιζούσῃ [ψελιζοῦσι Fa.] [51] φωνῇ λέγειν μαμᾶ, Μάμας ὠνομάσθη καὶ πολλαῖς βασάνων αἰκίαις δοκιμασθεὶς καὶ σιδήρῳ τὰ [52] σπλάγχνα [σπλάσχνα Fa.] διαπαρεὶς τὸ πνεῦμα κατέλιπεν. — 2: Ἰωάννου τοῦ νηστευτοῦ. Ὃς ἦν ἐπὶ Τιβερίου [Τηβερίου Fa.] [53] καὶ Μαυρικίου τῶν βασιλέων ἐν Κωνσταντινουπόλει, γεννηθεὶς καὶ ἀνατραφείς, χαράκτης τὴν τέχνην· [54] καὶ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν αὐτοῦ ἀρετὴν ἀρχιεπίσκοπος προεχειρίσθη Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ [34] μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις Παύλου τοῦ νέου καὶ αὐτοῦ ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. — Fb: [35] deest. — B: 1.2 (Ἰωάννου). — Ba: 1.2 (Ἰωάννου). — 3: τῶν ἁγίων μαρτύρων τῶν ἐν τραχείαις [36] τῆς Νικομηδείας, γχκγ᾽ μαρτυρησάντων ἐπὶ Μαξιμιανοῦ τοῦ βασιλέως. Οὗτοι μετὰ τὸ τελειωθῆναι [37] τοὺς ἁγίους δισμυρίους ἐν Νικομηδείᾳ εὑρέθησαν κρυπτόμενοι ἐν ὄρεσι. Χριστιανοὺς δὲ ἑαυτοὺς [38] ἐνώπιον τοῦ τυράννου κηρύξαντες πέντε ἡγεμόσιν πρὸς αὐτοῦ Μαξιμιανοῦ εἰς τὸ τιμωρεῖσθαι [39] ἐκδίδονται. Οἳ διαφόροις βασάνοις τούτους καθυποβαλόντες, τῆς προσκαίρου μὲν ζωῆς ἀπεστέρησαν, [40] πρὸς τὰ αἰώνια δὲ ἀγαθὰ διεβίβασαν. — Bb: 1.2 (Ἰωάννου). — T: 1.2 (Ἰωάννου). — L: 1.2. — [41] O: 1 et 4: Μάμαντος, Ἀειθαλᾶ, Ἰουλιανοῦ, Φιλίππου καὶ Θεοδότου μαρτυρήσαντος ἐπὶ Αὐρηλιανοῦ [42] βασιλέως. δὲ τρόπος τῆς μαρτυρίας 〈οὗτος [οὗτος om. O.] 〉. Μετὰ τὸ πολλὰς διελθεῖν βασάνων ἰδέας, τὸ [43] τελευταῖον καταλευσθεὶς ἐπὶ λόγχας ἐκκεντηθεὶς τὸν στέφανον ἐκομίσατο. Ἠν δὲ πατρὸς Θεοδότου [44] καὶ μητρὸς Ῥουφίνας τῆς Παφλαγόνων χώρας, πόλεως Γάγγρας. Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ [45] αὐτοῦ μαρτυρείῳ, τῷ ὄντι ἐν τῷ Σίγματι [Στίγμα O.] . — 2: τῶν ἐν ἁγίοις πατέρων ἡμῶν καὶ ἀρχιεπισκόπων [46] γενομένων ταύτης τῆς θεοφυλάκτου καὶ βασιλιδιπόλεως [βασιλο ||| πόλεως O.] Ἰωάννου τοῦ νηστευτοῦ καὶ Παύλου [47] τοῦ νέου. Ἠν δὲ ἐν ἁγίοις Ἰωάννης ἐπὶ Ἰουστίνου καὶ Τιβερίου καὶ Μαυρικίου τῶν βασιλέων ἐν [48] Κωνσταντινουπόλει γεννηθείς, πρὸ δὲ τοῦ κείρεσθαι καὶ τὴν τάξιν τῶν κληρικῶν μετελθεῖν, χαράκτης [49] τὸ ἐπιτήδευμα ἦν· διὰ δὲ [δὲ διὰ O.] ὑπερβάλλουσαν ἀρετὴν καὶ βίου λαμπρότητα μετὰ ταῦτα ἀρχιεπίσκοπος [50] προεχειρίσθη, διαδεξάμενος Εὐτύχιον τὸν ἁγιώτατον· ὃς καὶ πολλῶν σημείων αὐτουργὸς [51] γεγονώς, ἐν εἰρήνῃ τὴν μακαρίαν ψυχὴν αὐτοῦ τῷ Κυρίῳ παρέδωκεν. Τελεῖται δὲ σύναξις αὐτῶν ἐν [52] τῷ ἁγιωτάτῃ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ. — G: deest. — C: deest. — Cb: deest. — M: 1.2. — Διομήδης σπαθιζόμενος [53] τ. Ἰουλιανὸς ξύλῳ τὴν κεφαλὴν συντριβεὶς τ. Φίλιππος ξ. τ. Εὐτυχιανὸς ἐν ἐσχάρᾳ [54] πυρὸς τ. Ἡσύχιος ἀπαγχονισθεὶς τ. Λεονίδης [Λεωνίδης M.] ξ. τ. Εὐτύχιος σταυρωθεὶς τ. Φιλάδελφος [55] λίθῳ τράχηλον βαρυνθεὶς τ. Μελάνιππος π. τ. Παρθαγάπη ἐν τῇ θαλάσσῃ τ. — rursus: Μνήμη [56] Παύλου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ ὁμολογητοῦ. — 5. — Ἀειθαλᾶ καὶ Ἀμμοῦν (Sept. 13). — [57] Mv: 1.2. — Διομήδης. Ἰουλιανός. Φίλιππος. Εὐτυχιανός. Ἡσύχιος. Λεονίδης. [58] Εὐτύχιος. Φιλάδελφος. Μελάνιππος. Παρθαγάπη. — rursus: Παύλου. — 5: Ἀειθαλᾶ καὶ [59] Ἀμμοῦν. — Mr: 1. 2 (Ἰωάννου).

[1] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Γ᾽.

Sept. 3.

[2] Μνήμη τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος Ἀνθίμου. [3] Οὗτος ἐπίσκοπος γέγονε Νικομηδείας ἐπὶ Διοκλητιανοῦ [4] καὶ Μαξιμιανοῦ, μετὰ δὲ τὸν ἐμπρησμὸν τῆς [5] Νικομηδέων ἐκκλησίας, ὃς προστάξει γέγονε τῶν [6] τυράννων, καὶ τὴν καῦσιν τῶν δισμυρίων ἁγίων [7] μαρτύρων ἐν ὄρει κρυπτόμενος παρεδόθη Μαξιμιανῷ. [8] Πολλαῖς [δὲ add. Sa.] καὶ ἀνυποίστοις ὑπ᾽ αὐτοῦ τιμωρίαις [9] ὑποβληθεὶς καὶ προφητευσάμενος [προφητευσόμενος S.] αὐτῷ [10] ταχεῖαν τῆς βασιλείας ἀπόθεσιν [τὴν ταχείαν ἀπόθεσιν τῆς βασιλείας Sa.] , ἐπεὶ ἑώρακεν [11] αὐτὸν [om. Sa.] τὴν ἰδίαν πορφυρίδα διαρρήξαντα ὑπὸ [12] θυμοῦ [τοῦ θυμοῦ Sa.] διὰ τὸ μὴ καταναλοῦσθαι [καταναλώσθαι Sa.] τοῦτον [τοῦτον τιμωρούμενον Sa.] ὑπὸ [13] τῶν τιμωριῶν, ὕστερον κατὰ ἀπόφασιν μαχαίρᾳ [14] τὴν τιμίαν αὐτοῦ κεφαλὴν ἀποτέμνεται· ἥτις ἄχρι [15] τοῦ νῦν θαυματουργοῦσα τρίχας [τρίχα Sa.] ἐκφύει ἐκ ξηροῦ [16] ὀστοῦ [τελεῖται κτλ. add. Sa inter Synaxaria selecta.] .

[17] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη τοῦ ὁσίου πατρὸς [18] ἡμῶν Θεοκτίστου συνασκητοῦ τοῦ μεγάλου [19] Εὐθυμίου.

[20] Καὶ τῆς ἁγίας μάρτυρος Βασιλίσσης. Αὕτη [2] ἦν ἐπὶ Διοκλητιανοῦ βασιλέως οἰκοῦσα ἔξω τῆς [3] πόλεως Νικομηδείας· καὶ ἐνναετὴς ὑπάρχουσα, [4] κρατηθεῖσα καὶ παραστᾶσα τῷ ἡγεμόνι Ἀλεξάνδρῳ, [5] ὁμολογεῖ τὸ ὄνομα τοῦ δεσπότου [δεσπότου χριστοῦ Sa.] · διὸ [καὶ add. Sa.] [6] τύπτεται κατὰ πρόσωπον καὶ γυμνωθεῖσα ῥαβδίζεται· [7] εἶτα τρυπᾶται τοὺς ἀστραγάλους καὶ μετὰ [8] ὀγκίνων καὶ ἀλύσεως κρεμᾶται κατὰ κεφαλῆς καὶ [9] ὑποκαπνίζεται πίσσαν καὶ θεάφην, ἅτινα οὐκ ἔβλαψαν [10] αὐτήν· εἶτα ἐμβάλλεται εἰς κάμινον πυρὸς καὶ [11] ἐξέρχεται ὑγιής. Μετὰ δὲ ταῦτα παραδοθεῖσα δύο [παρὰ δύο Sa.] [12] λέουσιν εἰς βρῶσιν οὐκ ἀδικεῖται· ἀλλ᾽ ἐπισπᾶται [13] καὶ αὐτὸν τὸν Ἀλέξανδρον πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν [14] πίστιν. Αὐτὴ δὲ [δὲ om. Sa.] ἐξελθοῦσα ἔξω τῆς πόλεως καὶ [15] διψήσασα ηὔξατο καὶ ἐξῆλθεν ὕδωρ καὶ ἔπιεν. [16] Εἶτα στᾶσα ἐπάνω πέτρας καὶ εὐξαμένη ἀπέδωκε [17] τῷ Κυρίῳ τὴν ἑαυτῆς ψυχὴν καὶ ἐτάφη πλησίον [18] τῶν ἀναβλυσάντων ὑδάτων. Γίνεται δὲ δι᾽ ἔτους [f. 16.] [19] αὐτῆς σύναξις ἐν τῇ μονῇ τῆς Μαρίας πλησίον [20] τοῦ τείχους τῶν Βλαχερνῶν.

[1] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τοῦ ὁσίου καὶ ἱερομάρτυρος [2] Ἀριστίωνος. Οὗτος ἐπίσκοπος γέγονεν [3] Ἀλεξανδρείας. Διδάσκων δὲ παρρησίᾳ [τὸν λαὸν add. Sa.] τὸν [4] λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν σωτήριον ἐπιφάνειαν [5] τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τὴν ἐλπίδα τῶν [6] μελλόντων ἀγαθῶν καὶ τὴν καταφρόνησιν τῶν [7] ἀνθρωπίνων, κρατεῖται παρὰ τοῦ τῆς Ἀλεξανδρείας [1] ἄρχοντος, καὶ παραδοθεὶς τῷ πυρὶ δι᾽ αὐτοῦ [2] τελειοῦται.

[3] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ συνέφθασε καὶ [συνέφθασε καὶ om. Sa.] μνήμη τοῦ [4] ὁσίου πατρὸς ἡμῶν καὶ ὁμολογητοῦ Στεφάνου, [5] ἡγουμένου Τριγλείας.

[6] Καὶ τοῦ ἐν ἁγίοις βασιλέως Κωνσταντίνου [7] τοῦ νέου ἐν τοῖς Ἀποστόλοις [ἁγίοις ἀποστόλοις Sa.] .

[24] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 3.

Sa: 1. add.: Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ τῷ ὄντι [25] πέραν, πλησίον τῆς μονῆς τοῦ Πικριδίου. — 2.3.4.5.6. — H: 1 (des.: ἔστι δὲ σύναξις αὐτοῦ πέραν [26] εἰς τὸ Κέρας). 3.4.5.6. — P: 1 (Ἀνθίμου ἐπισκόπου Νικομηδείας ἐν τῇ Χώρᾳ). — 3.4.2.5. — F: [27] 1. — Τῶν ἁγίων τρισχιλίων (Sept. 23). — Ἐλεαζάρου καὶ Φινεές (Sept. 25). — 3.2.5.6. — Fa: 1: [28] Ἀνθίμου ἐπισκόπου Νικομηδείας· ὃς ὑπὸ Μαξιμιανοῦ τὸν τένοντα θλασθεὶς καὶ περόναις τοὺς [29] ἀστραγάλους διαπερονηθεὶς καὶ κνημίδα ὑποδεθεὶς καὶ τροχῷ προσδεθεὶς πυρὶ φλογίζεται καὶ καρατομεῖται. [30]Τῶν ἁγίων τρισχιλίων ἑξακοσίων ὀκτὼ μαρτύρων, οἵτινες εὑρέθησεν κρυπτόμενοι ἐν [31] τραχείαις Νικομηδείας· οὓς Μαξιμιανὸς μυρίαις ὑποβαλὼν αἰκίαις θανάτῳ παρέδωκεν. — Ἐλεαζάρου [32] τοῦ ἱερέως καὶ Φινεές. — 3: Βασιλίσσης. Ἥτις ὑπῆρχεν ἐπὶ Διοκλητιανοῦ τοῦ βασιλέως καὶ Ἀλεξάνδρου [33] ἡγεμόνος. Αὕτη χρόνων οὖσα θ᾽ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας δεσμευθεῖσα τῷ πυρὶ ἐναπερρίφη. [34] καὶ περισωθεῖσα θείᾳ δυνάμει ὕδωρ διὰ προσευχῆς ἀναβλύσαι ἐποίησεν. Καὶ πιοῦσα [ποιοῦσα Fa.] τὴν ἁγίαν αὐτῆς [35] τῷ Θεῷ ἐπαφῆκεν ψυχήν. — 4: Ἀριστίονος ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας. — 2: Θεοκτίστου συνασκητοῦ [36] τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου. — 5: Στεφάνου ὁμολογητοῦ καὶ ἡγουμένου Τριγλείας. — 6: Κωνσταντίνου [37] τοῦ νέου ἐν τοῖς Ἁγίοις Ἀποστόλοις. — Fb: 1. add.: τῶν ἁγίων τρισχιλίων. Ἐλεαζάρου καὶ [38] Φινεές. — 3.4.2.5.6. — B: 1.3.4. — Ba: 1.3.4. — Bb: 1.3.4. — T: 1. — L: 1. — O: 1: [39] Ἀνθίμου. Οὗτος ἤθλησεν ἐν αὐτῇ τῇ χώρᾳ ἐπὶ Μαξιμιανοῦ βασιλέως, δριμυτάταις ὀδύναις πολλῶν [40] προσπαλαίσας βασάνων καὶ τέλος διὰ ξίφους τμηθείς. Ἔστι δὲ σύναξις αὐτοῦ πέραν εἰς τὴν [41] Κερατίαν. — 3: Βασιλίσσης, μαρτυρησάσης ἐπὶ Διοκλητιανοῦ βασιλέως καὶ Ἀλεξάνδρου ἡγεμόνος, [42] ὑποβληθείσης καὶ αὐτῆς πολλοῖς καὶ ἀνυποίστοις [ἀνυπίστοις O.] κολάσεων τρόποις· ὑπῆρχεν δέ, ὅτε τὰς ὑπὲρ [43] ἄνθρωπον τιμωρίας ὑπέμενεν, ἐνναετὴς τὴν ἡλικίαν, παραδόξου τυχοῦσα τῆς τελευτῆς. Τοῦ γὰρ πυρὸς [44] ἐν ᾧ δεσμευθεῖσα ἐπερρίφη ταύτης μηδ᾽ ὅλως ἁψαμένου, ἔξω τῆς πόλεως ἐξελθοῦσα ὕδωρ ἀναβλῦσαι [45] πεποίηκεν. Οὗπερ πιοῦσα καὶ ἐπί τινος πέτρας στᾶσα τὴν ἁγίαν αὐτῆς ἀφῆκεν ψυχήν. Τοῦτο γὰρ [46] ηὔξατο· καὶ κηδεύεται πλησίον τῶν ἀναδοθέντων ὑδάτων. Γίνεται δὲ δι᾽ ἔτους αὐτῆς σύναξις [47] ἐν τῇ μονῇ τῆς Μαρίας πλησίον τοῦ τείχους Βλαχερνῶν. — 4: Τελεῖται δὲ καὶ μνήμη τοῦ ἐν [48] ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Ἀριστίωνος ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας. — 2: Θεοκτίστου, συνασκητοῦ τοῦ [49] μεγάλου Εὐθυμίου. — 5: Καὶ Στεφάνου τῆς Τριγλείας. — 6: Μνήμη τοῦ ἐν ἁγίοις βασιλέως [50] Κωνσταντίνου τοῦ νέου ἐν τοῖς Ἁγίοις Ἀποστόλοις. — G: 1: Ἀνθίμου ἐπισκόπου Νικομηδείας [Νικωμίδης G.] . [51] Ὃς προκαθεσθέντος Μαξιμιανοῦ [Μαξημιανοῦ G.] τοῦ βασιλέως ἐπὶ βήματος, δέσμιος ἤχθη, προκειμένων πάντων [52] τῶν κολαστηρίων ὀργάνων. Καὶ ἐπεὶ [ἐπὶ G.] ἐρωτηθείς [ἐρρωτηθέντος G.] τὸν Χριστὸν παρρησίᾳ ἐκήρυξεν, θλᾶται τὸν τένοντα [τέναντα G.] [53] σιδηραῖς περόναις, καὶ τοὺς ἀστραγάλους διατιτρᾶται [διὰ τῆ τρᾶτε G.] καὶ ἐπ᾽ ὀστράκου [ἐποστράκου G.] γυμνὸς ἁπλοῦται· καὶ [54] ῥάβδοις τύπτεται καὶ περικνημίδας χαλκᾶς πυρακτωθείσας ὑποδεθεὶς ἐλαύνεται καὶ τροχῷ δεσμεῖται· [55] καὶ τελευταῖον τὴν κεφαλὴν [καὶ φαλὴν G.] ἀποτέμνεται. — 3: Βασιλίσσης. Ἥτις ἐπὶ Διοκλητιανοῦ ἦν βασιλέως [36] καὶ Ἀλεξάνδρου ἡγεμόνος. Αὕτη χρόνων οὖσα θ᾽ τὰς χεῖρας [χήρας G.] καὶ τοὺς πόδας δεσμευθεῖσα τῷ πυρὶ [37] ἐναπερρίφη καὶ περισωθεῖσα [περισωθὲν G.] θείᾳ δυνάμει ὕδωρ διὰ προσευχῆς ἀναβλῦσαι ἐποίησεν. Καὶ πιοῦσα [ποιοῦσα G.] [38] τὴν ψυχὴν τῷ Θεῷ παρατίθεται. — 4: Ἀριστίωνος ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας. — 2: Θεοκτίστου, [39] συνασκητοῦ τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου [Εὐθοιμίου G.] . — 5: Στεφάνου ὁμολογητοῦ καὶ ἡγουμένου Τριγλίας. — [40] 6: Κωνσταντίνου [κε κω G.] τοῦ νέου ἐν τοῖς Ἀποστόλοις. — C: deest. — Cb: deest. — M: 1. — Ζήνων [41] ἐν λέβητι μολίβδου παφλάζοντος βληθεὶς τ. — 3. — Χαρίτων ἐν λάκκῳ ἀσβέστου βληθεὶς τ. — 4. — [42] Ἀρχοντίων λιμῷ τ. — 2. 5. 6. rursus 4. — Mv: 1. — Ζήνων. — 3. 4. 2. — Χαρίτων. — rursus 4. — [43] Mr: 1.

[8] ΤΩ ΑΥΤΩ ΜΗΝΙ Δ᾽.

Sept. 4.

[9] Μνήμη τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος [Ἄθλησις τοῦ ὁσίου καὶ ἱερομάρτυρος Sa.] Βαβύλα, [10] πατριάρχου Ἀντιοχείας. Ὃς [οὗτος Sa.] ἦν ἐπὶ [ἐν τοῖς Sa.] χρόνοις [11] Νουμεριανοῦ τοῦ βασιλέως, δι᾽ οὗ καὶ τὸν μαρτυρικὸν [12] ἆθλον διήνυσεν. Ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς μὲν εἰδώλοις [13] ἔθυε, καὶ ποτε ὑπὸ τῶν ἰδίων θεῶν τῶν [14] δαιμόνων ἐκβακχευθεὶς [ἐκβαχευθεὶς S.] ἔσφαξε πρὸς θυσίαν καὶ [15] υἱὸν τοῦ Περσῶν βασιλέως, ὃν εἰς ἐνέχυρον ἀγάπης [16] παρέλαβεν· οἱονεὶ δὲ ἀγασθεὶς τῷ τολμήματι [17] ἠθέλησε καὶ πρὸς τὴν τῶν χριστιανῶν ἐκκλησίαν [18] εἰσελθεῖν καὶ ταύτην βεβηλῶσαι, ὡς ἐδόκει βέβηλος, [19] καὶ τὸν ἅγιον κατακερτομῆσαι, προϋποθεὶς [20] αὐτῷ κλοιὰ κατά τε τὸν τράχηλον καὶ τοὺς πόδας [21] καὶ εἰς τὸ μέσον προάξας καὶ εἰπών· &ldquogr;Μὰ τοὺς [22] θεούς, Βαβύλα, πρέποντές σοι [σε Sa.] οἱ κλοιοί.&rdquogr; Καὶ [23] ἀντακούσας ὡς· &ldquogr;Ὑπὲρ τὸ διάδημά σου οὗτοι [24] εὐπρεπέστεροί μοι·&rdquogr; καὶ ἀπελαθεὶς ἐκ τῆς ἐκκλησίας [25] μετ᾽ ἐλεγμοῦ διὰ τὸν φόνον τοῦ παιδὸς ὡς [9] ἀνδράποδον, ἀπεφήνατο τὸν ἱερομάρτυρα ἀποκεφαλισθῆναι [10] σὺν τοῖς τρισὶν αὐτοῦ νηπίοις μαθηταῖς. [11] Ὧν τῆς [τῆς εὐσεβοῦς Sa.] ἐνστάσεως καὶ πεῖραν ἔλαβεν τύραννος [12] καὶ τοιούτου διδασκάλου μαθητὰς τοιούτους [13] εὑρὼν καὶ μετὰ τοὺς αἰκισμοὺς τῇ αἰωνίᾳ ζωῇ καὶ [14] μὴ εἰδὼς ἄθλιος [f. 16v.] διὰ σφαγῆς συμπαρέπεμψε. [15] Τελεῖται δὲ αὐτῶν σύναξις ἐν τοῖς Σαλουστίου [Βλουστίου Sa.] [16] καὶ ἐν τῇ μονῇ τῂ ἐπιλεγομένῇ τῆς Χώρας [νῦν δὲ τελεῖται κτλ. add. Sa inter Synaxaria selecta.] .

[17] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις ἑτέρου [τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ba.] Βαβύλα, [18] διδασκάλου γενομένου [(διδασκ. γεν.) τοῦ Ba.] ἐν Νικομηδείᾳ [καὶ τῶν σὺν αὐτῷ ΠΔ νηπίων τῶν μαθητῶν αὐτοῦ add. Ba.] . Οὗτος [ ἅγιος Βαβύλας Ba.] [19] παραστὰς [τῶ Μαξιμιανῶ add. Ba.] ἐν τῇ αὐτῇ πόλει μετὰ ὀγδοήκοντα [20] τεσσάρων αὐτοῦ μαθητῶν ψελλιζόντων ἔτι ὄντων [(ἐν τῇ - ὄντων) om. Ba.] [21] καὶ τὸν Χριστὸν κηρύξας [συγκηρύξας Sa.] , λίθοις τὰς [τῶ Sa, κατὰ τῶν Ba.] παρειὰς [παρειῶν Ba.] [22] τυφθεὶς [τύπτεται Ba.] καὶ τοὺς ἀστραγάλους καταθραυσθεὶς [καταθραύεται Ba.] [23] καὶ τοὺς ὤμους θλασθεὶς [θλᾶται Ba.] καὶ κλοιοῖς βαρυνθείς [24] [(καὶ κλοιοῖς βαρυνθεὶς) om. Sa; καὶ τὸν αὐχένα κλοιοῖς βαρύνεται Ba.] , τελευταῖον [καὶ τελευταῖον Ba.] σὺν τοῖς τοσούτοις [ΠΔ᾽ νηπίοις τοῖς φυτηταῖς αὐτοῦ Ba.] παισὶ [ξίφει Ba.] [25] τὴν κεφαλὴν [αὐτοῦ add. Ba.] ἀποτέμνεται [τέμνεται Ba.] .

[1] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμη Μωσέως τοῦ νομοθέτου [2] καὶ προφήτου. Ὃς ἐγεννήθη μὲν ἐν τῇ [3] Αἰγύπτῳ υἱὸς [γεγονὼς add. Sa.] Ἄβραμ, ἑνὸς τῶν Ἐβραίων, καταγομένου [4] [καταγόμενος Sa.] ἐκ φυλῆς Λευΐ. Ἀστεῖος δὲ καὶ εὐμορφότατος [5] ἀναφανεὶς τῇ μητρί, οὐκ ἀπεκτάνθη κατὰ [6] τὸ πρόσταγμα Φαραώ, ἀλλ᾽ εἰς κιβώτιον ἐμβληθεὶς [7] ζῶν ἐρρίφη ἐν τῷ ποταμῷ. Ὃν καταβᾶσα θυγάτηρ [8] Φαραὼ λούσασθαι εὑροῦσα [ἑοροῦσα Sa.] ἔτι ζῶντα, ἀνείλετο [9] καὶ υἱοποιήσατο καὶ ἐξεπαίδευσεν ἐν πάσῃ [10] Αἰγυπτιακῇ σοφίᾳ Οὗτος ἀνδρωθεὶς καὶ εἰς τεσσαρακοστὸν [11] ἔτος φθασας, ἄνδρα Αἰγύπτιον πατάξας [12] διὰ τὸ ἰδεῖν τύπτοντα ὁμογενῆ αὐτοῦ Ἑβραῖον, [13] ἔκτεινε καὶ εἰς τὴν [τὴν om. Sa.] ἄμμον κατέκρυψε. Φοβηθεὶς [14] δὲ διὰ τοῦτο, μὴ δῆλος γένηται (ἠπειλήθη γὰρ παρά [15] τινος ὁμοεθνοῦς ὁρῶντος), φεύγει εἰς γῆν Μαδιάμ· [16] καὶ Σεπφώραν τὴν τοῦ Ἰοθὸρ θυγατέρα εἰς γυναῖκα [17] λαμβάνει καὶ Θεὸν ἐν φλεγομένῃ βάτῳ καθορᾷ [18] καὶ [καὶ τοῦ τω Sa.] προσομιλεῖ καὶ παρ᾽ αὐτοῦ προστάττεται [19] αὖθις ἀπελθεῖν εἰς Αἴγυπτον καὶ ἐξαγαγεῖν τὸν [20] λαὸν τῶν Ἑβραίων ἐκ χειρὸς Φαραώ, οὗ καὶ θεὸς [21] γίνεται. [Exod. 7, 1.] Καὶ τῷ ἀδελφῷ Ἀαρὼν ὡς προφήτῃ χρᾶται [22] καὶ κολάζει τὴν Αἴγυπτον σκότῳ καὶ μεταβολῇ [23] ὑδάτων εἰς αἷμα καὶ ἀποστολῇ πληθυσμοῦ βατράχων [24] καὶ κυνομυΐᾳ καὶ σκνιπὶ [σκνιπὶ S, cf. Exod. 8, 16: καὶ ἔσονται σκνῖφες.] καὶ χαλάζῃ βραζούσῃ [βραττούση Sa.] [25] καὶ ἀκρίδι καὶ βρούχῳ καὶ θανάτῳ πρωτοτόκων· [26] καὶ ἐν ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν [27] τῆς [f. 17.] Αἰγύπτου ἐξάγει· καὶ τὴν θάλασσαν ῥάβδῳ [28] πλήττει καὶ διαιρεῖ, ὥστε τὸν λαὸν διελθεῖν, καὶ ἐκ [29] πέτρας ὕδωρ ἐξάγει· καὶ τεσσαρακοντανυχθήμερον [30] νῆστις προσεδρεύσας καὶ [καὶ om. Sa.] Θεὸν εἶδεν, ὡς [31] ἀνθρώπῳ δυνατόν, καὶ διελέχθη στόμα κατὰ [32] στόμα, πλάκας τε θεογράφους ἐδέξατο καὶ τὸ πρόσωπον [33] ἐθεώθη καὶ διὰ παραπετάσματος τῷ λαῷ [1] προσωμίλει καὶ ἕτερα πλεῖστα εἰργάσατο τέρατα [2] λόγον καὶ ἀκοὴν ὑπερβαίνοντα. Οὗτος οὖν [3] τοιοῦτος καὶ τηλικοῦτος, τεσσαράκοντα ἔτη [4] στρατηγήσας, ἐπεὶ διὰ τῆς τοῦ ὕδατος ἀντιλογίας [5] τὸν Θεὸν παρώξυνεν, ἐπειπὼν πρὸς τὸν λαὸν [6] διψῶντα καὶ καταγογγύζοντα αὐτοῦ· &ldquogr;Μὴ δύναμαι [7] ἐκ τῆς πέτρας ταύτης ἐξαγαγεῖν ὕδωρ καὶ [8] ποτίσαι ὑμᾶς;&rdquogr; οὐ παρεχωρήθη εἰσελθεῖν εἰς [9] τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ κελευσθεὶς πρὸς [10] Θεοῦ εἰς τὸ ὄρος ἀνελθεῖν Ἀβαρεὶθ [Ἀβαρεὶθ S, Sa, Ἀβαρίμ, Ἀβαρεὶμ, Deuteron. 34, 49.] ἐν γῇ Μωὰβ [11] καὶ ἀπὸ μακρόθεν κατιδεῖν τὴν Παλαιστίνην, ἐκεῖσε [12] εἰς τὸ ὅρος τελευτᾷ. Καὶ θάπτεται ὑπὸ [ὑπὸ τοῦ Sa.] ἀρχιστρατήγου [13] Μιχαὴλ σκεπασθεὶς καὶ μηδενὶ ἔκτοτε ὁραθείς. [14] Προέλαβε δὲ τὴν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν [παρρουσίαν S.] [15] ἔτη χίλια τετρακόσια ὀγδοήκοντα πέντε.

[16] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τῆς [μνήμη τῆς Sa.] ἁγίας μάρτυρος Ἑρμιόνης, [17] θυγατρὸς Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου. Αὕτη [18] ὑπῆρχεν ἐπὶ Τραἳανοῦ τοῦ βασιλέως προφητεύουσα [19] μετὰ τριῶν αὐτῆς ἀδελφῶν. Ἐν μιᾷ δὲ [20] τῶν ἡμερῶν εὐχῆς χάριν καὶ διδασκαλίας παραλαβοῦσα [21] μίαν τῶν ἀδελφῶν αὐτῆς ὀνόματι Εὐτυχίδα, [22] παρεγένετο εἰς Ἔφεσον προσκυνῆσαι τὸν ἅγιον [23] Ἰωάννην τὸν θεολόγον· ἀλλ᾽ οὐχ εὗρεν αὐτόν· μετετέθη [24] γάρ. Κατὰ συγκυρίαν δὲ καὶ Τραἳανὸς ἀπελθὼν [25] ἐκ Ῥώμης εἰς Ἔφεσον, πρὸς τὸν κατὰ Περσῶν [26] πόλεμον ὁρμώμενος, εὗρε τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας μέγα [27] ἐν τῇ Ἀσίᾳ (ἦν γάρ, ὡς ἔφημεν, προφητεύουσα) [28] καὶ κρατήσας αὐτὴν καὶ βιασάμενος ἀρνήσασθαι [29] τὸν Χριστόν, οὐκ ἔπεισε, καίτοι [f. 17v.] καὶ κατὰ τοῦ [30] προσώπου τύψας. Ὡς δὲ προεῖπεν αὐτῷ ὅτι· [31] &ldquogr;Πέρσας νικήσεις καὶ μετὰ δὲ οὐκ ἀλλότριος κρατήσει [32] τῆς βασιλείας, ἀλλ᾽ ἐπὶ θυγατρί σου γαμβρός&rdquogr;, [33] ἀφείθη. Μετὰ δὲ ταῦτα τούτων οὕτως [οὕτω Sa.] [1] προβάντων, ὡς προειρήκει, καὶ τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ [2] Ἀδριανοῦ κρατήσαντος, κατεσχέθη ὑπ᾽ αὐτοῦ καὶ [3] πολλαῖς τιμωρίαις καθυποβληθεῖσα, ὕστερον τοῖς [4] δημίοις ἐξεδόθη πρὸς τὸ ἀποκαρατομηθῆναι. Οἳ καὶ [5] ἐπίστευσαν τῷ Χριστῷ διὰ τὸ ξηρανθῆναι τὰς χεῖρας [6] αὐτῶν καὶ πάλιν ὑγιασθῆναι [ὑγιωθῆναι Sa.] ὑπ᾽ αὐτῆς. Αὐτὴ δὲ ἐν [7] εἰρήνῃ παρέδωκε τὴν ψυχὴν τῷ Κυρίῳ, ταφεῖσα ἐν [8] Ἐφέσῳ. Τελεῖται δὲ αὐτῆς σύναξις ἐν τῷ μαρτυρείῳ [9] αὐτῆς, τῷ ὄντι πλησίον τοῦ ἁγίου Ῥωμανοῦ.

[10] Ἐν ᾧ τόπῳ συντελεῖται καὶ τῶν ἐν ταύτῃ τῇ [11] ἡμέρᾳ ἀθλησάντων μαρτύρων Πετρωνίου, Χαριτίνης [12] καὶ Εὐτυχίδος 〈μνήμη [μνήμη Sa. om. S.] 〉.

[13] Καὶ [καὶ om. Sa.] τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τῶν ἁγίων μαρτύρων [1] Ὠκεανοῦ, Κεντυρίωνος, Θεοδώρου, [2] Ἀμμιανοῦ καὶ Ἰουλιανοῦ. Οὗτοι ὑπῆρχον ἐπὶ [3] Μαξιμιανοῦ τοῦ βασιλέως ἐκ χωρίου λεγομένου [4] Κανδαύλης. Συλληφθέντες δὲ καὶ τὸν Χριστὸν ὁμολογήσαντες, [5] ἐκρεμάσθησαν καὶ ἐξέσθησαν ἄχρι [6] τῶν ὀστῶν αὐτῶν· ἔπειτα [ἔπειτα Sa, ἔπει S.] λουτρῷ ἐπὶ πολλαῖς [7] ἡμέραις ἐκκαέντι ἐγκλεισθέντες καὶ δι᾽ ἀγγέλου [8] ἐκβληθέντες ἐκεῖθεν ἀβλαβεῖς (ἦν γὰρ ἐσφραγισμένον [9] πανταχόθεν σφραγῖδι βασιλικῇ τὸ βαλανεῖον), [10] ἔξω τῆς πόλεως ἀπήχθησαν· καὶ πάντα τὰ [11] μέλη μαχαίραις διακοπέντες καὶ τὰ σκέλη διαθλασθέντες [12] καὶ εἰς πῦρ ἀποπεμφθέντες, θῦμα τῷ Θεῷ [13] εὐπρόσδεκτον προσηνέχθησαν.

[44] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 4.

Sa: 1. add.: νῦν δὲ τελεῖται ἐν τῇ μονῇ τῶν Στουδίου, ἔνθα καὶ τὸ [45] ἅγιον αὐτοῦ σῶμα κατάκειται σῶον. — 2.3.4.5.6. — H: 2: Βαβύλα πατριάρχου Ἀντιοχείας καὶ τῶν [46] σὺν αὐτῷ πδ᾽ νηπίων… Τελεῖται δὲ αὐτῶν σύναξις ἐν τοῖς Ἀλουστίου πλησίον τοῦ Ἑβδόμου καὶ ἐν [47] τῇ μονῇ τῇ λεγομένῃ τῆς Χώρας. — 4. 5., des.: Τελεῖται δὲ αὐτῶν σύναξις πλησίον τοῦ ἁγίου [48] Ῥωμανοῦ. — 3. — P: 1.2.6 (om. Κεντυρίωνος). — 4.5 (Πετρωνίου καὶ Χαριτίνης πλησίον τοῦ ἁγίου [49] Ῥωμανοῦ). — 3. — F: 3.4.6.2.1. — Fa: 3.4.6.2.1. — Fb: 3.4.6.2.1. — B: 1.6.4.3. — Ba: 1. [50] 2.6.4.3: Μωσέως. Ὃς Ἑβραῖος μὲν ἦν τὸ γένος ἐκ φυλῆς Λευΐ· γεννᾶται δὲ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἔκθετος [51] δὲ κατὰ τὸ βασιλικὸν πρόσταγμα γενόμενος, βρέφος ὢν ἔτι, ἐν τῷ ποταμῷ ὑπὸ τῆς τοῦ βασιλέως ἀναλαμβάνεται [52] θυγατρὸς καὶ υἱοποιεῖται καὶ πάσῃ σοφίᾳ Αἰγύπτου παιδεύεται. Τοῦ σαρακοστοῦ χρόνου [53] ἐπιβάς, ἄνδρα Αἰγύπτιον διαχειρίζεται καὶ εἰς γῆν Μαδιὰμ φεύγων ἔρχεται καὶ Σεπφώραν τὴν τοῦ [54] Ἰοθὸρ [Ἰωθὼρ Ba.] θυγατέρα εἰς γυναῖκα λαμβάνει καὶ Θεὸν ἐν φλεγομένῃ βάτῳ καθορᾷ καὶ προσομιλεῖ· καὶ εἰς [55] Αἴγυπτον αὖθις πρὸς τοῦ Θεοῦ πέμπεται καὶ θεὸς Φαραὼ γίνεται, τῷ ἀδελφῷ Ἀαρὼν ὡς προφήτῃ [56] χρώμενος· καὶ σκότῳ κολάζει τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς αἷμα μεταβάλλει τὰ ὕδατα· καὶ πλῆθος βατράχων [57] κατ᾽ αὐτῆς ἐκπέμπει· καὶ κυνομυΐᾳ καὶ σκνιπὶ [σκινιπὶ Ba.] ἐκτρίβει· καὶ χαλάζῃ βραζούσῃ καταφλέγει· καὶ ἀκρὶς [38] καὶ βροῦχος ἐπιστρατεύει· καὶ τὰ πρωτότοκα θανατοῖ· καὶ ἐν ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ τὸν Ἰσραηλίτην λαὸν [39] πειρᾶται διελθεῖν καὶ ἐκ πέτρας ὕδωρ ἐξάγει καὶ μ᾽ ἡμέρας καὶ μ᾽ νύκτας νῆστις προσεδρεύσας Θεὸν [40] μὲν εἶδεν ὡς ἀνθρώπῳ δυνατὸν ἦν ἰδεῖν· καὶ προσδιελέχθη στόμα κατὰ στόμα, πλάκας δὲ τὰς θείας [41] δακτύλῳ Θεοῦ γραφείσας ἐδέξατο καὶ τὸ πρόσωπον ἐθεώθη καὶ διὰ παραπετάσματος τῷ λαῷ προσωμίλησεν [42] καὶ ἕτερα πλεῖστα εἰργάσατο τέρατα, λόγον καὶ ἀκοὴν ὑπερβαίνοντα. Οὗτος οὖν τοιοῦτος καὶ [43] τηλικοῦτος, ἐπεὶ διὰ τῆς τοῦ ὕδατος ἀντιλογίας τὸν Θεὸν παρώξυνεν ἐν τῷ ὄρει Ἀβαρεὶθ πρὸς Θεοῦ [44] κελευσθεὶς ἀνελθεῖν ἐν γῇ [τῆ Ba.] Μωὰβ καὶ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὀφθαλμοῖς κατιδεῖν, ἐκεῖσε τελευτᾷ ἐτῶν [45] ὑπάρχων ρκ᾽. Ἔλαβε [leg. προέλαβε.] δὲ τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ ἔτη αυπέ. — Bb: 1.6.4.3. — T: 1.2. — L: 1: [46] Βαβύλα καὶ τῶν σὺν αὐτῷ τριῶν ἁγίων νηπίων. — 2: Ἄθλησις καὶ ἑτέρου ἁγίου ἱερομάρτυρος Βαβύλα [47] ἐν Νικομηδείᾳ γενομένου διδασκάλου ἅμα τοῖς [τοοὺς L.] σὺν αὐτῷ πδ συμφοιτηταῖς. — 6: Θεοδώρου, Ἀμιανοῦ, [48] Ἰουλιανοῦ καὶ Ὠκεανοῦ. — 4: Ἑρμιόνης θυγατρὸς Φιλίππου τοῦ ἀποστόλου (= S). — 3: Μωϋσέως [49] τοῦ νομοθέτου καὶ θεόπτου. Μωϋσῆς προφήτης καὶ νομοθέτης γέγονεν υἱὸς Ἀβραὰμ ἑνὸς τῶν [50] Ἑβραίων γεννηθεὶς ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐπεὶ δὲ πρόσταγμα ἦν τοῦ Φαραὼ βασιλέως Αἰγύπτου ὥστε τὰ μὲν [51] θήλεα τῶν βρεφῶν περιποιεῖσθαι, τὰ δὲ ἄρρενα ἀναιρεῖσθαι, ἰδοῦσα τὸν Μωϋσὴν μήτηρ αὐτοῦ ὅτι [52] ἐστιν εὔμορφος καὶ ἐλεήσασα φονεῦσαι, ἐνέβαλεν εἰς κιβώτιον ἤτοι συρτάριον 〈καὶ [καὶ om. L.] ἔρριψεν εἰς τὸν [53] ποταμόν. Κατέβη δὲ θυγάτηρ Φαραὼ λούσασθαι εἰς τὸν ποταμόν· καὶ ἰδοῦσα τὸ συρτάριον ἐν τῷ [54] ποταμῷ καὶ τὸ παιδίον ἐν αὐτῷ κλαῖον, ἀνελάβετο αὐτὸ καὶ ἀνεδέξατο εἰς υἱόν· καὶ ἐδίδαξεν αὐτὸν [55] πᾶσαν σοφίαν Αἰγυπτίων. Καὶ μετὰ ταῦτα ἐφάνη αὐτῷ Θεός· καὶ προσέταξεν ἐξαγαγεῖν τὸν λαὸν τῶν [56] Ἑβραίων ἐξ Αἰγύπτου. Ὅθεν ἐξαγαγὼν τὸν λαὸν καὶ πολλὰ σημεῖα καὶ τέρατα ποιήσας καὶ πέτραν κρούσας [57] καὶ ὕδωρ ἀναβλύσαι ποιήσας καὶ τεσσαράκοντα ἔτη στρατηγήσας πρὸ ἐτῶν χιλίων τετρακοσίων [58] ὀγδοήκοντα πέντε τῆς Χριστοῦ καταβάσεως ἐτελεύτησε. Καὶ ἐτάφη ἐν ὄρει τινὶ ὑπὸ τοῦ ἀρχιστρατήγου [59] Μιχαήλ. — O: 2.6.4.5.3. — G: 1: Ἱερομάρτυρος Βαβύλα ἐπισκόπου Ἀντιοχείας καὶ γ᾽ νηπίων. [41] Ὃς εἰσελθόντα Νουμεριανὸν τὸν βασιλέα ἐν τῇ κατ᾽ αὐτὸν ἐκκλησίᾳ ὡς ἀνδράποδον εὐτελὲς ἀπήλασε [42] τῆς ἐκκλησίας· &ldquogr;Ποῦ πορεύει, φήσας, μεμολυσμένας ἔχων τὰς χεῖρας [χῆρας G.] αἵματι;&rdquogr; τὸν γὰρ υἱὸν [43] τοῦ βασιλέως Περσῶν, ὃν εἰς ὅμηρα εἶχε, κατέσφαξεν. Διὸ σιδήροις δεσμεῖται καὶ πομπεύεται καὶ [44] τὴν κεφαλὴν σὺν τοῖς τρισὶ παισὶν [πεσὴν G.] ἀφαιρεῖται. Τοῦτον καὶ Χρυσόστομος ἐγκωμίοις ἐτίμησεν. — [45] 2 (= Ba). — 3 (= Ba). — 4. — C: deest. — Cb: deest. — M: 1.2. — 4: Θεότιμος καὶ Θεόδουλος [46] οἱ ἀπὸ δημίων πιστεύσαντες π. τ. — 6: ἅγιος μάρτυς Κεντηρίων π. τ. — 3. 4. — Τρισχιλίων [47] ἑξακοσίων εἴκοσι ὀκτὼ μαρτύρων (Sept. 23). — 5. — Θαθουὴλ καὶ Βεβαίας (Sept. 54). — Mv: 1.2: [48] Θεότιμος καὶ Θεόδουλος. — 3.4.6.5 (Πετρωνίου, Χαριτίνης, Ζαρβήλου, Θαθουὴλ καὶ Βεβαίας). [49] Τρισχιλίων ἑξακοσίων εἴκοσι ὀκτὼ μαρτύρων. — Mr: 1.3.

[14] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Ε᾽.

Sept. 5.

[15] Μνήμη τοῦ ἁγίου καὶ ἐνδόξου προφήτου [16] Ζαχαρίου, πατρὸς Ἰωάννου τοῦ προδρόμου καὶ [17] βαπτιστοῦ. Οὗτος ἦν ἐξ Ἱερουσαλήμ, ἔγγονος μὲν [18] Ἀβίαθαρ τοῦ ἐν [ἐν τοῖς Sa.] εὐαγγελίοις [f. 18.] ἀναγεγραμμένου [19] ἀρχιερέως, υἱὸς δὲ Ἰωδαὲ ἱερέως, ὃν καὶ ἐκάλουν [20] Βαραχίαν. Ὅντινα Βαραχίαν ἀπέκτεινεν Ἰωὰζ [21] βασιλεὺς Ἰούδα [ βασιλεὺς Ἰωὰζ τῶν Ἰουδαίων τότε βασιλεύων Sa.] διὰ τὸ ἐλέγχειν [διὰ τὸ ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐλέγχεσθαι Sa.] αὐτόν τε καὶ [22] τοὺς Ἰουδαίους ἐχόμενα τοῦ θυσιαστηρίου. δὲ [23] Ζαχαρίας καὶ αὐτὸς ἱερεὺς ἦν ἐν Ἱερουσαλήμ. [24] Εἰσελθὼν δέ ποτε ἐν τῷ ναῷ τοῦ θυμιᾶσαι, εἶδεν [25] ἄγγελον Θεοῦ ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου [26] τοῦ θυμιάματος καὶ μηνύοντα αὐτῷ [αὐτοῦ S.] τὴν ἐν γήρᾳ [27] σύλληψιν καὶ γέννησιν τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰωάννου [28] τοῦ βαπτιστοῦ· δὴ καὶ γέγονεν. Ἐπεὶ δὲ [δὴ Sa.] μετ᾽ [29] ὀλίγον παρηκολούθηκεν [παρηκολούθησεν Sa.] γέννησις τοῦ Χριστοῦ [30] καὶ τέτοκεν Θεοτόκος καὶ μεμένηκεν αὖθις παρθένος, [31] ἐκηρύττετο δὲ παρ᾽ αὐτοῦ παρρησίᾳ, ὅτι [32] πάλιν παρθένος ἐστὶν Μαριάμ, καὶ ταύτην ἐν τῇ [33] στάσει καὶ τῷ χορῷ τῶν παρθένων καθίστη, τοὺς [34] Ἰουδαίους [τοῖς Ἰουδαίοις Sa.] διήγειρεν εἰς τὸν κατ᾽ αὐτοῦ φθόνον. [35] Καὶ ἐκ τούτου τρόπον ἐμελέτων, δι᾽ οὗ αὐτὸν [15] θανατώσουσιν. Ὡς δὲ Ἡρώδης βασιλεὺς τῷ [16] τότε, ταραχθεὶς διὰ τὸν τεχθέντα βασιλέα, ἀπέστειλεν [17] ἀποκτεῖναι τὰ ἐν Βηθλεὲμ πάντα νήπια· (ἦν δὲ [18] καὶ Ἰωάννης νήπιον ὡσεὶ μηνῶν ἓξ καὶ ἀπεκρύφθη [19] παρὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Ἐλισάβετ ἐν σπηλαίῳ [20] πέραν τοῦ Ἰορδάνου φόβῳ τοῦ μὴ ἀποκτανθῆναι), [21] οἱ φθονεροὶ Ἰουδαῖοι δραξάμενοι τοῦ καιροῦ ἐδήλωσαν [22] τῷ Ἡρώδῃ τὸν τοῦ Ζαχαρίου υἱὸν μὴ [23] εὑρίσκεσθαι διὰ τὸ μετατεθῆναι ὑπ᾽ αὐτοῦ. Ὃς καὶ [24] θυμωθεὶς προσέταξεν ἀντὶ τοῦ παιδὸς τὸν πατέρα [25] ἀναιρεθῆναι καὶ δὴ συλληφθέντα [συληφθέντα S.] παρὰ τῶν παρανόμων [26] Ἰουδαίων καὶ ἀπαχθέντα ἔσωθεν τοῦ ναοῦ, [27] ἔνθα καὶ τὴν παρθένον ἵστη μετὰ τὸ τεκεῖν, ἀποκτανθῆναι [28] ἐκεῖσε καὶ τὸ αἷμα αὐτου χεθῆναι μέσον [29] τοῦ θυσιαστηρίου. Ὃν λαβόντες οἱ ἱερεῖς ἔθαψαν [30] μετὰ τῶν πατέρων αὐτοῦ ἐν Ἱερουσαλήμ. Ἔκτοτε [31] οὖν ἐγένοντο τέρατα καὶ φαντασίαι ἐν τῷ ναῷ· καὶ [32] οὐκ ἴσχυον οἱ ἱερεῖς ἰδεῖν ὀπτασίαν ἀγγέλων Θεοῦ, [33] οὔτε δοῦναι χρησμὸν ἐκ τοῦ Δαβὴρ [δαβίρ, δαβεὶρ III Reg. 6, 9.] οὔτε ἐρωτῆσαι [34] ἐν τῷ ἐφούδ, οὔτε διαδήλως ἀποκριθῆναι τῷ [35] λαῷ ὡς τὸ πρίν.

[1] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν καὶ [2] ἱερομάρτυρος Κυρίλλου, ἐπισκόπου Γορτύνης τῆς [3] τῶν Κρητῶν νήσου. Οὗτος ἐξ [f. 18v.] ἀρχῆς ὁσίως βιώσας [4] καὶ πολλὰ ἀσκήσας, ἑξηκονταετὴς γενόμενος, ἐπίσκοπος [5] καθίσταται ἐν Γορτύνῃ· ποιμαίνει [ποιμένη S.] δὲ τὴν [6] κατ᾽ αὐτὸν ἐκκλησίαν ἔτη εἴκοσι πέντε. Κατὰ τοὺς [7] χρόνους Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ Ἀγρηἳανῷ [Ἀγρειανὸς in cod. Vatic. 1669, Act. SS., Iul. II, 685.] [8] τῷ ἡγεμόνι παρέστη καὶ τὸν Χριστὸν παρρησίᾳ [9] κηρύξας καὶ πολλὰ διδάξας καὶ τὴν πλάνην ἐλέγξας, [10] ἐν κημῷ τὸ στόμα δεθεὶς καὶ ἐν ἁμάξῃ τεθεὶς [11] (οὐ γὰρ ἠδύνατο βαδίζειν, πέντε καὶ ἐνενήκοντα [12] ἐτῶν γεγονώς), καὶ πρὸς σφαγὴν ἀπαγόμενος, [13] ἐπεὶ τὸν τόπον κατέλαβε τὸν λεγόμενον Ῥάξον, [14] αὐτομάτως τῶν βοῶν στάντων διὰ τὸ ἐνεχθῆναι [15] φωνὴν ἄνωθεν στῆναι κελεύουσαν, τὸν αὐχένα [16] ὑποθεὶς τῷ ξίφει, τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη.

[17] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις Ἄβδα ἐπισκόπου [18] Ἐργὸλ τῆς Περσίδος καὶ Βενιαμὶν διακόνου. Ὃς [19] ἤθλησεν ἐν τοῖς χρόνοις Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ εἰς [20] Περσίαν, Ἰσδιγέρδου βασιλεύοντος ἐν αὐτῇ. Ἐπειδὴ [21] γὰρ πολλὰ διδάσκων οὐκ ἔπειθε τοὺς Πέρσας τῆς [22] προσκυνήσεως τῶν εἰδώλων ἀπέχεσθαι, ζήλῳ διαπύρῳ [23] χρησάμενος καὶ τὸν τοῦ πυρὸς ναὸν κατακαύσας, [24] ἐν ᾧ οἱ βασιλεῖς τῶν Περσῶν ἔθυον, αὐτὸς [25] μὲν συσχεθεὶς καὶ πολλαῖς πρότερον τιμωρίαις [26] καθυποβληθείς, ὕστερον δὲ διὰ τεσσάρων στρατιωτῶν [27] ῥάβδοις ῥοΐναις ἠκανθωμέναις πανταχοῦ [28] τοῦ σώματος τυφθεὶς καὶ εἰς τὸν ἴδιον οἶκον ῥιφεὶς [29] ὡς νεκρός, κατὰ βραχὺ τὴν ἁγίαν αὐτοῦ ψυχὴν τῷ [30] Κυρίῳ παρέθετο. Ἔκτοτε δὲ ἤρξατο μέγας διωγμὸς [31] κατὰ χριστιανῶν παρὰ Πέρσαις, παραταθεὶς [32] εἰς τριάκοντα χρόνους· ἐν οἷς πολλῶν μὲν [33] χεῖρες ἀπετμήθησαν, πολλῶν δὲ ὦτα, ἄλλων δὲ [34] κεφαλαὶ ἀπεδάρησαν· οἱ δὲ καλάμους ὀξεῖς ἐν τοῖς [35] τοῦ σώματος εἰσδύντας ἐδέξαντο· εἶτα σχοινίοις [36] εἰληθέντες καθ᾽ ὅλου τοῦ σώματος ἀσφαλῶς, [37] πικροτάτας ὑπέστησαν ἀλγηδόνας, τῶν καλάμων [38] βίᾳ ἐξελκομένων· πολλοὶ δὲ δεσμευθέντες χεῖρας [39] καὶ πόδας ἐν βαθυτάτοις ἐρρίφησαν λάκκοις· ἐν οἷς [1] μυῶν ἀγέλαι καὶ γαλῶν ἐναπεκλείσθησαν, τῆς εἰσόδου [2] τῶν λάκκων ἀσφαλῶς διησφαλισμένης· [διασφαλισμένης S.] καὶ [3] συνέβαινε τοὺς μῦς ἀπορουμένους τροφῆς τῶν [4] σαρκῶν τῶν ἀθλητῶν [f. 19.] ἀπογεύεσθαι καὶ δαψιλῶς [5] ἐμφορεῖσθαι. Καὶ ἕτεροι εἰς τὰς ἕδρας καὶ τὰ παιδογόνα [6] μόρια εἰσωθισμοὺς [εἰσωθησμοὺς S.] καλάμων καὶ ῥάβδων [7] ὑποστάντες, οὕτως τὴν ζωὴν ἀπέλιπον. Ὧν εἷς ἐστι [8] καὶ τρισμακάριος διάκονος Βενιαμίν, κατὰ τῶν [9] ὀνύχων εἴκοσι καλάμους ὀξεῖς ἐμπαγεὶς καὶ κατὰ [10] τῶν φυσικῶν καὶ ἀναγκαίων μορίων τοῦ σώματος.

[11] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τῶν ἁγίων μαρτύρων [12] Θουθαὴλ καὶ Βεβαίας τῆς αὐτοῦ ἀδελφῆς. [13] Οὗτος ἦν ἐπὶ Τραἳανοῦ τοῦ βασιλέως ἐν Ἐδέσῃ [Ἐδέση S, et ita plerumque in mss. codd. Cf. Dobschütz, Christusbilder, 38**.] [14] ἱερεὺς τῶν εἰδώλων· παρὰ δὲ Βαρσιμαΐου ἐπισκόπου [15] Ἐδέσης κατηχηθεὶς καὶ τὰ εἴδωλα μυσαχθείς, [16] ὑπὸ αὐτοῦ ἐβαπτίσθη σὺν Βεβαίᾳ τῇ αὐτοῦ [17] ἀδελφῇ. Ἐπειδὴ καὶ τοῖς πρώην ὁμόφροσιν παρῄνει [18] τῆς εἰδωλολατρείας ἀπέχεσθαι καὶ πολλοὺς [19] παρέπειθε, κρατηθεὶς παρὰ τοῦ τότε τοπάρχου [20] Ἐδέσης, πρῶτον μὲν ῥαβδίζεται, εἰτα σπαθίζεται [21] καὶ κατὰ τῆς γαστρὸς τύπτεται καὶ ὄψιν ξέεται καὶ [22] τῆς μιᾶς χειρὸς ἀναρτᾶται· καὶ αὖθις κρεμᾶται καὶ [23] ξέεται καὶ ἐν διαφόροις τοῦ σώματος μέρεσι πυρὶ [24] κατακαίεται· καὶ ἐν τεκτονικῷ κοχλίᾳ ἀποθλιβεὶς [25] καὶ τὴν κεφαλὴν πρισθεὶς καὶ ταύτην ἐν τῷ πρίζεσθαι [26] ἀποκοπείς, τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέδωκεν. [27] δὲ ἀδελφὴ αὐτοῦ Βεβαία μετὰ κοντοῦ πληγὴν [28] κατὰ τοῦ τραχήλου δεξαμένη, τὸν τοῦ μαρτυρίου [29] δρόμον διήνυσε.

[30] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τῆς ἁγίας μάρτυρος [31] Ἡραΐδος καὶ τῶν σὺν αὐτῇ. Αὐτὴ θυγάτηρ ἦν [32] τινος ἱερέως, ἐτῶν δὲ οὖσα δώδεκα τὸν μονήρη [33] βίον ἠσπάσατο. Κατά τινα δὲ πάροδον ἰδοῦσα [34] σὐν ἀνδράσι καὶ γυναῖκας συλλαμβανομένας καὶ [35] δεσμουμένας καὶ πλησιάσασα αὐταῖς καὶ τὴν αἰτίαν [36] ἐπερωτήσασα, δἰ ἣν δέδενται, καὶ μαθοῦσα διὰ τὸ [37] εἶναι αὐτὰς χριστιανάς, παραυτίκα κατενώπιον τῶν [38] συλλαμβανόντων ἐξεβόησε· &ldquogr;Κἀγὼ χριστιανή εἰμι [χριστιανὶ εἰ μὴ S.] [39] καὶ τὰ εἴδωλα διαπτύω.&rdquogr; Διὸ καὶ συλληφθεῖσα [1] εἰς ἐξέτασιν κατέστη Κουλκιανῷ ἐπάρχῳ Ἀλεξανδρείας· [2] ὅθεν μετὰ πολλὰς τὰς ἐρωτήσεις τὴν διὰ [3] ξίφους ἀπόφασιν δέχεται καὶ τελειοῦται σὺν ταῖς [4] λοιπαῖς γυναιξί.

[1] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμην ἐπιτελοῦμεν τοῦ ἁγίου [2] ἀποστόλου Πέτρου ἐν τῷ Ἀθύρᾳ.

[3] Ταῖς αὐτῶν πρεσβείαις, Χριστὲ Θεός, ἐλέησον [4] καὶ σῶσον ἡμᾶς.

[50] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 5.

Sa: 1. mutil. — H: 6.3 (Ἀβδιοῦ). — 4 (… Βεβλίας). — 1. — P: 1: [51] τοῦ ἁγίου προφήτου Ζαχαρίου πατρὸς τοῦ προδρόμου Ἰωάννου ἐν τῷ Καταβόλῳ. — 3 (Ἀβδιοῦ). — [52] 4: Βουθαὴλ καὶ Βαιεβᾶς τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ καὶ Ζαρβιλίου. — F: 1.5.4.3. — Fa: 1. 5 (Ἱεραΐδος). [53] 4 (Οὐθαήλ). — 3. — Fb: 1.5.4.3. — B: 1.3.4. — Ba: 1.3.4.5: Ἡραΐδος καὶ τῶν σὺν αὐτῇ. [54] Αὕτη πρεσβύτου τινὸς ἦν θυγάτηρ καὶ τὸν μονήρη βίον μετερχομένη. Θεασαμένη δὲ σὺν ἄλλοις καὶ [55] γυναῖκας διὰ τὸ τοῦ Χριστοῦ ὄνομα δεδεμένας καὶ μαθοῦσα ἐν τῷ ἐρωτᾶν αὐτὰς τὴν αἰτίαν δι᾽ ἣν [56] δέδενται· &ldquogr;Κἀγὼ χριστιανή, φησίν, εἰμὶ καὶ τὰ εἴδωλα διαπτύω.&rdquogr; Συλλαμβάνεται οὖν καὶ αὐτίκα [44] εἰς ἐξέτασιν σὺν ταῖς λοιπαῖς γυναιξὶν Κουλκιανῷ καθίσταται. Ὅθεν μετὰ πολλὰς τὰς ἐρωτήσεις [45] τὴν διὰ ξίφους ἀπόφασιν δέχονται καὶ τμηθεῖσαι τὰς κεφαλὰς πρὸς τὰ βραβεῖα τῆς ἄνω κλήσεως [46] μετετάξαντο. — Bb: 1.3.4.5. — T: 1. — L: 1.3. — O: 1.6.3.4: Θουθαὴλ καὶ Ζαρβίλου [47] καὶ Βεβλίας τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ. — G: 1: Ζαχαρίου πατρὸς Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ. Οὗτος [48] παρρησίᾳ κηρύττων τὴν Θεοτόκον μητέρα νομοῦ καὶ παρθένον καὶ τῆς [τοῖς G.] ἀφωρισμένης παρθένοις ἐν [49] τῷ ἱερῷ στάσεως μὴ ἐξιέναι [ἑξηαίνε G.] κελεύων ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπιχειροῦντάς τι περὶ αὐτῆς λέγειν ἐπεστόμιζεν. [50] Ὅθεν ὑπὸ Ἰουδαίων ἀναιρεῖται μεταξὺ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου. — 4: Θουθαὴλ καὶ [51] Βεβαίας. Οὗτος ὑπῆρχεν ἐπὶ Τραἳανοῦ τοῦ βασιλέως ἱερεὺς τῶν εἰδώλων. Παρὰ δὲ Βαρσιμαίου [52] ἐπισκόπου Ἐδέσης [Αἰδέσις G.] κατηχηθεὶς σὺν τῇ ἀδελφῇ Βεβαίᾳ τὸ ἅγιον δέχεται βάπτισμα· διὰ τοῦτο [53] εἰς ἐξέτασιν τῷ Λυσίᾳ Θουθαὴλ καθίσταται· καὶ πρῶτον μὲν ῥαβδίζεται, εἶτα σπαθίζεται καὶ τὴν [54] ὄψιν ξέεται καὶ κατὰ τῆς γαστρὸς τύπτεται καὶ τῆς μιᾶς χειρὸς ἐξαρτᾶται καὶ αὖθις κρεμνᾶται καὶ [55] ξέεται· καὶ ἐν διαφόροις τοῦ σώματος μέρεσι πυρὶ κατακαίεται καὶ ἐν τεκτονικῷ κοχλίᾳ ἀποβληθεὶς [56] ἐν τῷ τὴν κεφαλὴν πρίζεσθαι τὴν ψυχὴν εἰς χεῖρας [χήρας G.] Θεοῦ παρατίθησι, τὴν κεφαλὴν ἐκκοπείς. [57] Συναποτέμνεται δὲ αὐτῷ καὶ Βεβαία ἀδελφὴ αὐτοῦ, τοῦτο τοῦ ἡγεμόνος προστάξαντος. — 4. — [58] C: deest. — Cb: deest. — M: 1.4: Θαθουὴλ καὶ Βεβαία ξ. τ. — 3: Ἀβδαῖος ῥάβδοις ἀκανθώδεσι [59] τυφθεὶς τ. Ῥαῒς ξ. τ. Σάρβηλος λιθοβοληθεὶς τ. Οὐρβανοῦ, Θεοδώρου κτλ. (sept. 64). — 6. 3 [39] (iterum Ἀβδιοῦ). — Mv: 1. 3 (Ἀβδαῖος) — Ῥαΐς Σάρβιλος Οὐρβανοῦ κτλ. — 6. 3 (Ἀβδιοῦ). — [40] Mr: 1.

[5] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ [koppa]᾽.

Sept. 6.

[6] Ἑορτὴν ἐπιτελοῦμεν τοῦ ἀρχιστρατήγου [7] Μιχαήλ, ἀνάμνησιν ποιούμενοι τοῦ θαύματος [8] τοῦ δι᾽ αὐτοῦ γενομένου ἐν Κολασσαῖς τῆς Φρυγίας, [9] ταῖς μετὰ τοῦτο ἐπικληθείσαις Χώναις. [f. 19v.] [10] Ἐπειδὴ γὰρ τότε ἀρχὴν εἶχε τὸ κήρυγμα καὶ [11] ἑλληνισμὸς ἀκμὴν ἐπεπλάτυστο, ἐπεδήμησεν [12] Ἰωάννης θεολόγος καὶ εὐαγγελιστὴς καὶ εἰς [13] Κολασσὰς εἰς τόπον οὕτω καλούμενον Χαιρέτοπα [14] καὶ διδασκαλίαν ἐποιήσατο· καὶ ἐπιφάνειαν ὅσον [15] οὔπω γενέσθαι τῷ τόπῳ τοῦ ἀρχιστρατήγου [16] Μιχαὴλ προεῖπε καὶ ἀνάδοσιν ὕδατος ἰαματοβρύτου· [17] οὗ γενομένου καὶ διὰ τῆς τοῦ ἁγίου ὕδατος [18] μεταλήψεώς τε καὶ χρίσεως πολλῶν μὲν ἀλάλων [19] λαλούντων, πολλῶν δὲ δαιμονώντων καὶ ἀσθενούντων [20] ἰωμένων καὶ ναὸν ἐκεῖσε περικαλλῆ τῶν [21] πιστευσάντων δειμαμένων, ἐν ᾧ καί τις ὀνόματι [22] Ἄρχιππος ἠσκεῖτο ξένην τινὰ ἄσκησιν, προσμείνας [23] πίστει καὶ πόθῳ τοῦ ἀρχιστρατήγου ἐν τῷ ναῷ [24] ἔτη ἑβδομήκοντα κἀκεῖσε ὁσίως τελευτήσας, οἱ [25] ἑλληνίζοντες φθόνῳ φερόμενοι, πρῶτον μὲν διὰ, [26] τῆς τοῦ Χρύσου τοῦ ποταμοῦ παρεκνομῆς ἐπειράθησαν [27] συμμῖξαι τὸ ἅγιον ἐκεῖνο ὕδωρ καὶ ἀμβλῦναι [28] ἐκ τούτου τὴν ἐνέργειαν τῶν ἰάσεων, ὡς ᾤοντο, [29] κἂν ἀπέτυχον τοῦ σκοποῦ, τοῦ ποταμοῦ ἀναχαιτισθέντος [30] καὶ ἄλλῃ τραπέντος θείᾳ νεύσει. Ἔπειτα [31] δὲ τάφρον βαθεῖαν καὶ μεγάλην κατορύξαντες καὶ [32] περίφραγμά τι μηχανικῶς ἐπιθέντες, Κοῦφον καὶ [33] Λυκόκαπρον τοὺς ἐκεῖσε ποταμοὺς δι᾽ αὐλάκων [34] τινῶν εἰς τὴν τάφρον καταρρεῦσαι πεποιήκεσαν. [35] Καὶ μετὰ παραδρομὴν ἡμερῶν δέκα πλησθείσης [6] τῆς τάφρου, μέσης νυκτὸς ἐβουλήθησαν ἆραι τὸ [7] περίφραγμα καὶ ἀφ᾽ ὑψηλοῦ τοῦ τόπου ἐπαφεῖναι [8] τὰ συναχθέντα ὕδατα καὶ οὕτως τῷ πλήθει καὶ τῷ [9] ῥοίζῳ αἰφνηδὸν κατελθεῖν καὶ συγκατακλύσαι τόν [10] τε Ἄρχιππον καὶ τὸν ναὸν καὶ τὸ ὕδωρ ἀφανῖσαι. [11] Τούτου δὲ ἐπιβούλως γιγνομένου καὶ τοῦ Ἀρχίππου [12] ἐν αἰσθήσει ὄντος καὶ δεήσεις ποιουμένου, [13] μετὰ δακρύων πρὸς τὸν ἀρχιστράτηγον, ἐκεῖνος [14] μὴ μελλήσας [μελήσας S.] φθάνει ὡς στύλος πυρὸς φαινόμενος [15] καὶ τῷ Ἀρχίππῳ μὴ φοβεῖσθαι παρεγγυησάμενος, [f. 20.] [16] στὰς ἐπάνω πέτρας μεγάλης, εἰς ἣν ἤδη φθάσαι [17] τὰ ὕδατα ἠπείγετο, καὶ ταύτην τῇ ἐν τῇ χειρὶ ῥάβδῳ [18] πλήξας καὶ διατεμών, ἐν ταύτῃ χωνεύεσθαι τὰ [19] ὕδατα τῶν δύο ποταμῶν προσέταξεν. Οὗ καὶ θαυμαστῶς [20] γενομένου, Χώνας ἔκτοτε τὸν τόπον κεκλήκασι. [21] Διὰ ταῦτα τοίνυν τὴν ἀνάμνησιν τοῦ [22] ἀρχιστρατήγου ποιούμενοι συναγόμεθα ἐν τῷ [23] σεπτῷ αὐτοῦ τεμένει, τῷ ἐν τῷ Ἀνάπλῳ.

[24] Συνέδραμε δὲ τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ καὶ τὰ ἐγκαίνια [25] τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν τῷ οἴκῳ τῆς Ἄννης [26] ἐν τῷ Δευτέρῳ [εἰς τὸ Δεύτερον S.] .

[27] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τῶν ἁγίων μαρτύρων [28] Ῥωμύλου, Εὐδοξίου, Ζήνωνος καὶ Μακαρίου. [29] Τούτων τῶν ἁγίων μὲν Ῥωμύλος [Ρωμῦλος S semper.] πραιπόσιτος [30] ἦν τὴν ἀξίαν· ὑπῆρχεν δὲ ἐπὶ Τραἳανοῦ [31] βασιλέως, πρώην μὲν ὁμόφρων αὐτῷ καὶ συμβουλευσάμενος [32] ἀποστεῖλαι πρὸς τοὺς ἐν Γαλλίᾳ [33] στρατιώτας καὶ καταναγκάσαι αὐτοὺς προσκυνῆσαι [34] τοῖς εἰδώλοις. Οὓς καὶ ἀντειπόντας τῷ [35] προστάγματι αὐτοῦ μετὰ ζέοντος τοῦ θυμοῦ ἐξορίᾳ [1] παρέδωκεν εἰς χώραν τῆς Ἀρμενίας ἐν πόλει Μελιτηνῇ· [2] κἀκεῖσε πικρῷ θανάτῳ ὑπέβαλεν, ὄντας τὸν [3] ἀριθμὸν χιλιάδας ἕνδεκα. Ὧν τῇ ἀπωλείᾳ μεταμεληθεὶς [4] Ῥωμύλος καὶ ἑαυτὸν ἐπιμεμψάμενος, [5] θείῳ ζήλῳ κινηθεὶς ἐπίστευσε τῷ Χριστῷ καὶ [6] τὴν εὐσέβειαν παρρησιασάμενος καὶ τὴν ἀπήνειαν [7] τοῦ βασιλέως ἐλέγξας, μετὰ πολλὰς τὰς βασάνους [8] τὴν κεφαλὴν ἀπετμήθη. Μετὰ δὲ Τραἳανὸν καὶ λοιποὺς [9] βασιλεῖς, οὐκ ὀλίγων ἐτῶν ἀπελθόντων, κρατήσαντος [10] τῆς βασιλείας Διοκλητιανοῦ καὶ δογμα [11] ἐκθέντος ἀναιρεῖσθαι τοὺς χριστιανούς, συνελήφθη [12] [συνελλήφθη S.] παρὰ τοῦ τῆς Μελιτηνῆς ἡγεμόνος καὶ [13] ἐνδοξότατος Εὐδόξιος, κόμης ὢν τὴν ἀξίαν καὶ τὸ [14] σέβας χριστιανός· ὑφ᾽ οὗ πλείσταις καὶ διαφόροις [15] ἐκδοθεὶς ταῖς τιμωρίαις, ὕστερον ἀπεκεφαλίσθη [16] μετὰ Ζήνωνος τοῦ φιλτάτου καὶ Μακαρίου τοῦ μακαριωτάτου [17] ἅμα σὺν τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν στρατιώταις, τὸν [18] ἀριθμὸν οὖσι χιλίοις ἑκατὸν τριάκοντα τέσσαρσιν. [19] δὲ αὐτῶν σύναξις τελεῖται ἐν τῷ μαρτυρείῳ τοῦ [20] ἁγίου Προκοπίου, ἔνδον τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μηνᾶ.

[21] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τῶν ἁγίων [f. 20v.] μαρτύρων [22] Οὐρβανοῦ [Οὐρβασός, Sozomenos, H. E. VI. 14 (Hussey, 571). Οὐρβανός, Socrates, H. E. VI. 16 (Hussey, 506).] , Θεοδώρου, Μεδίμνου [Μενεδημος, Socrates, Sozomenos.] καὶ τῶν [23] σὺν αὐτοῖς ὀγδοήκοντα ἱερέων καὶ λευἳτῶν. [24] Οὗτοι ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ κακόφρονος [25] Οὐάλεντος [τοῦ add. Sa.] τῆς τῶν Ἀρειανῶν αἱρέσεως προἳσταμένου, [1] πάμπολλα δεινὰ πάσχοντες ὑπὸ τῶν [2] αἱρετικῶν καὶ μετὰ ταῦτα τῆς ἐκκλησίας ἐξωσθέντες [3] [ἐξωθέντες S.] , παραγενόμενοι ἐν Νικομηδείᾳ ὡς τοῦ βασιλέως [4] δεηθησόμενοι, χαλεπώτερα ὑπομένουσι. [5] Προστάξει γὰρ τοῦ ἐπάρχου μετεμβληθέντες ἐν [6] ἑτέρῳ πλοίῳ παλαιῷ καὶ εἰς τὸ μέσον τοῦ Ἀστακηνοῦ [7] κόλπου ἀπαχθέντες, τῶν ναυτῶν εἰς ἕτερον [8] ἀκάτιον εἰσπηδησάντων καὶ ἀποφυγόντων, πυρὶ [9] βάλλονται καὶ τοῦ πλοίου καταναλωθέντος, αὐτοὶ [10] δι᾽ ὕδατος καὶ πυρὸς ὁλοκαυτοῦνται.

[11] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τῶν ἁγίων μαρτύρων [12] Φαύστου πρεσβυτέρου, Βίβου [Ἀβίβου F, Fa.] διακόνου καὶ [13] μονάζοντος, Διονυσίου ἀναγνώστου, Κυριακοῦ [14] ἐπακολούθου τοῦ μακαρίου Φαύστου, Ἀνδρονίκου [15] στρατιώτου, Θεοκτίστου ναυκλήρου, Μακαρίου [16] πολιτευομένου, Ἀνδρέου κουρικτοριανοῦ, [17] Σαραπάμβωνος βουλευτοῦ, Κυριακοῦ δημότου, [18] Ἀνδροπελαγίας καὶ Θεοκλῆς [Θέκλης Ο.] παρθένων [19] ἀδελφῶν καὶ Καλοδότης γυναικὸς Κύρου ἐγκυμονούσης. [20] Οὗτοι ἐμαρτύρησαν ἐπὶ τῆς βασιλείας [21] Δεκίου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ πόλει τῆς Αἰγύπτου συσχεθέντες [22] παρὰ Οὐαλεριανοῦ κουρίκτορος καὶ ἡγεμόνος [23] καὶ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν πολλὰ δεινὰ [24] ὑποστάντες τὰς κεφαλὰς ἀπετμήθησαν, ὄντες τὸν [25] ἀριθμὸν δεκατρεῖς.

[41] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 6.

Sa: deest. — H: 3.5.1.2. — P: 3.5: Φαύστου πρεσβυτέρου, Βίβου διακόνου [42] [Βιβουδιανοῦ P.] καὶ μονάζοντος, Διονυσίου… Κυριακοῦ δημότου, Ἀνδραπελαγίας [ἄνδρα, Πελαγίας P.] καὶ Θέκλης… — 1. — F: 1.3: [43] Κυρίλλου ἐπισκόπου Γορτύνης (Sept. 52). 4.5. — Fa: 1.3: Κυρίλλου. 4.5. — Fb: 1.3: Κυρίλλου. — [44] 4.5. — B: 1.3. (Εὐδοξίου, Ρωμύλου tantum). — 5. — Ba: 1.3 (= S). 5. — Bb: 13.5.4. — T: 1. — [45] L: 1.3. — O: 1.3: Εὐδοξίου, Ρωμύλου κτλ. μὲν Ῥωμύλος ἐμαρτύρησεν ἐπὶ Τραἳανοῦ τοῦ βασιλέως [46] καὶ ἀπετμήθη τὴν κεφαλήν· οἱ δὲ λοιποὶ ἐπὶ Διοκλητιανοῦ κινήσαντος δόγμα κατὰ τῶν χριστιανῶν. [47] Συλληφθεὶς οὖν ἅγιος Εὐδόξιος κόμης ὢν παρὰ τοῦ ἡγεμόνος Μελιτηνῆς μετὰ πλήθους ὡσεὶ χιλίων [48] καὶ τριάκοντα ἐτελειώθη διὰ ξίφους. Τελεῖται δὲ αὐτῶν σύναξις ἐν τῷ μαρτυρείῳ τοῦ ἁγίου [49] Προκοπίου ἔνδον τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μηνᾶ. — 5.2. — G: 1.3. — C: deest. — Cb: 4: Οὐρβανοῦ, [50] Θεοδώρου, Βενεδήμου καὶ τῶν σὺν αὐτοῖς κατακαέντων ὑπὸ τοῦ Οὐάλεντος. Τοῦ δυσσεβοῦς [51] Οὐάλεντος βασιλεύοντος καὶ τῆς ἀρειανικῆς δόξης ἐκθύμως προἳσταμένου, οἱ τὸ ὁμοούσιον [52] φρονοῦντες ἀπηνῶς ἐδιώκοντο. Ὅθεν οἱ ἀρειανίζοντες [ita cod., legendum videtur ὅθεν ὑπὸ τῶν ἀρειανιζόντων, nisi quaedam exciderint.] ἐν δεσμωτηρίῳ κατακλείονται. Ἅπερ μὴ [53] φέροντες, ἐπὶ τῷ δεηθῆναι τοῦ βασιλέως ἤρχοντο, ἐν Νικομηδείᾳ [Νικομίδια Cb.] τότε διατρίβοντος [corr., prius διατρίβοντες Cb.] , εἴ πως [54] δύναιντο μερικῶς κἂν γοῦν ἀνεθῆναι τῆς βίας· ἀλλὰ τἀναντία ἀπείληφαν. Ὡς γὰρ ἐπιλεχθέντες ἄνδρες [55] εὐλαβεῖς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τυγχάνοντες τάγματος, τὸν ἀριθμὸν ὄντες ὀγδοήκοντα, ὧν ἡγοῦντο [56] Οὐρβανός, Θεόδωρος καὶ Βενέδιμος, εἰς τὴν Νικομήδειαν [Νικομίδιαν Cb.] παρεγένοντο, καὶ ἱκεσίας ὤρεγον τῷ βασιλεῖ [34] τὴν βίαν ἀναδιδάσκοντες καὶ ὅσα ὑπέμενον. Ὀργισθεὶς οὖν Οὐάλης τοσοῦτον ἐπέκρυψεν ὅσον [35] λαθραίως Μοδέστῳ τῷ ἐπάρχῳ κελεῦσαι συλλαβεῖν καὶ θανάτῳ ζημιῶσαι τοὺς ἄνδρας. δὲ τρόπος [36] τοῦ θανάτου ξένος ἦν. Φοβηθεὶς γὰρ ὕπαρχος [ὕπαρχος Cb, ita quoque Socrates.] μὴ στάσιν ὑπομείνῃ ὑπὸ τοῦ πλήθους ἐν τῷ φανερῷ [37] φωνεύειν [φωνεύων Socr.] αὐτούς, πλάττεται εἰς ἐξορίαν πέμπειν αὐτούς. Τῶν δὲ εὐγενῶς καταδεξαμένων, [38] ὕπαρχος κελεύει πλοίῳ [πλοίου Cb.] ἐμβληθέντας δεδεμένους αὐτοὺς ὡς ἐπὶ τὴν ἐξορίαν δῆθεν ἀπάγεσθαι· ἐντειλάμενος [39] τοῖς ναύταις, ἐπειδὰν κατὰ μέσου γίνωνται [γένωνται Socr.] τοῦ πελάγους, ὑφάψαι [δὲ add. Cb.] τὸ πλοῖον ἵνα τῷ [40] τρόπῳ τούτῳ [τὸ τρόπω τοῦτο Cb.] ἀποθανόντες μὴ ἕξωσι τοὺς κηδεύοντας. Ἀνὰ μέσον δὲ τοῦ Ἀστακίου [Ἀστακίου Cb, Sozomenos; Ἀστακηνοῦ S, Socr.] κόλπου [41] γενόμενοι, ποιοῦσι τὸ προσταχθέν. Αὐτοὶ δὲ εἰς ἕτερον παρεπόμενον ἀκάτιον ἐμβάντες ἀπεχώρησαν τὸ [42] πλοῖον ὑφάψαντες. Συμβὰν δὲ ἄνεμον ἀπηλιώτην πνεῖν, ἐξωθεῖται ἐπὶ πολὺ καιομένη ναῦς· [43] ὥστε [ ἐστιν Cb.] τάχιον μὲν τὴν ὁρμὴν ποιεῖσθαι· διαρκέσαι δὲ ἄχρι τοῦ λιμένος Δακιδίζης [Δακίδιζος alias Δακιβύζος Socr., Δακιβίζης alias Δακιδίζης, Δακίδης Sozom.] κἀκεὶ τελέως σὺν [44] τοῖς ἀνδράσιν ἀναλωθῆναι καὶ οὕτω παρέδωκαν τὰ πνεύματα αὐτῶν τῷ Κυρίῳ. Τοῦτο οὐκ ἀτιμώρητον [45] ἔλεγον γεγενῆσθαι πολλοί· λιμὸν γὰρ σφοδρὸν ἐπισυνέβη γενέσθαι. Τοιαύτην ἐχθρὸς τῆς ἀληθείας [46] ἐπεδείξατο τὴν βάσανον. Κυρίλλου (Sept. 52). — M: 1.3.: οἱ ἅγιοι χίλιοι ἑκατὸν τέσσαρες [47] στρατιῶται ξ. τ. — 5: Καλοδότη ξ. τ. Μέδιμνος πλοίῳ ἐμβληθεὶς τ. Φαῦστος ξ. τ. Μακάριος καὶ [48] Ἀνδρέας ξ. τ. ἅγιος μοναχὸς Ἄβιβος ξ. τ. Κυριακός. Διονύσιος καὶ Ἀνδρόνικος ξ. τ. Ἀνδροπελαγία [49] καὶ Θέκλα ξ. τ. Θεόκτιστος ναύκληρος ξ. τ. Σαραπάμβων βουλευτὴς ξ. τ. Κυριακὸς [50] δημότης ξ. τ. — 2. — Mv: 1.3. — Ἑκατὸν τέσσαρες καὶ χίλιοι καὶ ἁγία Καλοδότη ξ. τ. Μέδιμνος. [51] Φαῦστος. Μακάριος, Ἀνδρέας. Βίβος. Κυριακός, Δι[ο]νύσιος, Ἀνδρόνικος καὶ αἱ [52] ἅγιαι Ἀνδροπελαγία καὶ Θέκλα. Θεόκτιστος. Καὶ ἕτερος Κυριακὸς δημότης. — 2 (εἰς τὸ Δεύτερον [53] ἐν τῷ οἴκῳ τῆς ἁγίας Εἰρήνης). — Mr: 1.

[26] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Ζ᾽.

Sept. 7.

[27] Ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος Σώζοντος. [28] Οὗτος ὥρμητο ἐκ χώρας Λυκαόνων, πρότερον μὲν [29] Ταράσιος καλούμενος, μετονομασθεὶς δὲ Σώζων [27] διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Καὶ ποιμὴν προβάτων [28] γενόμενος, ἀπελθών ποτε εἰς δρῦν μεγάλην, ἔνθα [29] ἦν ὕδωρ, ἐνέβαλεν εἰς ὕδωρ [ὕδωρ om. Sa.] ἐκεῖνο μετὰ προσευχῆς [1] τρία βέλη καὶ τὸ τόξον αὐτοῦ. Ἔκτοτε οὖν [2] ἐδέξατο τόπος ἰαμάτων θεῖα χαρίσματα. Ἐπεὶ δὲ [3] ἐδίδασκεν [καὶ ἐδίδασκε Sa.] καὶ ἐβάπτιζε πολλοὺς τῶν Ἑλλήνων καὶ [4] τὰ εἴδωλα ἐμυσάττετο τοσοῦτον, ὥστε καί ποτε [5] εἰσελθεῖν ἐν ναῷ, ἐν ᾧ ἵστατο ἄγαλμα τῆς [τῆς om. Sa.] Ἀρτέμιδος [6] ἐκ χρυσοῦ εὐρίζου [f. 21.] κατεσκευασμένον, καὶ [7] τούτου τὴν χεῖρα ἀποτεμεῖν καὶ εἰς μικρὰ διακλάσαι [8] καὶ τοῖς πένησι παρασχεῖν, πολλοὺς τιμωρουμένους [9] ὁρῶν ἐπὶ ὑπονοίᾳ τῆς κλοπῆς τῆς χειρὸς [10] τοῦ ἀγάλματος, ἅγιος ἑαυτὸν κατεμήνυσε· καὶ [11] παραστὰς Μαξιμιανῷ τῷ ἡγεμόνι, αὐτίκα τύπτεται [12] σφοδρῶς [σφόδρω Sa.] καὶ ὑποδήμασι σιδηροῖς ὑποδεθεὶς [13] ἀναγκάζεται τρέχειν· καὶ αὖθις ἐπὶ τοσοῦτον [14] βάκλοις τύπτεται, ὥστε τὰ ὀστᾶ τοῦ σώματος [15] αὐτοῦ καταθραυσθῆναι καὶ τὸ πνεῦμα εἰς χεῖρας [16] Θεοῦ παραθεῖναι [τελεῖται κτλ. add. Sa inter Synaxaria selecta.]

[17] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος [18] Εὐψυχίου. Ὃς γέννημα καὶ θρέμμα ὑπῆρχεν τῆς [19] Καισαρέων πόλεως, υἱὸς Διονυσίου συγκλητικοῦ. [20] Μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ἐν τοῖς [21] χρόνοις Ἀδριανοῦ τοῦ Ῥωμαίων βασιλέως, βαπτισάμενος [22] καὶ διαβληθεὶς παρά τινων [τινὸς corr. S. τινῶν Sa.] ὅτι χριστιανός [23] ἐστι, παραδοθεὶς Σαπρικίῳ τῷ Καππαδοκῶν ἄρχοντι [1] καὶ εἰς φυλακὴν ἐμβληθείς [βληθεὶς Sa.] , παρὰ δὲ τῶν φυλάκων [2] παραχωρηθείς, ἐξῆλθεν καὶ πωλήσας [ἐξελθεῖν καὶ πωλῆσαι Sa.] πάντα τὰ [3] ὑπάρχοντα αὐτῷ, πρῶτον μὲν τοὺς [τὰς S.] κατηγόρους [4] δώροις πολλοῖς ἀντημείψατο· ἔπειτα δὲ τὰ λοιπὰ [5] τοῖς πένησι διανείμας καὶ εἰς τὴν φυλακὴν ὑποστρέψας [6] καὶ μεθ᾽ ἡμέρας τῷ ἄρχοντι παραστάς, [7] τανύεται [ταννύεται S.] καὶ δεινῶς ξέεται τὰς πλέυρὰς καὶ αὖθις [8] φρουρεῖται· εἶτα ἀγγέλου ἐπιστασίᾳ θάρσους ἐμπίπλαται [9] καὶ ἀναρρώννυται· καὶ πάλιν ἀναρτᾶται καὶ [10] ξέεται σφοδρῶς, ὥστε τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ προῦπτον [11] φαίνεσθαι, καὶ τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνεται· καὶ [12] αὐτίκα ἀντὶ αἵματος γάλα καὶ ὕδωρ ἐρρύη, ξένον [13] τοῦτο θέαμα τοῖς πᾶσι φανέν.

[14] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τοῦ ἁγίου ἱερομάρτυρος [15] Στεφάνου πάπα Ῥώμης. Ὃς ἦν ἐπὶ Οὐαλλεριανοῦ [16] καὶ Γαλλιηνοῦ [Γαληΐνου S. Sa.] τῶν βασιλέων· πολλοὺς [17] δὲ κατηχῶν καὶ βαπτίζων καὶ πρὸς τὸ μαρτύριον [18] ὑπαλείφων, ὕστερον καὶ αὐτὸς συλλαμβάνεται ὑπὸ [19] τοῦ ἡγεμόνος· καὶ σφόδρα αἰκισθείς, τὴν κεφαλὴν [20] ἀφαιρεῖται.

[21] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ συνέδραμεν καὶ [συνέδραμεν καὶ om. Sa.] μνήμη τοῦ [22] ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Πέτρου, τοῦ Εὐλαβοῦς ἐπικληθέντος, [23] ὁρμωμένου [ὁρμημένου Sa.] δὲ ἐκ τῆς τῶν Καππαδοκῶν [1] δευτέρας ἐπαρχίας καὶ γενομένου δευτέρου [2] ἡγουμένου τῆς εὐαγεστάτης μονῆς τοῦ Σωτῆρος, [3] τῆς λεγομένης [τῆς λεγομένης Sa., τοῦ λεγομένου S.] [f. 21v.] Βαθέου [Βαθέος corr. Sa.] Ῥύακος.

[1] Καὶ κοίμησις τοῦ ὁσίου Λουκᾶ, τοῦ ἐκ τῆς [2] τῶν Λυκαόνων ἐπαρχίας, τρίτου δὲ ἡγουμένου [3] γενομένου τῆς αὐτῆς μονῆς.

[54] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 7.

Sa: 1. add.: Τελεῖται δὲ μνήμη αὐτοῦ ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ τῷ ὄντι [55] πέραν ἔνδον τῆς Ἐξαρτήσεως καὶ πλησίον τῆς ἁγίας Θεοδοσίας. 2.3.4.5. — H: 1.2 (Εὐψυχίου [56] καὶ Σευήρου). — P: deest. — F: 1.2.3. — Fa: 1.2.3. — Fb: 1.2.3.4.5. — B: 1.2. — [29] Ba: 1.2.3. — Bb: 1.2.3. — T: 1. — L: 1.2. — Δανιὴλ τοῦ λεγομένου τοῦ Θασίου (Sept. 122). — [30] O: Προεόρτια. — 1.2. — G: 1.2. C: initio mutil., 2. — Cb: 1.3: Στεφάνου πάπα Ῥώμης καὶ [31] τῶν σὺν αὐτῷ. Οὐαλλεριανοῦ καὶ Γαλλιηνοῦ βασιλευόντων καὶ διωγμοῦ ὄντος κατὰ τῶν χριστιανῶν [32] Στέφανος ἁγιώτατος πάπας Ῥώμης συναγαγὼν ἅπαντας τοὺς τοῦ κλήρου, εἶπεν· &ldquogr;Οὐκ ἔλαθεν [33] ὑμᾶς, ἀδελφοί, ὅτι διὰ τῶν τυράννων χειλέων διάβολος ἐλάλησε χριστιανοὺς ἀνερευνᾶσθαι. Μὴ [34] οὖν δειλανδρήσητε πρὸς τὰ μέλλοντα.&rdquogr; Βόνος δέ τις πρεσβύτερος ὡς ἀπὸ στόματος πάντων εἰπεν· [35] &ldquogr;Ἡμεῖς, δέσποτα, ὑπὲρ τοῦ σώσαντος ἡμᾶς πάντα τὰ τοῦ κόσμου ἀρνούμεθα. Ἕτοιμοί ἐσμεν ὑπὲρ [36] αὐτοῦ τὸ αἷμα ἡμῶν ἐκχέαι.&rdquogr; Προσέταξε μὲν τοὺς κατηχουμένους βαπτισθῆναι· ἐν οἷς ἦν καί τις [37] ἀνὴρ δήμαρχος τῷ ἀξιώματι, Νεμέσιος τοὔνομα, σὺν τῇ θυγατρὶ αὐτοῦ. Ἥτις ἀπὸ γενέσεως αὐτῆς [38] ἀνεῳγμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς οὐχ ἑώρα· ἐβαπτίσθη, καὶ εὐθέως τυφλὴ τρανῶς ἑώρα. Χειροτονεῖται [39] μὲν Νεμέσιος διάκονος. Καὶ τοῦτο μαθόντες οἱ τύραννοι, παραστήσαντες αὐτὸν τῷ ἡγεμόνι, ἀρνήσασθαι [40] τὸν Χριστὸν ἠνάγκαζον. Ὡς δὲ οὐκ ἔπειθον, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἅμα τῇ θυγατρὶ ἀπέκοψαν. δὲ [41] πάπας λάθρα τὰ σώματα αὐτῶν λαβὼν ἐκήδευσεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἄλλοις πολλοῖς ἀρχιερεὺς διὰ τοῦ [42] βαπτίσματος τὸ μαρτύριον προεξένει, ὧν ἦσαν Συμπρόνιος [Symphronius in Passione S. Stephani, Act. SS., Aug. I, 142.] Ὀλύμπιος, Ἐκσουπερία καὶ Θεόδουλος [Θεόδουλος infra Θεόδολος, Cb. Theodolus l. c.] διὰ [43] πυρὸς τελειωθέντες, ἐζητεῖτο καὶ αὐτὸς καὶ αὐτοῦ κλῆρος. Μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ δώδεκα κρατηθέντες διὰ [44] ξίφους ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἐτελειώθησαν· ὧν τὰ ὀνόματα Βόνος, Φαῦστος, Μαῦρος, Βάσσος, Κάστος, [45] Προμήτιβος, Καμνιόσος, Ἰωάννης, Ἐκσουπεράντιος, Κύριλλος, Θεόδουλος, Τερτιλλιανός [Nominum nonnullorum lectionem corruptam non correximus: Primitivus, Calumniosus … Tertullinus, l. c.] . Μετὰ δέ [46] τινας ἡμέρας ἐκρατήθη καὶ θεῖος Στέφανος καὶ σὺν αὐτῷ πλῆθος πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καὶ [47] ἀναγνωστῶν. Καὶ παρέστη τῷ τυράννῳ καὶ παραυτὰ ἀπενεχθῆναι εἰς τὸν τοῦ Ἄρεως [Ἀέρως Cb.] βωμὸν καὶ [48] θῦσαι [supple e. c. κελεύεται.] ἀποθανεῖν. Ὡς δὲ πλησίον τοῦ ναοῦ οἱ ἕλκοντες αὐτὸν ἐγένοντο, εὐξαμένου τοῦ ἁγίου, διελύθη τῶν ἀνόμων μελέτη. Βροντῶν γὰρ καὶ ἀστραπῶν ἀθρόως μεγίστων συρραγέντων, τρόμος ἐξαίσιος [50] συμπίπτει τοῖς στρατιώταις· καὶ φυγόντες ἀφῆκαν τὸν ἅγιον. δὲ εἰς τὸ τῆς καλλινίκου Λουκίλλης [51] κοιμητήριον ἐκκλησιάσας τοὺς πιστούς, ἐδίδασκε μὴ φοβεῖσθαι ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα. Ἐν [52] ᾧ δὲ τὴν ἱερὰν θυσίαν ἐπετέλει, πλῆθος στρατιωτῶν ἐπεισελθὸν τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνει [ἀπετέμνει Cb.] τοῦ ἁγίου, [53] φυγόντων τῶν λοιπῶν. Καὶ χειροτονεῖται ἀντ᾽ αὐτοῦ Ξύστος. — 2 (Ἐμψυχίου). — M: 1. — [54] Μνήμη τῶν ἁγίων ἀποστόλων Εὐόδου καὶ Ὀνησιφόρου. ἅγιος ἀπόστολος Εὔοδος, γεγονὼς [55] ἐν Ἀντιοχείᾳ τῇ μεγάλῃ μετὰ Πέτρον ἐπίσκοπος, ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς τοῦ μακαρίου ἀναφέρεται Παύλου [56] μεγάλως ἐν τοῖς ἑβδομήκοντα ἀριστεύσας καὶ κῆρυξ διαπρύσιος γεγονὼς τοῦ Λόγου. Τὸν δὲ Ὀνησιφόρον, ὃν ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολῇ ἀπόστολος παρεισάγει, Κολοφωνίας ἐπίσκοπον εὕρομεν [17] γεγονότα, δεξιὸν ἐν τοῖς λόγοις καὶ ἀλκιμώτατον μέχρις αἵματος αὐτοῦ τὴν πίστιν ἐπικρατύναντα. [18] Οὗτος ἐν τῷ χορῷ τῶν κηρύκων σὺν τῷ ἀποστόλῳ Εὐόδῳ αὐλίζεται ἐν ταῖς ἐπουρανίαις μοναῖς [19] (Dec. 83). — 3.2.5. — Mv: 1. add.: Εὐόδου καὶ Ὀνησιφόρου. — 3.2.5. — Mr: 1.

[4] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Η᾽.

Sept. 8.

[5] Τὸ γενέσιον ἑορτάζομεν τῆς ὑπεραγίας [6] δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου. Ἧς πατὴρ Ἰωακεὶμ [ πατὴρ perperam iterat S.] [7] ἐκαλεῖτο, ἐκ δὲ βασιλικῆς φυλῆς εἷλκε τὸ [8] γένος. Ἀπὸ γὰρ τῆς σειᾶς τοῦ Ναθὰν [Νάθαν S. Sa, in N. T. Ναθάμ.] τοῦ υἱοῦ [9] Δαβὶδ κατήγετο. Ὅστις Ναθὰν ἐγέννησε τὸν Λευΐ, [10] δὲ Λευῒ ἐγέννησε τὸν Μελχὶ καὶ τὸν Πάνθηρα, [11] Πάνθηρ δὲ ἐγέννησε τὸν Βαμπάνθηρα [ita S, Παμπάνθηρα Sa, Βαρπάνθηρα legendum est. Cf. Iohannem Damascenum, De fide Orthod., IV.] , Βαμπάνθηρ [12] δὲ τὸν Ἰωακείμ· δὲ μήτηρ αὐτῆς, ἥτις [5] ἄνδρα ἔσχε τὸν Ἰωακείμ, Ἄννα ὠνομάζετο, καὶ [6] αὐτὴ ἐκ βασιλικῆς φυλῆς ἕλκουσα τὸ γένος· γέγονε [7] γὰρ ἐγγόνη Ματθάν [Ματθᾶν S. Sa.] , τοῦ εὑρισκομένου τρίτου [τρίτου om. Sa.] [8] ἀπὸ τέλους Δαβὶδ καὶ Σαλομῶνος· ὅστις Ματθὰν [9] ἔγημε γυναῖκα, Μαρίαν ὀνόματι, ἐκ τῆς Ἰούδα [10] φυλῆς καὶ ἐγέννησε τὸν Ἰακὼβ τὸν πατέρα τοῦ [11] τέκτονος Ἰωσὴφ καὶ θυγατέρας τρεῖς Μαρίαν, [12] Σοβῆ [Σοβῆ S. Sa, legendum Σοβήν.] καὶ Ἄνναν. Καὶ μὲν Μαρία γεννᾷ Σαλώμην [Σαλόμην S. Sa.] [1] τὴν μαῖαν, δὲ Σοβὴ γεννᾷ τὴν Ἐλισάβετ, [2] δὲ Ἄννα γεννᾷ τὴν Θεοτόκον, τὴν κατὰ τὸ ὄνομα [κάτ᾽ ὄνομα Sa.] [3] τῆς μάμμης καὶ τῆς θείας ἐπικληθεῖσαν Μαρίαν. [4] Ὡς εἶναι τὴν Θεοτόκον θυγατέραν μὲν Ἄννης, [5] ἐγγόνην δὲ Μαθὰν [Μαθᾶν S. Sa.] καὶ Μαρίας τῆς γυναικὸς [6] αὐτοῦ, τὴν δὲ Ἐλισάβετ καὶ Σαλώμην [Σαλόμην S. Sa.] ἀνεψιᾶς [7] μὲν τῆς Ἄννης, ἐξαδέλφας δὲ 〈τῆς [τῆς Sa, om. S.] Θεοτόκου. [8] Οὗτος οὖν Ἰωακεὶμ φιλόθεος ὢν τὸν τρόπον καὶ [9] πλούσιος τὸν βίον, εἰ καὶ διπλᾶ τὰ δῶρα αὐτοῦ τῷ [1] Θεῷ προσέφερεν, ἀλλὰ τὴν ἀπαιδίαν ὠνειδίζετο. [2] Ἐν μιᾷ γὰρ τῶν ἑορτῶν [ἡμερῶν Sa.] συνήθως προσενέγκας [3] τὰ δῶρα αὐτοῦ, διότι οὐκ ἐποίησε παιδίον, ὠνειδίσθη [4] παρά τινος τῶν Ἰουδαίων, εἰπόντος πρὸς [5] αὐτὸν ὅτι· &ldquogr;Οὐκ ἔξεστί σοι δῶρα προσφέρειν μεθ᾽ [6] ἡμῶν, διότι ὑπάρχεις ἄτεκνος&rdquogr;· Καὶ ἐπὶ τοῦτο [7] δηχθεὶς [δαχθεὶς S.] τὴν καρδίαν, αὐτὸς μὲν μὴ [μὴ om. Sa.] ὑποστρέψας [8] εἰς τὸν οἶκον παραυτίκα ἐν τῷ ὄρει προσφοιτᾷ [9] εἰς ἔρημον τόπον, δὲ τούτου σύνευνος ἐν τῷ [1] κήπῳ αὐτῆς, δάκρυσι 〈δὲ [δὲ Sa, om. S.] καὶ λιταῖς ἱκετεύοντες [2] τὸν Θεὸν δοῦναι αὐτοῖς τέκνον, εἰσηκούσθησαν [3] καὶ παρεσχέθη αὐτοῖς καρπὸς κοιλίας [αὐτοῖς καρκὸς (corr.) κοιλίας Sa.] ἅγιος, [ om. Sa.] [4] ὑπεράμωμος καὶ θεοτόκος Μαρία· ἧς [f. 22.] σήμερον [1] τὴν τιμίαν καὶ ὑπερκόσμιον γέννησιν ἑορτάζομεν. [2] Τελεῖται δὲ ταύτης σύναξις ἔν τε τῇ μεγάλῃ [3] ἐκκλησίᾳ καὶ ἐν τοῖς Χαλκοπρατείοις [Χαλκοπρατίοις S. Sa.] καὶ ἐν τοῖς [4] Οὐρβικίου.

[20] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 8.

Sa: 1. — H: 1. — P: deest. — F: 1. — Fa: 1. — Fb: 1. — B: 1. — [21] Ba: 1. — Bb: 1. — T: 1. — L: 1. — O: 1: Τῆς ὑπεραγίας δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου. Ἑορτάζεται [22] δὲ ἐν τῷ σεβασμίῳ αὐτῆς οἴκῳ τῷ ὄντι πλησίον τῆς ἁγιωτάτης μεγάλης ἐκκλησίας, ἐπιτελουμένης [23] ἐκεῖσε τῆς παννυχίδος. — G: 1. — C: 1. — Cb: 1: Τὸ γενέσιον τῆς ἁγίας Θεοτόκου. Πλάσαντος [24] τοῦ δημιουργοῦ Θεοῦ ἡμῶν τοὺς ἀνθρώπους ἐπὶ ἔργοις ἀγαθοῖς εἰς τὸ γνωρίζειν αὐτὸν μόνον καὶ [25] ποιεῖν τὰ θελήματα αὐτοῦ, ἐφθόνησεν διάβολος. Καὶ πρῶτον μὲν παρέπεισε τὸν πρῶτον ἄνθρωπον [26] παραβῆναι ἀπατηθέντα διὰ τῆς αὐτοῦ γυναικὸς Εὔας. Ἔπειτα ἔπεισε καὶ τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους, [27] δέδωκεν αὐτοῖς 〈ὁ Θεὸς〉 νόμον ἔγγραφον διὰ τοῦ νομοθέτου Μωσέως. Ὡς δὲ οὐδ᾽ ἐκεῖνος [28] ὠφέλησεν, ἠβουλήθη ἀποστεῖλαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ καὶ λόγον τοῦ ἀναλαβεῖν ἀνθρώπου [29] μορφὴν καὶ λυτρώσασθαι τοὺς ἀνθρώπους ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ διαβόλου. Ὅθεν προῳκονόμησεν γεννηθῆναι [30] τὴν μέλλουσαν γεννῆσαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ, τὴν καθαρὰν καὶ ἄχραντον Θεοτόκον ἐξ ἁγίων γονέων [31] Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννης, οἷς καὶ ἐπηγγείλατο Θεὸς τουτέστιν ὑπέσχετο δοῦναι καρπὸν κοιλίας. Διὸ καὶ [32] καλεῖται γενέσιον ὡς πρόξενον τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας. — M: 1. — Ροῦφος καὶ Ῥουφινιανὸς οἱ [33] αὐτάδελφοι ξ. τ. Σεβῆρος ξ. τ. Διήγησις περὶ [om. Mv.] ἀγάπης [om. Mv.] πάνυ ὠφέλιμος. Ἱερεύς τις μετ᾽ [34] εὐλαβοῦς διακόνου ἀγάπην τῷ Θεῷ [κυρίῳ Mv.] φίλην εἰς ἀλλήλους [ἀλλήλοις Mv.] κτησάμενοι, διὰ δαιμονικῆς σκαιότητος εἰς [35] ἔχθραν περιτραπέντες, ἐπὶ πολὺ ἔμειναν ἀδιάλλακτοι. Ἐπεὶ δὲ ἐπ᾽ αὐτῷ τῷ μίσει τελευτῆσαι τὸν ἱερέα [36] συνέβη, διάκονος ἤσχαλλεν, ὅτι μὴ ζῶντι [ζῶνα ita Mv.] τῷ ἱερεῖ τὴν ἔχθραν διέλυσε [κατέλυσε Mv.] . Καί τισι τῶν εὐδιακρίτων [37] τὸ συμβὰν κοινωσάμενος, τοῦτον πρός τινα τῆς ἐρήμου μοναστὴν γενέσθαι παρηγγυῶντο [παρηγγυᾶτο Mv.] . δὲ μάλα εὐπροθύμως [προθύμως Mv.] [38] τοὺς ἐρημικωτέρους τόπους περινοστῶν, τὸν ἰατρὸν ἐπεζήτει. Καὶ δή τινα καταλαβὼν [39] γέροντα, τούτῳ τὴν μνησικακίαν ἀπεκάλυψεν, ἐναργῆ πληροφορίαν ζητῶν παρ᾽ αὐτῷ τῆς ἀφέσεως. [40] Πρὸς ὃν γέρων· &ldquogr;Ὁ πιστῶς αἰτῶν λαμβάνει· καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται· οὐκ ἐμὸς λόγος, [41] φησίν, ἀδελφέ· καί σοι, ὡς ἐπ᾽ ἀγαθῷ σπεύδοντι, ταχεῖαν τοῦ ζητουμένου λύσιν λαβεῖν παρέξει [42] Κύριος [Matth. 7, 8.] Ὅθεν οὖν [om. Mv.] ἐλήλυθας, ἀνάστρεφε· καὶ ὀψίας ἐν τῷ ναῷ τῆς μεγάλης ἐκκλησίας γενόμενος, [43] πρὸ πάντων ὑποκεκρυμμένος τὰς Ὡραίας πύλας κατάλαβε· καὶ τὸν πρώτως [πρῶτον Mv.] ἐν αὐταῖς εἰσβαλόντα κράτησον [44] καὶ ἐξ ἡμῶν αὐτὸν προσαγόρευσον, δοὺς αὐτῷ καὶ τὸ ἐσφραγισμένον τοῦτο πιττάκιον, καὶ παρ᾽ [45] αὐτῷ ἔσται [ἔστω Mv.] σοι πάντως βεβαία τῶν σφαλέντων ἐπανόρθωσις.&rdquogr; Τότε διάκονος, ὡς πατὴρ [46] διετάξατο, ἀωρὶ τῶν νυκτῶν, τοῦ ναοῦ καταλαμβάνει τὸ προπύλαιον· καὶ παρευθὺ δηλωθεὶς ὑπὸ τοῦ [47] πατρὸς ἀνὴρ ἐπανέτειλε· καὶ τοῦτον διάκονος ἀσπασάμενος, τὸ γραμματεῖον τοῦ γέροντος ἐπιδίδωσιν, [48] ἀνακαλύψας αὐτῷ τὸ ἐπακολουθῆσαν τοῦ δράματος. Ὀξὺς δὲ ὢν [om. Mv.] ἀνήρ, οἰκονομίας χάριν τὸ γενόμενον [49] ἔκρινε, καὶ ὅλον ἑαυτὸν καταβρέχων τοῖς δάκρυσιν· &ldquogr;Τίς εἰμι ἐλάχιστος, ἔλεγεν, ἵνα ἐγὼ τοιούτου [50] κατατολμήσω [ἔλεγε τίς εἰμι ἐγὼ ἐλάχιστος ἵνα κατατολμήσω τοιούτου Mv.] ἐγχειρήματος; ὅμως ταῖς εὐχαῖς καταθαρρήσας τοῦ ἀποστείλαντός σε, πρὸς τὸ [51] προκείμενον τράπωμαι.&rdquogr; Καὶ δὴ ἐπ᾽ αὐταῖς ταῖς κεκλεισμέναις πύλαις, ὡς ἵστατο, τὰς χεῖρας ὑψώσας [52] πρὸς οὐρανὸν καὶ γόνυ κλίνας, τὴν κεφαλὴν εἰς τὸ ἔδαφος τέθεικεν, ὑποψιθυρίζων τῇ προσευχῇ. Καὶ [53] μετὰ μικρὸν ἀναστάς, (φρίττω καὶ [om. Mv.] λέγειν, κατανοῶν τὸ μυστήριον καὶ τὸ πρὸς τὸν Θεὸν τοῦ ἀνδρὸς [54] εὐπαρρησίαστον)· ὡς γὰρ εἴρηκεν· &ldquogr;Ἄνοιξον ἡμῖν τὴν θύραν τοῦ ἐλέους σου, Κύριε&rdquogr;· τὸ προπύλαιον [55] αὐτῷ αὐτομάτως ἠνέῳκτο καὶ τούτῳ συνεισελθόντος τοῦ διακόνου, ἐπὶ τὴν αὐλὴν τοῦ νάρθηκος [56] ἔστησαν. Αὖθίς τε πάλιν πρὸς τὰς ἐκεῖσε τοῦ ναοῦ ἐξ ἀργυροῦ πύλας γενόμενοι, ἱερὸς ἐκεῖνος ἀνὴρ [12] πρὸς τὸν διάκονον ἔφησεν· &ldquogr;Ἐνταῦθα στῆθι, καὶ περαιτέρω μὴ πρόσελθε [πρόβενε Mv.] .” Ἐκεῖνος δὲ τὴν συνήθη [13] πάλιν ἐπὶ τῇ φλιᾷ ποιήσας μετάνοιαν, τὰς ἀργυρέας πύλας κεκλεισμένας οὔσας ἀνέῳξε. Καὶ εἰσελθὼν [14] ἐν τῷ ναῷ, ξένον θέαμα ἐδέχετο ἐν αὐτῷ. Ἐκ γὰρ τῆς ὀροφῆς τοῦ ναοῦ, λυχνία φωτεινὴ ἐπελθοῦσα [15] πρὸς τῇ κεφαλῇ τοῦ ἀνδρός, ἐφωταγώγει τὸ ἱερόν. Ἀλλὰ καὶ τούτῳ προσευχομένῳ συνείπετο. Ὡς δὲ [16] πρὸς αὐτὸ λοιπὸν τὸ θυσιαστήριον ἔφθασε, κἀκεῖ προσκλίνας τῇ κεφαλῇ [τήν κεφαλήν Mv.] , ἠρέμα ἔξω πρὸς τὸν διάκονον [17] γίνεται, καὶ πάλιν αὐτομάτως πᾶσαι αἱ πύλαι [θύραι Mv.] ἐκλείσθησαν. Τότε ἀγὼν [ἀγωνία Mv.] καὶ δειλία τὸν διάκονον ἔλαβε, [18] μὴ τολμῶντα τῷ ἀνδρὶ πλησιάσαι τὸ σύνολον· εἶχε γὰρ, ὡς ἔλεγεν, ἀπὸ τῆς εὐχῆς ὡς ἀγγέλου δεδοξασμένον [19] τὸ πρόσωπον, ὡς λοιπὸν λογισμοῖς τὸν διάκονον βάλλεσθαι, λέγοντα· &ldquogr;Μὴ ἄγγελός ἐστιν [20] φαινόμενος, καὶ οὐκ ἄνθρωπος;&rdquogr; Ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῦτο διέλαθε τὸν φαινόμενον· φησὶ γὰρ πρὸς τὸν [21] διάκονον· &ldquogr;Τί τοῖς λογισμοῖς δι᾽ ἐμὲ πολιορκῇ καὶ ταράττῃ [ Mv.] , ἄνθρωπε; πίστευσον, ὅτι κἀγὼ χοἳκός εἰμι [22] ἄνθρωπος καὶ ἐξ αἵματος καὶ σαρκὸς καὶ εὐαγοῦς οἴκου [εἰμὶ add. Mv.] , χαρτουλάριος ἐκ τῶν ἐκεῖσε προσόδων τὰ [23] πρὸς τὴν [om. Mv.] ζωὴν ποριζόμενος· ἀλλ᾽ πάντα καλῶς διεξάγουσα πρόνοια δι᾽ εὐτελῶν πολλάκις μεγάλα [24] εἴωθε διεξάγειν τεράστια· ὅμως, ἀδελφέ, πρὸς τὸ προκείμενον ἀπίωμεν.&rdquogr; Καὶ ἄμφω πρὸς τὸν φόρον [25] εὐθυδρομήσαντες, τὸν ναὸν τὸν [om. Mv.] ἐκεῖσε τῆς Θεοτόκου κατέλαβον· καὶ πρὸς τὰς κεκλεισμένας ἤδη [26] πύλας [πύλας ἤδη Mv.] γενόμενοι τοῦ ναοῦ, διὰ προσευχῆς πάλιν κἀκείνας ἀνέῳξε. Καὶ πρὸς αὐτὸ γενόμενος τὸ θυσιαστήριον, [27] τὴν εὐχὴν ἐπετέλει κατὰ τὸ σύνηθες· καὶ τὸν διάκονον ἔξω ἑστῶτα καταλαβὼν μετ᾽ ἐκπλήξεως [28] τὸ &ldquogr;Κύριε ἐλέησον&rdquogr; λέγοντα, αἱ πύλαι ἄφνω μόναι [μόναι ἄμφω Mv.] πάλιν ἐκλείσθησαν. Εἶτα πάλιν τὸν ἐν Βλαχέρναις [29] τῆς Θεοτόκου καταλαμβάνουσι [καταλαμβάνει Mv.] ναόν. Ἔλεγε δὲ διάκονος ὅτι· &ldquogr;Οὕτως ἡμᾶς ὑπελάμβανον τὴν πορείαν [30] ποιεῖσθαι ἐν τοῖς ναοῖς [ἐν τοῖς ναοῖς τὴν πορείαν ποιεῖσθαι Mv.] , ὡς μηδὲ πτῆσιν ὀρνέου τῇ ἡμῶν ὀξύτητι παραβάλλεσθαι.&rdquogr; Καὶ δὴ πρὸς τὰς [31] πύλας τοῦ ναοῦ [τοῦ ναοῦ om. Mv.] τῆς Θεοτόκου γενόμενοι, αὐτομάτως καὶ αὗται τῷ ἀνδρὶ προσανεῴχθησαν· καὶ τὴν [32] εὐχὴν κἀκεῖ [κἀκεῖσε Mv.] ποιησάμενος, δάκρυσι καταβρέχων τὰς παρειάς, τῆς ἁγίας Σοροῦ τὰς πύλας κατέλαβε· καὶ [33] ἐν αὐταῖς τὸν διάκονον ἐπιστήσας, βλέπειν τρανῶς τῶν εἰσερχομένων παρηγγυᾶτο τὴν κατανόησιν. Καὶ [34] δὴ πρὸς τὴν φλιὰν τὴν ἐξ ἔθους αὐτὸς εὐχὴν ποιησάμενος, αἱ τῶν πυλῶν ἐπάρσεις αὐτῷ τὴν εἴσοδον [35] παρεχώρησαν· καὶ πρὸς τοῦ ναοῦ γενόμενος τὸ μεσαίτατον, τὰ γόνατα τῷ ἐδάφει ἐπερείσας [ὑπερείσας Mv.] , ἀνενδότως [36] ἐν αὐτῷ ἐποίει τὴν δέησιν. Ὡς δὲ μετὰ ταῦτα ὅρκοις ἡμῖν ἐπιστώσατο διάκονος [καὶ add. Mv.] , διεβεβαίου ὅτι [37] ὡς· &ldquogr;Πρὸς τὴν βαθμίδα τῆς πύλης, ἐν ᾗ ἱστάμην θαμβούμενος, ὀφθαλμοφανῶς εἶδον ὡσεὶ διάκονον ἐκ [38] τοῦ θυσιαστηρίου τινὰ [τινα ἐκ τοῦ θ. Mv.] ἐξερχόμενον, καὶ ἐν τῇ χειρὶ κατέχοντα θυμιατήριον, καὶ θυμιῶντα τὸ ἱερὸν [39] ἁγίασμα. Μετὰ δὲ μικρᾶς τινος ὥρας διάστημα ὡς κληρικούς τινας εἶδον εἰσερχομένους, ἱερέων [40] στολὴν περικειμένους λευκοφανῆ· καὶ πάλιν ἱερέων ἄλλο σύστημα φωτεινόν, πορφυροῦν [πορφύραν Mv.] ποδήρη [41] περικειμένους, εἰσέρχεσθαι· καὶ τούτους ἀμφοτέρους χορείαν ἐγείραντας, ἐπᾴδειν μέλος μάλα τερπνὸν [42] καὶ ἐξαίσιον, ὡς μηδὲν ἕτερον λαβεῖν [καταλαβεῖν Mv.] τὸν διάκονον δύνασθαι, εἰ μὴ μόνον τὸ ἀλληλούἳα. Καὶ μετὰ τὸ [43] τὴν εὐχὴν τελέσαι τὸν χαρτουλάριον ἐξελθεῖν καὶ εἰπεῖν πρὸς τὸν διάκονον· Ἀδελφέ, ἔνδον τοῦ ναοῦ [44] ἀκωλύτως γενόμενος, πρὸς τοὺς τὴν ἀριστερὰν χορείαν ἐπέχοντας ἱερεῖς στόχασαι, εἰ δύναιο κατανοῆσαι [45] τὸν μεθ᾽ οὗ τῇ μνησικακίᾳ ἀδιάλλακτος ἔμεινας.&rdquogr; Τότε εἰσελθὼν ὑπότρομος διάκονος, [46] σπουδῇ πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον ἔξεισιν εἰρηκὼς μὴ δύνασθαι πρὸς τοὺς ἐκεῖ [ἐκεῖσε Mv.] τὸν ἐπ᾽ ἔχθρᾳ ἰδεῖν [47] τὸν βίον καταλύσαντα [ἰδεῖν τὸν βίον καταλίσαντα ἰδεῖν Mv.] ἱερέα. Εἶτα πάλιν πρὸς αὐτὸν ἀνθρωπόμορφος ἄγγελός φησιν [om. Mv.] . “Εἰσελθὼν [48] κατάθρει [κατάθεε Mv.] καὶ τὴν χορείαν τήνδε τὴν δεξιάν [εἴρηκεν add. Mv.] .” Καὶ δὴ πρὸς αὐτὴν γενόμενος διάκονος, καθαρῶς [49] ἑστῶτα ἐν αὐτῇ γνωρίσαι [ἐγνώρισε M.] τὸν ζητούμενον ἔφασκε. Καὶ πρὸς αὐτὸν μακάριος·. &ldquogr;Εἰ τοῦτον ἀκριβῶς [50] κατενόησας, εἰπὲ πορευθείς· τάδε σοι καὶ Νικήτας χαρτουλάριος ἔξω ἑστὼς ἐλθέ, προσφωνεῖ.&rdquogr; Καὶ [51] πορευθεὶς διάκονος κατὰ τὴν διαταγὴν τὸν ἱερέα ἐκ τῆς δεξιᾶς πρὸς τὸν τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπον [52] συνεξάγει χορείας· ᾧ [καὶ add. Mv.] πραείᾳ ἔλεξε [ἔλεγξε Mv.] τῇ φωνῇ· &ldquogr;Κύριε πρεσβύτερε, διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ, διὰ τὸ [53] ἀμφοτέρους ἐν τῇ σῇ ἀθρόᾳ μεταβολῇ ἀσυμφώνους μεῖναι τῷ σφάλματι.&rdquogr; Τότε γόνυ ἑκάτεροι [ἀμφότεροι Mv.] [54] κλίναντες, ἐν ἁπλῷ φιλήματι τὴν ἔχθραν διέλυσαν. Καὶ μὲν ἱερεὺς τὸν ναὸν εἰσέδυ, καὶ τὴν αὐτοῦ [55] χορείαν κατέλαβεν. δὲ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος ἔλαβε τὸν διάκονον, καὶ τῇ φλιᾷ τοῦ ἱεροῦ ἁγιάσματος [56] προσπεσόντος, αἱ πύλαι τούτου θείᾳ δυνάμει ἐκλείσθησαν. Καὶ πρός τι μέρος [καὶ μέρος τι Mv.] τῆς ὁδοῦ διανύσαντες, [30] ἄμφω ἔστησαν. Καὶ τοῦ Φεοῦ ἄνθρωπος οὕτως [οὕτω πῶς Mv.] ἔφη πρὸς τὸς διάκονον· &ldquogr;Ἀδελφέ, σώζων σώζου, [31] καὶ τὴν σεαυτοῦ ψυχὴν [καὶ add. Mv.] περιποίησον, καὶ τῷ πρὸς τὴν ἐμὴν ἀφέλειαν [εὐτέλειαν Mv.] πατρί σε ὁδηγήσαντι [ἀποστείλαντι Mv.] εἰπὲ [32] πορευθείς· Τῶν εὐχῶν σου καθαρότης καὶ πρὸς Θεὸν παρρησία καὶ νεκρὸν πρὸς εἰρήνην [33] ἐξαναστῆσαι δύναται, ἡμῶν εἰς τοῦτο μηδὲν τὸ παράπαν συμβαλλομένων [καὶ add. Mv.] .” Τοῦτο εἰπὼν ἐξ ὀφθαλμῶν [34] τοῦ διακόνου ἐγένετο. Ἐκεῖνος δὲ προσκυνήσας τὸ ἔδαφος, ἐν ᾧ τοῦ θαυμαστοῦ ἦσαν [ἵσταντο Mv.] οἱ [35] πόδες ἀνδρός, τὴν πρὸς τὸν γέροντα πορείαν ἐκπεπληγμένος ἤνυε, δοξάζων καὶ εὐλογῶν τὸν Θεόν, [36] ὅτι αὐτῷ [πρέπει Mv.] δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. — Mv: 1. — Ῥοῦφος καὶ Ῥουφιανός. Σεβῆρος. [37] Ἀρτεμίδωρος π. τ. Διήγησις πάνυ ὠφέλιμος. — Mr: 1.

[5] ΜΗΝΙ ΤΩ ΑΥΤΩ Θ᾽.

Sept. 9.

[6] σύναξις ἐπιτελεῖται τῶν δικαίων Ἰωακεὶμ [7] καὶ Ἄννης, ἣν παρελάβομεν εορτάζειν τῇ ἐπαύριον [8] τοῦ γενεσίου τῆς Θεοτόκου, οὐκ ἐπειδὴ κατὰ [9] ταύτην ἔσχον τῆς ζωῆς τὴν τελείωσιν (ἡ [εἰ S.] γὰρ [10] εἰκοστὴ πέμπτη τοῦ ἰουλίου ταύτην ἡμῖν γνωρίζει [11] [ταύτην γνωρίζει ἡμῖν Sa.] ), ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πρόξενοι τῆς παγκοσμίου [12] σωτηρίας διὰ τῆς ἐξ αὐτῶν προελθούσης ἁγίας [13] θυγατρὸς γεγόνασι, καταλλαγῆς λαβόντες ἐνέχυρα [14] ἐν τῇ θείᾳ γεννήσει αὐτῆς. Τελεῖται δὲ αὐτῶν [15] σύναξις ἐν τῷ ἐξαέρῳ οἴκῳ τῆς Θεοτόκου πλησίον [16] τῆς μεγάλης ἐκκλησίας ἐν τοῖς Χαλκοπρατείοις [Χαλκοπρατίοις S. Sa.] .

[17] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος [18] Σευηριανοῦ· ὃς ἐγένετο ἐκ πόλεως Σεβαστείας, [19] τάξεως ὑπάρχων τῶν σινατόρων. Ἐπὶ δὲ Λικινίου [Λικινίου Sa, Λικιννίου S.] [20] τοῦ βασιλέως συλληφθεὶς ὑπὸ τοῦ δουκὸς Λυσίου [21] διὰ τὸ ὁμολογεῖν τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν [22] καὶ διὰ τὸ πρὸς τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα ὑπαλεῖψαι [23] τοὺς σαράκοντα Χριστοῦ [τοῦ Χριστοῦ Sa.] μάρτυρας, κρεμάννυται [24] καὶ τύπτεται ἰσχυρῶς μετὰ βουνεύρων [25] καὶ ξέεται τὰς πλευρὰς καὶ εἰς φρουρὰν ῥίπτεται· [6] καὶ αὖθις ἐξαχθεὶς καὶ κρεμασθεὶς ἐπὶ τοῦ τείχους [7] λίθοις μεγάλοις δεσμεῖται τοὺς πόδας. Ἐπὶ πολὺ [8] δὲ κρεμάμενος καὶ ὑπὸ τῶν πληγῶν δαπανώμενος [9] καὶ ὑπὸ τοῦ βάρους τῶν λίθων τὰ νεῦρα διατεινόμενος [10] καὶ πικρῶς καὶ ἀπανθρώπως βασανιζόμενος, [11] εὐχαρίστως τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέθετο. Τοῦ δὲ [12] μαρτυρικοῦ λειψάνου αὐτοῦ πρὸς ταφὴν ἀποκομιζομένου [13] καὶ τῶν πιστῶν προστρεχόντων πρὸς [14] ὑπαντήν, δούλη τις τοῦ ἁγίου τὸν ἄνδρα αὐτῆς [15] ἀποβαλομένη [ἀποβαλλομένη Sa.] διὰ θανάτου καὶ τοῦτον προθεῖσα [16] καὶ ἀπολοφυρομένη, ἐπειδὴ ἤκουε προκομίζεσθαι [17] τὸ λείψανον τοῦ κυρίου αὐτῆς, ἀναβοήσασα μετ᾽ [18] ὀλοφυρμοῦ καὶ εἰποῦσα πρὸς τὸν κείμενον· [19] &ldquogr;Ἔγειραι [ἐγείραι Sa, ἔγειρε S.] , ἄνερ φίλτατε· δεῦρο καὶ ἡμεῖς ἀπαντήσωμεν [20] πρὸς [f. 22v.] τὸν κύριον ἡμῶν&rdquogr;, ἔσχε παραυτίκα [21] ὑπακούσαντα καὶ ἀναστάντα καὶ ὑποζωσάμενον [22] καὶ ὑπαντήσαντα μετ᾽ αὐτῆς καὶ ἐνταφιάσαντα [23] καὶ δεκαετῆ καιρὸν προσμείναντα τῇ σορῷ τοῦ [24] μάρτυρος καὶ αὖθις πρὸς Κύριον ὁσίως ἐκδημήσαντα.

[1] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μνήμην ἐπιτελοῦμεν τῶν [2] ἑκατὸν πεντήκοντα ἁγίων θεοφόρων πατέρων [3] [ἁγίων πατέρων καὶ θεοφόρων Sa.] τῶν ἐν Ἐφέσῳ [τῆς ἐν Ἐφέσω Sa.] συναχθέντων καὶ καθελόντων [4] τὸν δυσσεβῆ Νεστόριον· ἥτις ἐστὶ καὶ οἰκουμενικὴ [5] καὶ τρίτη 〈σύνοδος [σύνοδος add. Sa, om. S.] 〉, ἠθροίσθη δὲ ἐπὶ τῆς [6] βασιλείας Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ κατὰ Νεστορίου [7] τοῦ ἀνθρωπολάτρου, πατριάρχου μὲν γεγονότος [1] Κωνσταντινουπόλεως, τὸν Χριστὸν δὲ [τὸν δὲ Χριστὸν Sa.] διαιροῦντος [2] καὶ κατατέμνοντος· ψιλὸν γὰρ ἄνθρωπον [3] αὐτὸν εἶναι ἔλεγεν παράφρων καὶ οὐ Θεὸν [4] σεσαρκωμένον.

[5] Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος [6] Χαρίτωνος. Τελεῖται δὲ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ [7] Δευτέρῳ.

[38] SYNAXARIA SELECTA.

Sept. 9.

Sa: 1.2.3.4. — H: 1.2.4.3. — P: 1.2: ἄθλησις τοῦ ἁγίου μάρτυρος [39] Σεβηριανοῦ ἐπὶ Λικινίου βασιλέως ἐν πόλει Σεβαστείᾳ, ἐν τῇ τάξει ὑπάρχων τῶν σινατόρων καὶ [40] ἀλείπτης γενόμενος τῶν ἁγίων τεσσαράκοντα μαρτύρων ἐπὶ Λυσίου ἡγεμόνος. — 4. — F: 1.2.3. — [41] Fa: 1.2.3. — Fb: 1.2.3. — B: 1.2. — Ba: 1.2.3. — Bb: 1.2.3. — T: 1. — L: 1. — O: 1. — [42] G: 1.2.3. — C: 1.2. — Cb: 1.2. — M: 1.3.2. — Θεοφάνους τοῦ ὁμολογητοῦ, τοῦ πρὸ τοῦ [43] Διοκλητιανοῦ ἀσκήσαντος. Οὗτος ἐξ Ἑλλήνων 〈ἦν [Mv, om. M.] γονέων· τῷ Χριστῷ δὲ προσελθὼν ἐκ νεαρᾶς [44] ἡλικίας, ἔτι νήπιος ὤν, εἶδε παιδίον ὑπὸ ψύχους κινδυνεῦον, καὶ ἐνέδυσεν αὐτὸ τὰ οἰκεῖα ἱμάτια. [45] Ἐρωτήσαντος δὲ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· &ldquogr;Ποῦ σου, τέκνον, τὰ ἱμάτια&rdquogr;, &ldquogr;Τὸν Χριστὸν ἐνέδυσα&rdquogr; ἔφη· [46] Καὶ πατήρ· &ldquogr;Καὶ τίς ἐστιν [τίς Mv.] Χριστός;&rdquogr; εἶπεν· &ldquogr;ἡμεῖς γὰρ Θεὸν [om. Mv.] Ἑρμῆν καὶ Ἀπόλλωνα σεβόμεθα.&rdquogr; [47] Τότε τὸ παιδίον τὸν πατέρα ἀρνησάμενον ἔλαβεν [αὐτὸ add. Mv.] ἄγγελος Κυρίου καὶ ἀνήγαγεν [αὐτὸ add. Mv.] εἰς τὸ ὄρος τὸ [48] Διαβηνὸν καὶ παρέθετο τὸ παιδίον [τὸ παιδίον om. Mv.] ἀνδρὶ ἀσκητῇ, χρόνους ἑβδομήκοντα πέντε τὸν μοναστὴν ὑπερχομένῳ [49] βίον· ὅπερ γέρων λαβὼν ἐξεπαίδευσεν <