Ökumenisches Heiligenlexikon

Anhang Mai III


APPENDIX SIVE ADDENDA AUT EMENDANDA AD TERTIVM TOMVM MAII.

AD DIEM XII.

[Errata]

Pag. 4 col. 2 post lin. 15 addatur.

B. Nonius Alvarez Pereira, ex Comestabili Lusitaniæ magnoque Principe, humilis Donatus in Ordine B. Mariæ Virg. de monte Carmeli, ad hunc diem, quo obiit anno 1432, refertur a R. P. Daniele in parte 4 Speculi Carmelitani, cum Vita, ex Lusitano Hagiologio Georgii Cardosi desumpta. Sed quia æque hic atque alii scriptores Hispani & Lusitani, ipsique Carmelitani abstinebant a titulo Beati, non valde curiose quæsivimus, num idem Georgius referret aliquid, unde posset huic, quem Sanctum Comitem vulgus nominat, competere locus in hoc opere. Nunc autem viso Speculo, dignum quidem judicamus: sed quia allegatur de ejus vita ac rebus gestis vetus & integrum Chronicon, octoginta capitibus absolutum, bis idiomate vernaculo Portugalliæ, semel Hispanice cusum (ut ait Cardosus) sive (ut appellat P. Daniel) liber miraculorum, qui in archivio cœnobii Olisipponensis manu scriptus servatur; expectamus donec vel excusum vel transcriptum accipiamus, quod per angustias temporis modo non licuit curare; idque eo meliori jure, quod omnis, qui eidem anniversarie defertur cultus, spectet ad diem, quo & in Acie bene ordinata differtur, 1 Novembris.

Pag. 6 col. 2 post num. 8 adde: Gonsalvus Davila tomo 1 Theatri sui Ecclesiastici, ubi de Ecclesia Oxomensi pag. 41, enumerans Reliquias Cathedralis istius, nominat Caput S. Domitillæ Virg. & Mart. & Capita SS. Nerei & Achillei Martyrum, de quibus libenter plura discemus.

DE S. PANCRATIO M.

Pancratius Martyr, Romæ (S.)
Dionysius Patruus Romæ (S.)

Pag. 19 post num. 8 hæc adde. In Collegiata & Parochiali ecclesia Dominæ nostræ de Principali Avenione, celebratur festum S. Pancratii Officio duplici, cū Indulgentia plenaria concursuq; civitatis ingenti, occasione Confraternitatis ibi sub nominis istius titulo institutæ, conservantisque duos ejusdem Sancti digitos, frequentium miraculorum operatione ibidem clarescentium nobiles. Simile festum in eadem civitate celebratur in ecclesia S. Agricoli, æque Collegiata & Parochiali, occasione brachii S. Pancratii, quod quidam illius ecclesiæ Canonicus ab annis non multis Roma attulit, ibidemque honorandum collocavit: sed ipsum esse de corpore ejus, qui hodie coronatus est, quis possit cum fundamento asseverare? Celebris denique in S. Pancratii honorem undequaque instituitur peregrinatio, etiam decem leucis procul habitantium fidelium, ad locum dimidia leuca sejunctum a civitate Insulensi in Comitatu Vindascino, tribus autem leucis Avenione. Est enim ibi capella ipsi Sancto dicata, in qua singulis annis miracula propemodum infinita patrantur, in ægris, qui illuc undique afferuntur, præsertim membro aliquo manci vel debiles, sanique revertuntur: unde fit ut non solum ex agris frequentes illuc ducantur processiones, sed etiam ex ipsa Insulensi civitate, quæ idem festum quotannis celebrat, procedens Capitulum Canonicorum ad eamdem capellam, quamvis media, ut dixi leuca, distantem, egrediatur ad cantandum ibi solenne Sacrum. Ita D. Iosephus Richardus de Cambis, Dominus de Fargues in Commentariolo MS. suo de Sanctis, Avenione & in diœcesi Avenionensi specialiter coli solitis.

DE S. EPIPHANIO EP.

Epiphanius, Episcopus Salaminæ in Cypro (S.)

Pag. 38, num. 11 lin. 6 quod post XXII ætatis annum id est annum Christi CCCXV lege. quod post XXII solitudinis annum, id est annum Christi CCCXXXIII.

Pag. 44 in fine Capitis 4 adde.

Ioannes Baptista Cottelerius, Societatis Sorbonicæ Theologus, cœpit hisce annis utilißimo labore colligere varie dispersa in Bibliothecarum Mss. Græcis Ecclesiæ Græcæ monumenta, eaq; Latinitati donare, ac notis illustrare. Horum primus Tomus editus Parisiis an. 1677 a pag. 368 exhibet quemdam librum, de exercitatione seu disciplina monastica beatorum Patrum: quem ipse, [Apophthegmata S. Epiphanii.] sumpto ex re nomine, Apophthegmata vocavit. Pagina autem 426 inchoantur puncta XVII, attributa S. Epiphanio Cypri Episcopo. Varias ea virtutes commendant, eleemosynam ultima tria: extremum specimini omnium sumendo satis erit XVII. Homo ab homine vel ob paupertatem, vel ob usum abundantiæ fœnus accipiens & reddens, gratias quidem habet, verum pudore affectus reddit clam. Dominus vero Deus e contrario; clam mutuo accipiens, coram Angelis, Archangelis & justis hominibus, retribuit.

Pag. 48 num. 52 lin. 14 anno CCCCI: lege, anno CCCCIX.

DE S. GERMANO PATR. CP.

Germanus, Patriarcha Constantinopolitanus (S.)

Pag. 156 post num. 5 adde.

Plura scire desiderans scripsi ad Claromontani nostri in Arvernia Collegii Rectorem (erat is R. P. Ioannes Courboulez) per quem ex ipso loco hoc responsi accepi. Horum duorum Sanctorum Reliquias indistinctas habemus in armario, [una cum ossibus Remedii Vapincen.] intra parietem ecclesiæ excavato, juxta aram principem ad cornu Euangelii; scilicet præcipua quæque corporum ossa, id est crania, maxillas, fistulas tibiarum ac brachiorum, eaque mensuræ solito longioris. Estque ad eosdem Sanctos devotio populi perquam magna, crebris in quacumque necessitate successibus miraculosis probata; unde eos etiam habemus pro loci nostri Patronis, qui honor ante S. Antonio Abbati deferebatur. Quin & triduum totum, a die VI Julii inchoandum, habemus eorum honori solenniter dedicatum, instituta ipso primo die processione sub mediam noctem, [Processio cum iisdem 7 Iulii.] eadem qua prima translatio facta creditur hora, cum magno numero facularum ardentium, & Presbyterorum etiam ex vicinia convenientium, quorum numerum auget insignis Confraternitas, in æde Divæ Monserratensis erecta. Processio ab una extremitate oppidi transit ad extimos fines suburbii, ubi est sacellum Virgini Consolatrici sacrum, excipiturque a civibus ad stata intervalla militariter distributis. Postera die, simili ordine, eadem instauratur processio; in qua Presbyteri duo Sacerdotaliter vestiti ipsam sacram sanctorum ossium capsam, argenteis bracteis eleganter ornatam, humeris deferunt. Addit Rector prædictus, velut testis de visu, duo ex prædictis ossibus esse spectabilia præ ceteris, utpote longitudinis ut minimum sesquipedalis & candoris eximii: de modo vero Translationis eodem factæ hoc solum ibi scriptum inveniri, ex traditione ut apparet, & a tempore non valde antiquo.

Dominus Deus, cujus admirabile nomen est in omni terra, sibi complacuit in urbe Bortensi, eique sacra Sanctorum Germani & Remedii presidia providit. Cum enim civitas Constantinopolis, ingentium facinorum atrocitate & longi schismatis impietate, [Reliquiæ S. Germani,] divinam vindictam provocaret; eidem Domino, in cujus conspectu pretiosa est mors Sanctorum ejus, placuit ut de profana urbe Sanctorum lipsana & cælestes Reliquiarum thesauri in regionem sanctiorem transferrentur.* Igitur de urbe, brevi a Turcis diripienda, deque Judæa universa, nutu divino, multa Sanctorum corpora in Franciam traducta sunt. Post recuperatam enim a Francis singulari fortitudine & generosi sanguinis impendio Terram sanctam, [post captam a Latinis Constantinopolim,] quam Dominus Jesus sua præsentia & sanguine olim consecrarat; cum etiam de suis Principibus Balduinum Imperatorem Constantinopoli constituissent, quasi digna suæ militiæ stipendia & præmia, Deo volente, Sanctorum Reliquias elegerunt, & tam dignis exuviis onusti, triumphantes in patriam gloriose sunt reversi; & demum tam præclaris suæ pietatis & beatitudinis servorum Dei trophæis plurima loca selecta exornarunt.* Divus Germanus, Constantinopolis olim Patriarcha Sanctissimus, sacrarum Imaginum defensor egregius, beatissimæ Deiparæ cultor præcipuus, dum in Galliam traducitur, nobilis viri pietate studioque laudabili, ipsi sancto Patriarchæ divino consilio Divus Remedius, olim Wapingi in Delfinatu Præsul eximiæ sanctitatis, in transitu comes adjungitur. Cumque veneranda tam Sanctorum Antistitum ossa, per Bortensem urbem trajicerentur (benedictio Deo cæli & Sanctis ejus) ecclesia Bortensis Basilicæ præ ceteris in sacrarium SS. Germani & Remedii & domicilium delecta est in sempiternum.* [translatæ in Franciam,] Pernoctaverat apud Bortenses ductor Reliquiarum BB. Germani & Remedii, & jam prima luce ultra pontem ad aliquot stadia sacrum onus traduxerat; ecce, fausto Bortensibus prodigio, hærere jumentum Reliquiis onustum. Hic ductor urget, sed vano conatu: quis enim divinæ resistat voluntati? Exoneratur jumentum, inque saxo, præsente ad miraculi famam nobilitate, Reliquiarum arca deponitur. Nihilo tamen secius in eodem immoto vestigio hȩret animal. Denique ductori, precibus Numen solicitanti, [immobiles hærent prope Bortum,] divinæ revelationis lucet radius, Deum scilicet velle ut in templo Bortensi, ritu Christiano, colendæ Sanctorū Germani & Remedii Reliquiæ deponantur.* Mœstus hic quidem & solicitus impense Reliquiarum jactura ductor, se tamen divinæ voluntatis indicio consolans, mittit ex illis qui monasterii Bortensis Priorem moneat prodigii. Prior accurrit: & præsentis miraculi specie obstupescens, Deum in suis Sanctis mirabilem adorat: abitque protinus in templum, cum pompa Christianæ supplicationis & magno devoti populi clerique comitatu rediturus, ut Reliquiæ cum cantibus & dignis honoribus deferantur*. Reversus igitur ad Reliquias Prior, cum magno Christianorum cœtu, quem fama late dissipata exciverat, post preces sanctum Reliquiarum onus de saxo facillime sublevat; jumentum autem, paulo ante immobile, priorem repente ingrediendi facultatem recipit, ipso mirante lætoque ductore. Religiosa vero pompa pioque triumpho elatæ BB. Germani & Remedii Reliquiæ, ad maximum altare deponuntur: & precibus, votis, [ubi & miraculis clarent.] muneribusque oblatis cultæ, plurima vicissim refundunt in suos cultores beneficia: crebrisque constat miraculis, quod hæc domus Dei est, & porta cæli. Atque deinceps hujus Translationis memoria semper anniversaria solennitate celebrata est.

Hæc qui misit, oppidi Bortensis Curatus, D. Ioannes Noellas, indicavit etiam in sex lectiones fuisse partita, quas ** distinximus: ipsasque & totum reliquum officium propriū, quod olim forte in usu fuerit, haberi significaret apud quemdam Bortensem Presbyterum, una cum enumeratione multorum miraculorum, [Ex his descripta quæ sunt petuntur.] prout omnia simul conscribenda curavit R. P Martin, ex Societate Iesu, in Collegio Aureliacensi tunc degens. Quæ miracula, novis haud dubie acceßionibus augenda, si aliquando nanciscamur, libenter dabimus in supplemento. S. Remedius colitur III Februarii, ex solis fere Martyrologiis notus, æque ac Coëpiscopus ejus S. Tigrides, de quibus plura discere cuperemus. Interim Bortensibus considerandum relinquo, utrum prægrandia illa duo ossa habeant proportionem cum aliis, nec forte sint alicujus tertii innominati Sancti.

AD DIEM XIII.

[Errata]

Pag. 190 lin. penult. quod duobus seculis post, lege, quod uno seculo post.

Pag. 213 num. 14 lin. 1 post In tractatu præliminari ad hunc Tomum egimus lege In Tractatu præliminari ad ultimum tomum Maji agemus.

Pag. 219 post. num. 33 adde. Embricense Societatis Iesu Collegium in Clivia, in sacro thesauro reliquiarum suarum numerat nodum de tibia S. Servatii, Episcopi Tungrensis.

DE S. JOANNE SILENTIARIO.

Joannes Silentiarius, in Palæstina (S.)

Pag. 232 col. 1 in fine adde.

Quod ad collationem Latinæ versionis cum Græco contextu attinet: fuerat ea cœpta, ut vides ex initio Notatorum ad Caput 1. Sed infortunio quodam evanuit ecgraphum, neque comparuit hactenus: quamvis autem aliud Roma petitum esset, contigit prius absolvi impressionem Latinæ versionis, quam illud afferretur, ergo correctionem ex collatione promissam hic accipe.

Pag. 223 num. 4 lin. 2, decem annos, lege, novem annos: & in Annot. f adde: Zinus decem legit. Idem rursum accidit pag. 237 num. 28 lin. 4 ubi eadem adhibenda correctio.

Ibid. num. 4 lin. 6 a fine. Gerocomio, adde, quod sub B. Eudocia fuit constructum. Et in Annat. 1 adde. De ædificiis autem Eudociæ in Palæstina, in Vita S. Euthymii 20 Ianuarii legitur, quod quam plurima templa Deo, gerontocomiaque & ptochotrophia tot construxit, quot nec facile quidem numerari possunt.

Ibid. col. 2 lin. 9 unius ex arcariis, lege, novitiis. Zenum decepit vox Græca Ἀρχάριος, non bene lecta, aut forte etiam scripta ἀρκάριος.

Pag. 234 num. 11 lin. 7 novem annos, lege, sex annos, ut habent Græca.

Ibid. lin. ult. quinquies mille passuum, lege, quinque milliarium: horaria enim Palestinæ milliaria sunt, atque adeo facile ter mille passus continent singula.

Pag. 235 num. 13 lin. 6 postquam capta fuerat Amine, lege, Amida & Annot. e sic muta. Amida metropolis Mesopotamiæ, quam a situs opportunitate & indissolubili murorum firmitate laudat Theophanes, reddita fuerat Imperatoris Anastasii copiis, Persidem infestantibus, a Cabade Persarum Rege pacis obtinendæ causa an. 506, & hactenus Christianis remanserat. Veterem errorem, quo Zinus legerat Amine, etiam notavit & correxit Baronius, ad an. 509 num. 7.

Pag. 235 num. 14 lin. 9 fuge sicut Patres, adde, ne superbiæ vitio id tibi vertatur.

Ibid. num. 15 lin. 2 & seqq. Atherius lege Ætherius.

Pag. 236 col. 1 lin. 3 in imis ambonis subselliis, lege, in Narthece, vel in atrio, trifariam enim dividuntur Græcorum templa, qua de re atque in primis de Narthece (quæ Protemplum Latine dici posset) videndum insigne opus Leonis Allatiis de templis Græcorum recentioribus & Narthece ecclesiæ veteris, curante Bartoldo Nihusio, sicut & alia plura Allatiana, impressum Amsterdami an. 1645, octennio scilicet ante impressa Συμμικτὰ. In Narthece autem collocabantur corpora defunctorum, interim dum pro iis officium funebre absolvebatur in templo, antequam efferrentur tumulanda ad cœmeterium. Atque istud ad hunc locum facit.

Ibid. num. 19 lin. 4. Eum vero hoc facientem, lege, Eum vero, inquiebat, hoc facientem.

Lin. 6 dare jentaculum, lege, dare mixtum. Græce enim est ἐυκράτιον, fortasse legendum ἔυκρατον. Intelligo autem, seni jam fere centenario præberi solitum pro aqua pura vinum aqua dilutum. In Græco autem textu, qui huic loco respondet pag. 20 * num. 19 lin. 8 velim pro ἐσκενοῦντα legi ἐκκενοῦντα.

Ibid. Annotationemi i expunge, ejusque loco hæc substitue. i Libias, trans Iordanem posita, ut mox apparet, nullum habet ad Libyam, Africæ regionem; vel etiam ad Libam, Ægyptiacæ eremi partem, respectum.

Num. 20 lin. 32 tantam mutationem, lege, tam subitam mutationem.

Et lin. 36 pro cœnobio & Patribus lauræ, lege, Communi ipsius lauræ Patri (multum enim ei afficiebantur) & Patribus ejusdem lauræ. In Græco autem col 2 lin. 9 ἀυτῷ καὶ, lege ἀυτῷ, καὶ.

Num. 22 lin. 1 qui paucis ante diebus successerat præfecturæ speluncæ hujus B. Sabæ, lege, qui ante hos paucos dies successit B. Sabæ, in præfecturam.

Pag. 237 num. 23 lin. 4 qui locum obtinebat Præfecti, lege, majori in ordine constitutum.

Num, 24 lin. ult. Ego vero qui hæc ex ipsamet audivi, ea mando litteris; lege, Atque hæc ego ab ipsamet Diaconissa Basilina audivi.

Num. 26 lin. 2 aperuerunt discipuli locum ipsum ut ei ministrarent, lege, aperuit discipulus ejus locum ut ei ministraret.

Lin. 15 post hæc verba, sciat eas quoque fuisse opus orationis B. Sabæ, sequentia sic redde: Qui ibi & terram profundam invenerat, & abundantiam pluvialium ex torrente aquarum. Sane cum cœpissent multi secundum torrentem plantare arbores, ubi profundior terra erat, easque tota hieme sedulo rigassent, vix ad unum annum potuerunt plantatas conservare. Quod autem in Græco dicitur ὀμβρομιαίων ὑδάτων, nescio an non melius legeretur ὀμβρίμων: nam ὀμβρομίαιον nusquam legi.

Num. 2 Corrige totam chronotaxim, secundum textus Græci veritatem, quæ ad numerum annorum 104 vere nos ducit. Sic ergo lege: vigesimo octavo suæ ætatis anno Episcopus ordinatus, sicut supra dixi, absolvit in Episcopatu annos novem: deinde in laura mansit prima vice annis duodecim, quorum sex impendit ministerio Fratrum, sex vero quieti silentii: mansit deinde in eremo Ruba annis sex, ac denique vixit reclusus in cella, in qua usque hodie quiescit, annis juvante Deo quadraginta septem. Annos sex in Ruba vel non invenit, vel inobservatos præteriit Zinus aut quisquis descripsit Græca, quæ ille secutus est: quare ut ad annos 104 perveniat ipse, annos 28 ante Episcopatum extendit ad 38; & primæ in laura commorationis annos 12 contrahit ad annos 9.

AD DIEM XIV.

[Errata]

Pag. 262 col. 2 in medio S. Cathacus, lege, S. Carthacus.

Pag. 264 col. 1 lin. ult. post, Mediolani paßis hoc die: adde: & sic in libro, qui Comes dicitur a Baluzio, editus denuo post Capitularia, notatur, II Idus Maji Natale S. Cyriaci Martyris & CCCCIV, qui cum eo passi sunt Mediolani.

Pag. 290 num. 13 lin. 7 a fine, & ult. atque in margine; pro Serapion, Serapionis, lege, Hilarion, Hilarionis.

DE S. PONTIO M.

Pontius Romanus, Martyr Cimellensis in Alpibus Maritimis (S.)

Pag. 272 col. 1 lin. 24 post Hæc Sirmundus, adde: ipsa, quæ olim civitas fuit Cemelion Plinio, & in Notitia veteri Cemela ac Cemelanensium civitas dicitur, itemque Cemeneleum & Cimeneleo, quo nomine utitur Petrus Iofredus in sua Nicæa, in qua & Episcoporum Cemelio-Niciensium, & Abbatum Monasterii S. Pontii succeßionem texit. Ferrarius in Lexico addit, vulgo Cimies dici.

Col. 2 lin. antepenult. post ad nos transmisso, adde. Stephanus Baluzius in notis ad eadem S. Pontii Acta, tom. 2 Miscellaneorum edita ex duplici Codice Bibliothecæ Colbertinæ, indicat Puteanum MS. hodie extare in Bibliotheca Regia, miraturque Salmasium, qui hoc ipso MS. usus in suo Trebellio Pollione pag. 276, auctorem facit Eutropium, cujus nulla ibi mentio. Nos Miscellanea ista serius nacti, hic porro ex eis notabimus aliqua: uti etiam ex Nicæa Petri Iofredi prælaudati; quam licet pridem haberemus, ab ipso auctore nobis missam, serius tamen quam oportuisset ejus sumus recordati. Hic vero auctor etiam habuit eadem vetustißima Acta ex MSS. ecclesiæ S. Pontii Lantuscæ, ab Honorato Martelli S. Pontii Abbate ad se missa, ex quibus novam ipse vitam novo stylo composuit.

Pag. 273 col. 2 num. 5 lin. 7 S. Sacrium, lege, Siacrium.

Lin. 9 post XXIII Maji, adde, Iofredus S. Syagrium appellat, [Tumulus S. Pontii:] & in Annotationibus ad Vitam S. Pontii pag. 82 asserit, quod tumulus S. Pontii extat in media ecclesia, in modum cryptæ efformatus, in quo præter sacra ejus ossa, creduntur etiam SS. Syagrii & Anselmi lipsana tumulata. Hunc vero Anselmum putat ipse, ex Lirinensi Abbate, ad XVIII Maji recolendo, factum Episcopum Cimeliensem. De tumulo autem jam dicto ait, marmoreum esse, supraque hujus modi inscriptionem. DOMINO. KAROLO. REGE. FRANCORUM. ET. LANGOBARDORUM. PATRICIUS. ROMANORUM. DOMINO. SANCTO. PONTIO. MARTYRI. TEMPORIBUS. IMPERAT… ADVOCATUS EP. IS… INSTAURAV … reliqua, inquit, æque male castigata ac barbaricis signata notis, recto sensu divinare non licuit. Ait etiam, in dicto S. Pontii monasterio haberi totum ejus Officium, ex quo antiquitatis gratia excerpitur

ANTIPHONA AD MAGNIFICAT.

[vetus de eo Officium.] O martyr insignis, Beatissime Ponti, qui prædicatione divina Romanorum Principes ad veritatis perduxisti viam, & tyrannorum superato tormento, felici victoria laureatus exultas in gloria; nostra precamur tua intercessione lava facinora, quo tecum valeamus in æternum decantare Alleluia.

AD BENEDICTUS.

Athleta Martyr Pontius, bellator invictissimus,
Dira ferens supplicia transvectus est in gloria.
Ense truncato capite, renitens diademate,
Olim consultor patriæ, jam jam senator gloriæ;
Lava nostra peccamina optata prece sedula,
Quo tecum laudes perpetes canamus inter Cælites.

ORATIO IN DIE FESTO.

Deus, qui nobis venerabilem Martyris tui B. Pontii passionem annua concedis celebritate venerari; quæsumus, ut sicut ille, constanter pro nominis tui confessione agonizando, æternæ beatitudinis gloriam percipere meruit, ita ejus patrociniis ad immortalem triumphum mereamur pervenire. Per Dominum &c.

ALIA PER ANNUM.

Propitiare quæsumus, Domine, nobis famulis tuis, per hujus sancti Martyris tui Pontii & aliorum Sanctorum tuorum, qui requiescunt in præsenti ecclesia, merita gloriosa, ut eorum pia intercessione ab omnibus protegamur adversis. Per Dominum &c.

Pag. 274 col. 1 post lin. 4 adde. Iofredus; Ad littora Colobreriæ in Provincia delatum esse caput ait, unde successu temporis ad monasterium S. Victoris Massiliense translatum fertur. Littora Colobreriæ ubi sint nescio: Colobrious oppidum Provinciæ est, sed mediterraneum in confinio Delphinatus. De istis ergo aliisque similibus certiora & distinctiora monumenta requirimus. Nunc variantes Colbertini codicis lectiones, quæ quidem notatu digniores videntur, breviter accipe.

Num. 2 lin. 21 in prope positam domum. Baluz. in propriam domum.

Num. 3 lin. 17 inquiens, lege, inquirens.

Num. 5 lin. 22 ut hi qui in domo nostra sunt. Bal. quod ii.

Num. 6 lin. 3 erat enim annorum viginti, Colbertinus Codex unus & Iofredus, duodeviginti: quod autem in Curiam perductus dicitur, idem Iofredus amplificat & immutat dicens, quod ibi fuit, ea qua pater Romanæ Præfecturæ dignitate insignitus, sed hoc Acta non habent de alterutro, nec de filio omnino est credibile.

Lin. 8 diversa plebs: ita omnia MSS. excepto uno, unde Baluzus legit, Romana plebs.

Num. 7 lin. 6 Ipse est millesimus annus. Bal. expleto millesimo anno.

Num. 8 lin. 13 post expulsus est, addit Colbert. unus a Jano … hospitio est receptus.

Pag. 277 col. 1 post Annot. d adde. Nobiscum hic facit Baluzius, neque putat animadversione dignum esse, quod punctum hoc desit in Mombritio; utpote mutilata solum Acta repræsentanti.

Ibid. col. 2 num. 10 lin. 11 Cimella, Baluzio Cymela est.

Lin. 28 piorum Principum, eidem priorum Principum.

Ibid. num. 11 lin. 18 Diis ceremoniari. Notat Baluzius ex Paßione S. Cypriani eamdem omnino phrasim, quam & S. Augustinus transcripsit, explicat autem alia ejusdem Paßionis vetus lectio, Diis sacrificare.

Pag. 278 num. 12 lin. 3 lardum, Iofredus & Baluzius cardum, MS. S. Maximini Carduos: & hos ferreos cruciatui faciendo idoneos novimus: lardum autem sive arvinam porcinam æque ac picem liquefactam vel resinam Martyrum capitibus aut membris infundi.

Num. 13 lin. 9 cum taureis nervis. Bal. & nervicis, sic lib. Iudicum 16, 7 nervicei funes nominantur, ex nervis animalium texti, sicut Taureæ ex cruda tauri pelle scinduntur. Iofredus videtur in suo MS. legisse cum tauris, quando dicit quod ursi in sanctum immißi sint, quasi tauris suppetias allaturi: quod sensum nullum facit; scuticis autem incitari ad cursum & rabiem feras, notum est.

Col. 2 lin. 15 elufit, alias elisit: plura MSS. elusit.

Num. 15 lin. 6 a fine in saxo quod rivulo imminet decollate. Iofredus legit, quod multum eminet, deinde hæc addit. Est id saxum imminens (ut diserte habet Vincentius Beluacen.) Pauloni, inferius decurrēti ex superiori parte monasterii, extra antiqua urbis Cemenelensis mœnia, eoque loci forsitan extremo damnati supplicio pœnas daturi ducebantur. Ibi visuntur antiqui sacelli, eidem Pontio Martyri dicati vestigia: e cujus regione aliud sacellum temporis incuria lapsum, Divo Aygulfo Martyri & Abbati Lerinensi quondam sacrum conspicitur.

DE S. PACHOMIO AB.

Pachomius, Abbas apud Tabennenses in Thebaide (S.)
Theodorus, Abbas apud Tabennenses in Thebaide (S.)

Pag. 289 col. 2 lin. 6 post, ipso in loco Presbyter; dele sequentia, & hæc substitue. Libellum ejus, Marco & Liviæ Centurioni dedicatum, impressumque Genuæ anno MDCLXV, misit ad nos R. P. Ioannes Stephanus Fliscus, Genuensis Collegii superioribus his annis Rector: ubi hæc ad calcem relata, quæ Latine reddo. Post longa temporum spatia, Deo, cui venti & mare obediunt, ordinante, navis quædam tempestate jactata pessimeque habita applicuit ad Portum-Veneris; vel potius ejusdem jam confractæ trabs grandior, quæ hodieque supra Fontem Baptismalem servatur, ad gratam beneficii ea mediante accepti memoriam testandam, licet ætate marcida & cariosa. [intra fragmen navis allatum Cæsarea] Excavatus in trabe loculus continebat insignes Reliquias, pluribus fasciis involutas partim, partim eburneis veteris operis & variarum formarum pyxidibus inclusas, bene multas, distinctas quasque nominibus suis in pergameno descriptis, quæ pio furto subtractæ manibus infideliū, civitatem Cæsaream obtinentium, destinabantur in Italiam: quarum hunc catalogum accepi ex Registro Eminentissimi Domini Stephani S. R. E. Cardinalis Durratii, Archiepiscopi nostri, anno MDCXLIV die II Novembris diœcesim lustrantis.

Imprimis tres partes palmares de vero ligno Dominicæ Crucis, quarum una, cruci aureæ inclusa, ex inscriptione intelligebatur fuisse ea, quam Constantinus Magnus secum deferre solebat ad prælia: aliæ duæ crucibus claudebantur argenteis, devotaque imagine Crucifixi ac variis gemmis & unionibus ornabantur.

Corpus integrum S. Pachomii Abbatis, in capsa argentea satis grandi compositum, excepto capite.

[cum variis Reliquiis,] Maxilla cum tribus dentibus, in capsa argentea minori, sed pulcra, quæ notabatur esse de corpore S. Simeonis justi senis.

Pars notabilis de capite S. Proto-martyris Stephani, in busto argenteo.

Digitus S. Andreæ Apostoli, intra manum argenteam.

Quinque capsellæ eburneæ, operis musivi in triginta loculos varii artificii formæque argento interludente distinctæ, in quibus continebantur Reliquiæ sequentes.

De Spongia Dominica pars nonnulla.

Dens unus S. Joannis Baptistæ.

Ossa integra unum ex humero S. Petri, alterum S. Bernardi, tertium S. Laurentii: ex costis S. Luciæ & Catharinæ Virginum Martyrum partes notabiles; os item integrum & supra mensuram communem grande S. Christophori Martyris.

Partes notabiles ex corporibus SS. Petri, Pauli, Bartholomȩi & Jacobi Apostolorum. Item SS. Martyrū Dionysii Areopagitæ, Sebastiani, Januarii, Restituti, Marcellini, Luciani, Lauriani, Boni Presbyteri Romani, Crumatii, Theophili, & unius ex quatuor Fratribus Minoribus, martyrizatis in India, atque aliorum.

De sanctis Confessoribus Hieronymo, Nicolao Episcopo, Eusebio, Gaudentio Episcopo, Benedicto, Francisco, & aliis.

De sanctis Virginibus Clara, Martina, Barbara, Elisabetha, Candida, Christina, undecim Millibus, de sanguine S. Margaretæ & lacte quod vice sanguinis ex collo S. Catharinæ profluxit.

Hactenus notitia illa, explicans quo in statu & quales hodiedum sint Reliquiæ in Portu Veneris; [quibus sacellum marmoreum extructum] sed nihil distinguens inter eas, quæ cum corpore S. Pachomii sunt advectæ, & alias aliunde acceptas plures, quas vel ex ipsis nominibus intelligimus de transmarinis partibus non advenisse. Est etiam inter eas capsula Reliquiarum, anno MDL Hierosolymis ablatarū a Ferrando de Lamoratis, uno ex majoribus Iuliani; qui deinde addit: Eductæ ex cōcava trabe Reliquiæ, aliquanto tempore asservatȩ fuerunt in arca ferrea, firmiter clausa, quoad littoribus nostris pax serena fulsit, victricibus Genuensium armis acquisita; ædificataque est capella marmorea, quæ hodie admirationi est advenis accolisque, ad cælestem istum thesaurum honorandum devote accurrentibus, non sine fructu multiplicium gratiarum a Sanctis relatarum. Hactenus Iulianus, nullum ut facile videre est antiquum scriptum nactus, unde distinctior notitia haberetur de tempore & modo, quo trabs prædicta illuc appulit, nisi quam tradita per manus incolarum memoria conservabat.

Pag. 320 col. 1 lin. 8 quam servitutem miseram possumus appellare; in ecgrapho Græco scriptum erat δουλίαν pro δολίαν; quo correcto, corrigenda est etiam interpretatio hoc modo, quæ fraudulenta est.

Pag. 324 col. 1 lin. 18 & septem omnino monasteria, lege, novem: inveniuntur nominata in Actis.

Pag. 338 num. 15 lin. 23 Quadraginta: Græce μ᾽, mallem tamen Octoginta (ut respondeat numerus ei, quem respondens Pachomius exprimit) vel pag. sequ. col. 2 lin. 4 pro Octoginta, Græce π᾽; legi quadraginta.

Pag. 339 num. 17 lin. 31 Intellexit quippe ista quæ descripsimus &c. mallem conformius ad Græcum textum sic legi. Et ista quidem solum erunt figura eorū, quorum hȩc scribentes jam videmus initia, quomodo scilicet futurum sit, ut qui mali sunt promoveantur ad Fratrum regimen, & imperiti disciplinæ obtineant potestatem in monasteriis & pro prælatione decertent, ac deteriores persequantur bonos, ita ut hi nequeant fidenter consistere in cœnobio, divinaque (ut sic loquar) vertantur in humana.

Pag. 340 Annot. b adde: supplevimus tamen ex MS. Florentino loca duo, [ ] diverso charactere inclusa. Quoad Græcum hujus versionis contextū, consequens erat, ut is ex eodem MS. Romano daretur, idque factum voluimus: sed intercurrēte mora temporis, defluxit memoria curandæ mutationis, & Florentinum ecgraphum prosecutus est typotheta: quare hic necessarium ducimus Romani contextus, quem Latina versio exprimit, diversam a Florentino lectionem hic consequenter subjungere.

Pag. 56 * col 2 lin. 14 post ἐθήκατε adde. δὲ Παχούμιος ταῦτα ἀκούσαστ ἀπέβλεψεν εἰς τὸν νεανίσκον καὶ εἶπεν.

lin. 20, post οὐκ ἐκλείψει, sic progredere: ἀλλ᾽ ἕως συντελείας τοῦ ἀιῶνος τούτου διατηρηθήσεται ἐπὶ τῆς γῆς· πλὴν οἱ μέλλοντες ὀλίγοι σώζεσθαι ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς ἀπὸ τῆς πολλῆς ὀμίχλης ὑπὲρ τοὺς ἄκρως νῦν τὴν ἀρετὴν ἐξασκοῦντας ἑυρεθήσονται· διότι ὁι νῦν ἔχοντές σε ὡς φωστῆρα πρὸ ὀφθαλμῶν ἀτῶν ἐυχερῶς την ἀρετην κατορθοῦν δύνανται· ὁι δὲ μετατενέστεροι ἐν ἀυχμηρεῖ τινὶ ἑυρισκόμενοι καιρῷ, ἐν τῷ μηδένα καθηγεῖσθαι ἀυτῶν τῶν ἐπὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ὁδηγούντων, δυσχέρειαν οὐ μικρὰν πρὸς τὴν τοῦ καλοῦ ἐργασίαν ἔξουσιν. Ἐὰν οὖν ὀι τοιοῦτοι, προαιρέσει οἰκέιᾳ ἀποπηδήσαντες τοῦ γνώφου τῆς δικαιοσύνης ἀγαπήσωσιν, καὶ τούτῳ ἐμβιωτεύσωσιν, ἀμὴν λέγω σοι, μετὰ τῶν πάνυ ἄκρως νῦν τὴν κατὰ τὴν ἀρετὴν πολιτείαν μετερχόμενοι στήσονται, ὁμοίως τούτοις τοὺς ἀιωνίου ζωῆς ἀξιούμενοι, καὶ τῶν οὐρανίων ἀπολάυοντες ἀγαθῶν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐυθέως ἀνήλυθεν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀνεωχθέντος ἀυτοῦ ἀυτῷ, καὶ τοῦ ἀέρος φωτισθέντος φωτὶ, οὗ τὴν δόξαν ἀδὺνατον ἀνθρωπικῶς ἐκφρασθῆναι λόγῳ. Θαυμάζοντος δὲ τοῦ γέροντος ἐπὶ πᾶσι τοῖς ἀποκαλυφθεῖσιν ἀυτῷ, οὔπω τε τῆς τῶν φανερωθέντων ἀυτῷ καταπλήξεως ἀπαλλαγέντος, ἀνέστησαν ὁι Ἀδελφοὶ τάς νυκτερινὰς λειτουργίας ἐπιτελέσοντες· οἷς συμπαραμείνας ό Μακὰριος μεχρὶ τέρατος τῶν εἰθισμένων ἀυτοῖς λειτουργιῶν· ἑωρακώς τε μετὰ τᾶυτα καθεσθέντας ἀυτοὺς, καὶ ἐκδεχομένους παρ᾽ ἀυτοῦ διδασκαλίας λόγον, ἀνόιξας τὸ στόμα ἀυτοῦ λέγει ἀυτοις.

Ἀδελφοί μου, ἕως ἀν ἔχωμεν την πνοὴν ἡμῶν ἐν ταῖς ῥισὶν, ἀγονισὼμεθα ὑπὲρ τῆς σωτηρίας ἡμῶν, ἳνα ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀνάγκης μὴ ἑυρεθῶμεν μεταμελώμενοι ἀνώνητα· ἐργασώμεθα προθύμως την ἀρετὴν ἀγαπητοὶ, φύγωμεν ἀπὸ παντὸς ἔιδους ἁμαρτίας, καὶ πάσῃ δυνάμει τὸ ἀγαθὸν διόξωμεν, ὅπως τῶν ἐπαγγελθέντων τοῖς ἁγίοις ἀγαθῶν καταξιωθῶμεν.

Pag. 20 * col. 1. lin. 13 ἀφαιροῦντα, lege, ἀναφαίνοντα.

Pag. 343 col. 2 post alia Annotata, adde cum respectu ad num. 19 & nomen Jonæ, Jonas hic, ex Lipomano innotuit Baronio, dignusque est visus, cui (nullius veteris scripturæ exemplo præeunte) locum daret in hodierno Romano, diem ad id legens XI Februarii, ubi de ipso egimus.

DE S. APRUNCULO.

Aprunculus, Episcopus Lingonensis, dein Claromontanus in Gallia (S.)

Pag. 370 col. 2 post num. 5 adde

[Tempus Sedis.] Gregorius Turonensis lib. 2 cap. 36 successorem ejus designat S. Eufrasium Episcopum, qui quondam Aprunculo Divionensi successerat. Et clarius utriusq; Episcopi tempus Sedis ita indicat lib. 3 cap. 2. Apud Arvernos, post obitum B. Aprunculi, S. Eufrasius duodecimus Episcopus habebatur. Hic quatuor annos post Chlodovei obitum vixit, vicesimo quinto Episcopatus sui anno transiens. Ostendimus alibi Chlodoveū vita functum esse XXVII Novembris anni DIX: unde inferimus S. Aprunculum ad æternam vitam migrasse circa annum CCCCLXXXVIII aut sequentem. [Corpus sub altari.] In tractatu de Sanctis Ecclesiis & monasteriis Claromontii, ab auctore Anonymo circa annum DCCCCL scripto, & a Ioanne Savarone edito lib. 1 cap. 13 de sepultura ejusdē sancti ista traduntur: In ecclesia S. Stephani, altare S. Stephani, ubi S. Namacius, & S. Quintianus, & S. Aprunculus, & S. Felix, & alia Sanctorū corpora, quorum nomina nescimus, quiescunt.

[APPENDIX]

GRÆCA TOMI TERTII
ΔΙΗΓΗΣΙΣ ΕΥΣΕΒΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΒΙΟΝ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ Π. Η. ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΟΔΙΩΚΤΟΥ.
Ex Ms. Codice Bibliothecæ Vaticanæ XII Maji.

Philippus Presb. Thaumaturgus (S.)
Eusebius monachus, Confessor, Agyræ in Sicilia (S.)
Philippus Diaconus, Panormi in Sicilia (S.)

AUCTORE EUSEBIO EX MS.

CAPUT I

[1] Κατὰ τοὺς καιροὺς Ἀρκαδίου τοῦ Βασιλέως, ἐγένετό τις ἀνὴρ ὀνόματι Θεοδόσιος ἐν τῇ τῶν Θρακῶν ἐπαρχίᾳ, γένους μὲν τυγχάνων ἐκ τῆς τῶν Σύρων διαλέκτου· λαβὼν δὲ γυναῖκα ἐδαίσιμόν τινα, καλουμένην Αὐγὶαν, [Parentibus divitibus & Christianis] ὁρωμένην τε καὶ αὐτὴν ἐκ τῆς τῶν Ρὡμαίων μεγαλοπόλεως. Ἦσαν δὲ ἐν ἐυπορίᾳ πολλῇ, ἔν τε ὑπηρεσίᾳ οἴκου, καὶ εἰς τὰ λοιπὰ αὐτῶν ἅπαντα κτήματα· ἦσαν δὲ φοβούμενοι τὸν Θεὸν, καὶ φυλάσσοντες τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐν πᾶσιν.

[2] Ὑπῆρχον δὲ αὐτοῖς υἱοὶ τρεῖς, οἵ τινες τὰ προσόντα αὐτοῖς χρήματα ἐδιοίκουν ἐν ἀγορασίᾳ κτηνῶν παντοίων, [post filios tres submersos,] ἔν τε Γαλατίᾳ, Καππαδοκίᾳ, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἀσίᾳ, καὶ τὸν ἅπαντα χρόνον διατελοῦντες ἐν τῇ πραγματείᾳ. Τῇ ἡμέρᾳ τῆς ὑψώσεως τοῦ τιμίου σταυροῦ οὖν εἰσήρχοντο, μετὰ καὶ τῆς προσούσης αὐτῆς ἀγορᾶς, ἐν τῇ πόλει Κωνσταντίνου, ὡς ὄντων ἐκεῖσε καὶ τῶν αὐτῶν γονέων, ἐπιτελοῦντες ἅμα τὴν ἑορτὴν. Ἐν μιᾷ δὲ τοῦ ἔτους μηνὶ Σεπτεμβρίῳ συνκαταλαμβανούσης τῆς ἑορτῆς τοῦ τιμίου ξύλου τοῦ σταυροῦ, ἐρχομένων αὐτῶν ἐπὶ τὸν ποταμὸν τὸν καλούμενον Σάγαριν, τοῦ διαπερᾶσαι τὰ τῆς πράσεως αὐτῶν θρέμματα, αἰφνηδίως κατελθὼν ῥευματώδης ποταμὸς σφόδρα, ἀφήρπασεν αὐτοὺς ἅμα τῶν θραμμάτων. Ἀπαγγελθὲν δὲ τὸ συμβεβηκὸς αὐτοῖς τῷ πατρὶ αὐτῶν καὶ τῇ μητρὶ, ἐλυπήθησαν λίαν, καὶ ηὐχαρίστησαν τῷ Θεῷ κατὰ τὸν μεγαλόψυχον Ἰὼβ, λέγοντες οὕτως, Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος. Τῆς δὲ λύπης τὸ κέντρον δεξαμένη μήτηρ αὐτῶν, ἀνυπομόνητος ἦν νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἐσκέπτετο δὲ καὶ λαθρέως τοῦ ἑαυτῆς ἀνδρὸς ἀποδράσαι, καὶ ἐπανακάμψαι ἐπὶ τὰ γονικὰ αὐτῆς ὤρια, ἤγουν εἰς τὰ τῆς Ρὡμαἳκῆς ἐπαρχίας. δὲ αὐτῆς ἀνὴρ Θεοδόσιος οὐκ ἐπαύετο, νυκτὸς καὶ ἡμέρας συνάξεις περὶ αὐτῶν ποιῶν, καὶ εὐποιΐας πλείστας.

[3] Ἰδὼν οὖν Κτίστης καὶ Δημιουργὸς τὸν θερμὸν αὐτοῦ πρὸς Θεὸν πόθον, παραμυθεῖται νυκτὸς κατ᾽ ὄναρ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ Αὐγίαν, [nasciturus matri prædicitur:] ὡς ἐν σχήματι γηραλαίου ἀνδρὸς γενομένου, καὶ λέγοντος αὐτῇ· Ἴνα τί οὕτως ἀμεταθέτως κόπτεσαι περὶ τῶν τέκνων σου; οὐκ ἐπίστασαι ὅτι ἐπὶ νεκρῷ ἀσυγκρίτως πενθῶν, τὸν Θεὸν παροργίζεται; Καὶ πάλιν λέγει οὕτως, ὅτι Εἰ προσῆλθες Κυρίῳ δουλεύειν, ἑτοίμασον τὴν καρδίαν σου εἰς πειρασμόν· Καὶ πάλιν γέγραπται, Εἰ ποιεῖς ἀγαθὸν, δέχου καὶ τὸν εἰς τοῦτον πειρασμὸν, ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος, καὶ παιδεύει. Ἰδοὺ οὖν περίελε τὴν θρηνώδη σου στολὴν, καὶ διαναστᾶσα, ἄλειψόν σου τὴν κεφαλὴν ἐν ἐλέῳ, καὶ ἐν ἱλαρώτητι καρδίας σου νῆψαί σου τὴν ὄψιν, καὶ περιβαλοῦ τὰ στόλιά σου τὰ ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ φύρασον τρεῖς ἄρτους ἀπὸ σεμηδάλεως, καὶ πρόσφερε τῷ Θεῷ τὰ δῶρά σου ἐν χαρμονῇ, καὶ σύνελθε τῷ ἀνδρί σου, καὶ παραμήθυσον αὐτὸν, καὶ ἰδοὺ ἔστωσάν σοι τὰ δῶρα εἰς ὁλοκάρπωσιν θυμιάματος. Καὶ ἀναστᾶσα ἀληθῶς ἐπηυγασμένη τῷ θείῳ Πνεύματι, πεποίηκεν οὕτως, καὶ περιῆλεν τὸν χειτόνα αὐτῆς τὸν θρηνώδη, καὶ ἐνεδύσατο τὰ στόλια ἑαυτῆς τὰ ἐν Ἐκκλησίᾳ, καὶ ἤλειψεν τὴν ἑαυτῆς κεφαλὴν, καὶ ἐνήψατο τὴν ἑαυτῆς ὄψιν, καὶ ἐφύρασεν τρεῖς ἄρτους ἀπὸ σεμηδάλεως, καὶ προσέφερεν τὰ δῶρα αὐτῆς τῷ Θεῷ ἅμα τῷ ἑαυτῆς ἀνδρὶ λέγουσα οὔτως· Ζῇ Κύριος, ἀπὸ τοῦ παρόντος οὐκ ἔσται ἐν ἐμοὶ θλίψις περὶ τῶν τελευτηκότων μου τέκνων· ἀλλ᾽ ἐσώμεθα, Κύριέ μου Θεοδόσιε, ὡς ἐν τῇ νεαρᾷ ἡλικίᾳ ἡμῶν, λατρεύοντες τῷ Κυρίῳ, καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ διατηροῦντες πλείονος· καὶ δυνατός ἐστιν Θεὸς δωρήσασθαι ἡμῖν πρὸς παραμυθίαν ἒν τέκνον ἀντὶ τῶν τελευτησάντων ἡμῶν τριῶν τέκνων· ἔν τινι καταλύψωμεν τὸ διατηρεῖν ἀντὶ ἡμῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ποιεῖν τὰ θελήματα αὐτοῦ, τοῦτο γάρ ἐστι πληρεῖν τοὺς φοβουμένους αὐτόν.

[4] Καὶ ἡνίκα ἔγνω πάλιν Θεοδόσιος τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, συλλαβοῦσα ἔτεκεν ἄῤῥεν, καὶ ἐπωνόμασεν τὸ ὄνομα αὐτοῦ Φίλιππον. Τοῦ δὲ παιδὸς ἀπογαλακτισθέντος καὶ γενομένου ἑπταετοῦς χρόνου, προέκοπτεν ἐν τῇ διατριβῇ, ἔν τε παιδείᾳ καὶ σοφίᾳ καὶ γνὤσει. Ἦν δὲ τὸ παιδίον συνετὸν σφόδρα, καὶ ἀποκείρασα αὐτὸν μήτηρ αὐτοῦ ἐκλήρωσεν αὐτὸν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Καὶ δὴ γεγονότος αὐτοῦ εἴκοσι καὶ ἑνὸς χρόνου, κληροδοτεῖ αὐτὸν Διάκονον· ἦν δὲ τῇ ἡσυχίᾳ καὶ τῇ γνώσει προκόπτων, [21 annum agens fit Diaconus:] ἄγρυπνος διαυγάζων νύκτα τὴν ὅλην ἐν τῇ Συριακῇ διαλέκτῳ, ἀδιαλύπτως τῇ ἐκκλησιαστικῇ παιδευόμενος ἐπιστήμῃ. Πολλαχῶς δὲ ἔλεγεν αὐτῷ μήτηρ αὐτοῦ, Τέκνον ἐμὸν γλυκύτατον, εἰ ἦν σοι δυνατὸν ἀπελθεῖν ἐπὶ Ρὥμην, ἔνθα ἅπαν μου τὸ συγγενές ἐστιν, ἵν᾽ ἔχει ἰδέσθαι τοὺς ἐκεῖσε ναοὺς μεγίστους, καὶ καταστάσεις ἱερέων, καὶ μοναστῶν σύνταξιν, σύνεσιν ἀσκητῶν, ἐγκράτειαν καὶ ἀγρυπνείαν καὶ διάθεσιν λαἳκῶν, [edoctus a matre pietatem Romanorum,] ἐν φόβῳ προσερχομένους τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ φρικτῶς παρισταμένους τῷ βήματι τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας, ὡς ἐπὶ βήματος Θεοῦ, οὕτως συγκλίνοντας τὰς ἑαυτῶν κεφαλὰς κάτω. Ἐκεῖσε οὐκ ἔστιν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ μωμιτόν τινα εἰσελθεῖν, ψηθυρισμοῦ τινος γέλωτος ἅψασθαι· ἀλλὰ πάντας ἐν συνέσει καὶ φοβῳ Θεοῦ παρισταμένους, ὡς προείρηκα, ὡς αὐτῷ τῷ βήματι τῷ φρικτῷ τοῦ Θεοῦ παρισταμένους.

[5] δὲ θείῳ ἔρωτι πυρωθεὶς, ἐτιτρόσκετο αὐτοῦ καρδία, [ejusque coram videndæ motus desiderio,] καὶ ὅλος ἐν ὅλοις ἑίλκετο πόθῳ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ πάλιν συνεστέλλετο φόβῳ διὰ τὸ μὴ λυπῆσαι τοὺς ἑαυτοῦ γονεῖς, ἐ͂ιχον γὰρ αὐτὸν παραμυθίαν πολλὴν ἀντὶ τῶν τελευτησάντων τριῶν τέκνων. δὲ καθήμενος πολλάκις μετὰ τῶν ἑαυτοῦ γονέων, σχετικῶς ἔλεγεν, Εἶθέ με ἀπελθεῖν ἐν Ρὥμῃ, καὶ ἰδέσθαι τὴν σύνταξιν Πέτρου τοῦ ἀποστολικοῦ Πατριάρχου, καὶ ἀξιωθῆναι τῆς αὐτοῦ θείας μεταδώσεως, καὶ εἰ δυνατὸν παραυτὰ τελευτῆσαι. Ἦν δὲ Φίλιππος ἐν ἀθυμίᾳ πολλῇ περὶ τούτου, καὶ ἀποστέλλει τῷ πατρὶ αὐτοῦ τινας ἐκ τῶν γειτνιαζόντων αὐτῷ φίλων, παράκλησιν ποιούμενος τοῦ

ἀποσταλῆναι παῤ αυτοῦ ἐν Ρὣμῃ· καὶ ἐίθ᾽ οὕτως, μετὰ τὸ ἀξιωθῆναι αὐτὸν τῆς ἀποστολικῆς προσκυνήσεως καὶ συντάξεως, αὐτίκα ἐπανακάμππτειν εἰς τοὺς ἑαυτοῦ γονεῖς. δὲ Θεοδόσιος, ἰδὼν τὸν πρὸς Θεὸν ἀμετάθετον πόθον τοῦ παιδὸς, [dimittitur a patre:] κρατήσας αὐτὸν τῆς χειρὸς, καὶ εὐξάμενος αὐτῷ τῇ Συριακῇ διαλέκτῳ, βλέπων κατὰ ἀνατολὰς, ἐφθέγξατο οὕτως· Θεὸς τοῦ Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ, καὶ Ἰακὼβ, εἰς τὰς ἁγίας σου χεῖρας παρατίθημι τὸν δοῦλόν σου, ὡς βούλει αὐτὸς ὡς ἀγαθὸς μελέτω σοι περὶ τούτου. Καὶ ἀσπασάμενοσ αὐτὸν, ἀπέστειλεν αὐτὸν λαθρέως τῆς αὐτοῦ μητρὸς, μὴ θαῤῥήσας αὐτῇ τι περὶ τούτου.

[6] δὲ τῇ βουλῇ τοῦ Θεοῦ ἀποπλεύσας, φθάνει τὰ μέρη Ἰταλίας· καὶ ἐπανιστᾶται αὐτοῖς κλύδων τρικυμίας θαλάσσης. [tempestate jactatur:] Καὶ στὰς Φίλιπποσ, λέγει· Κύριε Θεὸς, εἰς τὰς ἁγίας σου χεῖράς με παρέδωκεν ἐμὸς γεννήτωρ, μὴ συναπολέσῃς με τῷ ἀνυποστάτῳ ὕδατι τούτῳ, καθὼς καὶ οἱ ἀδελφοί μου ἐτελεύτησαν ἐν τῷ ὕδατι τοῦ χειμάῤῥου· ἀλλὰ, εἰ καὶ θέλημα σόν ἐστιν, πρῶτον τύχω τῆς ἐπιθυμίας μου, καὶ εἴθ᾽ οὕτως γενέσθω ὡς σὺ κελεύεις· καὶ μὴ διὰ τὰς ἁμαρτίας τελευτήσωσιν οί σὺν μοι ἄνδρες ἐν τῷ πλοίῳ τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ τρεῖς καὶ δέκα. Καὶ παραυτίκα πάντες ἐτράπησαν ὡς ἐν ὕπνῳ, [apparente S. Petro Romam pervectus] καὶ ἐπιφαίνεται αὐτοῖς Ἀπόστολος ὡς ἐν σχήματι τοῦ Πάπα, λέγων τῷ ναυκλήρῳ Θωμᾷ· Σπεύσον, ναυκλῆρε, καταλαβεῖν τὴν Ρὥμην, φέρων μετά σου καὶ Φίλιππον τὸν Διάκονον, ἐπειδὴ χρείαν αὐτοῦ ποιοῦμαι. Καὶ παραυτὰ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη, καὶ διεσώθη μεν πάντες τῇ πρεσβείᾳ τοῦ Ἀποστόλου.

[7] Καὶ δὴ μεθ᾽ ἡμέρας τρεῖς καταλαβόντων ἡμῶν τὴν Ρὥμην ἡμέρᾳ Κυριακῇ, [a Pontifice ad legendum accersitur:] ἐξελθὼν Φίλιππος ἅμα Εὐσεβἰῳ τῷ μοναχῷ, ἔρχονται ὁμοθυμαδὸν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Καὶ στάντων ἀμφοτέρων ἐπὶ τὰ εὐόνυμα τοῦ ναοῦ, ἔνθα τὸ τέμπλον τῆς Ἐκκλησίας ἐστὶν, αὖθις κατὰ θείαν οἰκονομίαν ἀποκαλύπτεται τῷ Πάπᾳ· καὶ ἀποστείλας ἕνα τῶν Διακόνων, λέγει αὐτῷ, Ἄπελθε ἐπὶ τὰ εὐόνυμα τοῦ ναοῦ, καὶ εὑρήσεις Διάκονον φοροῦντα φελόνιον σὺν ἑτέρῳ μοναχῷ, κάλεσον αὐτὸν λέγων, Σύνελθε ἡμῖν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ καὶ συλλειτούργησον. δὲ τὸ διαταχθὲν αὐτῷ πληρώσας, κρατήσας αὐτὸν τῆς χειρὸς, ἤγαγεν αὐτὸν πρὸ τοῦ ἄμβωνος· οὐκ ἦν δὲ ἐπιστάμενος τῃ ῥωμαἳκῇ διαλέκτῳ λέξαι ῥῆμα, ἀλλ Ἐὐσέβιος μοναχὸς τὰ διαλεγόμενα αὐτῷ καθερμήνευεν τῇ Συριακῇ διαλέκτῳ, ἦν γὰρ ἐπιστά μενοσ καὶ Συρίκα· δὲ δηλοῖ τῷ Πάπᾳ διὰ τοῦ Διακόνου, [ab eoque benedictus legit, etsi ignarus linguæ:] Συγχώρησιν ποίησον Δέσποτα τῷ δούλῳ σου, ἐπεὶ οὐ ἐπισταμαι τῇ Ρὡμαΐδι γλώττῃ λέξαι ῥῆμα ἕν καὶ μόνον. δὲ Πάπας τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐκτείνας, καὶ κατασφραγίσας αὐτον, λέγει· Ἐπὶ τῷ ὀνόματι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἄνοξον τὸ στόμα σου, καὶ φθέγγου ἐν τῇ διακονίᾳ σου λόγους Ρὡμαἳκούς. δὲ τὸ στόμα ἀνοίξας, τὸ τὴν γλῶσσαν κινῆσαι τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ, παραυτὰ ηὑρέθη λέγων· Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, καὶ τὰ ἀκόλουθα τῆς θείας λειτουργίας, τὰ πρὸς τὴν διακονίαν γινόμενα.

[8] Ποιήσας δὲ ἐν τοῖς ἐκεῖσε μῆνας τρεῖς, καὶ ἡμέρας δέκαδύο, ἦν ἐν ἀθυμίᾳ, ὃτι ἠν τῇ διακονίᾳ τῆς Ἐκκλησίας ῥήμασι Ρὡμαἳκοῖς φθέγγεται, καὶ τὰ πρὸς ἔτερόν τι πρᾶγμα φθέγξασθαι ῥῆμα οὐκ ἐξισχύει. Βουλὴν οὖν καθ᾽ ἑαυτὸν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ποιούμενος τοῦ προελθεῖν τοῖς ποσὶν τοῦ Πάπα, αἴτησιν παῤ αὐτοῦ γενέσθ αι τοῦ ὁλοκλήρως τὴν γλῶτταν αὐτοῦ τρανωθῆναι, τοῦ διαλέγεσθαι τῇ Ρὡμαἳκῇ διαλέκτῳ. Γνοὺς δι᾽ εὐθέως Πάπας τὸ μελετώμενον, [eamque linguam assecutus] λέγει αὐτῷ, Εἴσελθε ἐν τῇ ἀναγνὥσει. δὲ ἄφωνος διέμεινεν, μηδαμῶς τῇ συλλογῇ τῆς γνώσεως συστρόφας ποιήσασθαι Ρὡμαἳκῇ διαλέκτῳ δυνάμενος. δὲ Πάπας λέγει αὐτῷ, λάλησον καὶ αὐτὸς Διάκονε Φίλιππε, ὡς καὶ ἡμεῖς λαλοῦμεν. Καὶ παραυτὰ πῦρ ἐξελθὸν ἐκ τῆς γλώττης τοῦ Πατριάρχου, ἥψατό μου a τῶν χειλέων, καὶ ἐφάνην τοῖς πᾶσιν συντυγχάνων Ρὡμαἳκοῖς ῥήμασιν. δὲ λαβὼν αὐτὸν, χειροτονεῖ αὐτὸν Πρεσβύτερον, ἐπιδεδωκὼς αὐτῷ καὶ τόμον ἐπιγεγραμμένον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ λὲγὼν, [Sacerdos creatur:] Ὅρον b Ἀποστολικὸν παράλαβε σήμερον, καὶ ἐν τῷ ἐκπορεύεσθαί ἐν τῇ ὑποστροφῇ σου πρὸς τὰ νοτιέα μέρη τῆς Σικελῶν ἐπαρχίας ἐν τοῖς ὅροις τοῖς ἐκεῖσε, τόπος ἐπίκειται, οὂ τὸ ὄνομα ἐπικαλεῖται Ἀργύριον, ἐν πνευμάτων ἀκαθάρτων τοπικὴ μετάβασις γέγονεν, ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν τῆς πόλεως, ἐπεισελθόντος τοῦ Ναβουχοδονόσωρ ἐν τῇ πόλει, καὶ καταῤῥαξάντων τὰς πύλας τοῦ ναοῦ, εὕρωσαν αὐτοὺς ἐν σκεύεσιν χαλκοῖς ἀποκεκλεισμένους· ὑπολαβόντες δὲ ὅτι χρήματά εἰσιν, ἤνοιξαν αὐτοὺς, καὶ παραυτίκα ἐξέδρασαν ἐκ τῶν ἐκεῖσε, καὶ κατοικοῦσιν ἐν στρογλαῖς πετρῶν ἐν προειρημένῳ τόπῳ τοῦ᾽ Ἀργυρίου, ἄντικρυς τοῦ ὄρους τοῦ ἐπιλεγομένου Αἴτνη, ἔνθα τὸ πῦρ τὴν αἰτμαίαν ἐκπέμπει, καὶ τὴν διάρυτον φλόγαν, ἐν ᾗ μέλλη σατανᾶς κληρονόμος γενέσθαι σὺν τοῖς αὐτόθι οἰκοῦσιν πνεύμασιν, καὶ σὺν πάσῃ αὐτοῦ στρατιᾷ τε καὶ δυνάμει· c τὸν δὲ ὅρον τὸν ἐπιγεγραμμένον ἐν τῷ τόμω τῷ ἐν τῇ χεῖρί σου κατέχων, [& accepto libro exorcismorum] ὃν γέγραφαι θυνάμει τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐγὼ αὐτὸς αὐτοδακτύλως, ἕως ἂν εἰς τέλος ἀφανιεῖς πάντας ἕως ἑνὸς, ἀσυγχωρίτως ἔχεις τοῦ ἀπανακάμψαι πρὸς τοὺς σοὺς γονεῖς. Τῇ δὲ Ἀποστολικῇ διατάξει προθύμως τὸ διατεταγμένον ὅρος δεξάμενος Φίλιππος, καὶ συνταξάμενος τῷ Πάπᾳ, καὶ ποιήσας εὐχὴν, παραυτὰ συμπαραλαβὼν Εὐσέβιον τὸν μοναχὸν μεθ᾽ ἑαυτοῦ, εἰσῆλθε κελεύσει Θεοῦ ἐν πλοίῳ· καὶ ἀποπλεύσαντες κατέλαβον τὸ Ρἥγιον d τῆς Καλαβρίας, ἐν ταπεινώσει πολλῇ ἑαυτοὺς διατηροῦντες· καὶ τῇ βουλῇ τοῦ Θεοῦ καταλαμβάνει τὰ μέρη Μεσίνης, [Agyrium venit:] καὶ πεζοπορῶν φθάνει ἄμα τῷ μοναχῷ εἰς τὸν ἐπιτετραμμένον αὐτῷ τόπον τοῦ Ἀργυρίου.

CAPUT II

[9] Καὶ καθήσας ἐν σπηλαίῳ τινὶ, ἔνθα τὸ τρὶστυλόν ἐστιν καὶ βαθμοὶ τρεῖς, λεξά μενοι ἐκ λίθων τελείων· ἐν ᾧπερ κατὰ συνήθειαν καθεζόμενος, καὶ τὰς ἰάσεις ἐπιτελῶν ἡμέρας β᾽, ἀνέρχεται ἐπὶ ρους ὑψιλοῦ ἄντικρυς τοῦ προειρημένου ρους τῆς Αἴτγης, ἔνθα εἰσὶν τὰ κτήματα Ἄργύρου e τοῦ Τοπάρχου· καὶ ποιήσας τὴν εὐχὴν, ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ βονοῦ, προσήυξατο πρὸς τὸν ἀποστείλαντα αὐτὸν, [expellit dæmones e monte.] καὶ Πέτρον τὸν Ἀπόστολον, λέγων· Ἐπίφανον, Κύριε, ἐπίφανον τὸ πρόσωπόν σου, καὶ ἐξαφανιοῦνται τὰ τῶν δαιμόνων στίφη. Καὶ κατασφραγίσας τῷ τόμῳ, τῷ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, ἐφάνη τῷ μοναχῷ χορεία τῶν δαιμόνων δίκην λίθων τελείων, ὡς ἐξ ὄρους ὑψιλοῦ κυλινδουμένη. Καὶ ἐκφεύγοντες, ἔκραζον θρηνώδη φωνὴν, λέγοντες· Οὐαὶ ἡμῖν, ὅτι χεὶρ τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου πάλιν συνέφθασεν ἡμᾶς ἐν τοῖς ᾧδε φάραγξιν. Ἄλλοι ἔλεγον, Ὅτι πάλιν ἀποδιωκώμεθα ἔνθεν, ὡς ἐπὶ τῇ ἐπάρσει Σίμωνος τοῦ μάγου ἀποδιώχθημεν ὑπὸ Παύλου, καὶ πάλιν διωκώμεθα ᾄρτι ὑπὸ Πέτρου διὰ τοῦ Πρεσβυτέρου Φιλίππου.

[10] Ἐν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν ποιήσαντος αὐτοῦ f ἐκτενῆ εὐχὴν περὶ τῆς ταχίας ἀπολυτρώσεως καὶ σωτηρίας τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώπων, [& ex coribus multorum:] τῶν ἐκ τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων πασχόντων· ἦλθέν τις κόρη, πλουσίου ἀνδρὸς θυγάτηρ καὶ φοβουμένου τὸν Κύριον, σφόδρα βασανιζομένη ὑπὸ ἀκαθάρτου πνεύματος. Αὖθις οὖν ἐκτείνας τὴν χεῖρα μακάριος Φίλιππος, καὶ ἁψαμένης αὐτῆς τῆς χειρὸς, λέγει τῷ δαίμονι· Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ Πέτρου τοῦ Ἀποστόλου, ἔξελθε, καὶ

ἀναχώρησον εἰς τὸν ἡτοιμασμένον σοι τόπον. Τὸ δὲ πνεῦμα, βοῆσαν φωνῇ μεγάλῃ, ἐ͂ιπεν· Μὰ τὸν ὕψιστον, Φίλιππε, καὶ Πέτρον τὸν Ἀπόστολον, ἀπὸ μὲν τῆς κόρης ἐξέρχομαι, ἀπὸ δὲ τοῦ τόπου τούτου οὐκ ἐξέρχομαί ποτε, ἀλλὰ σὺν σοὶ οἰκῶ ἐν θάδε ἕως τῆς ἐσχάτης ἡμέρας. Καὶ παραυτίκα πεσοῦσα κόρη εἰς τὸ ἔδαφος πρὸ ποδῶν τοῦ Ἱερέως Φιλίππου, ὑγιὴς γέγονε, καὶ ἀπίει εὐχαριστοῦσα τῷ Θεῷ. Ἦν γὰρ ὄχλος πολὺς τῶν πασχόντων ἐκ τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων, τὸν ἀριθμὸν ὡσεὶ τετρακόσιοι, οἵ τινες χάριτι τῆς ὑπερφώτου Τριάδος καὶ πρεσβίαις τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Φιλίππου ὑγιεῖς γεγόνασιν, εὐχαριστοῦντες τῷ φιλανθρώπῳ Θεῷ, τῷ διὰ τῶν δούλων αὐτοῦ ποιοῦντι μεγάλα θαυμάσια.

[11] Ὡς δὲ ἦν εἰωθὸς τοῖς ἐκεῖσε ὄχλοις, πρὶν τῆς τοῦ ἁγίου ἐλέυσεως, [superstitionem abolet:] τῷ φόβῳ τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων οἱ ἄνθρωποι φερόμενοι, καὶ δῶρα αὐτοῖς παρέχειν ἠνίχοντο, οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἐν τάφοις κατακρυβόντες τὰς ἑαυτῶν ὑποστάσεις ἐξηφάνιζον. Μετασχηματιζόμενοι γὰρ οἱ δαίμονες εἰς ὁμοιώσεις ἀνθρώπων, ὡς ὅτι πατὴρ τελευτήσας ἐζήτει υἱὸν παρασχεῖν αὐτῷ ἐκ τῆς προσιούσης αὐτῷ ὑποστάσεως, λέγοντες, Δότε καὶ ἡμῖν, τεκνία, ἐκ τῶν παρόντων ἡμῖν ἀγαθῶν, ἵνα ἔχωμεν πρὸς ἀπόλαυσιν· ᾧ δὴ καὶ πλανόμενοι οἱ ἄνθρωποι διεκολύοντο ἀπὸ τοῦ ποιεῖν ἀγαθὸν εἰς τοὺς δεομένους, εἴς τε τοὺς γυμνητεύοντας, καὶ πενομένους. δ᾽ αὐτὸς ἀξιοθαύμαστος ἀνὴρ ᾠκοδόμει καὶ σεπτὰς ἐκκλησίας ἐπ᾽ ὀνόματι τοῦ Ἀποστόλου ἐν διαφόροις τόποις.

[12] Πάλιν δὲ ἐν μιᾷ ἐξερχομένου τοῦ Ἁγίου τοῦ κατελθεῖν ἐπὶ τὰ βορινὰ μέρη τοῦ τόπου εὐχῆς χάριν, [mortuum suscitat:] προσέρχεται αὐτῷ ἄνθρωπος σὺν τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, κοπτόμενοι κοπετὸν σφοδρὸν, καὶ λέγουσιν τῷ δικαίῳ· Ἐλέησον ἡμᾶς, Ἅγιε τοῦ Θεοῦ, ὅτι υἱὸς ἡμῶν μονογενὴς, ἐλθὼν ἐπὶ τὸ ἀρύσασθαι ὕδωρ ὑπὸ τὴν πηγὴν τὴν καλουμένην μαμονιαίαν, γευσάμενος παρ᾽ αὐτῆς, παραχρῆμα ἐξέψυξεν. δὲ κατασήσας τὴν κεφαλὴν, δρομαίως ἀπέρχεται ἐπὶ τὴν πηγὴν, καὶ θεωρεῖ τὸν νεανίσκον νεκρὸν κείμενον, καὶ κρατήσας αὐτοῦ τῆς χειρὸς, λέγει τοῖς γονεῦσιν αὐτοῦ· Τίς καλεῖται υἱὸς ὑμῶν; Οἱ δὲ ἐ͂ιπον, Ἰωάννης. δὲ κατασφραγίσας αὐτὸν τῷ τόμῳ τῷ Ἀποστολικῷ, καλεῖ αὐτὸν τρίτον, Ἰωάννης, Ἰωάννης, Ἰωάννης, ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Θεοῦ ἀνάστα. Καὶ εὐθέως νεάνίσκος ἀνέστη ὡς ἐξ ὕπνου, καὶ παρέδωκεν αὐτὸν τῇ μητρὶ αὐτοῦ λέγων, Ἄπελθε, δόξαν ἀνάπεμψον Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, τῷ διὰ τὸν δοῦλον αὐτοῦ ποιοῦντι θαυμάσια. Κύριος θανατοῖ καὶ ζωογονεῖ. Σὺ δὲ πνεῦμα ἀκάθαρτον, τὸ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ ἰλώμενον ἐ͂ιναι, εἰ ἐ͂ιναι θέλεις ἐνταῦθα, τινὰ βλάβην τοῖς ἀνθρώποις μὴ πρόσβαλλε· εἰ δὲ ἀμφισβιτεῖς τῇ ἀδικίᾳ προσμένειν κατὰ τὴν σὴν αἴτησιν καὶ Θεοῦ συγχώρησιν, ἔστω σοι παρ᾽ ἐμοῦ καὶ τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου τὸ ἐπιτίμιον τοῦτο, τοῦ ἐ͂ιναί σε δεδεμένον χειρίσι g σιδηραῖς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ Γαβριὴλ τοῦ ἀρχιστρατήγου τῶν δυνάμεων, καὶ πεπαιδημένος ἔσει ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, τοῦ οἰκεῖν ἐνταῦθα κατὰ τὴν σὴν αἴτησιν καὶ Θεοῦ συγχώρησιν.

[13] Καθημενου δὲ αὐτοῦ, καὶ πρὸ χειρῶν τὸ Εὐαγγέλιον ἔχοντος, προφθάνει γηραλαῖός τις ὀνόματι Ἀθανάσιος, δαχθεὶς ὑπὸ ἐχίδνης, καὶ σχεδὸν ὅλου τοῦ σώματος αὐτοῦ τετρωσκομένου, [ictum a vipera sanat:] καὶ εἰς ἄκραν ἀπώλειαν ἤξαντος, πίπτει κυλινδούμενος τοῖς ποσὶν τοῦ Ἁγίου ὀδυρούμενος· ἦν γὰρ φιλάργυρος, καὶ δωροδέκτης, καὶ προσωπολύπτης αὐτὸς Ἀθανάσιος· καὶ πάντα πρὸς τὸ συμφέρον ποιῶν, παρεχώρησεν τοῦτον δαχθῆναι ὑπὸ τοῦ θυρὸς, ἵνα πρὸς διόρθωσιν φθάσῃ. Εἶτα τούτου συνεχομένου, λέγει αὐτῷ Ἅγιος· Τί ἐστιν τὸ συμβάν σοι πρεσβύτα; δὲ δείκνυσιν αὐτῷ τὸν μώλοπα, οὗ ἦν δαχθεὶς ὑπὸ τοῦ θηρος τῆς ἐχίδνης. δὲ δοῦλος τοῦ Θεοῦ κρατῶν αὐτὸν λέγει, Εἱ ὑγιὴς γένῃ, ἀφίστασαι ἀπὸ τῶν πονηρῶν σου; δὲ μεθ᾽ ὅρκου ἔφη, Ὅτι διὰ τῶν εὐχῶν σου, δέσποτα, εἰ ὑγείας τύχω, ἀφίσταμαι ἀπὸ τῆς σήμερον ἀπὸ πάντων τῶν πονηρῶν μου πράξεων. δὲ πτύσας εἰς τὸ ἔδαφος, καὶ τῷ πτυελῷ τὸν χοῦν συμμίξας, ἤλιψεν αὐτοῦ τὸν μώλοπα, καὶ πάραυτα ὑγιὴς γέγονεν.

[14] Γυνὴ δέ τις, ἔμβρυον ἔχουσα ἐν τῇ γαστρὶ αὐτῆς νεκρὸν, ἐπὶ ἡμέρας τεσσάρας μὴ δυναμένη τεκεῖν, [parturientem liberat:] εἴχετο ἀπολέσθαι. Παραπορευόμενος δὲ πρὸς τῆς πύλης αὐτῆς ὅσιος πατὴρ ἡμῶν Φίλιππος, λέγει, Τί ἐστιν ὀδύνη τῆς κόρης; Οἱ δὲ ἔφησαν πρὸς αὐτόν· Ὅτι νεκρόν ἐστι τὸ ἔμβρυον αὐτῆς βρέφος, καὶ οὐ δύναται τεκεῖν. δὲ ταῖς δυσὶν αὐτοῦ χερσὶν λαβὼν ὕδωρ, καὶ βαλὼν ἐν ποτηρίῳ, ἐκέλευσεν αὐτὴν πιεῖν ἑπὶ τῷ ὀνόματι Κυρίου καὶ Φιλίππου τοῦ Ἀποστολικοῦ Πρεσβυτέρου, καὶ αὐτίκα ἐξέπεσεν τὸ βρέφος ὁλωσχερῶς σεσιμμένον, καὶ ἐσώθη κόρη.

[15] Πάνιν ἐπέρχεται αὐτῷ ποιμὴν ἐν μεσιμβρίᾳ λέγων, Ἐλέησόν με δέσποτα, ὅτι μίσθιός εἰμί τινος πλουσίου, καὶ διανέμω αὐτοῦ τὰ θρέμματα, [pecora a feris tuta reddit:] καὶ ἤλθησαν θῆρες δύο ἄγριοι, καὶ ἀναλίσκουσιν αὐτὰ ἀγρίως, καὶ ὑπάρχει κύριος αὐτῶν ἀσυμπαθὴς, καὶ οὐ συγχωρεῖ μοι ἐξ αὐτῶν ἓν καὶ μόνον· καὶ τί ποιῆσαι διαπράξασθαι οὐκ ἐπίσταμαι. δὲ τοῦ Θεοῦ θεράπων, λαβὼν χοῦν ἐκ τῆς γῆς καὶ τῷ τόμῳ εὐλογήσας αὐτὸν, παρήγγειλεν τῷ ποιμένι λέγων, Ἔκχυσον αὐτὸν ἐπὶ τὸ διόρυγμα τῶν θρεμμάτων, καὶ ἐλθόντων τῶν θηρὶων, λέγε, ἁμαρτωλὸς Φίλιππος Πρεσβύτερος, ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἐπιτάττει ὑμῖν οὕτως, Ἀπόστητε ἀπὸ τῆς σήμερον ἀπὸ τῶν θρεμμάτων. Καὶ ἐποίησεν ποιμὴν ὡς προσετάγει αὐτῷ, καὶ ἀπεσοβίσθησαν οἱ δεινότατοι θῆρες τῇ πρεσβείᾳ τοῦ ἁγίου Ἱερέως Φιλίππου.

[16] Ἦν δέ τις γυνὴ, ὀκτὸ ἔτη ῥύσιν αἵματος ἔχουσα ἀδιάστατον, [curat mulierem a fluxu sanguinis,] ἥτις πάντα τὰ ἑαυτῆς κατεδαπάνησεν εἰς τοὺς ἰατροὺς ὑγείας ἕνεκα, τὸ ζητούμενον οὐκ ἤνυσεν. Ὡς δὲ ἤκουσεν περὶ τοῦ ἁγίου καὶ τρισολ βίου πατρὸς ἡμῶν Φιλίππου, ἔρχεται ἔτι αὐτοῦ λειτουργοῦντος, καὶ ἵσταται πόῤῥωθεν ὀλίγον ἔνθα ἦν, τὴν κατάθεσιν ποιούμενος τῶν θείων μυστηρίων· καὶ μετὰ τὸ νίψασθαι αὐτὸν, παρακαλεῖ τὸν ὑποδιάκονον αὐτοῦ δοῦναι αὐτῇ τὸ ἀπόπλυμα τῶν τιμίων αὐτοῦ χειρῶν, καὶ προσενέγκασα σουδάριον λινοῦν πρὸς τὸ ἐκμάξαι τὰς ἁγίας αὐτοῦ χεῖρας ἐν αὐτῷ, καὶ μετὰ τὸ νίψασθαι τὸν ἀληθῶς φωστῆρα καὶ τομώτατον ἰατρὸν, λαβὼν ὑποδιάκονος, δέδωκεν τῇ γυναικὶ τὸ ἀπόνιμμα τῶν τιμίων αὐτοῦ χειῶν. δὲ πίστει δεξαμένη, καὶ μεταλαβοῦσα ἐξ αὐτοῦ τῇ βουλῇ τοῦ Θεοῦ, [& aliam a gravi infirmitate,] παραχρῆμα ἰάθη. Καὶ τὸ σουδάριον ἔνθα ἐξέμαξεν τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἄρασα ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῆς, εὑρίσκει γηναῖκα νόσῳ χαλεπῇ περιπεσοῦσαν, καὶ ἐν κλίνῃ κατακειμένην ἔτη τρία, καὶ ὑπὸ ἑτέρων χειρῶν διαστρεφομένην ἔνθεν καὶ ἔνθεν. δὲ τὸ σουδάριον θείσασα, ἐν ᾧ τῶν ἁγίων αὐτοῦ χειρῶν τὴν ἔκμαξιν ἐποιήσατο, λέγει· Ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Ἱερέως Φιλίππου, δι᾽ οὗ ἴασιν εἴληφα, καὶ σὺ νῦν ἀνάστα ἐκ τῆς κλίνης σου, καὶ βάδιζε ποσὶν οἰκείοις ἐπὶ τὸν σεπτὸν αὐτοῦ ναόν. δὲ τῷ σουδαρίῳ τὸ ὅλον αὐτῆς σῶμα κατατύψασα, πάραυτα ἰάθη· καὶ ἀναστάσα προσέφερεν δόξαν καὶ

εὐχαριστίαν τῷ φιλανθρώπῳ, Θεῷ, τῷ διὰ τῶν δούλων αὐτοῦ τοῖς νοσοῦσιν τὰς ἰάσεις παρέχοντι.

[17] Ἀνὴρ δέ τις ἔχων θυγάτριον, ὑπὸ τῆς χαλεπωτάτης κατεχόμενον νόσου, τῆς λεγομένης Ἐλεφαντίας, καὶ σχεδὸν παντὸς τοῦ σώματος αὐτῆς καταφανίζεσθαι ἐπιγομένου, [aliam ab elephantico morbo] προσέρχεται τοῖς ποσὶν τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου κυλινδούμενος, καὶ μετὰ κλαυθμοῦ λέγων, Ἱερώτατε Πάτερ, δεῖξον στοργὴν ἀντιλήψεως, καὶ διά σου ἰαθήτω σὴ παιδίσκη, ὅτι αὐτῆς h μεμνίας ἐᾶσαι αὐτὴν βούλεται, διὰ τὴν περιέχουσαν αὐτὴν χαλεπὴν νόσον· πλεῖστα γὰρ κατηνάλωσα εἰς τοὺς ἰατροὺς ἱάσεως χάριν, καὶ τοῦ ζητουμένου οὐκ ἔτυχον· ἀλλὰ δέομαί σου, ἰαθήτω σὴ παιδίσκη διὰ τῆς ἐνθέου σου μεσιτείας. δὲ κελεύει τῷ Διακόνῳ διακομισθῆναι αὐτῷ, τὸν προτιθέμενον τῆς Ἐκκλησίας i ἀέρα, καὶ ἐν αὐτῷ κατακαλυφθῆναι τὴν κόρην ὡσεὶ ὥραν μίαν· καὶ ποιήσας ἐπ᾽ αὐτὴν εὐχὴν, αὐτῇ τῇ ὥρα πέφυκεν κόρη στίλβουσα χρυσίου ἐκλαμπρότερον, καὶ ἀπίει εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς χαίρουσα, καὶ δοξάζουσα τὸν Θεὸν, τὸν διὰ τῶν δούλων αὐτοῦ ποιοῦντα μεγάλα θαυμάσια.

[18] Πάλιν δὲ τῆς ἑορτασήμου ἡμέρας τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου ἐπι τελουμένης ὑπὸ τοῦ ὁσίου ἱερέως Φιλίππου, καταλαμβάνει ἀνήρ τις ὀνόματι Λεόντιος, ἔχων σηπεδῶνα μώλοπος ὑπὸ τὸ ἑαυτοῦ σκέλος, καὶ ἐφνηδίως ἔκραζεν φωνῇ μεγάλῃ λέγων, [curat ulcus putridum] Δοῦλε τοῦ Θεοῦ, τοῖς πᾶσιν δωρεὰν τὰς ἰατρίας παρέχων, κέλευσον κᾀμὲ τὸν δοῦλόν σου ἰαθῆναι τὸ μέγα τοῦτο τραῦμα, ἐπειδὴ μίσθιος ὢν, καὶ ἐκ τῶν χειρῶν μου διηνεκῶς διατρεφόμενος, τραυματισθεὶς δὲ νῦν, ἄπρακτος διαμένω, καὶ ἐν τῷ μὴ δύνασθαί με μισθοῦσθαι, ὡς ἀδύνατος, λιμῷ διαφθήρομαι, καὶ ἱκετεύω σε ἰαθῆναί με διὰ τοῦ Κυρίου. δὲ ἀπονιψάμενος τὰς χεῖρας αὐτοῦ τὰς τιμίας, διατάττει τῷ Διακόνῳ λέγων, Ἄπελθε ἐπὶ τὴν μὲσην πύλην τῆς έκκλησίας, καὶ τὸν περικείμενον ἐν αύτῇ χοῦν φυράσας σὺν τῷ ὕδατι τούτῳ, ποίησον ἔμπλαστρον τῷ πηλῷ, καὶ κατάθες τῷ τραύματι τοῦ ποδὸς αὐτοῦ λέγων, Διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ ἰαθήτω τὸ τραῦμα. Καὶ σοὶ δὲ λέγω, ἐὰν ὑπό τινος ἐρωτομενος ἔσῃ, τίς τὴν ἴασίν σοι παρασχῶν, λέγε, Ὅτι διὰ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ καὶ μεσιτείας τοῦ ἀγίου Πνεύματος ἰάθην, καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀπεκατέστη ἄνθρωπος ὑγιὴς τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι, καὶ μεσιτείᾳ τοῦ ἁγίου Ἱερέως Φιλίππου, ὡς ἐκ γαστρὸς μητρὸς αὐτοῦ.

[19] Μίσθιος δέ τις ἐπιγυμνάζων ὑποζύγιον, ἄγριον πάνυ καὶ σωβαρὸν, k τις λαξὶ καὶ δάγμασιν τοῦτον ὅλον συντετλημμένον ἐποίει. [ferum jumentum reddit mansuetum:] Παραπορευόμενος δὲ ἡμέρας ἱκανὰς, καὶ τοῦτο εἰς ἡμερότητα ἐνέγκαι μὴ δυνάμενος, εἰς νοῦν ἐλθὼν περὶ τῶν θαυμασίων τῶν γινομένων ὑπὸ τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Φιλίππου, λέγει ἐν ἑαυτῷ· Εἴη τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου εὐλογημένον, αὔριον αἴρω τὸ ἄτακτον ὑποζύγιον τοῦτο, καὶ ὑπὸ χεῖράς μου φέρω εἰς Φίλιππον τὸν Ἱερέα, τὸν καὶ δαιμόνων φυγαδευτὴν, ὅπως ἐπιτρέψει αὐτῷ λόγῳ ἡμεροῦσθαι. Καὶ τῇ ἐπαύριον τοῦτο φέρων ἥκει, ὑπὸ χεῖρας ἔχων τὸ ἀτακτον ὑποζύγιον, καὶ λέγει τῷ Ἁγίῳ, Ἐλέησὀν με τῶν νοσούντων θεραπευτὴς, ἴδε τὴν ταπείνωσίν μου καὶ τὸν κόπον μου, τὸν ὑπὸ τοῦ ἀγρίου ζώου τούτου γίνό μενον, ὅτι οὐκ ὑποφέρω τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ μοι κακὰ γινόμενα ἡμέραν εξ ἡμέρας. Καὶ ὑπομηδειάσας ὅσιος φωστὴρ, καὶ ἐκτείναςτὴν χεῖρα αὐτοῦ, καὶ σφραγίσας τὸ ζῶον, λέγει αὐτῷ, Ὑποτάγηθι τῷ κυρίῳ σου, καὶ κατάκλινον αὐτῷ τὸν ἀκαμπῆ σου αὐχένα, μηκέτι δάγμασιν λαξὶν αὐτὸν προσκρούων, ἀλλ᾽ ἔσω ἀπὸ τοῦ νῦν ὡς ἀρνίον προβάτων ἐν πάσῃ ὑποταγῇ. Καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, τῇ κελεύσεῖ τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου, γέγονεν τὸ ὑποζύγιον πρόβατος ἡμερώτερον, καὶ ἀπίει ἄνθρωπος χαίρων καὶ δοξάζων τὸν Θεὸν, τὸν μέγιστα θαυμάσια ἐπιτελοῦντα διὰ τοῦ ὁσίου Ἱερέως Φιλίππου.

[20] Λάρναξ δὲ συγγειτνιάζων ἦν τῷ ναῷ τοῦ Ἁγίου, καὶ κατὰ συγχώρησιν Θεοῦ κατοίκει ἐν αὐτῷ πνεῦμα ἀκάθαρτον, ἥτις περὶ ὥραν ἕκτην τὰς ὄψεις πυροῦσθαι, μᾶλλον δὲ εἰπεῖν τυφλοῦσθαι, τῶν παραπορευομένων ἀνδρῶν ἐν αὐτῷ ἐποίει. Τινὸς δέ ποτε κατεχομένου ὑπὸ χαλεπῆς νόσου, [cæco reddit visum:] φθάνει ἐπὶ τὸν λάρνακα πρὸς τὸ ἀναψύξαι ἐπὶ ὥραν μίαν, καὶ εὐθέως ἐπυρώθη τὰς ὄψεις. Τοῦ δὲ φωνῇ βοήσαντος, Ποῦ ἐστιν Φίλιππος, τὰς ἰάσεις παρέχων· πυνθανόμενος τοὺς τὴν ὁδὸν ἐκείνην παραπορευομένους, ἔλεγεν, Ἐλεήσατέ με, καὶ ἀπαγάγετέ με εἰς τὴν πύλην τοῦ ναοῦ τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου. Καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἐνέγκαντες αὐτὸν χειραγογούμενον ὑπὸ τὴν πύλην τοῦ ναοῦ, ἐβόαλέγων· Ἄγιε τοῦ Θεοῦ, ἀπὸ πολλὡν σταδίων ἐλήλυθα πρός σε ἰάσεως νεκα, καὶ ἐπυρώθην τοὺς ὀφθαλμούς μου, ἐν τῷ λάρνακι τῷ γειτνιάζοντι τῷ τιμίῷ σου ναῷ καθεσθεὶς περὶ ὥραν ἕκτην. δὲ Ἅγιος θυμοῦ πλησθεὶς ἐ͂ιπεν, Σοὶ λέγω πνεῦμα ἀκάθαρτον, τὸ τὰς ὄψεις τῶν ὀφθαλμῶν τῶν ἀνθρώπων ποιοῦν πυροῦσθαι, ἔσῃ ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἔως τῆς συντελείας τυφλὸς μὴ ὀπτάζον κατοικὸν ἔνδον τῆς λάρνακος, ἔξωθεν δὲ μὴ ἔχον ἐξουσίαν προσπελάζειν ἐως ἄνθρώπου καὶ κτήνους. Καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀπηλλάγη ἄνθρωπος τοῦ ζόφου τῆς πυρώσεως, λαβὼν ἅμα καὶ τὴν ἴασιν τῆς νόσου· καὶ ἀπίει χαίρων καὶ δοξάζων τὸν Θεὸν, τὸν λυτροὺμενον τοὺς δούλους αὐτοῦ ἀπὸ πάσης νόσου, καὶ πάσης μαλακίας.

[21] [curat morsum sere rabidæ] Ἄνθρωπος δέ τις τοῦ τῷ κατεχομένῷ χωρίῳ τοῦ τοπάρχου ἦν, γενόμενος λυσσίδακτος, καὶ ἐπιτάττει ἱερὸς Φίλιππος, ἐνέγκαντας χόρτον ἐκ γέας τοῦτον συγκαῦσαι, καὶ ὕδατι ἐκπέμψαι εἰς τὰς πληγωθείσας αὐτοῦ τραυματίας· καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ὑγιὴς γέγονεν ἄνθρωπος τῇ βουλῇ τοῦ Θεοῦ καὶ μεσιτείᾳ τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου.

[22] Τινὲς δὲ τῆς τῶν Ἀκρακανθινῶν χώρας ἄνδρες, τὸν ἀριθμὸν δύο καὶ δέκα, πλοκῇ ἀδίκῳ περιπεσόντες, [viros 12 in juste vinctos] ὡς διαβληθέντες τῷ Ἡγεμόνι παρὰ τοῦ αὐτῶν Ἄρχοντος, ὡς τὸν Ἡγεμόνα φατριάσαντες, ἤγοντο δέσμιοι τοῦ ἀπολέσθαι ἀδίκως. Τούτων δὲ παραπορευομένων ἐπὶ τὴν τῶν Κατανέων πόλιν, παρεκάλεσαν τοὺς ἀπάγοντας αὐτοὺς στρατιώτας, δόσαντες αὐτοῖς χρυσίον, ὅπως γένηται διάβασις αὐτῶν διὰ τοῦ ἁγίου Ἱερέως Φιλίππου, [& morti tradendos] ὥστε διά προσευχῆς αὐτοῦ εὐμενῆ αὐτοῖς τὸν Ἠγεμόνα γενέσθαι· καὶ γὲγονεν. Φθασάντων δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸν τίμιον αὐτοῦ ναὸν, ἐβόησαν φωνῇ μεγάλῃ ὁδυνηρὰ λέγοντες, Ἐλέησον ἡμᾶς Ἅγιε τοῦ Θεοῦ, τοὺς ἀδίκως σφαγῇ κατακρινομένους, ὅτι ἀδίκως ἐστὶν καθ᾽ ἡμων ἐπιφερομένη τῷ Ἄρχοντι γραφῆ, ἣν ἀποκομίζουσιν οἱ στρατιῶται. δὲ τὸν ὀλολυγμὸν τῶν ἀνδρῶν ἐπισπλαγχνισθεὶς, λέγει τοῖς στρατιώταις, Ἐνέγκατε τοὺς ἄνδρας ἐνταῦθα, ὡς πυνθάνεσθαι παρ᾽ αὐτῶν βουλόμενος τῷ ποίῳ τρόπῳ ἀπάγονται δέσμιοι. Οἱ δὲ ἔφησαν τῷ Ἁγίῳ, ὅτι παραδέδωκεν ἡμῖν αὐτοὺς Ἄρχων, γράψας καὶ ἐπιστολὴν κατ᾽ αὐτῶν, ὅπως τῇ κεφαλικῇ τιμωρίᾳ αὐτοὺς ἀπολέσῃ, δείξαντες αὐτῷ καὶ τὴν πεμφθεῖσαν μολύβδῳ βεβουλλομένην ἐπιστολὴν. δὲ Ἅγιος τοῦ Θεοῦ ἔφη, [scripto sue curat liberari:] Ἔστω χάρτης οὔτως ἐπιγεγραμμένος, τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ δυνάμει, ἔνδον οὗτως· Οὗτοι οἱ ἄνδρες, οἱ ἀδίκως καταδικασθῆναι βουλόμενοι, ὡς ζήλῳ φερομένου τοῦ αὐτῶν Ἄρχοντος κατ᾽ αὐτῶν· ἀλλ᾽ ἵλεος γένηται αὐτοῖς Ἡγεμὼν, μὴ πλῆξε τούτους, μάστιξιν

ξίφει τούτους παραδιδοὺς, ἀλλὰ έλευθερωθήτωσαν οἱ ἄνδρες ἐκ τῆς ἀδίκου πλοκῆς, καὶ πορεύεσθαι αὐτοὺς εἰς τὰ οἰκεία χαίρωντας. Εἶτα καταλαβόντες οἱ ἄνδρες τὸν τόπον ἔνθα ἦν Ἡγεμὼν, καὶ δεξάμενος τὴν ἐπιστολὴν, καὶ ἀναγνοὺς ἐ͂ιπεν· Ἀπολυθήτωσαν οἱ δέσμιοι, ὅτι ἄδικόν τι οὐ διεπράξαντο, οὔτε κατὰ τῆς ἡμετέρας ἡγεμονίας πονηρὰ ἐβουλεύσαντο· ἀλλὰ μᾶλλον ὡς καὶ κόπον ἄδικον ὑπομεμενηκότας, δοθήτωσαν αὐτοῖς βρώματα, καὶ παλιν δρομήτωσαν εἰς τὰ οἰκεῖα χαίροντες. Δόξαν δὲ ἀναπέμψαντες Κυρίῳ τῷ Θεῷ οἱ δεσμῶται, τὸ πρὶν τῷ διὰ τοῦ δούλου αὐτοῦ καὶ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου ἐλευθερώσαντι αὐτοὺς ἐκ τῆς ἀδίκου πλοκῆς, ἀπίησαν καὶ αὐτοὶ εἰς τὰ ἴδια χαίροντες.

[23] [illorum accusatorem, dein anergumenum, liberat & emendat:] δὲ τούτους ἀδίκως ἐξαποστείλας, ἰδὼν αὐτοὺς, καὶ καταχολέσας παραχρῆμα, κατέσχεν αὐτὸν δαίμων πικρότατος. Τότε λέγουσιν αὐτῷ οἱ ἄνδρες, ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος, Ἄπελθε πρὸ τῶν ποδῶν τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλἰππου, δι᾽ οὗ καὶ ἡμεῖς τῆς ἀδίκου σφαγῆς ἠλευθερώθημεν, καὶ σὺ δι᾽ αὐτοῦ λυτροῦσαι τοῦ ἀκαθάρτου πνεύματος. δὲ ἄνθρωπος ἔρχεται δρομέως ἐπὶ τὸν σεπτὸν αὐτὸν ναὸν, καὶ λέγει, Ἐλέησόν με δοῦλε τοῦ Θεοῦ Φίλιππε, καὶ ἐκδιωχθήτω ἀπ᾽ ἐμοῦ διὰ τῆς σῆς ἰκεσίας τὸ περιέχον με ἀκάθαρτον πνεῦμα. Ὁδὲ λέγει Οὐκ ἐ͂ι ἄξιος ἰάσεως, ἔνεκεν τῶν ὑπό σου ἀδίκως παρὰ βραχὺ φονεύεσθαι ἐπιγομένων ἀνδρῶν. δὲ Ἅγιος ἐπὶ πολὺ ὀχλούμενος ὑπὸ τοῦ πάσχοντος, δείξας σπλάγχνα ἐλέους, λέγει τῷ πνεύματι· Ἔξελθε καὶ ἀναχώρησον άπ᾽ αὐτοῦ, τῇ δυνάμει τοῦ ἐν σταυρῷ παγέντος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ πεσὼν ἐπὶ τὸ ἔδαφος παραχρῆμα ἰάθη, λαβὼν παρὰ τοῦ Ἁγίου ἐντολὴν, μὴ διασυκοφαντίσαι ποτέ τινα ἕνεκεν δώρων. Καὶ ἀπίει καὶ αὐτὸς δοξάζων τὸν φιλάνθρωπον καὶ φιλικτήμονα Θεὸν, τὸν ποιοῦντα μεγάλα καὶ ἐξέσια τέρατα διὰ τοῦ δούλου αὐτοῦ Φιλίππου.

[24] Πνευματικὸν δὲ γύναιον ἦν, ἡγουμενίαν διἐπουσα τῆς εὐαγοῦς μονῆς τοῦ σεπτοῦ ναοῦ τῶν Ἁγίων Σεργίου καὶ Βάκχου, [item monialem] ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου δεινῶς πάσχουσα· καὶ προσέρχεται τῷ Ἁγίῳ, λιτὴν αὐτοῦ ἐπιτελοῦντος· καὶ ἐφνίδιον δραξαμένη τὸν ποδῆρα τοῦ φελονίου αὐτοῦ, δάκνει ἐπὶ τοῦ στόματος αὐτῆς· καὶ αὐτῇ τῇ ὥρα γέγονεν, τῇ, τοῦ Θεοῦ κελεύσει, ὑγιὴς, καὶ ἀπίει εἰς τὴν μονὴν αὐτῆς, ἐπαγγέλλουσα τὰς δυναστείας Κυρίου, τὰς γινομένας διὰ τοῦ δούλου αὐτοῦ Φιλίππου.

[25] Τρεῖς δέ τινες ἄνδρες, ἐκ χώρας τῆς λεγομένης Λυδίας, ἔρχονται ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Σικελῶν ἐπαρχίας, μετὰ χρυσίου ἱκανοῦ τοῦ πορίσασθαι σίτον ὡς λιτρῶν λβ᾽. Καὶ ὑποβάλλει σατανᾶς ἑνὶ ἐξ αὐτῶν τοῦ λάθρα συλῆσαι καὶ κατακρύψαι τὸ χρυσίον, [Furatum pecuniam sociorum mire detegit & emendat:] ἐ͂ιχον ἐν κοινώτητι. Τῶν δὲ θορυβηθέντων, ὡς τὸ χρυσίον ἀπολωλεκότων, ἀκηκοῶτες περὶ τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Φιλίππου, παραγίνονται σπουδέως πρὸς αὐτὸν, καὶ μετὰ κλαυθμοῦ λέγουσιν αὐτῷ· Ἐλέησον ἡμᾶς, δοῦλε Κυρίου, ὅτι χρυσίον ἐν κοινώτητι πραγματείας ἔχοντες οἱ τρεῖς οἱ ἐλεηνοὶ ἐσυλήθη, καὶ τί τὸ εἰπεῖν, τί διαπράξασθαι οὐ γινώσκομεν. Τότε Ἅγιος, ἀνοίξας τὸ προφητικὸν αὐτοῦ ὡς ἀληθῶς στόμα, ἔφη, Ἔκτείνατο τὰς χεῖρας ὑμῶν ἐπὶ τὸν πηλὸν τοῦ ἐδάφους, ἔνθα ἔστητε καὶ δράξασθε αὐτόν. Τῶν δὲ συντόμως τὸν πηλὸν δραξαμένων, λέγει αὐτοῖς πάλιν, Ἐκ δευτέρου ἐκτείνατε τὰς χεῖρας ὑμῶν. Τῶν δὲ δύο ἐκτεινάντων τὰς χεῖρας, ἐφάνησαν ὡς ἀπονενημμέναι ὕδατι καθαρῷ· τοῦ δὲ τὰ σύλα ποιήσαντος, καταξυρανθεὶς πηλὸς, κατέσχεν αὐτοῦ τοὺς δακτύλους, μὴ ἀφεὶς ἀπλοῦσθαι. Τότε λέγει αὐτῷ Ἅγιος, Ἄπελθε, δὸς τὸ χρυσίον τοῖς ἑταίροις σου, καὶ ἔστω χεῖρ σου ὑγιὴς ἀπὸ τοῦ νῦν. Τοῦ δὲ βοήσαντος, λέγει τῷ δούλῳ Κυρίου, Ἰαθητω μου χεῖρ, κᾀγώ εἰμι τὸ χρυσίον ἀποκρύψας. Καὶ παραχρῆμα ἰάθη χεῖρ αὐτοῦ, καὶ ἀπέδωκεν τοῖς ἑταίροις τὸ χρυσίον· καὶ ἀπίησαν καὶ αὐτοὶ, δόξαν καὶ αἶνον ἀναπέμποντες Κυρίῳ τῷ Θεῷ, τῷ ποιοῦντι μεγάλα θαυμάσια διὰ τοῦ δούλου αὐτοῦ Φιλίππου.

[26] Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν, ἐλθόντος τοῦ ἁγίου καὶ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου σὺν Εὐσεβίῳ τῷ μοναχῷ ἐν τῷ σεπτῷ ναῷ τοῦ Ἀποστόλου Πέτρου εὐχῆς ἕνεκα, [dæmones expellit suo adventu & precibus:] καὶ τάξαντος τὸν νοῦν πρὸς τὴν νυκτερινὴν εὐχὴν περὶ ὥραν ἕκτην τῆς νυκτὸς, ἀκουτίζεται φωνὴ πνεύματος ἄκαθάρτου λέγοντος, Κάτω πιδήσατε, κάτω πιδήσατε, φύγετε, Φίλιππος διώκτης ἡμῶν ἔρχεται ἐπὶ τοῦ ὄρους, καὶ πάραυτα πῦρ ἡμᾶς ἐξαναλίσκει. Ἦν δὲ βοὴ τοῦ πνεύματος τοῦ ἰλαμένου κατοικεῖν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ἐβόα τοῖς ἑταίροις αὐτοῦ πνεύμασιν· ἦσαν γὰρ καταντήσαντες ἐκ χώρας μακρᾶς. Τότε λέγει Εὐσέβιος πρὸς Φίλιππον τὸν τίμιον Ἱερέα, Πάτερ τιμιώτατε, τί ἐστιν βοὴ αὕτη; δὲ λέγει, ὅτι πνευμάτων ἀκαθάρτων τοπικὴ μετάβασις γέγονεν ἐνταῦθα ἀπὸ χώρας μακρᾶς, καὶ στῶμεν ἑδραῖοι ἐν προσευχῇ, ὅπως φιλάνθρωπος Θεος ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν ἐπιτιμήσῃ αὐτοῖς, μᾶλλον δὲ ἀποδιώξῃ ἐκ τῶν ἐντεῦθεν. Καὶ ἐξέφνης εὐχομένων αὐτῶν, πῦρ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ ναοῦ ὡσεὶ χειμάῤῥου ἕλκοντος, καὶ ἐξεδίωξεν αὐτοὺς ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου· ᾗ γὰρ ὥρα ἐγένετο βοὴ τοῦ πνεύματος, ἐν νυκτὶ ἐν μεσιμβρίᾳ εἰς τὸν τόπον τὸν καλούμενον Κατωπιδοῦντες, ἐφνιδίως πτώματι δαίμονος λίθος κυλινδούμενος κατήρχετο, καὶ ἀπέκτενεν ἤτε ἄνδρα, ἤτε παῖδα, ἤτε κτῆνος τὸ οἱονοῦν· ἀπὸ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης τῇ δυνάμει τοῦ ἐσταυρωμένου Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν διαμεμένηκεν τόπος καλούμενος Κατωπιδοῦντες, ἀτρότους καὶ ὑγιεῖς πάντας διαβιβάζων ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, καὶ παντοῖα κτήνη διὰ τῶν εὐχῶν τοῦ τιμίου πατρὸς ἡμῶν Φιλίππου, τοῦ τὰς θαυματουργίας ἐπιτελοῦντος.

[27] Τότε λέγει αὐτῷ Εὐσέβιος μοναχὸς, Ἀληθῶς, Φίλιππε, [laudatus ab Eusebio] μιμητὴς ἀνεδείχθης τοῦ σε ἱερατεύσαντος Πέτρου, τοῦ τὴν ποίμνην Χριστοῦ ποιμαίνειν καταπεπιστευμένου, τοῦ ποιμαίνειν ἄνδρας ὡς πρόβατα, καὶ παῖδας ὡς ἀρνία· ὁμοίως καὶ σὺ διαφυλάττεις τὴν ποίμνην σου ἀπο θηρῶν ἀγρίων καὶ πικροτάτων λύκων, ἤγουν τῶν ἀκαθάρτων πνευμάτων, λυτρούμενος πάντας πάσης κηλίδος, τῇ σοφίᾳ σου αὐτῶν προνοούμενος, καί γε ἱερώτατε χρεωστεῖ σοι πᾶν τὸ τοῦ ἑσπερίων γένος τὴν σὴν θήκην ἐκ τειχέων χρυσέων ἀναπλάσαι, καὶ τὰς τοῦ σεπτοῦ ναοῦ σου ἐδαφηκὰς ἀσίμῳ καταστρῶσαι, αὖθίς τε λιτὰς προσευχῶν ἑκάστης σοι προσάγειν· οὐδὲν γάρ ἐστιν τὴν ὑψήλιον πᾶσαν γεραίρουσάν σοι ἀμοιβὰς ἀξίους προσάγειν, καὶ τὰς πρὸς Θεὸν ἑκάστης πρὸς ἡμᾶς γινομένας· πρεσβευτικάς τε καὶ μεγάλας ἀντιλήψεις. Τότε Φίλιππος ἔφη τῷ Εὐσεβίῳ· Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον, ἀδελφὲ, [omnia Deo tribuit:] τῷ ἐλεοῦντι δωρεὰν καὶ σώζοντι τὸν κόσμον ὅλον, ὅτι ἡμεῖς πάνυ ἁμαρτωλοὶ τυγχάνοντες, οὐδενὸς ἔργου ἀγαθοῦ ἰσόδοξον τῆς αὔτοῦ δόξης παρ᾽ ἡμῶν ἐστιν εἰσαγόμενον, ἰσότιμον τῶν αὐτοῦ ἀγαθῶν τῶν εἰς ἡμᾶς ἁγομένων ἡμέραν ἐξ ἡμέρας.

[28] Ἀνθρωπος δέ τις ἐν εὐπορίᾳ πολλῇ τυγχάνων, ἐκ τῆς τῶν Πανουρμητῶν πόλεως, καὶ ἐν ἀτεκνίᾳ ὢν, ἐν ἀθυμίᾳ πολλῇ ὑπῆρχεν. Ἀκηκοὼς οὖν περὶ τῶν θαυμασίων καὶ τεραστίων τῶν ὑπὸ τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου γινομένων, [Panormitani civis occulto voto] καταλαμβάνει τὸν τόπον τὸν καλούμενον Ἀργύριον, καὶ θεωρεῖ μήκοθεν τὸν Ἅγιον, καθεζόμενον εἰς τὰ προπύλαια τοῦ ναοῦ, καὶ λέγει τοῖς

ὑπηρέταις αὐτοῦ· Ἴδε ἀληθὴς φωστὴρ, ὃν ἰδεῖν ἐπόθουν, ὃν καὶ καθ᾽ ὅναρ ἴδον καλοῦντά με, καὶ χαρμονικῶς προτρεπόμενον, Ἐλθὲ πρὸς ἡμᾶς· ἴδε αὐτός ἐστιν. Ἐὰν δὲ ἐκ θελήματος Θεοῦ ἐστιν ὅρασις, ἣν ἴδον, ἀφεῖς τὴν καθέδραν ἡμῶν σταθέντων καλέσαι ἡμᾶς ἔχει λόγῳ ἰδίῳ, ὅτι ἔλθατε ἐν τῷ ναῷ εὐχῆς ἕνεκα, καὶ χαρμονικῶς ἐπερωτήσει λέγον, Πόθεν παραγεγόνατε, ἀδελφοὶ; καὶ τίς αἰτία, δι᾽ ἣν ἤλθατε ἐνταῦθα; δὲ θεοφάντωρ ἀληθῶς Φίλιππος, ὡς ἐκ θείας ἀποκαλύψεως, αὖθις ἀναστὰς τοῦ δίφρου ἔνθα ἐκαθέζετο, λέγει Εὐσεβίῳ τῷ μοναχῷ, Κάλεσον χαρμονικῶς τοὺς ἀπὸ μήκοθεν πόθῳ πρὸς ἡμᾶς ἐληλυθότας. Καὶ εὐθέως ᾤχετο Εὐσέβιος, προτρεπόμενος αὐτοὺς χαρμονικῶς καὶ λέγων, καλῶς ἤλθατε, καλῶς ἤλθατε, οἱ ἐκ μήκοθεν· καλεῖ ὑμᾶς πατὴρ ἡμῶν Φίλιππος Πρεσβύτερος, ὃν ποθοῦντες ἥκατε ἀπὸ μακρόθεν. Τότε ἄνθρωπος χαρᾶς πλησθεὶς μεγίστης, εὐχαριστείαν τῷ Θεῷ προσήγαγεν τῷ δωτῆρι τῶν ὅλων, [satisfacit;] ὅτι ὃν ἐζήτει, εὕρικεν, καὶ τοῦ ζητουμένου τετύχηκεν. Τοῦ δὲ κελεύσαντος αὐτὸν τοῦ ποιῆσαι εὐχὴν αὐτῷ, εἴτι καὶ δῶρα πολλὰ προσήγαγεν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ· ῥίπτει οὖν ἑαυτὸν εἰς τοὺς πόδας τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου καὶ λέγει, Πάτερ, σὺ ἐκ θείας ἐλλάμψεως οἶδας τὴν αἰτίαν, δι᾽ ἣν παραγέγονα. δὲ Ἅγιος λέγει, Ναὶ, ὄντως ἐπίσταμαι· ἀλλ᾽ ὑπόστρεψον εἰς τὸν οἶκόν σου καὶ τοῦ ζητουμένου τυγχάνεις κατὰ τὴν πίστιν σου.

[29] Καὶ ὑποστρέψας ἄνθρωπος εἰς τὸν ἴδιον οἶκον, [ejusque uxori apparens, addicit filiū,] εὗρεν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ χαίρουσαν, καὶ εὐφραινομένην, ὅτι ἀπεκαλύφθη αὐτῇ νυκτὸς Πρεσβύτερος Φίλιππος λέγων, ὅτι ἰδοὺ ἐπανιόντος τοῦ ἀνδρός σου, λήψῃ ἐν γαστρὶ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ, καὶ τέξασα υἱὸν, καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Φίλιππον, καὶ εὐλογία Κυρίου ἔστω μεθ᾽ ὑμῶν. Ἀκούσας δὲ ἀνὴρ αὐτῆς τὸ θαῦ μα, τὸ ὡς ἀληθῶς φοβερὸν, ἐξέστη, καὶ ἐν ἑαυτῷ ἐ͂ιπεν· Εὐλογητὸς Κύριος Θεὸς, ποιῶν θαυμάσια, καὶ τοῖς μήκοθεν οὖσιν ὡς ἐν ῥωπῇ μιᾷ ἐγγυστάτην ποιῶν σου τὴν ἀντίληψιν, διὰ τοῦ τιμίου Ἱερέως Φιλίππου εἰς πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους σε ἐν ἀληθείᾳ. Διηγήσατο δὲ τῇ γυναικὶ ἄνθρωπος τὸ πῶς τὸ ἐνθύμιον αὐτοῦ προέγνωσεν, καὶ τὸ πῶς Εὐσέβιον τὸν μοναχὸν χαρμονικῶς προτρεπόμενον ἴδεν, καὶ τὸ πῶς τὴν αἰτίαν τοῦ ζητουμενου ἐπιθυμήματος ἔγνω. Καὶ ἰδοὺ τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ ἔγνω ἄνθρωπος τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσχεν ἐν γαστρὶ, καὶ ἔτεκεν ἄῤῥεν υἱὸν, καὶ ἐκάλεσεν τὸ νομα αὐτοῦ Φίλιππον. [qui ejus jussu octennis offertur Deo,] Καὶ δὴ γεγονότος τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, ὡς ἐτῶν ή, προσφέρει αὐτὸν τῷ ὁσίῳ ἱεράρχῃ Φιλίππῳ, καὶ λέγει, Ἰδοὺ, πάτερ, πόνος τῶν εὐχῶν σου. δὲ χαρμονικῶς λαβόμενος αὐτοῦ τῆς χειρὸς, προσφέρει αὐτὸν τῷ ναῷ, καὶ εὐλογεῖ, καὶ λέγεια ὐτῷ, Ἄπελθε τέκνον ἐπὶ τὰ γονικά σου ὄρια, καὶ ἀνοικοδόμησον ναὸν Κυρίῳ, καὶ ἔσται εὐλογία αὐτοῦ μετά σου. Καὶ ἐν τῷ ὑποστρέψαι τὸν παῖδα ἅμα τῷ πατρὶ αὐτοῦ συντόμως τελεσιουργίσαντος, ἀποκληροῖ αὐτὸν Διάκονον ὑπὸ τοῦ Ἐπισκόπου Πανόρμου, δοὺς αὐτῷ ὅσιος πατὴρ ἡμῶν Φίλιππος ἐντολὴν, τοῦ πᾶσας τὰς ἡμέρας αὐτοῦ μὴ φροντίζειν χρυσίου ἀργυρίου, εἰ μὴ πάντα τὰ προσόντα αὐτῷ καὶ ἐσόμενα πράγματα διοικεῖν εὐσεβῶς εἰς τοὺς πένητας. Καὶ ἐποίησεν οὕτως· καὶ ἔδωκεν δόξαν καὶ εὐχαριστείαν ἄνθρωπος ἐκεῖνος σὺν τῷ υἱῷ αὐτοῦ πᾶσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτοῦ, παρέχοντες πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῖς ἀσμένως τοῖς δεομένοις.

[30] Λαβόντος δὲ τοῦ παιδὸς Φιλίππου παρὰ τοῦ τιμίου Πρεσβυτέρου Φιλίππου ἕνα ἐκ τῶν τιμίων αὐτοῦ χειτόνων, καὶ ἕνα σουδάριον, καὶ τὸ ζωμάτιον, ᾧ ἦν διεζωμένος τὴν ἁγίαν αὐτοῦ ὀσφῦν πρὸς ὑπόμνημα ἑαυτοῦ. [& accepta Sancti zona] Ἀπερχομένου οὖν αὐτοῦ ἐν τῇ ὁδῷ εὑρίσκει ἄνθρωπον, ὑπὸ ἰοῦ δράκοντος καταξηρανθέντα, εὐκολώτερον εἴπεῖν κατεξηραμμένον. Καὶ θέλων τὰς θαυματουργίας πληροφορεῖσθαι παῖς τοῦ Ἁγίου, λύσας τὴν ζώνην, ἣν εἴληφεν παρὰ τοῦ Ἁγίου, διαζώσας τὸν ξηρὸν κείμενον ἄνδρα, λέγει αὐτῷ, [aridum sanat,] Ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ ἅγίου Φιλίππου ἀναστὰς, βάδιζε ὑγιὴς, καὶ ἀσινής. Καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀνέστη ἄνθρωπος ὑγιὴς ὡς τὸ πρὶν, καὶ ἐδόξασεν καὶ αὐτὸς τὸν Θεὸν, καὶ Διάκονος Φίλιππος ἐξέστη ἐπὶ τῷ γεγονότι, ὅτι οὐ σωματεμψύχους τὰς νόσους ἰᾶται, ἀλλά γε καὶ τὰ ἄμφια αὐτοῦ φύγαδεύει τὰς νόσους. Ἀκούσαντες δὲ οἱ τῆς Πανορμητῶν πόλεως, ὅτι χειτῶνες τοῦ Ἁγίου ἀποκομίζονται διὰ Φιλὶππου τοῦ νέου, Διακόνου ἐν τῇ Πανορμητῶν πόλει καὶ ὅτι ἰάσεις ἐπιτελοῦνται δι᾽ αὐτῶν, [gaudentibus Panormitanis.] ἐχάρησαν χαρὰν ἀνεκλάλητον λέγοντες· Εὐλογητὸς Θεὸς, ὅτι ἐμνήσθη ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν καὶ ἀναξίων ἱερώτατος Φίλιππος, τοὺς τιμίους αὐτοῦ χειτῶνας πρὸς λύτρον ἰάσεως ἡμῶν ἐπαποστείλας. Καὶ τί αὐτῷ ημεῖς ἀνταμοιβὰς ἀξίους προσάξωμεν; λιτὰς καὶ δεήσεις ἰκετηρίους πρὸς Κύριον; ἀλλ᾽ αὐτοῦ εὐχὴ, ὑπὲρ πάντων ἡμῶν γινομένη πρὸς Κύριον, τῆς ἡμῶν ὑπερπεριττεύει δωρεᾶς, χρυσίου, λίθου τιμίου, καὶ σαπφύρου τιμιωτέρα. Καὶ ἦν ἰδεῖν τὸν ὀχλον διαλεγόμενον οὐδὲν ἀλλο, εἰ μὴ μόνον δόξα τῷ, Θεῷ, τῷ δοξάζοντι τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν· καὶ ἐγένετο χαρμονὴ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ὡς αὐτὸν τὸν Θεὸν νομίζειν ὑποδέξασθαι τοὺς ἐκεῖσε οἰκοῦντας.

[31] Αἰφνίδιον δέ τις Ἀββᾶς, ὑπὸ ἀκαθάρτου δαίμονος πάσχων, [& energumenum liberat:] ἐλθόντος τοῦ Φιλίππου τοῦ παρελθεῖν τὴν πρώτην πύλην τῆς πόλεως, ἔκραξεν, Καλῶς ἐλήλυθας Φίλιππε, νέως διάκων, φέρων μετά σου καὶ ἐν ἀμφίοις Φίλιππον τὸν Πρεσβύτερον· ἐγὼ γὰρ τῇ ὥρᾳ ταύτῃ σπουδαίως βαδίζω πρὸς αὐτὸν, ἵνα ῥυσθῶ τῆς ταλανίσεως τοῦ κατέχοντός με ἀκαθάρτου πνεύματος. Τότε λέγει αὐτῷ Διάκονος, Ἄπελθε τάχιστα παλινδρόμει πρὸς τὸν ἐμὸν κύριόν τε καὶ δεσπότην, τὸν ὅσιον πατέρα καὶ Πρεσβύτερον Φίλιππον, καὶ δι᾽ αὐτοῦ ἰαθήση, καὶ γέγονεν Ἐλθόντος δὲ τοῦ Ἀββᾶ, εὗρεν τὸν Φίλιππον ἐν Κυρίῳ προβεβηκῶτα.

[32] Μετὰ δὲ τὸν θεάρεστον αὐτοῦ βίον, καὶ τὰ ἅπαντα αὐτοῦ θαύματα πρὸ ἡμερῶν μ᾽ τῆς αὐτοῦ κοιμήσεως ἐπιφαίνεται ἑνὶ τῶν μεγιστάνων τῆς χώρας, ὀνόματι Βελισαρίῳ· καὶ παραλαβῶν τοὺς παῖδας αὐτοῦ, ἔρχεται ἐπὶ τὸν τόπον, τὸν καλούμενον Ἀργύριον, [præscribit sepulturam sibi & Eusebio faciendam,] καὶ δείκνυσι αὐτῷ καθ᾽ ὅναρ σταυρωτυπίαν ἐκκλησιαστικῆς κτίσεως. Κτίσας δὲ καὶ θήκας δύο, τὴν μὲν ἀνωτάτην Εὐσεβίῳ τῷ μοναχῷ, τῷ συνγραψαμένῳ τὸν βίον αὐτοῦ καὶ τὰ θαύματα· τὴν δὲ κατωτάτην, τοῖς ἑαυτοῦ ἁγίοις λειψάνοις· κτίζει αὐτὸς Βελίσαριος καὶ τὸν αὐτοῦ σεπτὸν ναόν. Πρὸ γὰρ μ᾽ ἡμερῶν τῆς αὐτοῦ κοιμήσεως, ἐπιτελεῖ καὶ ἐπιτάφιον τεσσαρακοστὴν τῆς ἁγίας αὐτοῦ μνήμης, καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν θείων μυστηρίων ἀναπεσὼν Ὅσιος ἐν τῇ αὐτοῦ ἁγίᾳ σορῶ, [ac pie mortuus] ἀνοίξας τὸ θεόφθογγον αὐτοῦ στόμα, ἔφη· Αὕτη κατάπαυσίς μου εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Κύριε εἰς χεῖρας σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου· γὰρ εἴς σε εἰληκρινῶς πιστεύων κᾂν ἀποθάνει ζήσεται.

[33] Αὐτίκα δὲ Εὐσέβιος μοναχὸς, μετὰ πάσης ἐπιστήμης σϋγγραψάμενος ἀκριβῶς πάντα τὰ ὅσια αὐτοῦ πράγματα, διὰ τὸν φόβον Ὀρβιανοῦ τοῦ τοπάρχου ἀποδράσας, ᾤχετο ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, καὶ παραδέδωκεν αὐτὰ Ἀπολιναρίῳ τῷ ἁγιωτάτῳ Πατριάρχῃ, τῷ

συνθρόνῷ Μάρκου τοῦ Ἀποστόλου, ἀνελλιπῶς τὸν ὅσιον αὐτοῦ βίον, [claret miraculis.] καὶ τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ γενόμενα θαύματα διὰ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἵνα δὲ φανῇ καὶ μετὰ θάνατον τοῦ Θεοῦ θεράπων, πηγὰς ἐκβλύζων ἰαμάτων, καταλαμβάνει τὴν αὐτοῦ σεπτὴν θήκην Εὐλάλιος μοναχὸς, ἐκ τῆς τῶν Πανορμητῶν πόλεως ὑπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου δεινῶς βασανιζόμενος, καὶ εἰσελθὼν ἐν τῷ ναῷ ἐ͂ιπεν· Ἐμὲ δεῖ κυλινδοῦσθαι ἐν τῇ σορῷ ἕως οὗ τύχω ἰάσεως. Καὶ παραυτὰ ἐκτείνας τὴν χεῖρα αὐτοῦ Ἅγιος ἐκφαντικῶς σὺν τῷ τόμῳ, καὶ κατασφραγίσας αὐτὸν, παραχρῆμα ὑγιὴς γέγονεν, χάριτι τῆς ὑπερφώτου καὶ ὑπερουσίου Τριάδος. Ἀκοῆς δὲ γενομένης περὶ τῶν ἀμέτρων αὐτοῦ θαυμάτων, συνήρχετο ὄχλος πολὺς τῶν πασχόντων ἐν τῇ σορῷ. Φθάνει δὲ τῇ τέσσαρις καὶ δεκάτῃ ἡμέρᾳ τῆς αὐτοῦ τελειώσεως, ἀνήρ τις τοὔνομα Εὐτρόπιος, οὗτινος τὸ ἥμισυ μέρος τοῦ σώματος ἦν ξηρόν. Καὶ στὰς ἐπὶ τὴν σορὸν, καὶ προστρίψας ἑαυτὸν αὖθις, ὑγιὴς γέγονεν. Τοῖς δὲ προσερχομένοις τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ σορῷ, φόβῳ τε καὶ πόθῳ, λυτροῦται πάντας ἐκ πειρασμῶν καὶ κινδύνων, καὶ πνευμάτων ἀκαθάρτων, καὶ διαβολῆς πονηρᾶς, καὶ ἐμφιλίου πολέμου, ἀπὸ ποικίλων νοσημάτων, καὶ ἀφορίας χωρῶν, καὶ κινδύνου ποταμοῦ καὶ θαλάσσης, καὶ ἐκ θυμοῦ Θεοῦ καὶ ἀρχόντων, τοὺς ἐκτελοῦντας τὴν αὐτοῦ ἐτήσιον μνήμην ἐν πίστει καὶ φόβῳ.

[34] Ζήσας δὲ τὸν ἅπαντα χρόνον τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἐπὶ ἔτη ξγ᾽ κεκοίμηται ἐν εἰρήνῃ. Τελεῖται δὲ αὐτοῦ ἐτήσιος μνήμη τῆς ἁγίας κοιμήσεως μηνὶ Μαΐῳ ιβ᾽, διὰ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου Πνεύματος, μεθ᾽ οὗ δόξαν τῷ Πατρὶ ἀναπέμψωμεν, καὶ τῷ μονογενεῖ Υἱῷ καὶ Λόγῳ αὐτοῦ, ᾧ δόξα καὶ τὸ κράτος, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

ANNOTATA.

a Qua ratione ipse Philippus, in prima persona de se loquens, hæ dicat, non capio: deest fortaßis hoc aut simile quid [& sicut ipse postea narravit] tetigit mea labia: est enim talis syntaxis satis usitata Græcis, ubi Latini periodum continuarent in tertia persona, dicerentque tetigit ipsi labia.

b Ὅρος, cum variæ significationis sit, hic accipitur pro brevi tractatu seu compendio, vel Euangeliorum (ut æstimat Cajetanus) vel exorcismorum, ut ego puto.

c In Ms. erat, τῷ δὲ ὅρῳ τῷ ἑπιγεγραμμένῳ ἐν τῷ τόμῳ τὸ ἐν τῇ χειρί σου κατέχων γέγραψαι, quæ ad rectam syntaxim reducere malui.

d Ms. Τὸ ῥήγκον, quod Latine legeretur Rengum, quasi Regnum. Sed merito Sirmundus, pro librario sphalmate id accipiens, vertit Regium: neque enim Calabriæ Regnum dixit umquam aliquis; & hæc provincia Regno Neapolitano sive Siculo longe serius acceßit, quam ista sunt scripta.

e Sirmundus Argyrii, quasi appellative dicatur Toparcha Argyrii: sed Ms. potius videtur Argyrum proprio nomine dicere, loci Dominum.

f Ms. simpliciter, sed mutile, ἐκτενὴν, quasi ab ἐκτενὸς, quod non dicitur, sed ἐκτενὴς prolixus, & quasi subintelligendo εὐχὴν, quod explicite scribendum censui.

g Ms. κηρίαις, quod a κῆρος cera ductum, nihil significaret: χειρίδες autem manicæ sunt: & sæpe in Mss. confunduntur κ & χ, ει & η

h Μεμνίας, quod Sirmundo vertitur maritum, alibi legisse non memini: forte idem valet quod μνηστὴρ sponsus, ex eadem communi radice μνάομαι memini.

i De voce ἀὴρ velum sacrum significante, eumdemque fere usum habente quem apud nos velum calicis, vide Meursium in Glossario: & erat forte in usu Græcorum ut cærulei sive aërii coloris esset. Vt ut sit vulgo usitatum est, Cælum nominare expansum superne velum, aliamve rem similem.

k τις feminei generis dumtaxat prænomen est, in hac autem Vita pro quovis genere usurpatur.

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΣΑΜΕΝΟΥ ΤΗΝ ΣΕΒΑΣΜΙΑΝ ΜΟΝΗΝ ΤΗΣ ΚΟΣΗΝΙΤΡΗΣ.
Ex Ms. Bibliothecæ Florentinæ S. Laurentii, Pluteo 59 Codice 19 fol. 414 sub finem.

Germanus, fundator monasterii Cosinitres (S.)

EX MS. FLORENT.

[Etsi Sanctorum vitas scribere utilißimum sit.] Μἐγιστον εἰς ἀρετῆς παράκλησιν βίος ὁσίων καὶ φιλοθέων ἀνδρῶν, γραφῇ τε καὶ διηγήσει διδόμενος. Καὶ γὰρ ζήλου τι κέντρον ἐνίησι ταῖς τῶν ἀκροωμένων ψυχαῖς, καὶ πρὸς τοὺς ἴσους ἀγῶνας διαθερμαί νει τε καὶ διανιστᾷ, οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ περὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν φυλάνθρωπόν τε ὁμοῦ καὶ εὐεργετικὸν, καὶ ὅσον ἦν τὸ πρὸς αὐτὸν φίλτρον τοῖς ἁγίοις δῆλον καθίστησιν. Ὑφ᾽ οὗ κατεχόμενοι, ὑπερεῖδον μὲν κόσμου, καὶ πάντων τῶν ἐν τῷ κόσμῳ, πλούτου, λέγω, δόξης, τιμῆς, περιουσίας, συγγενείας, φιλτάτων, αὐτῆς σαρκός· ὅλον δὲ τὸν νοῦν τῷ πρώτῳ Νοῒ προσκολλῶντες ἔζων μὲν ἐκείνω, ἔζαν δὲ αὐτοῖς ἐσταυρωμένοι τῷ κόσμῳ, καὶ ἐνθένδε πρὶν ἀποβιῶναι μεθιστάμενοι. Τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ἤτε πολιτεία, καὶ κατὰ Θεὸν βίος μίκρον γνώρισμα πᾶσι καὶ διάδημα, τοῖς τε γράμματα μεμαθηκόσι, καὶ τοῖς διελθοῦσί τε καὶ διερχομένοις τὰ τοῖς εὐσεβεστέροις εἰς αὐτοὺς πονηθέντα θεῖα συγγράμματα, τοῖς δὲ μανθανοῦσι παρὰ τῶν εἰδότων.

[2] Τοῦ δέ γε θαυμασίου τούτου καὶ μεγάλου Πατρὸς μεγάλα μὲν ὄντα τὰ κατορθώματα, [nemo tamen fuit qui id faceret circa S. Germanum:] ἀγνοούμενα δὲ τοῖς πολλοῖς μέχρι τοῦ νῦν, τῷ μηδέπω φθάσαι τινὰ τῶν λογίων ἀνδρῶν ταῦτα γραφῇ παραδοῦναι, τὴν ἐμὴν εὐτέλειαν εἰς τοῦτο παρακαλεῖ, ἀνδρὸς καὶ πολλζῖς ἁμαρτίαις ἀποτροφοῦ, καὶ μὴ δυναμένου πρὸς τοιούτους ἀγῶνας ἀποδύεσθαι τῷ περιόντι τῆς μαθίας. Ὡς γὰρ ὑπ᾽ ἀνδρῶν τιμίων ἐμόιγε τὰ ὑπομνήματα εἰς τὴν ἐμὴν αὐτοῦ ἀποβλέπων ἀγροικίαν τε καὶ τὴν πρὸς ταῦτα ἀπειρίαν, τὸ μὲν πρῶτον τ᾽ οὐκ εἰδόσι παρεδεχόμην τὰς τῶν ἀνδρῶν εἰσηγήσεις. Ἐπειθ᾽ ὡς παντοῖοί μοι προσέκειντο πείθοντες, [quare regatus & jussus auctor] βιαζόμενοι, καὶ ὥσπερ ἄλλο τι χρέος τοὺς λόγους ἀπαραιτήτως εἰσπράττοντες, ἅμα δὲ καὶ ταῖς εὐχαῖς ὑποθαῤῥύνοντες τοῦ Ὁσίου· ἐ͂ιξά γε τοῖς λόγοις τούτων, καὶ ἐμαυτὸν εἰ καὶ τολμηρὸν

εἰς τουτονὶ τὸν ἀγῶνα κατεῖκα ταῖς τοῦ Ὁσίου τε καὶ τῶν Ιἑρῶν θαῤῥἠσας εὐχαῖς.

[3] Καὶ γὰρ ἄτοπον ἐ͂ιναι ἐλογιζόμην, εἰ ἔμποροι μὲν καὶ θαλάσσης κατατολμῶσι, [hoc ipsum præsumit exemplo mercatorum lucra sectantium] μακρὰ διαπερῶντες πελάγη, καὶ ὅσοι κατὰ γῆν ποιοῦνται τὰ συναλλάγματα ἄλγους, καὶ θάλπους, καὶ κρύους, καὶ τῶν ἄλλων ὅσαπερ ἐπάγειν οὐ μικροὺς εἴωθε τοὺς κινδύνους, καὶ ταῦτα, δήλου τοῦ πράγματος ὄντος, πρὸς ἓν μόνον βλέποντες τὸ κέρδος, καὶ ταῖς ἐλπίσι τούτου παρ᾽ οὐδὲν ποιούμενοι τὰ δεινά· ἐγὼ δι᾽ οὔτε πελάγη διαπλέειν μέλλων μακρᾲ, οὔθ᾽ ὑπὲρ νέφη καὶ νιφόεντα διαβαί νειν ὄρη πράγματι δυσχειρεῖν, πολλὴν ἐμοὶ τὴν ὄνησιν προξενήσοντι φανείην βραδύς τε καὶ αἴκαμπτ ος τοιούτων ἀνδρῶν παραινέσεσι μὴ πειθό μενος. Ἤπου δικαίως ἄν μοι πᾶς τις μέμφοιτο καὶ πολλὴν διεγκαλοίη τὴν ἄνοιαν, [fretus interceßione Sancti,] οὐ συνορῶντι τὴν ἐκ τῆς παρακοῆς ζημίαν. Ταῦτα οὖν μοι στρέφοντι κατὰ νοῦν, καὶ στεῤῥοῖς ὅπλοις ἐμαυτὸν, ταῖς τε τοῦ εὐφημουμένου Ὁσίου, καὶ ταῖς τῶν σεβασμίων ἀνδρῶν εὐχαῖς καθοπλίζοντι, θάρσος οἶον ἐπῆλθεν, ὑφ᾽ οὗπερ τονώμενος, ὅτι μὲν ποῤῥωθάτῳ διεωσάμην τὴν δειλίαν, μετὰ χρηστῶν δὲ τῶν ἐλπίδων ἐπὶ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν καταβέβηκα.

[4] Ἀλλὰ τί πάθω; ἐνταῦθα γὰρ τοῦ λόγου γινόμενος, οὐκ οἶδα ὅθεν ποιήσομαι τὴν ἀρχὴν· οὐδέπω γὰρ ἄχρι καὶ εἰς δεῦρο δῆλά τινι κατέστη τίς ἐγενναμένη τὸν ἄνδρα, [qui cujas fuerit ignoratur:] οὐθ᾽ οἱ γεγενηκότες τίνες αὐτόν. Ὡς οὖν οὖσης ἀδήλου τῆς κάτω, εἰκός ἐστι τῆς ἄνω γοῦν πατρίδος ἐπιμνησθῆναι τῷ Ἁγίῳ, ἐκείνης γὰρ καὶ οὖτος πολίτης ἦν καὶ Πατριάρχης Ἀβραὰμ, τὴν οὐράνιόν φημι Ἱερουσαλὴμ, ἐν ᾗ πάντες οἱ Ἅγιοι τὸ πολίτευμα κεκτημένοι, πάροικοί τε ἦσαν καὶ παρεπίδημοι ἐν τῇ γῇ, ἐφ᾽ ἧς διατρίβοντες, οὐχ ὡς σάρκες, [solum scitur quod cæli civis] οὕτω διέζων ἀγγελικὴν μᾶλλον ἀνθρωπίνην μετερχόμενοι πολητείαν. Τούτων εἳς καὶ θαυμάσιος Γερμανὸς ὢν, τὸν βιον ἐζηλωκὼς, καὶ τὰς ἀρετὰς πάντων ἀπομαξάμενος, τύπος κατέστη καὶ κανὼν ἀσκητικοῦ βίου τοῖς μετ᾽ αὐτὸν ἀκριβής.

[5] Τῇ Παλαιστήνῃ γὰρ ἐπιδεδημηκὼς, οὔπω τὸν ἓφηβον παραλλάξας, [& peregrinus in Palæstina,] καὶ θεοτὴς ὁμοῦ καὶ προσκυνὴτης τῶν αὐτόθι γενόμενος ἱερῶν τόπων, ἀφικνεῖται καὶ παρὰ τὴν τοῦ Προδρόμου μονὴν ἐκείνην, ἣν παραῤῥέει μὲν Ἰωρδάνης ἐν ποταμοῖς ἁγιώτατος, ἄρδει δὲ ἐς ἀεὶ πιαίνων τε ὁμοῦ καὶ ἁγιασμοῦ τι μέρος μεταδιδούς. Εἰς τοῦτο τοίνυν ἀφιγμένος τὸ φροντιστήριον, καὶ τὴν ἀκριβῆ καὶ ἰσάγγελον πολιτείαν τῶν ἐνασκουμενων ἐκεῖσε θεασάμενος μοναχῶν, φράζει μὲν ἐῤῥῶσθα κόσμον καὶ τὰ ἐν κόσμῳ, ὅλος δὲ τῶν εἰρημένων τῆς καταστάσεως γεγονὼς, πρόσεισι τῶ καθηγουμένῳ, καὶ θερμοῖς τοῖς δάκρυσιν ἐξαιτεῖται, εἳς καὶ αὐτὸς τῶν ὁμιλιτῶν ἐκείνῳ γενέσθαι. δὲ τίμιος ἐκεῖνος Πατὴρ διάπειραν τῆς τοῦ νέου προθέσεως ἐθέλων λαβεῖν, καὶ, Δυνήσῃ, φησὶν, τέκνον, τοιαύταις σκληραγωγίαις, ὅιας ὁρᾷς τοὺς ἐνταῦθα μοναχοὺς σύμπαντας ἔχοντας σεαυτὸν ὑποβαλεῖν. Ὅμως πρῶτον ἡμῖν λέγε· Πόθεν τε ὥρμησαι, [ibi in monasterio ad Iordanem recipi petiit] καὶ τίνων ἔφης γονέων; Καὶ τί τὸ αἴτιον τῆς ἀνὰ τὴν Παλαιστήνην διατριβῆς σου. Καὶ τότε εἰ ταῖς πρὸς ἡμᾶς σου ἀποκρίσεσιν ἄξιόν σε κρινοῦμεν τὰ τῶν μοναχῶν ὑπελθεῖν; θάτθον λόγος ἕνα τῆς ἐνταῦθἀ ποιήσομεν ἀδελφότητος. δὲ μακάριος Γερμανὸς, ὥσπερ ἑρμαίου τινὸς τοῦ λόγου δραξάμενος, καὶ τὸ ὄνομα τῆς ἐνεγκούσης αὐτὸν εὐθὺς ἀπαγγέλλει, καὶ τοὺς γεγενηκότας τινὰς, καὶ ὅτι ποτὲ πρὸς αὒτῶν γενομένῳ καὶ τὰ ἐκεῖθεν ἀναλογιζωμένῳ δικαιοτήρια, οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ ὅσους ὑδρῶτας οἱ Ἅγιοι καταβαλλόμενοι οἷα κομίσονται τὰ τούτων ἔπαθλα· Ταῦτα οὖν ἐπὶ νοῦν στρέφοντι ἐξ αίφνης ἐπάταξε τὴν καρδίαν ἔρως οἷος ἀκάθεκτος τοῦ δραμεῖν μὲν πρῶτον εἰς τοὺς ἐνταῦθα τόπους, καὶ τῆς ἐκ τούτων· ὀφελείας ἀπολαῦσαι, ἔπειτα δὲ καὶ ἑνὶ τῶν ᾧδε φροντιστηρίων ἑαυτὸν δοῦναι. Τοῦτο, Πάτερ ὅσιε, τῆς ἐνθάδε καταγωγῆς μοι τὸ αἴτιον· ἀλλὰ μὴ μέλλε, ποίει, δὸς τάχος ὅπερ τὴν σὴν ὁσιότητα λιπαροῦμεν.

[6] Εἴξας οὖν τοῖς τούτου λόγοις ἱερὸς ἐκεῖνος ἀνὴρa τοὺς ὑπ᾽ αὐτοῦ μοναχοὺς ἀθροίζει· καὶ εἴσω τοῦ νεῶ σὺν ἐκείνοις γενό μενος, [& impetravit:] ἐπᾴδει τῷ Γερμανῷ τὰς συνήθεις εὐχάς· εἴτα καὶ τὴν τρίχα κείρας, καὶ τὸ μοναδικὸν ἀμφιέσας σχῆμα ἔνα ποιεῖται τῆς ἀδελφότητος. Ἐπεὶ δ᾽ Μακάριος οὗτος εἰς ἔργον ἐκβεβηκότα τὰ τοῦ πόθου τεθέατο, καὶ τῶν μοναχῶν εἳς καὶ αὐτὸς ἐγένετο, οὐκ ἔστιν εἰπεῖν οἵαν καὶ ὅσην ἐπεδείκνυτο τὴν σπουδὴν, [strenueque se exercens] ἐπὶ τῷ καθυποτάξαι μὲν τῷ κρείττονι τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς, νεκρῶσαι δὲ πάντα τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ὥς φασι Παῦλος, καὶ παρελθεῖν ἅπαντας τοὺς ἐκεῖσε μείζουσι τοῖς ἀσκητικοῖς ἀγωνίσμασι. Καὶ μέντοι δὴ καὶ ὑπερεβάλετο νηστείαις οἵαις ἑαυτὸ δεδωκὼς, προσευχαῖς τε ἑπτάκις τῆς ἡμέρας αἰνῶν τὸν Θεὸν, κὰτὰ τὸν Δαβὶδ τὸν θεοπάτορα, ἀγρυπνίᾳ, χαμευνίᾳ, κλίσει γονάτων, καὶ τοῖς ἄλλοις, δι᾽ ὧν ἐν τῷ ὀλίγῳ τὸ κράτος κατὰ πάντων ἠνέγκατο τῶν ἐκεῖ. [& humilitati præcipue studens] δέ τι μέγα πνευματικῆς ᾖρε· δόξης τὸν Γερμανὸν, καὶ ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον βιοτεύοντι προσέχειν αὐτῷ ἐποίει τοὺς μοναχοὺς, ὑψοποιὸς ἠν ταπείνωσις, καὶ τὸ πρὸς πάντας ἐύηκτον καὶ διακονικόν· σποδὸν γὰρ ἑαυτὸν καὶ σκώληκα ἡγούμενός τε καὶ ὀνομάζων, τοῖς ἄλλοις πᾶσιν ὡς πολλῷ μείζωσί τε καὶ κρείττουσιν αὐτὸς προσεῖχεν. Οὕτως καθαρὰ καὶ ἄληπτος ἐκείνῃ ψυχὴ τὸ τοῦ βίου εὐτελὲς ἠσπάζετο καὶ ἀπέριττον.

[7] Ἔλεγε γὰρ πάντοτε πρὸς ἑαυτόν· Τῶν ἱερῶν τούτων ἀνδρῶν πολὺν ἤδη χρόνον κατὰ τὸ φροντιστήριον τόδε δεδουλευκότων Θεῷ, [egregia profecit,] καὶ πολλὰ τρόπαια κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀναστησαμένων, ἐγὼ ταπεινὸς πολλοῖς χρόνοις ὕστερον κατόπιν τούτων ἐληλυθὼς, πότε τὸν ἴσον αὐτοῖς ἀγῶνα δραμοῦμαι; Διὰ τοῦτο ὑπὲρ δύναμιν ἀγονιζόμενος, ἦν σπεύδων ἑαυτὸν ἐξισοῦν τοῖς προειληφόσι τῷ συντονωτέρῳ τε καὶ σπουδαιοτέρῳ τῆς ἀρετῆς. Τοιοῦτόν ἐστιν φύσις σπουδαία καὶ πρὸς τὰ καλὰ ἐναγώνιος. Ἄνεσιν γὰρ ἡγεῖται καὶ τρυφὴν πολλοῖς ἱδρῶσι κενοῦσαι τὴν σάρκα· καὶ ῥᾷον ἴδοι τις ἂν τὸν τρυφῶντα καὶ σπαταλῶντα ἀηδῶς πρὸς ταῦτ᾽ ἔχοντα, τὸν σπουδαῖον ἀπαγορεύοντα. Ὅταν γὰρ ἅπαξ τρωθῆ τῷ πνευματικῷ ἔρωτι, [ad summā perfectionem.] ὁσημέραι τῷ καλῷ τούτῳ πυρὶ διαθερμαινομένης αὐτῳ τῆς καρδίας, ὅλος ἀκάθεκτός ἐστι καὶ πρὸς τὰ καλὰ ἀεικίνητος, παρὰ φαῦλον μὲν πάντα τὰ τῇδε τιθέμενος· ὅλην δὲ τὴν ἔφεσιν πρὸς τὸ τῶν ὀρεκτῶν ἔσχατον ἀνατείνων, φανταζόμενος νύκτωρ καὶ μεθ᾽ ἡμέραν ἔξω πάσης ὑλικῆς γίνεται προσπαθείας, τὸν νοῦν ἐκεῖσε ἔχων, ὅπου θείαις αὐγαῖς καταλλαμπόμενος ἀῤῥαβῶνα, οἷον κομίξεται, καὶ πρὸ τῆς τοῦ σώματος ἐκδημίας, τῆς θεώσεως (ἦν ἄθλον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἐλπίζομεν) τῷ φωτί τὸν νοῦν καταλάμπεσθαι. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὕτως· ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν.

CAP. II

[8] Οὕτω μὲν οὖν τῷ μακαρίῳ Γερμανῷ περὶ τὴν εἰρημένην ἀσκοῦντι μάνδραν, καὶ καλὰς ἀναβάσεις ἐν τῇ καρδίᾳ διατιθεμένῳ, [Iussus in Europa ædificare templum Deipara] καὶ τελεωτέρας ἤδη καταστάσεως ἁπτομένῳ (τριακοστὸν γὰρ ἦν γενονὼς ἔτος) θεία τις ὄψις ἐπιστᾶσα, ἀπαναστῆναι μὲν αὐτὸν ἐκεῖθεν, πρὸς δὲ τὰ τῆς Εὐρώπης ἀπελθεῖν μέρη διακελεύεται, κἀκεῖ γεῶν ἔξ αὐτῶν κριπίδων ἀνεγείραντα, παρά τινι τῶν ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν ὀρέων, ἀποτάξαι τοῦτον τῇ Θεομήτορι.

Καὶ οὕτω μὲν ὄψις. Αὐτὸς δ᾽ οἰηθεὶς μὴ θείαν ἐ͂ιναι τὴν αὐτὴν, ἀλλὰ πεπλασμένην ὑπὸ τοῦ πονηροῦ, καθὼς εἴωθεν αὐτὸς ποιεῖν, εἰς ἄγγελον φωτὸς μετασχηματίζων ἑαυτὸν, σκότος ὢν, ἠμέλει τοῦ ἐπιτάγματος.

[9] Ἀμέλει τοι καὶ αὖθις ἐπιφανεῖσα οἷάπερ καὶ πρότερον· καὶ πρόσθεν γὰρ θαυμάσιος ἄνδρα τινὰ κατὰ τοὺς ὕπνους ὁρᾷν ἐδόκει, [& iterato visu increpitus de mora] λευκὴν τε στόλην ἠμφιεσμένον, καὶ τὸ ἐ͂ιδος ἐξαστράπτοντα· καὶ τὸ δεύτερον ὁμοίως ἑώρα. Ἐπιφανεῖσα οὖν καὶ αὖθις ὄψις ὀνειδίζει τε αὐτῷ τὴν παρακοὴν, καὶ χαλεπαίνοντι ἐοικυῖα καί τινας πληγὰς ἐπιτίθησιν bλέγουσα· Οὐ καλά σοι τῆς παρακοῆς ἐποιήσω τὰ ἐπιτίμια; δέ· Καὶ ποῦ γῆς, φησι τῷ φαινομένῳ, τυγχάνει τόπος ὃν λέγεις; καὶ πῶς ἐκεῖσε ἀφίξομαι ἀγνοῶν τὴν πρὸς ἐκεῖνον φέρουσαν, ἐπιμήκη τε οὖσαν ἐπὶ πολὺ, καὶ μόλις, ὡς ἀκούω τῶν ἐκεῖθεν ἀφιγνουμένων, ἀνυομένην ὅλῳ ἐνιαυτῷ; Πρὸς δὲ τούτοις καὶ πόθεν ἔσται μοι πόρος ἀναλωμάτων, ἐπὶ τῷ ἔργῳ μηδενὸς ὀβουλοῦ εὐποροῦντι; [ac viam eo ducturam edoctus,] Καὶ ὅς· Μὴ πολυπραγμόνει, μὴ δὲ ἀμφίβαλλε· πίστευε δὲ, ἔφη, καὶ πάντα σοι ῥᾷω γενήσεται. γὰρ Θεὸς κᾷν τοῖς ἀπόροις πόρον οἶδεν εὑρίσκειν, τοῖς ἐμφύτοις αὐτῷ σοφίᾳ τε καὶ δυνάμει. Εἰ βούλει δὲ καὶ τὸ ὄνομα γνῶναι τοῦ τόπου· παρὰ τὸ ἄστυ, ᾧ Χριστόπολις ὄνομα, ἀφιγμένος, ἐκεῖθέν τε ὁρμηθεὶς εὐθὺ τοῦ ὄρους, οὗ δεῖ σε τὸν νεὼν ἀνεγεῖραι, πορεύσῃ. Ἀλλ᾽ ἄνϋε πράττων· εὔγε τε, καὶ μὴ διάτριβε.

[10] μὲν οὖν Ὅσιος, τῷ παραδόξῳ διασεισθεὶς τοῦ θεάματος, παραχρῆμά τε διϋπνίζεται, καὶ ὅλος ὑπότρομος ὢν, [de consilio sui Abbatis] καὶ ὥσπερ δριμείαις τισὶν ἀλγηδόσι κεντούμενος, τῷ τε εἴδει τοῦ ὀφθέντος, καὶ ταῖς μάστιξιν αἷς φανεὶς αὐτοῦ καθίκετο, τάχους ἐ͂ιχε, παρὰ τὸν τῆς μονῆς ἄπεισι Προεστῶτα, καὶ τὰ τοῦ ὁράματος θαύματα σὺν αἰδοῖ ἀπαγγέλλει. δὲ (δεινὸς γὰρ ἦν οὐ μόνον τὸ λυσιτελὲς συλλογίσασθαι, ἀλλὰ καὶ, διακρίσεως χάρισμα κεκτημένος, τὰς ἐν τούτοις λύειν ἀμηχανίας) συμβάλλει τὴν ὄψιν θείαν τε ἐ͂ιναι, καὶ τὸν Γερμανὸν ὡς ἄξιον ταύτης ἀξιωθῆναι, ἔνθεν τοι καὶ τὴν ἔξοδον αὐτῷ συγχωρεῖ, εὐχαῖς πρότερον ἐφοδιάσας, καὶ ταῖς χρηστοτέραις τῶν ἐλπίδων. δὲ Μακάριος αὐτῷ τε τῷ Προεστῶτι συνταξάμενος, καὶ τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν μοναχοῖς, ἔξεισιν ὑπὸ ταῖς ἁπάντων ὄψεσι τῆς μονῆς, δεινὰ μὲν ποιουμένων τὴν ἔξοδον αὐτοῦ, [iter ingreditur.] καὶ πασχόντων οἷα εἰκὸς ἐπὶ χωρισμῷ τοιούτου συναγονιστοῦ (Καὶ γὰρ ἴστε πάντες οἷα πάσχουσιν, οὐ μόνον ὅσοι συμπαθεστέρας ἔτυχον ὄντες φύσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν ὡμοτέρωνc πλεῖστοι ἐπὶ χωρισμῷ τοιούτων συνήθων) τῷ φόβῳ δὲ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῷ μεγίστῳ τοῦ ἀξιώματος, οὗπερ σοφὸς ἔτυχε Γερμανὸς, οὐκ ἀπ᾽ ἀνθρώπων, οὐδὲ δι᾽ ἀνθρώπων, θειοτέρας δ᾽ ὄψεως ἀληθεὶς εἰς ὅπερ ἐκλήθη, ἐπαναγόντων ἑαυτοὺς πρὸς τὸ εὔθυμον.

[11] Ἐξελθὼν οὖν Ὅσιος ἐκεῖθεν, περιήλγει μὲν καὶ αὐτὸς οὐ μικρῶς τὴν καρδίαν· πῶς γὰρ οὐ; συγγνώμων διαζευγνύμενος οὗτως ἀγαθῶν, οἷς πολὺν συνδιαιτάμενος χρόνον, [cumque Christopolin appulisset,] ἐπὶ τὴν πνευματικὴν προέκοπτεν ἠλικίαν· τῷ τοῦ Θεοῦ δὲ προστάγματι πειθαρχῶν, καὶ ταῖς ἐλπίσι τῶν μελλόντων παρακαλούμενος, χαίρων ἥπτετο τῆς πρὸς τὰ Εὐρωπαῖα μέρη φερούσης. Ἣν καὶ διανύσας μακράτε διαπερῶν πελάγη, καὶ ὅπου μὴ διαπλεῖν ἑξῆν, πεζῇ τὴν πορείαν ποιούμενος, τοῖς ἰδίοις αὐτοῦ χρώμενος εἰς τοῦτο ποσὶ, φθάνει τὴν Χριστόπολιν, πόνῳ τε καὶ προθυμία ἀπολῇ μετὰ χρονικοῦ διαστήματος τῇ ὁδοιπορία συμμετρουμένου, Θεοῦ κατευθύνοντος τὰ κατὰ τὸν Δαβὶδ αὐτοῦ διαβήματα. Πυθόμενος δὲ καὶ μαθὼν παρά τινος τῶν ἐπιιχωρίων τὸ τῆς πόλεως ὄνομα, ἔγνω τοῦ τ᾽ ἐ͂ιναι τὸ ἄστυ, οὗ παρὰ τῆς ὄψεως ἐμάνθανεν ἐλαύνειν εὐθύ. [novo visu instructus de loco,] Τοῦτο τοίνυν μαθὼν διηπορεῖτο, τί ἂν διαπράξειε, καὶ ποίαν ὁδὸν ἐντεῦθεν ὁρμηθεὶς τράποιτο. Ὡς δὲ ταῦτα κατὰ νοῦν ἔστρεφε, καὶ ὅποι τράποιτο τοῖς ὅλοις ἀμήχανος ἦν, ἐφίσταται πάλιν αὐτῷ καθ᾽ ὕπνους θεία ὄψις ἐκείνη, καὶ λύει τὴν ἀμηχανίαν αὐτῷ, εἰποῦσα, παρὰ τὸ τῆς Πωπολίας ἀντικρὺ πορεύεσθαι ὄρος, κᾀκεῖ γενόμενον ἐπὶ τὴν οἰκοδομὴν τρέπεσθαι τοῦ νεῶ.

[12] Τούτων τοίνυν ἀκούσας Πατὴρ, ἔξεισι μαλ᾽ αὐτίκα τῆς Χριστουπόλεως ἅμ᾽ ἡμέρᾳ, καὶ διὰ Φιλίππων περιπατήσας,παρά τι ὄρος ἀφικνεῖται, ἀντικρὺ μὲν τῆς Πωπολίας, ὡς φανεὶς καθυπέδειξε, [prope oppidum Drama] κατὰ τὰς ἐκβολὰς δὲ τοῦ Πάνακος κείμενον, πλεῖν πεντήκοντα σταδίους ἀπέχον πολιχνίου τινὸς, ᾧ ὄνομα Δράμα. δὴ καὶ νομίσας μὴ ἕτερον ἐ͂ιναι, αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ζητούμενον ὑπ᾽ αὐτοῦ, περιέρχεται διερευνῶν, εἴ που τόπον ἐπιτήδειον εὑρεῖν τινα δυνηθείῃ εἰς οἰκοδομὴν φροντιστηρίου. Περιελθὼν τοίνυν καὶ διασκοπήσας ἅπαν τὸ ὄρος ἐς τὰ μάλιστα, ἄντρῳ τινὶ αὐτοφόρῳ περιτυγχάνει. Οὗπερ εἴσω γενόμενος, καὶ τὴν κρίσιν τοῦ πράγματος ὄψεσιν αὐταῖς ἐπιτρέψας, τοιοῦτον ἐ͂ιναι κρίνει οἷονδὲ καὶ ἐζήτει. Ἔνθεν τοι καὶ ἀρξάμενος, ὅλοις τρισὶν ἔτεσιν καὶ μεσὶν ἓξ ἀπαρτίζει τὸ ἔργον, ἔνδον τοῦ ἄνθρου νεὼν δαμάμενος, [oratorium intra antrum exstruit:] καὶ τῇ παναγνῷ Μητρὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τοῦτον ἀφιερώσας, ὡς ἔοικε γὰρ, μονώτατός τε ὢν, καὶ μηδένα ἔχων τὸν συνεφαπτόμενον αὐτῷ τοῦ ἔργου, πρόσετι τούτοις δὲ καὶ ἄπορος ἔχων ἀναλωμάτων, αὐτοχειρίᾳ τὰ τῆς οἰκοδομῆς ἐργαζόμενος, ἐπὶ τοσούτοις ἔτεσιν πέρας ἐδεδώκατο ἔργῳ.

[13] Ἐπεὶ δὲ ταῦτα κατὰ νοῦν ἐ͂ιχε τῷ Ἁγίῳ, καὶ λόγος ἡδονῆς ἀνάπλεος καθειστάκει, ἅτε κατὰ τὸ δοκοῦν Θεῷ εἰς ἔργον ἐκβεβηκότος τοῦ ἐγχειρήματος, [deinde aliud alibi jussus fabricare,] παρὰ τῆς ὄψεως ἐπετάττετο· εἰς δευτέρους αὖθις ἀγῶνας, πρὶν καὶ καταθέσθαι, καταβαίνειν ἀναγωνίζεται παρὰ προσδοκίαν. γὰρ φανεὶς αὐτῷ Ἄγγελος κατά τε τὴν Παλαιστήνην καὶ ἅπαξ καὶ δεύτερον, καὶ περὶ τὴν Χριστοῦ πόλιν διαπορουμένῳ πόιαν ὁδὸν τράποιτο, αὐτὸς κἂν ταῦτά γε ἐπιφαίνεται, μὴ τὸ ὄρος ἐ͂ιναι, λέγων αὐτῷ, εἰς ἐπετάττετο ἀπελθεῖν, καὶ τὸν νεὼν ἀναγεῖραι· ἀλλ᾽ ἕτερον, ᾧ Ματικία ὄνομα, πρὸς δὴ καὶ προσεύεσθαι διὰ ταχέων, καὶ νεὼν ἐκεῖ μείζω τε καὶ πολυλέστερον πάσῃ σπουδῇ τοῦ προτέρου καθιδρύειν. Τί οὖν Πατὴρ; ἄρα ἰλιγγίασε πρὸς τὸ ἐπίταγμα; καὶ εἰς τὰ ὀπίσω ἔγνωκε πορευθῆναι, καταβεβλημένος ὑπὸ τῶν προτέρων πόνων; καὶ δεόμενος ἀναπαύσεώς τινος, ἵνα συλλέζῃ σθένος; Οὐ μὲν οὖν· ἀλλ᾽ εἰδὼς τῶν πολλῶν ἀγώνων τὸ μέτρον καὶ πολλῶν στεφάνων, μᾶλλον δὲ καὶ πολλαπλασίων παραίτιον ὂν, ἀσμένως ἐδέχετο τὰ ἐντάγματα.d καὶ σὺν προθυμίᾳ πολλῇ πρὸς τὸ εἰρημένον ὄρος ἐχώρει.

[14] Ἀφιγμένος οὖν παρά τινα κώμην, ἥτις ἐπιχωρίως Τζερνίστα καλεῖται, παρά τινι ξενίζεται τῶν ἐκεῖ ἀνδρί, [quæsitum locum & inventum] θεοφιλεῖτε καὶ περὶ πλείστου ποιουμένῳ τὸ διαναπαύειν τοὺς ξένους. Παρὰ τῇ ἐκείνου τοίνυν καταλύσας οἰκίᾳ καὶ ξενίας προσηκούσης ἐπιτυχὼν, πυνθάνεται καὶ περὶ τοῦ ὄρους. δέ· Διαναπαύου, φησὶ, τίμιε Πάτερ (ἑσπέρα γὰρ ἦν) καὶ αὔριον ἐγώ σοι μέχρι τοῦ ζητουμένου καθηγήσομαι ὄρους. Πείθεται τῷ οἰκοδεσπότῃ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, καὶ τὴν νύκτα ἐκείνην διαναπαύσας ἑαυτὸν ἐκεῖ, ἅμ᾽ ἡμέρᾳ ἡγουμένου τοῦ δηλωθέντος ἀνδρὸς παρὰ τὸ ὄρος ἔρχεται. Ὡς δ᾽ ἐγένοντο ἄμφω

ἐκεῖ, μὲν ἀνὴρ ὑπέστρεφεν οἴκαδε, δὲ Ὅσιος περιελθὼν πανταχόσε τὸ ὄρος, καὶ ἀκριβέστατα περιαθρίσας παρ᾽ ὅλαις τρισὶν ἡμέραις, εἰς τὴν δηλωθεῖσαν καὶ αὐτὸς ἐπάνεισι κώμην. Καὶ καταλύσας αὖθις παρὰ τῇ οἰκίᾳ τοῦ καὶ πρότερον ξενίσαντος αὐτὸν, πελεκυν τε καὶ δίκελλαν τὸν ἀγρότην αἰτεῖται, ὡς ἂν τῷ μὲν μέρος τι τῆς ὕλης ἔχων διακόπτειν εἰς δίοδον, τῇδε διασκάπτειν ἔνθα τοὺς θεμελίους ἔμελλε τοῦ νεῶ καταβάλλεσθαι. Λαβὼν οὖν τὰ σιδήρια, καὶ τάχους ἐ͂ιχεν, ἐπὶ τὸ ὄρος αὖθις ὑπέστρεφεν.

[15] Ἦν δὲ δύσβατον εἰς τὰ μάλιστα, μᾶλλον εἰπεῖν, καὶ παντελῶς ἄβατον, ὕλῃ μυρίᾳ συνηρεφὲς, καὶ θηρσὶ μόνοις ἀγρίοις εἰς δίαιταν ἐπιτήδειον. [manibus suis emundat:] Τί οὖν εἰκὸς ἦν πάσχειν ἄνδρα, πρὸς τοσούτων πόνων γέμον ἐπίταγμα, ξένον τε ὄντα καὶ πένητα, καὶ μηδένα ἔχοντα τὸν συνεφαπτόμενον αὐτῷ τοῦ ἔργου πλὴν Θεοῦ; οὐκ ἀποροῦντα στρέφεσθαι εἰς τοὐπίσω, καὶ συγγνώμην αἰτεῖν τὸν προστάττοντα, καὶ τῆς ἀδυναμίας, καὶ τῆς ἀπορίας; οὐκ ἀπὸ προσώπου φεύγοντα τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ παλαίποτε Ἰωνᾶς, ἀποπλεῖν εἰς νήσους μακρὰς, ὡς ἂν ἄλλος τις καὶ τῶν δυνατωτέρων καὶ τῶν εὐπορωτέρων τὸ ἔργον τοῦτ᾽ ἄναδέξηται; ἀλλὰ καίπερ τοσούτου καὶ τοιούτου ἐπιτάγματος ὄντος ὅμως αὐτὸς οὐκ e ἐνέδησεν ἐκ ἀνεβάλλετο, [dumque non obstante rei difficultate] οὐ δ᾽ ἐ͂ιπεν· Ἔχε με παρειστήμενον διὰ τὸ καὶ τὸ· ἀσθενής εἰμι, καὶ οὐκ εὐπορῶ· χρημάτων πολλῶν fδεῖται τὸ ἔργον. Οὐδὲν τοιοῦτον οὔτε ἐ͂ιπεν οὔτ᾽ ἐνενόησεν· ἀλλ᾽ εἰδὼς ὅτι πάντα τῷ πιστεύοντι δυνατὰ, ἔργου εἴχετο, τὴν τε ὕλην τέμνων, καὶ δίοδον ἐργαζόμενος. Ἐπὶ πολλαῖς τοίνυν τῷ ἔργῳ τούτῳ μετατεινόμενος ταῖς ἡμέραις, ἐξεκαθάρισε τὴν ὁδὸν πόνῳ πολλῷ, καὶ τὸν τόπον ἔφθασεν, εἰς ὃν ἔδη τὸ φροντιστήριον δομηθῆναι. Ὡς δ᾽ ἐνταῦθ᾽ ἐνένετο, ἐπεχείρησε σκάπτειν, ἐφ᾽ ᾧ τοὺς θεμελίους καταβαλέσθαι.

[16] [fodit terram locandis fundamentis] Καὶ πρὶν ἐπιπολὺ τὸ τῆς γῆς ἐπίπεδον ἀναῤῥηνύειν (θαυμάσια τὰ ἔργα σου, Κύριε) ὁρᾷ θεῖον ἐκτύπωμα σταυρικὸν, ὃν ταῖς χερσὶν ἀνελόμενος περιεπτύσετό τε ὁμοῦ καὶ καθησπάζετο τῷ στόματι προσεγγίσας· Σταυρὲ, λέγων, πανσεβάσμιε τοῦ Χριστοῦ· σταυρὲ Βασιλέων τὸ κρατέωμα, Χριστιανῶν τῶν ἁπάντων τὸ καύχημα, καὶ ἀντίληψις ἐμοῦ τοῦ ταπεινοῦ, ἐνίσχυσον τὴν ἐμὴν πρὸς τὸ παρὸν ἔργον ἀναξιώτητα, καὶ δὸς τῇ δυνάμει σου τῇ μεγάλῃ πόρον, δι᾽ οὗ ἠδυνησόμεθα εἰς πέρας τὰ τοῦ ἐγχειρήματος ἀγαγεῖν. Ὁρᾶς γὰρ τὴν ἐμὴν αὐτοῦ ἀσθένειαν, ὅση μόνῳ τῷ φόβῳ καὶ τῷ πόθῳ τοῦ ἔν σοι ὑψωθέντος, θαροῦντός τε καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐπιχειροῦντος· ἀλλά μοι νῦν τὴν σὴν, εἰ καὶ ἄλλοτέ ποτε, βοήθειαν ἐπιχορήγησον, ἐπικαλουμένῳ πόρον ἐν ἀμηχάνοις εὑρίσκειν. Ταὐθ᾽ ἡδονῇ καὶ δάκρυσι συμμίκτος, ἐπευξάμενος, πάλιν ἤρξατο σκάπτειν, καὶ πάλιν ἕτερον βλέπει σταυρόν. Συνομοίᾳ δὲ καὶ τοῦτον ἀνελόμενος εὐλαβείᾳ, οὐκ ἐ͂ιχεν ὅτι καὶ γένοιτο ὑπὸ περιχαρίας, καλὰς ἀρχὰς καὶ προοίμια τῶν προκειμένων τὴν φανέρωσιν τούτων τιθέμενος.

[17] [duas Cruces invenit;] Ἀμέλειτοι καὶ οὐ διημάρτανε τῶν ἐλπίδων. Μεγάλα γὰρ τὰ ἐξ ἐκείνου θαύματα καθ᾽ ἑκάστην διὰ τούτων ἐπετελεῖτο. Τυφλοὶ γὰρ προσερχόμενοι τὸ ὁρᾷν ἀπελάμβανον, χωλοὶ τὸ ἅλλεσθαι, κωφοὶ τὸ λαλεῖν ὁμοῦ καὶ ἀκούειν, λέπροι ἐκαθαίροντο, δαιμονῶντες ἐσωφρονίζοντο, θάττον λόγος τῶν πνευμάτων ἀπελαυνομένων τῶν ἀκαθάρτων· ἑνὶ λόγῳ, ὅσα δι᾽ ἑαυτοῦ τὰς ἐπὶ γῆς μετὰ σαρκὸς διατριβὰς ποιούμενος Σωτὴρ, καὶ ἀνθρώποις συναναστρεφόμενος, τοσαῦτα καὶ διὰ τούτων ἐποίει θαύματα, καὶ τότε καὶ νῦν ὁμοίως τῆς τῶν ἀνθρώπων κηδόμενος φύσεως, καὶ τὴν σωτηρίαν ἡμῖν πραγματευόμενος, [magnus incipit fieri concursus.] πλούσιος ἐν ἐλέει, καὶ τοὺς αὐτὸν δοξάζοντας ἀντιδοξάζων, καὶ μεγίσταις δωρεαῖς ἀμειβόμενος. Τοιούτων τοίνυν παραδόξων πραγμάτων ἐνεργουμένων, οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον συνέῤῥει πλῆθος τῶν ὑπὸ παντοίων νοσημάτων δαπανωμένων. Οὐδεὶς γὰρ ἦν ὑπὸ τοῦ νοσήματος κατεχόμενος, ὃς ἐπεὶ προσέλθοι τοῖς σεβασμίοις σταυροῖς, οὐκ εὐθέως τὸ λυποῦν ἀποτινὰσσόμενος τὴν προτέραν ὑγίειαν ἀπελάμβανεν. Οὕτω ταχὼς ἐπὶ τοὺς αἰῶνας ἐπεῖδε τοῦ μεγάλου Πατρὸς ἡμῶν τῶν θαυμασίων Θεὸς, καὶ παρακλείσει πολλῇ παρεκάλεσεν αὐτὸν, πρός τε τὰ ἑξῆς τονώσας καὶ προθυμίαν παρασχὼν παρὰ πολὺ μείζονα τῆς προτέρας.

CAP. II

[18] Ἐντεῦθεν καὶ μετρίων εὐπορίσας ἀναλωμάτων, πρός τε τὸ ἔργον προθυμότερος ἦν, [Conductis operis exstruitur templum,] καὶ ἀυτίκα τοὺς οἰκοδομήσαντας τὸν νεὼν ἐκάλει τεχνίτας. Οἷ δὲ ἀφιγμένοι οὐ πρότερον ἐνεχείρησαν κτίζειν, περὶ μισθοῦ ποιήσασθαί τινα ὁμολογίαν. Ἐπεὶ δὲ συνέβησαν τῷ Πατρὶ μισθὸν τούτοις ὑπεσχημένῳ τῆς τέχνης καὶ τῶν πόνων, ἑκατὸν δοῦναι χρυσίνους, δυνάμεως ἐ͂ιχον ἔργου ἥπτοντο. Περιμετρίσαντες γὰρ αὐτίκα τὸν τόπον ἐ͂ιθ᾽ ὑπορύξαντες τοὺς θεμελίους ἐπήγνυντο, ἀφ᾽ οἷς ἀρξάμενοι κτίζειν Θεοῦ συναιρουμένου, νεὼν ἐδείμαντο διαφερόντως διαπρεπέστατον, ὃς δὴ καὶ ἐς δεῦρο σωζόμενος, πάσαις ὄψεσι θαῦμα μέγα κινεῖ· οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ χόροι μοναζόντων ἐν αὐτῷ τοὺς ἱεροὺς ᾄδοντες ὕμνους, [deinde adunantur monachi:] καὶ προσευχόμενοι ἱλεοῦνται μὲν ἑαυτοῖς, ἱλεοῦνται δὲ ἡμῖν τοῖς εὐχῶν δεομένοις τὸ θεῖον, μηδέσιν ἄλλοις, Θεῷ τε καὶ ἑαυτοῖς συγγινόμενοι, οἷς ἔργον τὸ ὁπόσαι ὧραι τὰ μεγαλεῖα τοῦ κτίσαντος ἀνυμνεῖν, καὶ ταῖς θείαις ἐπεντρυφᾷν θεωρίαις, τὸ ἡγεμονικὺν καθαιρομένοις καὶ φοτιζαμένοις καὶ τελειουμένοις, οἷς μέλον τὸ ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι, καὶ τὴν βασιλείαν μόνον ἐπιζητεῖν τὴν οὐράνιον, μηδενὸς ἄλλου τῶν γηΐνων λόγον ποιουμένοις· ὧν τοῖς ὑδρῶσι καὶ τοῖς ἀσκητικοῖς ἀγωνίσμασι, Θεὸς τὴν ἐρημίαν ταύτην πολιτείαν εἰργάσατο πνευματικὴν, στείραν τε οὖσαν πρώην καὶ ἄγονον, νῦν δὲ εὐθηνουμένην πολλοῖς τοῖς πνευματικοῖς χαρίσμασιν.

[19] τοῦ θαύματος! θηρίοις δίαιτα, νῦν ἱερῶν ἀνδρῶν καταγώγιον· ἄβατος, βάσιμος πᾶσι τοῖς διψῶσι τὴν ἑαυτῶν σωτηρίαν· ξηρὰ καὶ ἄνυδρος πρώην γῆ, [qua in re mirabiliter elucet potentia Christi,] νῦν ποταμοὺς ὅλους ἀναβλύζει πνευματικῶν διδαγμάτων. Ὡς μεγάλη σοι, Χριστὲ, φιλανθρωπία! ὡς ἀνυπέρβλητος εὐσπλαγχνία! ὡς ἀνείκειστος ἔλεος ὑφ᾽ ᾧ παρακαλούμενος, οὐ μόνον τοὺς οὐρανοὺς κλίνεις καὶ καταβὰς τὴν ἡμετέραν προσλαμβάνεις ἀτρέπτως καὶ ἀσυχύτως φύσιν ἐκ τῆς παναγίου σου καὶ Παρθένου Μητρὸς, καὶ ἀνθρώποις συναναστρεφόμενος, καὶ τελώναις συνεσθῶν, καὶ ἁμαρτολοῖς, πᾶσαν μὲν νόσον καὶ μαλακίαν θεραπεύεις, ἰώμενος τὰ συντρίμματα τῶν ψυχῶν ἡμῶν, [pro salute hominum dira quæq; perpeßi,] ἀνακτίζων καὶ ἀναχωρεύων τὸν παλαιὸν ἡμῶν ἄνθρωπον τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθομίας τῆς ἀπάτης. Καὶ νῦν δὲ πολητείαν προσάγεις διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σου τοῖς ἀνθρώποις, καὶ τέλος πάσχεις δι᾽ ἐμὲ τὸν κατάκριτον ἀπαθὴς τῇ θεότητι, ὀνειδισμοὺς ὑπομείνας, καὶ κολαφισμοὺς καὶ ῥαπίσματα, καὶ φραγγελίῳ μαστίζῃ, καὶ στέφανον ἐξ ἀκανθῶν περιτίθεσαι, ὑπὸ στρατιωτῶν ἀτάκτων g ὥς βασιλεὺς δῆθεν προσκυνούμενος, πάσης κτίσεως τῷ ὄντι Βασιλεὺς ὁρατῆς τε

καὶ νοουμένης, καὶ σταυρὸν καταδέχῃ καὶ θάπτῃ. Οὐ ταῦτα μόνον διὰ τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν ἀναμάρτητος παθεῖν καταδέχῃ, ἵνα ἐγὼ σωθῶ καὶ τοῦ παλαίου πτώματος ἀνακλητῶ, ὥς φησιν θεοῤῥήμων Γρηγόριος, ἀλλὰ καὶ μέχρι τοῦ νῦν παντοίας ὁδοὺς οὐ παύῃ τέμνων μοι σωτηρίας, διὰ τῶν Ἀποστ;όλων, διὰ τῶν Μαρτύρων, διὰ τῶν Ἀσκητῶν, ὁδηγοὺς ἡμῖν τούτους προβαλλόμενος τῶν καλλίστων, ὡς ἂν κατ᾽ ἴχνος ἑπόμενοι τούτοις τῶν ἐπηγγελμένων τοῖς ἀγαπῶσι καὶ ἐκζητοῦσι τὸ σὸν ἅγιον ὄνομα, καταξιωθῶμεν καὶ ἡμεῖς.

[20] Τοῦ θείου δὲ νεὼ πέρας εἰληφότος καὶ τῇ Παρθένῳ Μαριὰμ ἀφιερωθέντος, [Promissam mercedem nequiens exhibere Germanus] τοὺς ὑπεσχημένους οἱ τεχνῖται μισθοὺς τὸν Ἅγιον εἰσεπράττοντο. δὲ μὴ ἔχων ἀποδοῦναι τούτους ἀνελλιπεῖς, μᾶλλον δὲ πολλοστημόριον τῶν ὅλων ἀποδιδοὺς (δέκα γὰρ μόνων χρυσίνων κύριος ἐτύγχανεν ὢν, καὶ πλέον τούτους οὐκ ἐ͂ιχεν ἄλλο τι ἀποδιδόναι) ἀνάπτει τὸν θύμον τοῖς ἀνθρώποις καθ᾽ ἑαυτοῦ. Οἳ δὴ καὶ πολλαῖς αὐτὸν πρότερον ὕβρεσι πλύναντες, ἀπατεῶνά τε καλοῦντες, καὶ τὰ τῶν μοναχῶν ὑποκρινόμενον, οὐκ ὄντα ταῖς ἀληθείαις τοιοῦτον (Τοιοῦτον γάρ ἐστι φύσις φιλόχρυσος, οὐκ οἰδεν αἰδεῖσθαι τὰ εὐλαβαίας ἄξια· πάντα δεύτερα τίθεται τὰ τοῖς ἄλλοις τιμώμενα, [vincitur a fabris] πρὸς τὸ τυχεῖν μόνον τῆς ὕλης ἧς ἥπτηται) ἔπειτα καὶ σχοινίοις συνδοῦσιν οὐκ ἄκοντα, ἀλλ᾽ ἐξ ἀναγκῆς αἰτήσαντα τοῦτο, τόγε ἀληθέστερον εἰπεῖν, τῷ προειδέναι τὸ ἀποβησόμενον· καὶ γὰρ ἀκούσαντες οἷον εἰλήφει τὲλος τὸ πρᾶγμα εἴσεσθαι, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας τὸ εὐμήχανον, καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν τοῦ Ἀνδρός πιστίν τε καὶ βεβαίαν ἐλπίδα.

[21] Ἐπειδὴ γὰρ οἱ σκληροὶ καὶ ἀνελεήμονες ἐκεῖνοι τὸν Ὅσιον περιαγκωνίσαντεσ ὡς ἐπ᾽ ἀισχροῖς ἑιλκον ἐαλλακότα, οὔτε τὸν Θεὸν φοβουμενοι, καὶ τὴν ἱερὰν οὐ φρίσσοντες ὄψιν ἐκείνην, τὴν εὐθὺ τοῦ ἄστεος, ᾧ ὄνομα Δράμα, [& ad urbem raptatur:] ἐστέλλοντο, ἐλπίζοντες ἐκεῖ τοὺς μισθοὺς ἀπολήψεσθαι, ἰδόντος τινὸς τῶν φιλοχριστῶν τὸν Ὅσιον, καὶ τῆς συμφορᾶς αὐτὸν κατοικτείραντος, καὶ δι᾽ ὃν εἵλκετο χρυσὸν καταβεβληκότος ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐπὶ ταύτης οὖν τῆς ἐλπίδος ὀχούμενοι, ἀπὸ τοῦ ὄρους κατήεσαν, ἕλκοντες καὶ τὸν Ὅσιον περιηγκωνισμένον. Ὡς δὲ κάτω ποῦ περὶ τοὺς πρόποδας τοῦ ὄρους ἐγένοντο, ἔνθα καὶ πεδιὰς ἐδόκει τις ἐ͂ιναι, ἐξ ἧς ἁπαλήτε πόα καὶ πολλὴ σφόδρα πάνυ ἀνεδίδοτο, καὶ δένδρα ἑις ὕψος τε μετεωριζόμενα, καὶ πυκνοῖς τοῖς κλάδοις κομῶντα, ἱκανὴν καὶ ἐπιτηδείαν σκιὰν εἰς ἀναψυχὴν τοῖς ἐθέλουσιν ἐνεποίει τῶν ὁδοιπορούντων ὑπ᾽ ἐκείνους διαναπαύεσθαι, ὁρῶσιν ἄνδρας τινὰς τῶν ἐν ἀξιώμασι, [quod Imperiales Legati duo conspicati,] καθὼς εἰκάζειν ἐδίδου ἥτε περὶ αὐτοὺς θεραπεία, καὶ τὸ τῶν ὑποζυγίων καὶ τῆς ἄλλης ἀποσκευῆς πλῆθος, ὑπὸ τοῖς δένδρεσι καθημένους, καὶ τὸν ἐκ τοῦ ἡλίου πολὺν φλογμὸν (θέρος γὰρ ἦν) ἀναψύχοντας. Οἷ δὲ, ἦσαν δύο τινὲς ἐν τέλει, ὧν τῷ μὲν Νεόφυτος, θατέρῳ δὲ Νικόλαος ὄνομα, ἐκ τῆς Κωνσταντίνου παρὰ τοῦ τυνικαῦτα τῶν Ρὡμαίων κρατοῦντος, πρεσβεῖς πρὸς τὸν Τριβαλὸν ἀποσταλέντες.

[22] Καὶ τότε ἐπανιότες, κᾀκεῖ διαναπαυό μενοι, οὐ κατὰ τυχὴν, μᾶλλον προνοίας θείας οἰκονομίαν, ὡς ἂν τόν τε Ὃσιον τοῦ δεινοῦ λυτρώσαιται πειρασμοῦ, καὶ αὐτοὶ τὴν πρὸς σωτηρίαν φέρουσ αν ὁδηγηθῶσιν ὁδόν. [inhumanos illos reprehendunt,] Ἐπειδὴ γὰρ πλησίον αὐτῶν τοὺς τὸν Ὅσιον ἕλκοντας ἐ͂ιδον γεγενημένους, καὶ αὐτὸν ἑπόμενον σὺν πολλῇ ταπεινοφροσύνῃ, ἐπιβαλλόντες τὰς ὄψεις τῷ Ὁσίῳ περιεργότερον, καὶ κατανοήσαντες αὐτὸν, τό τε ἐ͂ιδον ἀγγελικὸν, καὶ αγγελικώτερον τὴν διάνοιαν (ἀπὸ γὰρ τῆς ἔξωθεν καταστάσεως συμβαλλειν ἐ͂ιχον καὶ τὸν ἔνδοθεν πλοῦτον τῆς ψυχῆς αὐτοῦ) ἐξανέστησάν τε παραχρῆμα, καὶ τραχυτέρους πρὸς τοὺς ἕλκοντας ἐχρήσαντο ῥήμασιν. Ὅπου χάριν, λέγοντες, κάκιστοι πάντων ἀνδρῶν, τὸν θεοειδῆ τοῦτον ἄνθρωπον περιαγκωνίσαντες ἔλκετε, οὔτε τὸν Θεὸν φοβούμενοι, καὶ μηδένα τῆς κοινῆς ἡμῶν φύσεως οἶκτον ποιούμενοι, τὴν πρὸς ἀλλήλους νομοθετεῖ συμπάθειαν; Οὐχ ὅσον τάχος ἀνήσετε τὸν Ἄγιον τῶν δεσμῶν, καὶ τὸ αἴτιον ἐρεῖται τῆς συμφορᾶς; Τρόμος ἐπὶ τούτοις καὶ φρίκη τοὺς ὑβριστάς τε ἅμα καὶ κολαστὰς τοῦ Ὁσίου λαμβάνει, καὶ τὸν μὲν ὑποτρεμούσαις χερσὶν τῶν δεσμῶν παρευθὺς ἀνιεῖσιν, καὶ τὸ αἴτιον εἰπόντες, οὔτε ἐπηνύθησαν, καὶ τοὺς ἑκατὸν ὁμῶς ἀπολαμβάνουσι χρύσους παρὰ τῶν ἐπιφανῶν ἐκείνων ἀνδρῶν, οἶκτον λαβόντων τῆς ἀλήπτου ψυχῆς ἐκείνης. Εἴδετε τὴν σοφὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ· πῶς καὶ ἐν τοῖς ἀπόροις πόρον οἶδεν ἑυρίσκειν, καὶ τὸ τοῦ Ὁσίου εὔελπι καὶ προορατικόν· τοῦτο γὰρ οἰμαι καὶ προβλέπων, χαίρων εἵλετο τὰ δεσμά.

[23] Ἀλλ᾽ ἐπειδή γε οἱ μὲν τεχνῖται τούς τε μισθοὺς ἀπειληφότες, καὶ συγγνώμης τυχόντες ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις παρὰ τοῦ Ὁσίου, οἴκαδε ἐπανήεσαν, αὐτὸς δὲ ὑπελιμπάνετο μετὰ τῶν δηλωθέντων ἐνδόξων ἀνδρῶν, τί χρῆ λέγειν ἅγε αὐτοῖς διείλεκται, καὶ μεθ᾽ ὅσης τῆς ἱλαρότητος; Τί δὲ ἄλλογε; Θεοῦ φωνὰς, [& monachi fiunt sub S. Germano:] δι᾽ ὧν τοσοῦτον ἐξήρτησε τῆς αὐτοῦ γλώττης ἐκείνους, ὥστε καὶ παραιτεῖσθαι τὸν μοναστὴν ὑπέρχεσθαι τότε βίον, καὶ μηδαμῶς ἐπανιέναι πρὸς τὸν Κρατοῦντα, οὕτως ἡττήθησαν τῆς πνευματικῆς σειρῆνος τῶν λόγων τοῦ ἀνδρός. Ὅθεν καὶ τότε μὲν δεξιὰν ἐμβαλλόντες τῷ Ἁγίῳ τῆς πρὸς τὴν εὐδαίμονα πόλιν ἀπαγούσης ἥπτοντο, εἰς ἣν καὶ διασωθέντες, καὶ τὰ τῆς πρεσβείας τετελεκότες, μεγάλαις ἑτίμων δωρεαῖς. Εἶτα μικρόν τινα χρόνον διατρίψαντες ἐκεῖ, καὶ τὰ καθ᾽ ἑαυτούς ἐνδιαθέμενοι, τῶν τε προσόντων αὐτοῖς τὰ μὲν τοῖς πένησι διανείμαντες, τὰ δ᾽ ἀποχαρισά μενοι τοῖς οἰκεταῖς, τὰ πλείω δὲ καὶ λαβόντες μεθ᾽ ἑαυτῶν χαίροντες ὑπὲστρεψαν πρὸς τὸν Ὅσιον· οὓς καὶ λίαν ἀσμένως ὑποδεξάμενος·, κείρει μὲν αὐτοῖς παραχρῆμα τὴν τρίχα, καὶ τὸ μοναδικὸν ἀμφιέσας σχῆμα, τοῖς εὐασκουμένοις ἐγκαταλέγει τῇ μάνδρᾳ μοναχοῖς.

[24] [qui monasterio constituto] Εἶτα περὶ οἰκοδομάς τε κελλίων καὶ ἐνεφυτεύσεις ἀμπελώνων καὶ παραδείσων ἀπασχολήσας ἑαυτὸν, ἐντὸς ὀλίγου πάντα ταῦτα εἰς πέρας ἤγαγε. Μετὰ δὲ ταῦτα πανταχοῦσε τῆς φήμης διατρεχούσης, καὶ τὰ περὶ τοῦ Ἀνδρὸς, καὶ τῆς ὑπ᾽ αὐτὸν μονῆς διαφανῇ καθιστώσης καθ᾽ ἑκάστην, ὡς εἰπεῖν, τὴν ἡμέραν ἠύξανέ τε καὶ ἐπὶ μεῖζον προέκοπτεν τε μονὴ, καὶ τὰ περὶ αὐτὴν, πολλῶν ἀποτασσομένων τῷ κόσμῳ, καὶ τὰς ὑπάρξεις αὐτῶν πιπρασκόντων, [atque indies auctiori] καὶ παρὰ τοὺς πόδας φερόντων καὶ τιθεμένων τοῦ Ὁσίου. Εἶχε μὲν οὕτω ταῦτα, καὶ πέρας ἐλάμβανε τὰ κατὰ τὴν μονὴν τῷ Ὁσίῳ χρηστόν. Ἔδει δὲ ἐκδημίας ἐπανόδου πρὸς Θεὸν αὐτῷ, καὶ τοῦ λαβέσθαι τῶν ἐλπιζομένων, διὰ καὶ ἐκακοπάθει.

[25] Παρῆν τῆς ἐκδημίας ἡμέρα, καὶ ὅσα τῆς ἐκδημίας· ἦσθ᾽ ὅθεν ἀποκαλυφθείσης αὐτῷ, ἐπισυνάγει τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν μοναχοὺς, ὅσον τάχους, [moriturus ipse extremum alloquitur suos.] κᾀπὶ τῆς κλίνης ἀνακαθίσας (νοσῶν γὰρ ἦν, καὶ τὰ τελευταῖα πνέων) τοῖσδε πρὸς αὐτοὺς ἐχρήσατο ῥήμασιν· Ἐγὼ μὲν, Τέκνα, δοκοῦν τῷ Θεῷ ἤδη τοῦ βίου μεθίσταμαι, καὶ χαίρω πρὸς τὸν ποθούμενον ἀναλύων· οἶδα γὰρ συνεσόμενος αὐτῷ, καὶ τῆς ἀπεράντου βασιλείας αὐτοῦ μεθέξων, ὑπὲρ ἧς τοὺς μυρίους ἀνέτλην πόνους καὶ πειρασμοὺς (ὧν καὶ ὑμεῖς μάρτυρες) ἐξ οὐ τὴν μονὴν ταύτην συνεστησάμην, ἐς τήνδε τὴν πολιὰν πρὸς τοὺς ὁρατοὺς καὶ ἀοράτους καθ᾽ ἑκάστην ἐχθροὺς ἀντιπαραταττόμενος. Ὑμεῖς δὲ εἰθενεύετε ἐν ἑαυτοῖς, καὶ πρὸς πάντας,

εἰ δυνατόν· ἐν τούτῳ γὰρ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐστὲ μιμηταὶ τοῦ πρᾴου καὶ εἰρηνικοῦ Χριστοῦ, ἐὰν εἰρηνεύητε πρὸς ἀλλήλους. Ἅπαξ ἠρνήσασθε τὸν κόσμον, καὶ μηδὲν ἔστω παρ᾽ ὑμῖνπερ φιλόϋλον. Τὴν ἀκτημοσύνην ἀσπάζετε· ἀφαρπάζει τῆς ὕλης τὸν ἀσκητὴν, καὶ συνάπτει Θεῷ. Τοῖς πρεσβυτέροις οἱ νεώτεροι ὑπεξίστασθε, καὶ οἱ πρεσβύτεροι τῶν νεωτέρων ἀνέχεσθε, ἔστιν ὅπου πταιόντων ὅπερ ἀπεύχομαι. Προσεχέτω ἕκαστος ἑαυτῷ, καὶ μεμνήσθω τῆς ἐσχάτης ἡμέρας, τῶν μὲν ὅπισθεν ἐπιλανθανόμενος, ἐπιτεινόμενος δὲ τοῖς ἔμπροοσθεν, εἴπερ ἐραστὴς ὄντως ἐστὶ τῶν ἀκηράτων ἀγαθῶν. Πάντες αὐξάνετε ἐν γνῶσει καὶ χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς καὶ καταρτήσειεν ὑμᾶς εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν, καὶ ἀκεραίους τῷ μεγάλῳ βήματι παραστήσει ἐν αὐτοῦ.

[26] Ταῦτα καὶ ἔτι πλείω τούτων, ἤδη πρὸς ταῖς ἐσχάταις ἀναπνό αις ὢν, καὶ τῷ πλείστῳ μέρει

Reliqua deerant in mutilo Codice.

ANNOTATA.

Vitæ hujus contextus, cum ex una parte valde verbosus, ex altera transcribentium vitio haud parum sit perturbatus; visum est hinc inde nonnulla, nihil ad sensus intergritatem facientia, & ad hunc non nisi per conjecturariam correctionem adducenda, expungere, atque huc referre ut sunt in Ms.

a Additur in textu, μᾶλλόν τε αὐτίκα διὰ τῶν τεταγμένων πρὸς ταῦτα.

b Item, ἡμῖν ἂν εἰς αὖθις ἀναβλλομένῳ καὶ καταῤῥαθυμοῦντι.

c Item ἐσθότε.

d Item ἔδει γὰρ ὅτι εἰ καὶ μὴ τοιούτοις ἀγῶσι μὲν οὖν (forte ἀγωνισαμένην) εἶχε τὴν σάρκα, ὁμοίοις ἂν ταύτην ἐδάμαζεν οἷς καὶ πρώτου· διὰ τοιοῦτο καὶ τἀυτὸ τοὺς ἀσκητικοὺς ἀγῶνας ἀναπληροῦν ἡγούμενος, σὺν προθυμίᾳ &c.

e Ecgraphum nostrum οὐκ ἐνεδοίασεν, οὐκ ἀνελάβετο,.

f Additur σχανῶν, quod non capio.

g Item ἐμπειροινούμενος καὶ ὡς &c.

ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΙΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΚΥΚΕΡΙΑΣ.
Ex Codice XXVII Palatino Bibliothecæ Vaticanæ fol. 19.

Glyceria Romana, Martyr Heracleȩ in Thracia (S.)
Laodicius, custos carceris, Martyr Heracleȩ in Thracia (S.)

XIII MAII.

EX MS. VATICAN.

CAPUT I

Τους πρώτου τοῦ βασιλεύοντος Ἀντωνίνου, ἡγεμονεύοντος δὲ Σαβίνου τῆς Εὐρώπης, ἦν συμφωνία πολλὴ τῶν Χριστιανῶν τῶν ὄντων ἐν τῇ Τραῖανουπόλει· ἐφ᾽ ἑκάστης δὲ ἡμέρας συναθροισμὸν ἐποίουν, [Sub Antonino Imperatore superstitioni dedito,] καὶ μετὰ πολλοῦ πόνου καὶ πόθου τὸν Θεὸν ἐδυσώπουν, εἰρήνην αἰτούμενοι· ἦσαν γὰρ ὀλιγοστοὶ, οἱ τὸν Θεὸν φοβούμενοι. Ἀντωνῖνος δὲ Βασιλεὺς ἦν θύων παντὶ εἰδώλῳ, ὢν ἕλλην, τοῖς ψευδωνύμοις κληθεῖσι θεοῖς· χρηματικωτέρως δὲ ἔθυε τῷ Διῒ, καὶ συντυχίαν τὴν ἐκ πλάνης ἐδόκει ποιεῖσθαι συνεχῶς. Μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν σκέψιν ποιεῖται ἐν τῷ ναῷ τοῦ Διὸς· μετὰ τῶν μιαρῶν ἱερέων, καὶ εἰς πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν καὶ ἐπαρχίαν ἐξ απέστειλεν, ὥστε πάντα ἄνθρωπον προσερχόμενον θύειν τοῖς θεῖς, ἐξαιρέτως δὲ τῷ Διΐ. a Γενομένης δὲ τῆς σκέψεως ταύτης, ἐμφόβως δογματίσας ἐπέστειλε κατὰ πᾶσαν τὴν γῆν ὑποτάξας οὕτως, [crudele edictum promulgatur] ὅτι τὸν μὴ βουλόμενον θύειν τοῖς θεοῖς ἀπολέσθαι δεινῶς προστάττω. Προερχόμενον δὲ τοῦτο τὸ κακὸν δόγμα, ἐπιφερό μενον ἦλθεν καὶ ἐπὶ τῆς Εὐρώπης. Δεξάμενός τε Ἡγεμὼν, πρώτην κενὴν θυσίαν ἐπεστέλει ἐν τῷ ναῷ ἐν Μαξιμιανουπόλει, ἐπιδεικνύων τὸν τοῦ Βασιλέως νόμον, μηδένα δὲ ἀναγκάσας. Τῇδὲ ἕωθεν ὁδεύσας, ἔρχεται ἐν τῇ Τραἳανουπόλει· ὁμοίως δὲ καὶ τοῖς ἐκεῖ ἐπιδείξας τὸν νόμον τοῦ Βασιλέως, εἰσῆλθεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ Διὸς θυσίαν ἐπιτελεῖν, καὶ ἐπιδείξας τὸν νόμον, [Trajanopoli a Sabino Præside,] ἐξέθετο γράμματα οὕτως ἐν τίτλῳ· Κράτιστος Σαβῖνος λαμπρότατος Ἡγεμὼν, πᾶσι τοῖς δήμοις καὶ χώραις λαμπραῖς χαίρειν. Σύμψηφοι γενόμενοι ἐν ἑνὶ φρονήματι, ἐν τρισὶν ἡμέραις ἀγνίσαντες πάντες ἑαυτοὺς, ἀναλαμπάδα κρατοῦντες, εἰσέλθωμεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ Διὸς, γενεθλιάζοντες τῷ Βασιλεῖ, καὶ ἀποδῶμεν θυσίαν τῷ μεγάλῳ Διΐ· ὃς δὲ μὴ πεισθῇ, καὶ λαμπάδα κρατῶν θύσει, δειναῖς κολάσεσι τιμωρούμενος ἀποθανεῖται.

[2] Πάντες δὲ ἐπὶ τῆς πόλεως εὐχόμενοι, εἰρήνην ᾐτοῦντο. Γλυκερία δέ τις Ρὡμαία b, θυγάτηρ Μακαρίου τρισυπάτου οὖσα, [S. Glyceria Christianos animat:] ἐπὶ τῆς πόλεως ἐκείνης, ἐφ᾽ ἑκάστης ἡμέρας καὶ ὥρας εἰσερχομένη ἐπὶ τοῦ δωματίου ὅπου συνηθροίζοντο οἱ Χριστιανοὶ, ἤγνιζεν ἑαυτὴν τῷ Θεῷ καὶ τῷ Χριστῷ αὐτοῦ, λέγουσα τοῖς πᾶσιν οὕτως. Ἀδελφοὶ, ἀδελφαὶ, τεκνία καὶ πατέρες, καὶ σαι τὸν ὅρον μητρὸς ἔχετε, ἀκριβῶς [ὁρᾶτε] c ποίου Βασιλέως τὸν χαρακτῆρα ἔχομεν, καὶ ποίῳ τύπῳ ἐν τῶ μετώπῳ ἐσφραγίσθημεν, καὶ ποίου νομίσματος τὴν ἐπιγραφὴν παρειλήφαμεν. Γινώσκοντες οὖν, σπεύσωμεν διὰ τοῦ δεσποτικοῦ νομίσματος σῶοι εὑρεθῆναι παρὰ τῷ αἰωνίῳ Βασιλεῖ, ἔχοντες τὸν χαρακτῆρα ἄσπιλον. Οἱ δὲ ἐ͂ιπαν, Εὐχόμεθα τυχεῖν τούτων ἁπάντων. δὲ πάλιν λέγει, Ὑμῶν αἱ εὐχαὶ πρῶται ἱερουργηθῶσι τῷ Θεῷ.

[3] [mira animi fortitudine Præsidem alloquitur:] Πληρωθεισῶν δὲ τῶν τριῶν ἡμερῶν, πάντες ἔτρεχον μετὰ λαμπάδων μαινόμενοι· ἐξῆλθεν δὲ καὶ ἁγία Γλυκερία, ἐπιγράψας ἐπὶ τὸ μέτωπον αὐτῆς τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ μέσον τοῦ προσώπου πρὸς φωτισμὸν τῆς ψυχῆς, καὶ δραμοῦσα ἔστη, καὶ ἐ͂ιπεν· Λαμπρότατε Ἡγεμὼν, δείξω σοι τὴν ἀρχὴν τῆς θυσίας τοῦ Θεοῦ, ἐπεὶ πρώτη εἰμὶ καὶ πατρὸς Τρισυπάτου d Ρὥμης. δὲ Ἡγεμὼν λέγει· Καὶ ποῦ ἐστιν λαμπάς σου, δι᾽ ἧς ὑποδείξεις μοι; Γλυκερία ἐ͂ιπεν, ἐπὶ τοῦ μετώπου γραφεῖσα, τις καὶ ἄσβεστος οὖσα, φωτίζει τὰς εἰλικρινεῖς θυσίας ἡμῶν, καὶ προσκομίζει τῷ ἀιωνίῳ Βασιλεῖ. Μὴ νοήσας e δὲ Ἡγεμὼν λέγει αὐτῇ· Πρόσελθε οὖν καὶ θύσον. δὲ ἁγία Γλυκερία ἐ͂ιπεν· αἰώνιος Βασιλεὺς καὶ Θεὸς λαμπάδων καπνιζουσῶν χρείαν οὐκ ἔχει· ἀλλὰ κέλευσον σβεσθῆναι αὐτὰς ἵνα ἄχραντος θυσία μου γένηται. Ἐκέλευσεν οὖν Ἡγεμὼν, καὶ ἐσβέσθησαν αἱ λαμπάδες· σβεσθησῶν δὲ αὐτῶν, ἀνεζωσμένη ἁγία Γλυκερία τὴν τῆς

σωφροσύνης στηθοδεσμίδα,ἀνέτεινε τὸ ὅμμα εἰς τὸν οὐρανὸν, [precibus statuam Iovis comminuit:] καὶ σείσασα τὴν χεῖρα τῷ ὄχλῳ λέγει· Βλέπετε τὴν ἐπὶ τοῦ μετώπου μου γραφεῖσαν φωτινὴν λαμπάδα; καὶ εἰποῦσα ταῦτα, ἔδειξε τὸν σταυρὸν τοῦ Χρισοῦ, καὶ ἐ͂ιπεν· Θεὸς παντοκράτωρ, διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ σου δοξαζόμενος ὑπὸ τῶν δούλων σου, ἐμφανίσας τοῖς ὁσίοις σου παισὶ, καὶ ῥυσάμενος αὐτοὺς ἐκ τῆς καμίνου, κλείσας τὰ στόματα τῶν λεόντων καὶ νικηφόρον ἀναδείξας τὸν δοῦλόν σου Δανιὴλ, τὸν Βὴλ καταστρέψας καὶ τὸν δράκοντα ἀποκτείνας καὶ τὴν δαιμονικὴν εἰκόνα συνθλάσας, Ἰησοῦ Χριστὲ, ἄμωμος ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, ἐλθὲ καὶ ἐπὶ ἐμοῦ τῆς ταπεινῆς, καὶ σύντριψον τὸν ἐν τέχνῃ ἄνθρώπων ἀνασταθέντα δαίμονα, καὶ διασκόρπισον τὴν κενὴν αὐτῶν θυσίαν. f Καὶ εὐθέως ἐγένετο βροντὴ μεγάλη, καὶ ἔπεσεν Ζεὺς, καὶ συνετρίβη, ἦν γὰρ λίθινος.

[4] Θυμομαχῶν δὲ Ἡγεμὼν καὶ πάντες οἱ μιαρὸι ἱερεῖς, [lapidatur, sed non tangitur:] ἐκέλευσαν αὐτὴν λιθαζομένην ἀποθανεῖν. Τὰ δὲ πλήθη τῶν ἀνόμων κατελθόντα ἀπὸ τῆς πείρας, ἔῤῥιπτον λίθους ἐπ᾽ αὐτὴν· οἱ δὲ λίθοι, ὡς ἐν ἀποθήκῃ ἀποκείμενοι, οὕτως ἐτήρουν αὐτὴν μὴ δ᾽ ὅλως ἁπτόμενοι αὐτῆς. Μὴ νοοῦντες οὖν τὴν εὐεργεσίαν τοῦ Θεοῦ, ἔλεγον ὅτι φαρμακός g ἐστι, καὶ διὰ τοῦτο οὐχ ἅπτονται αὐτῆς οἱ λίθοι. Γλυκερία ἐ͂ιπεν· Καλῶς λέγετε ὅτι φαρμακός εἰμι· τὰ γὰρ Χριστοῦ φάρμακα, σωτήρια οντα, ἐνεργοῦντα ἐν ἐμοὶ, νικῶσιν ὑμῶν τὴν πλάνην, καὶ παρ᾽ αὐτοῦ βοήθεια διασκεδάζει τοὺς αἰκισμοὺς ὑμῶν. Τότε λέγει Ἡγεμὼν, Ἕως αὔριον ἐπὶ τῆς εἱρκτῆς μενέτω, καὶ ἐν ἀσφαλείᾳ γένηται, μήπως ταῖς μαγείαις ἐκφυγοῦσα, εἴπη βοήθειαν ἔχειν παρὰ τῷ Θεῷ αὐτῆς, καὶ πλανήσῃ πολλούς. Γλυκερία ἐ͂ιπεν· Ἀνόητε καὶ τετυφλωμένε καὶ πολλῆς ἀκαθαρσίας μεστὲ, οὐ νοεῖς ὅτι δέδεμαι ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ, [carceri inclusa a Philocrate Presbytero confortatur:] καὶ προσήλωμαι τῷ νόμῳ αὐτοῦ, καὶ οὐ δύναμαι λυθῆναι; αὐτὸς γάρ ἐστιν δεσμὸς αὐτοῦ, διαλύων καὶ διαῤῥήσσων δεσμοὺς ὑπερηφάνων, καὶ βουλὰς ἀνθεστηκότων διασκεδάζων. Καὶ ταῦτα εἰποῦσα, ἀπῆλθεν ἐπὶ τὴν φυλακὴν. Ἀπελθούσης δὲ αὐτῆς, Φιλοκράτης. Πρεσβύτερος ῆλθε πρὸς αὐτὴν, καὶ λέγει αὐτῷ Ἁγία, Σφράγισόν με τῷ σημείῳ τοῦ Χριστοῦ, καὶ κατακόσμησόν με ἀπὸ τοῦ κειμηλίου τοῦ τὸ μύρον τῆς ἀληθείας ἔχοντος, καὶ παράθου με τῷ Βασιλεῖ, ᾧ σὺ στρατεύῃ, οὗ καὶ τὸ ἅρμα φορεῖς, ἵνα σφραγισθεῖσα αὐτῷ νικήσω τὴν τοῦ μισοκάλου κακίαν. Φιλοκράτης Πρεσβύτερος ἐ͂ιπεν, Τὸ σημεῖον τοῦ Χριστοῦ τελειώσει σου τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ τὸ κειμήλιον τοῦ μύρου τοῦ Χριστοῦ τὸν πόθον σου πληρώσει. Καὶ εἰπὼν ταῦτα, ἐξῆλθεν καταλείψας αὐτὴν ἐν εἰρήνη.

[5] Πρωΐας δὲ γενομένης θυμομαχῶν Ἡγεμὼν, προέρχεται ἐπὶ τὴν βασιλικὴν, ἵνα τιμωρήσηται τὴν ἁγίαν Γλυκερίαν. Κελεύει δὲ αὐτὴν ἐλθοῦσαν ἐρωτηθῆναι ἐὰν θέλῃ θύσαι, ἐὰν δὲ μὴ πεισθείη, προστάξει αὐτὴν ἀποθανεῖν. [reducta respondet Præsidi:] δὲ ἦλθεν, καὶ ἔστη ἔμπροσθεν τοῦ Ἠγεμόνος φαιδρὸν ἔχουσα πρόσωπον. Εἶπεν δὲ Ἡγεμὼν πρὸς αὐτὴν· Γλυκερία, εἰπέ μοι, εἰ ἐπείσθης θῦσαι τῷ μεγάλῳ Θεῷ Διῒ, καὶ Αὐτοκράτωρ θύει; Γλυκερία ἐ͂ιπεν· Καὶ πῶς θύσω αὐτῷ, ὅτι συνετρίβη, καὶ λεπτὸς ἐηένετο, καὶ ἑαυτῷ οὐκ ἐβοήθησε; τούτῳ κελεύεις με θυσίαν τελεῖν; Ἔχω τὴν γνῶσιν τοῦ μεγάλου Θεοῦ, τοῦ ἐπὶ τῶν οὐρανῶν καθεζομένου, ὃς ἀντέχεταί μου, καὶ τὴν μιαρὰν ὑμῶν δύναμιν καταλύει, τούτῳ με δεῖ θυσίν θυσιάσασαν εὐπρόσδεκτον τελειωθῆναι. Ἀκούσας δὲ ταῦτα Ἡγεμὼν ἐ͂ιπεν· Θῦσον πρὸ τοῦ σε τιμωρηθῆναι. Γλυκερία ἐ͂ιπεν· Τιμωρηθῆναι ἔχω παρὰ τοῦ Θεοῦ μου, ἐάν σου ἀκούσω. δὲ Ἡγεμὼν λέγει αὐτῆ· Τί οὖν, αἰρῆσαι τὸ ἀποθανεῖν; Γλυκερία ἐ͂ιπεν· Σπεύδω διὰ τῶν πόνων τοῦ σώματος τὰ τῆς ψυχῆς μου τραύματα ἰάσασθαι.

[6] δὲ Ἡγεμὼν κελεύει αὐτὴν κρεμασθῆναι ἐκ τῶν τριχῶν, [crinibus suspensa laniatur] καὶ ξεομένην ἀποθανεῖν. δὲ κρεμασθεῖσα ἐ͂ιπεν· Δόξα σοι, Θεὸς παντοκράτωρ, ὅτι ἔδειξας τῷ ναισθήτῳ Ἡγεμόνι, ὅτι οὐκ ἔχει ἴδια βασανιστήρια, ἀλλὰ τῆς δοθείσης μοι περιβολῆς ὑπὸ τῆς σῆς ἀγαθότητος ἐλεγχόμενος ὑπ᾽ ἐμοῦ τιμωρεῖταί με· αἱ γὰρ τρίχες αἱ δοθεῖσαί μοι εἰς κάλυμμα τοῦ σώματος καὶ εἰς δόξαν τὴν σὴν παρὰ σοῦ τοῦ βοηθοῦ μου, ἃς ἀντὶ περιβολείου μοι δέδωκας, αὗται βοηθοῦσί μοι κατὰ τοῦ μισοκάλου Ἡγεμόνος. Καὶ ταῦτα αὐτῆς ἐἰπούσης, ἐκέλευσεν αὐτὴν ξέεσθαι. [sed non sentit tormenta.] Ξεομένης δὲ αὐτῆς, ἔφη Ἁγία· Ἀνόσιε καὶ πάσης ῥαδιουργίας ὑπηρέτα, οὐδέν εἰσιν αἱ βάσανοί σου, οὐ γὰρ αἰσθάνομαι· ἔχω γὰρ τὸν πάντων δεσπότην Θεὸν, τὸν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ σώσαντά με. Εὐτρεπίζου οὖν ἐν μειζοτέραις τιμωρίαις, αὗται γὰρ οὐδέν εἰσιν. Ταῦτα δὲ αὐτῆς εἰπούσης, ἠτονησαν οἱ ὑπηρέται.

[7] Εὡρακὼς δὲ Ἡγεμὼν ὅτι ἁγία Γληκερία νικᾷ αὐτὸν, ἐκέλευσεν αὐτὴν καθαιρεθεῖσαν θλασθῆναι αὐτῆς τὴν ὄψιν. Γλυκερία ἐ͂ιπεν, Τὸ φῶς μου Θεὸς, καὶ ὑπόστασίς μου Χριστὸς, [Tundantur oculi ejus:] διὰ τῆς σῆς ἀγαθότητος στερεῶν τοὺς λογισμοὺς τῆς δούλης σου, λάμπρυνόν μου τὸ πρόσωπον πρὸς ὑποδοχὴν τῶν αἰκισμῶνh καὶ νεύρωσόν με ἐν τῇ ὑπομονῇ· σὺ γὰρ ἐ͂ι Θεὸς, διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ιησοῦ Χριστοῦ τὸν θησαυρὸν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφέρων ἐπὶ πάντας τοὺς τὸ ὄνομά σου ἀνεξάρνητον ὁμολογοῦντας· πᾶσι τοῖς Ἁγίοις σου βοηθήσας, δι᾽ ὧν τὴν πρός σε γνῶσιν ἐνηγκαλισάμην, ἐπάκουσον Θεὸς τῆς δούλης σου, ὅτι διὰ τὸ ὄνομά σου σπεύδω ῥυσθῆναι ἐκ τῆς παγίδος τοῦ διαβόλου, καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ ὄφεως. [inter verbera ab Angelo protegitur:] Καὶ ταῦτα εἰποῦσα ὑπὸ τῶν ὑπηρετῶν ἐτύπτετο. Ὀφθεὶς δὲ Ἄγγελος παρέλυσεν αὐτοὺς, καὶ ἐγένοντο ὡσεὶ νεκροί. δὲ Ἡγεμὼν λέγει αὐτῆ· Εἰπέ μοι, διατί οὐ πείθῃ τῷ Βασιλεῖ; Γληκερία ἐ͂ιπεν· Ποίῳ βὰσιλει; Ο Ἡγεμὼν λέγει, Τὸ Αὐτοκράτορι, τῷ προστάξαντι τὸν νόμον τοῦτον. Γλυκερία ἐ͂ιπεν, Ἐγὼ τῷ παντοκράτορι Θεῷ πείθομαι, καὶ τὸν νόμον αὐτοῦ φυλάσσω. Ἡγεμὼν λέγει, Πείσθητι, καὶ θῦσον. Γλυκερία ἐ͂ιπεν. Ἐγὼ οὐ θύω τὴν ὑπό σου κελευομένην θυσίαν, κενή γάρ ἐστιν· ἀλλὰ θύω θυσίαν τῷ Θεῷ, ἣν αὐτὸς ἐπιζητεῖ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, ἣν πατὴρ Ἀβραὰμ θύσας προσεκόμισεν Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, καὶ εὐπρόσδεκτος ἐγένετο παρὰ τῷ ἀληθινῷ Θεῷ, καὶ ἔδωκεν αὐτῶ χάριν πολλῶν ἐθνῶν πατέρα γενέσθαι. Ἡγεμὼν λέγει, Πείσθητι καὶ θῦσον, μὴ πλανωμένη ὡς γυνὴ δεινῶς ἀποθάνῃς. Γληκερία ἐ͂ιπεν, ἀγωνοθέτης Χριστὸς ἐν τῷ πνευματικῷ σταδίῳ οὐ μόνον ἄνδρας ἀθλοῦντας, ἀλλὰ καὶ γυναῖκας ἀγωνιζομένας κατὰ τοῦ πατρός σου τοῦ διαβόλου λαμπρῶς στεφανοῖ, κοινὸν γὰρ τὸ στάδιον τῆς ἀληθείας ἐπὶ τῶν τρεχόντων.

[8] Ἐκέλευσε δὲ Ἡγεμὼν ἀπελθεῖν αὐτὴν εἰς τὴν φυλακὴν, [reducta in carcerem] παραγγείλας μηδενὶ αὐτῇ βρῶμα δοῦναι. Ἀπῆλθεν δὲ χαίρουσα καὶ εἰσῆλθην εἰς τὴν φυλακὴν δοξάζουσα τὸν Θεόν. δὲ ἐπὶ τῆς φυλακῆς μετὰ πολλοῦ φόβου ἠσφαλίσατο αὐτὴν· ὐηλόγει δὲ τὸν Θεὸν λέγουσα, Εὐλογητὸς ἐ͂ι Κύριε Θεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν, γνωριζόμενος διὰ τῶν Ἁγίων, τῶν τὰς ἐντολάς σου φυλασσόντων, ἐμφανίσας τῷ ἁγίῳ σου Πέτρῳ ἀπερχομένῳ ἐμὶ τὴν Ρὥμην, καὶ ἐλέγξας τὸν ἀντικείμενον Σίμωνα τὸν μάγον δι᾽ αὐτοῦ, προσταθεὶς τῷ μεγάλῷ Δαυῒδ καὶ τὸν Γολιάθ τὸν ὑπεναντίον αὐτοῦ

ὑποστρώσας ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, σεμνὸς καὶ καθαρὸς Θεὸς, ἐπάνουσόν μου, καὶ σύνελθε τῇ δούλῃ σου, καὶ ῥῦσαί με ἀπὸ τοῦ μισοκάλου Ἡγεμόνος. Ἡμερῶν δὲ τριῶν διελθουσῶν, ἐ͂ιπεν Ἡγεμὼν τῷ i Πρίγκιπι, δεξάμενος τὸν δάκτυλον τοῦτον, ἀπελθὼν σφράγισον τὴν φυλακὴν, [hoc obsignato ] ὅπου ἐστὶν μάγος ἐκείνη. δὲ Πρίγκιψ ἦλθεν, καὶ εὗρεν αὐτὴν ἐν ἀσφαλείᾳ πολλῇ ὑμνοῦσαν τὸν Θεόν. Ἐλθὼν οὖν ἐσφράγισε τὴν φυλακὴν, ἐ͂ιπε τηρεῖσθαι καὶ τὰ ἔξω. Οὔσης δὲ αὐτῆς ἔσω, καὶ ὑμνούσης τὸν Θεὸν, ἔφερον αὐτῇ τροφὴν Ἄγγελοι. δὲ Ἡγεμὼν μέλλων ἐπὶ τὴν Ἡρακλείαν ἐξιέναι, [cibatur ab Angelis:] ἀπῄει διὰ τῆς φυλακῆς θεάσασθαι αὐτὴν, ὅπως ἀκολουθήσῃ αὐτῷ. Θεασάμενος δὲ τὴν σφραγίδα ἐπικειμένην, ὑπέλαβεν αὐτὴν τεθνηκέναι· ἦσαν γὰρ ἡμέραι πολλαί. δὲ ἀνοίξας, θεωρεῖ αὐτὴν λυθεῖσαν, καὶ πίνακα παρακείμενον, ἐν ᾧ ἦσαν ἄρτοι, καὶ γάλα, καὶ ὕδωρ ἐπὶ κρατῆρος. Ἔκθαμβος δὲ γενόμενος, ἐξάγει αὐτὴν, μὴ νοήσας ὅτι Θεός ἐστιν τρέφων αὐτὴν, καὶ ἤρξατο εὐχομένη λέγειν· Δέσποτα Θεὲ, χορηγὸς τῆς ἀληθείας, τὴν οἰκονομίαν τὴν σὴν χαρισάμενος τῷ λαῷ σου, καὶ τῷ Δανιὴλ δι᾽ Ἀγγέλου τροφὴν παρασχὼν, τῷ ἁγίῳ Ἡλίᾳ πετεινὸν ἐν τῷ χειμάῤῥῳ τὸ ἄριστον ἀποστείλας, τοὺς πλανηθέντας ἐπιστρέψας, καὶ τοὺς τυφλοὺς φωταγωγήσας, ἐμνημόνευσας καὶ ἐμοῦ Θεὸς τῆς ταπεινῆς, καὶ ἔδωκάς μοι οἰκονομίαν έκ τῶν ἀσύλων σου θησαυρῶν.

CAPUT II

[9] Εἰπούσης δὲ αὐτῆς ταῦτα, ἀπῆλθεν ἐπὶ τῆς Ἡρακλείας εἰς τὸν ναὸν τοῦ Διὸς, καὶ ἐθυσίασεν. Ἤκουσαν δὲ οἱ Χριστιανοὶ περὶ τῆς ἀθληφόρου, [Heracleæ a Christianis honorifice excipitur:] καὶ ἀπαντῶσιν αὐτῇ πάντες μετὰ τοῦ ὁσίου Ἐπισκόπου Δομετίου ὡς ἀπὸ μιλίων τριῶν· καὶ εὐχὴν ποιεῖ Ἐπίσκοπος λέγων οὕτως· Λαμπτὴρ ἄσβεστε, ἥλιε δικαὶοσυνης Χριστὲ, τὸ φῶς τῶν ἐσκοτισμένων, ὁδηγὸς τῶν πεπλανημένων, συνοδεύσαας τῷ Μωϋσῇ, καὶ τὸν Φαραὼ καταποντίσας, σύνοδος γενοῦ τῇ δούλη σου ἐν τῇ ὀμολογίᾳ τῇ εἴς σε. Καὶ εἰπόντος ταῦτα τοῦ Ἐπισκόπου εἰσῆλθεν εἰς τὴν πόλιν ἁγία Μάρτυς τοῦ Χριστοῦ Γλυκερία. Τῇ δὲ ἑξῆς κελεύει Ἡγεμὼν εἰ σαχθῆναι τὴν Ἁγίαν, καὶ μὴ πειθομένην πυρὶ ἀναλωθῆναι. δὲ εἰσήχθη, καὶ λέγει πρὸς αὐτὴν Ἡγεμών· Γλυκερία, τί ἐσκέψω; Γλυκερία ἐ͂ιπεν, Ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται, μὴ ἐκπειράσης Κύριον τὸν Θεόν σου, καὶ ἔστω σοι τὸ ναὶ, ναὶ, καὶ τὸ οὔ, οὔ· ἐ͂ιπον γάρ σοι ὅτι συνεταξάμην τῷ Θεῷ μου, καὶ ἀπεταξάμην τῷ διαβόλῳ, ᾧ σὺ δουλεύεις· πῶς οὖν συνταξαμένη τῷ Χριστῷ, δύναμαι πάλιν ἀποτάξασθαι αὐτῷ καὶ τυχεῖν ἀντὶ ζωῆς θανάτου; οὖν θέλεις, ποίει· ἐγὼ γὰρ ἔτοιμός εἰμι τῶν προσκαίρων καταφρονεῖν, ἵνα τῶν ἐπουρανίων τύχω.

[10] δὲ Ἡγεμὼν κελεύει αὐτὴν βληθῆναι ἐν καμίνῳ. [signo Crucis se muniens,] Ἐκκαείσης δὲ τῆς καμίνου, Ἁγία μοιήσασα τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ, ἐσφράγισεν ἑαυτὴν καὶ ἐ͂ιπεν· Κύριε παντοκράτωρ εὐλογῶ σε, καὶ τὸ ὄνομά σου δοξάζω, ὅτι τὴν σήμερον ἡμέραν καὶ ὥραν ταύτην, αἰωνίαν ἀγαλλίασιν ἐμοὶ ἐδωρήσω τῇ δούλῃ σου· ἔγραψάς μου τὴν ὁμολογίαν ἐνώπιον Ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων· πλήρωσον τὴν τῆς ψυχῆς μου ἐπιθυμίαν, καὶ δεῖξον τῷ ἀθέῳ καὶ ἀνόμῳ Ἡγεμόνι, ὅτι σὺ ἐ͂ι ἀντεχόμενός μου. Καὶ ταῦτα εἰποῦσα, [jactatur in fornacem; qua divinitus extincta,] ἐβλήθη ἐν τῇ καμίνῳ. Εὐθέως δὲ δρόσος ἀπὸ οὐρανοῦ κατῆλθεν, καὶ ἔσβεσε τὴν φλόγα τοῦ πυρὸς, καὶ ἦν ὡς ἀμνὁς ἄμωμος ἐν τῇ καμίνῳ Ἁγία, ἄδουσα καὶ ψάλλουσα τὴν ὤδην ταύτην· Ἅγιος ἐ͂ι Θεὸς, τῇ θεότητί σου καταπέμψας ἐπι τὴν ταπεινὴν δούλην σου Γλυκερίαν ἐξ οὐρανοῦ βοήθειαν, ἵνα γνῶσιν πάντες ὅτι σοι ὑποτέτακται τὰ πάντα, καὶ τῷ σῷ θελήματι αἱ ἀκτῖνες τῆς φλογὸς ταὺτης, μὴ φέρουσαι τὴν σὴν φοβερὰν κέλευσιν, φυγοῦσαι φλογίζουσι τὴν τοῦ ἀνόμου καὶ ἀσεβεστάτου γνώμην. Καὶ ταῦτα εἰποῦσα, ἐξῆλθεν τῆς καμίνου ἄσπιλος. Πάλιν δὲ ἐπηρώτησεν αὐτὴν Ἡγεμὼν λέγων· Τίνι θαῤῥοῦσα οὐ θύεις; Γλυκερία ἐ͂ιπεν, Τῷ Θεῷ καὶ τῷ Χριστῷ αὐτοῦ. Ἡγεμὼν λέγει, Μή διὰ λόγων τεχνάζου καὶ ἀπάτα τοὺς πάντας. Γλυκερία ἐ͂ιπεν· Ἐγὼ οὐ τεχνάζομαι διὰ λόγων, ἀλλὰ δι᾽ ἔργων ἀγαθῶν καὶ λόγων πιστοποιῶ τοὺς πάντας.

[11] [detrahitur ei pellis capitis;] δὲ Ἡγεμὼν ἐκέλευσε δοροτομηθῆναι αὐτὴν ἀπὸ κεφαλῆς ἕως τοῦ μετώπου. Οἱ δὲ ἔδησαν αὐτὴν ποσὶ καὶ χερσὶ, καὶ καθὰ ἐκέλευσεν, ἐποίουν. δὲ ἁγία Γλυκερία δοροτομουμένη ἐ͂ιπεν· Κύριε Θεὸς, τὸ φῶς λάμψας, καὶ τὴν δικαιοσύνην ἀνθήσας, διὰ τοῦ αἰκισμοῦ τούτου ὑπόδειξον τῷ μιαρῷ Ἡγεμόνι Σαβίνῳ, ὅτι πᾶς ἔφων εἴς σε τὴν ἐλπίδα σπουδάζει διὰ μειζόνων αἰκιτμῶν τὸν στέφανον τῆς ὁμολογίας σου παρά σου κομίσασθαι · διὸ εὐχαριστῶ σοι, ὅτι διὰ τοῦ δέρματος τῆς συρκὸς ταύτης ἀπεκάλυψας τὰ ἐν ἐμοὶ πάντα, ἵνα φωτισθεῖσα εἴπω, Ἀποκάλυψον τοὺς ὀφθαλμούς μου, καὶ κατανοήσω τὰ θαυμάσια ἐκ τοῦ νόμου σου. Μὴ φέρων δὲ τὴν ὕβριν Ἡγεμὼν, [sed in carcere ab Angelo restituitur:] ἐκέλευσεν πάλιν ἐπὶ τὴν εἱρκτὴν ἀπελθεῖν, εἰπών· Ἵνα ἕως αὕριον συνδεθῇ χερσὶ καὶ ποσὶ καὶ λίθοις ὀξέσιν ὑποστρωθείη, ὅπως κινουμένη κακιγκάκως ἀπώχηται· ἐποίησαν οὖν οἱ ὑπηρέται τὰ κελευό μενα αὐτοῖς, καὶ ἔθηκαν αὐτὴν οὕτως· μέσης δὲ νυκτὸς Ἄγγελος Κυρίου ἐλθὼν, ἔλυσεν αὐτὴν ἀπὸ τῶν δεσμῶν, καὶ τὸ ἄσχημον τοῦ προσώπου κατέστησεν ὑγιὲς, μηδὲν ἐλλεῖπον τῷ ποιήματι τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῆς.

[12] Πρωΐας δὲ γενομένης, προῆλθεν Ἡγεμὼν, καὶ ἐκέλευσεν ἀχθῆναι τὴν ἁγίαν Γλυκερίαν. [Laodicius custos credit in Christum,] Ἀνοίξας δὲ Καπικλάριος, ἐ͂ιδεν αὐτὴν λυθεῖσαν· καὶ μὴ ἐπιγνοὺς αὐτὴν, ἤμελλεν ἑαυτὸν ἀναιρεῖν. δὲ εἲπεν αὐτῷ· Παῦσαι καὶ φεῖσαι σεαυτοῦ· ἐγὼ γάρ εἰμι ζητουμένη. δὲ ἔντρομος γενόμενος λέγει· Ἐλέησόν με ὅπως μὴ ἀποθάνω, καὶ πιστεύω τῷ βοηθοῦντί σοι Θεῷ. δὲ εἶπεν αὐτῷ· Ἀκολούθεις οὖν τῷ τὴν σωτηρίαν χαριζομένῳ Χριστῷ. δὲ ἐξήγαγεν αὐτὴν, καὶ περιθέμενος τὰ δεσμὰ αὐτῆς, ἠκολούθει. δὲ Ἡγεμὼν λέγει· Τί ἐποίησας οὕτως Λαοδίκιε; ποῦ ἐστιν παρατεθεῖσά σοι ἐπὶ τῶν δεσμῶν; Λαοδίκιος εἶπεν, Αὕτη ἐστὶν παρεστῶσα τῷ βήματί σου, ἥτις τῇ νυκτὶ ταύτῃ διὰ χειρὸς Ἀγγέλου τὸ έπίσημον καὶ λαμπρὸν τοῦ προσώπου τῷ τοῦ Θεοῦ φωτὶ ἀνεδέξατο, λυθεῖσα ὑπ᾽ αὐτοῦ· ἧς τὰ δεσμὰ ἀνεδεξάμην, ἑωρακὼς τοῦ Θεοῦ τὰ θαυμάσια· πιστεύω δὲ, [& capite plectitur.] καὶ συμμέτοχός εἰμι τοῦ θανάτου αὐτῆς. δὲ Ἡγεμὼν λέγει· Οὗτος ἀποκεφαλισθήτω, καὶ εἴδωμεν εἰ βοηθήσῃ αὐτῷ Χριστός. δὲ μέλλων ἀποκεφαλίζεσθαι λέγει· Θεὸς τῶν Χριστιανῶν συγκαταρίθμησόν με τῇ δούλῃ σου Γλυκερίᾳ. Γλυκερία εἶπεν, πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, λύσας τὰς ὠδίνας τοῦ θανάτου, καὶ ἐλευθερώσας τὸν ἐζωγρημένον ἄνθρωπον, ἐλευθέρωσ ον καὶ τὸν δοῦλόν σου Λαοδίκιον, καὶ τελείωσον αὐτὸν ἐν τῷ ὁμολογίᾳ τοῦ Χριστοῦ σου, καὶ πρόσδεξαι μετ᾽ εἰρήνης τὸ πνεῦμα αὐτοῦ. Ἀκούσας δὲ Λαοδίκιος, εἶπεν, Ἀμὴν· καὶ εἰπὼν τὸ Ἀμὴν, ἀπεκεφαλίσθη· καὶ ᾖρθη τὸ σῶμα αὐτοῦ ὑπὸ τὸν Χριστιανῶν.

[13] δὲ Ἡγεμὼν λέγει τῇ ἁγίᾳ Γλυκερίᾳ Οἶδας, Γλυκερία, ὅτι πατρὸς τρισυπάτου ἐ͂ι Πὥμης, καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς θυγάτηρ ὑπάρχεις; εἰπέ οὖν ἡμῖν τίς ἐστιν βοηθῶν σοι; Γλυκερία εἶπεν, Χριστὸς σωτὴρ τοῦ κόσμου, καὶ Θεὸς πάσης παρακλήσεως, τὸ ἄριστόν

μοι ἀποστείλας ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ νῦν λύσας τὰ δεσμά μου, [S. Glyceria feris objecta] καὶ τὸν κόσμον τῷ προσώπῳ μου περιθεὶς, αὐτός ἐστιν βοηθῶν μοι. δὲ Ἡγεμὼν ἀκούσας ταῦτα, ἐκέλευσεν αὐτὴν θηριομαχῆσαι. δὲ ὡς ἐπὶ εὐφροσύνην ἀπῆλθεν χαίρουσα. Καθεσθέντος δὲ τοῦ Ἡγεμόνος εἰσῆλθεν Ἁγία, εὔσχημος καὶ φαιδρὰ, καὶ ἔστη ἐν μέσῳ τοῦ στάδίου, προσδεχομένη τὸν Χριστὸν τὸν ἴδιον βοηθόν. Οὕτως δὲ οὔσης τῆς ἁγίας Γλυκερίας, ἀνακομήσας βηνάτωρ ἐπαίδει τὸ k πτερὸν, καὶ ἐξέρχεται λέαινα παμμεγέθης βρυχωμένη, καὶ δραμοῦσα ἐκυλίετο ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτῆς, λήχουσᾳ τὰ ἴχνη τῶν ποδῶν αὐτῆς. δὲ εἰς οὐρανὸν ἀτενίσασα τὸ ὄμμα, εἶπεν· Εὐχαριστῶ σοι Θεὸς τῶν πατέρων, Θεὸς τῶν οἰκτιρμῶν, τὰ ἄγρια ζῶα ἡμερώσας πρὸς τὴν γνῶσιν τῆς θεότητός σου, τὰ δυσχερῆ εἰς εὐχερῆ μοι κατευοδώσας, τὴν ἄνυδρον εἰς πλῆθος ὑδάτων ποιήσας· εἰσάκουσόν μου Θεὸς, καὶ ἀπόδος τῷ κακοτέχνῳ Ἡγεμόνι κατὰ τὴν βούλησιν αὐτοῦ, [pro voto suo unius levi morsu suffocatur.] καὶ δός μοι εὐαριστήσασάν σοι καὶ φυλάξασαν τὰς ἐντολάς σου, στεφάνου σεμνοῦ ἐπιτυχεῖν μετὰ τῶν ἁγίων πατέρων. Καὶ ταῦτα εἰπούσης, φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐγένετο λέγουσα, Εἰσήκουσα τῆς προσευχῆς σου, εἰσέρχου μετ᾽ εἰρήνης, ἀνεῴγασί σοι αἱ πύλαι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ἀπελύθη δὲ αὐτῇ λέαινα ἑτέρα, τις ἐξελθοῦσα, ἔδακεν αὐτὴν, μώλωπα οὐκ ποιήσασα αὐτῇ· καὶ οὕτως ἐτελειώθη ἐν τῇ ὁμολογίᾳ τῆς ἀληθείας ἀθλοφόρος Γλυκερία, δηχθεῖσα ὑπὸ τῆς λεαίνης· καὶ ἐπῇρε τὰ πτερὰ θηριοτρόφος, καὶ εἰσέρχονται τὰ ζῶα κατηφῆ ἐν ταῖς γαλεάγραις. δὲ Ἡγεμὼν, αὐτῇ τῇ ὥρᾳ εἰς ὕδροπα τραφεὶς καὶ δεόμενος πάντων, ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου παραδειγματιζόμενος ἀπέθανε.

[14] Τελειωθείσης δὲ τῆς μακαρίας Γλυκερίας ἐν τῇ ὁμολογία τοῦ μαρτυρίου, ἔλαβε τὸ σῶμα αὐτῆς Δομέτιος Επίσκοπος, [& colitur 13 Maji.] καὶ ἔθηκεν ἐν τόπῷ σεμνῷ πλησίον τῆς πόλεως· ἧς τὴν μνήμην τελοῦμεν εὐσεβῶς μηνὶ ὀγδόῳ ἥτις ἐστὶ κατὰ Ρὡμαίους μὴν Μάἳος ιγ᾽· εὐχόμενοι καὶ ἡμεῖς κοινωνοὶ αὐτῆς γενέσθαι μετὰ δόξης. Ἐμαρτύρισε δὲ ἁγία Γλυκερία ἅμα Λαωδικίῳ ἐπὶ Βασιλέως Ἀντωνίνου, ἡγεμονεύοντος Σαβὶνου· καθ᾽ ἡμᾶς δὲ βασιλευοντος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾽ οὗ πρέπει δόξα τῷ Πατρὶ σὺν ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν l.

ANNOTATA.

a Sequentes lineas Sirletus ita legit & vertit. Ac quicumque diis ipsis sacrificia offerre nollet, is acerba morte interfici deberet.

b Addit Sirletus femina, cum Græci in Canone Virginem celebrent: quod propterea sæpius a nobis expunctum in Latino est.

c Et hoc & alia nonnulla verba, in Ms. Palatini ecgrapho nostro deficientia, in Latina Sirleti versione reperies.

d Proconsulem dicere debuit aut voluit, eumque ad urbe Roma missum.

e Aliter Sirletus, sed minus apte. Tum Præses dixit, Age, lampadem sumens Jovi sacrifica.

f Idem interjicit: Cum sancta illa femina Glyceria hujusmodi ad Deum preces emisisset.

g Idem reperit φαρμακεύτρια quod synonymum est:utrumque vero nomen etiam in bonam partem accipitur, in quo sensu illud approbat Sancta.

h Expungo hæc sensum nullum facientia verba εὐτήτητά σου τῶν ἐπαγομένων. Sirletus ea per conjecturam aut ex meliori textu sic vertit. Ad injurias, quæ propter divinitatis tuæ confessionem mihi afferuntur, excipiendas.

i Πρίγκιψ Sirleto Prætor. Meursius in Glossario in hac & S. Mocii Paßione Præfectum carceris putat notari: sed cum Suidas dicat Πρίγκιψ ἕξαρχος τῆς τάξεως, videtur melius hic intelligi Tribunus cohortis Prætoriæ, qui Proconsuli semper præsto erat: infra certe custos carceris non Πρίγκιψ, sed usitata alibi voce Καπικλάριος dicitur.

k Πτερὸν proprie alam aut pinnam significat, hic vero pro pinnato ostiolo sumitur, qualia in caveis ferarum attolli ac dimitti moris est.

l In ecgrapho nostro deerat negatio, quam ex Sirleti versione restituendam censui.

ΑΘΛΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΕΝΔΟΞΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΤΟΥ ΡΩΜΑΙΟΥ.
Ex Codice XXVII Palatino Bibliothecæ Vaticanæ fol. 24.

Alexander Romanus, Martyr Drusipatæ in Thracia (S.)

XIII MAII

EX MS. VATICAN.

CAPUT I

Επὶ τῶν καιρῶν Μαξιμιανοῦ τοῦ δυσσεβεστάτου, ἦν διωγμὸς πολὺς κατὰ τῶν Χριστιανῶν κατὰ πᾶσαν χώραν. Ἑκατόνταρχος δέ τις, [In persecutione Maximiani] φίλος ὑπάρχων τῶν δαιμόνων, κατὰ τὴν κέλευσιν τοῦ Αὐτοκράτορος Μαξιμιανοῦ, ᾠκοδόμησεν ναὸν τῷ Διῒ ἔξωθεν τῆς πόλεως Ρὥμης ὡς ἀπὸ σταδίου ἑνός. Πρόσταγμα δὲ ἔθετο δόλιος Μαξιμιανὸς, πάντας τοὺς εὑρισκομένους Χριστιανοὺς ἀναγκάζειν θύειν τοῖς θεοῖς, καὶ ἐκέλευσεν πάντας εὑρεθῆναι εἰς τὸν ἐγκαινισμὸν τοῦ ναοῦ· προσέταξε δὲ κήρυκας βληθῆναι κατὰ πᾶσαν πόλιν κηρύσσοντας καὶ λέγοντας· Ἀκούσατε ἄνδρες τῆς πόλεως καὶ φίλοι τῶν θεῶν, αὔριον δεῖ ὑμᾶς εὑρεθῆναι πάντας μετὰ τοῦ Βασιλέως εἰς τὸν ναὸν τοῦ Διός. Ἀκούσαντες οὖν πάντες τῆς φωνῆς τῶν κηρύκων καὶ τῆς σάλπιγγος βοώσης, ἡτοιμάζοντο πάντες εὑρεθῆναι μετὰ τοῦ Βασιλέως εἰς τὸν ναὸν τοῦ Διός. Πολλοὶ οὖν τῶν ἐχόντων πραγματείας, [ad dedicationem templi Iovis evocatus,] λαβόντες ἑαυτῶν τὰ ἔργα παρεγένοντο, πρὸς τὰ καὶ ταῦτα μὲν πωλῆσαι, ἅμα δὲ καὶ προσκυνῆσαι τῷ Διΐ. Ἀνὴρ δέ τις πλούσιος σφόδρα, ὀνόματι Τιβεριανὸς, ἔχων στρατιώτας ἐφ᾽ ἑαυτὸν ἀπὸ Φήλικος τοῦ Κόμιτος, ἐκάλεσε πάντας τοὺς στρατιώτας ἑαυτοῦ, καὶ ἐ͂ιπεν αὐτοῖς. Ἀκούσατε ἀδελφοὶ, οἴδατε ὑμεῖς, ὅτι πρόσταγμα ἔθετο Βασιλεὺς, ὥστε πάντας ἀνθρώπους εὑρεθῆναι αὔριον εἰς τὸν ναὸν σὺν τῷ Βασιλεῖ· ἑτοιμάσατε οὖν ἑαυτοὺς καὶ ὑμᾶς παραγενέσθαι σὺν ἐμοὶ εἰς τὸν ναόν. Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος πρὸς αὐτοὺς, ἐμηνύθη αὐτοῖς ὅτι Βασιλεὺς ἐξῆλθεν ἐπὶ τὸν ναόν.

Τότε μετὰ σπουδῆς ἐξῆλθον σὺν τῷ Κόμιτι πάντες ἐπὶ τῷ ναῷ ἔμπροσθεν τοῦ Βασιλέως.

[2] Εἷς δὲ ἐκ τῶν στρατιωτῶν ὀνόματι Ἀλέξανδρος, ἐκ παιδόθεν εὐσεβὴς καὶ φοβούμενος τὸν Θεὸν, [Alexander miles Christianus renuit ire:] ἀπεκρίθη καὶ ἐ͂ιπεν πρὸς τὸν Κόμιτα, Εἰ τῷ Θεῷ τῷ ἐπουρανίῳ ἐ͂ιπας πορευθῆναι ἡμᾶς, καὶ προσκυνῆσαι, καλῶς ἐ͂ιπας· οὓς γὰρ ὑμεῖς λέγετε θεοὺς ἐ͂ιναι, δαίμονές εἰσι, καὶ οὐ θεοί. Ἀπεκρίθη Τιβεριανὸς, καὶ ἐ͂ιπεν, Τῷ ἑνὶ Θεῷ ἐ͂ιπον τῷ Διΐ, ἄλλοι γὰρ πολλόι εἰσιν, οὓς σέβεται Βασιλεὺς καὶ ἡμεῖς. Ἀπεκρίθη Ἀλέξανδρος, καὶ ἐ͂ιπεν αὐτῷ, Ὃν ὠνόμασας Θεὸν τὸν Δία, καὶ τοὺς λοιποὺς, οὐ μόνον εἰσὶ δαίμονες, ἀλλά καὶ πλάνοι· πλανῶσι γὰρ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτοῖς, εἰς ἀπώλειαν φέροντες, καθὼς καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ λέγετε, [Iovis impuritatem objicit.] ὅτι οἱ θεοὶ ὑμῶν ποτε ἐπιθύμησαν γυναῖκα, ἣν εὑρόντες, σὺν ἀέρι τὴν θάλασσαν ἐμίαναν ἐν τῇ πλάνῃ αὐτῶν. Τίς ἐξ ὑμῶν ἐ͂ιδε Θεὸν ἀκάθαρτα ἔργα ποιοῦντα; Οὐ μόνον οὖν, καθὼς ἐ͂ιπον, πλάνοι εἰσὶν, ἀλλὰ καὶ δαίμονες. δὲ Θεὸς ἡμέτερος ἀόρατός ἐστιν, ὅστις ἐποίησεν τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ οὐ χρείαν ἔχει τοιούτων θυσιῶν, οἵων ὑμεῖς προσφέρετε τοῖς ἀκαθάρτοις δαίμοσιν, ἀλλὰ ζητεῖ θυσίαν καθαρὰν ἀναίμακτον. Ταῦτα ἀκούσας Τιβεριανὸς, ἀπεκρίθη, καὶ ἐ͂ιπεν αὐτῷ, Μὴ μώριζε καθυβρίζων τοὺς πάντων εὐεργέτας θεοὺς, μή πως μαθὼν Αὐτοκράτωρ, ἀγανακτήσῃ κατ᾽ εμοῦ, ὡς ἀνεχομένου σου.

[3] Καὶ ταῦτα εἰπὼν, ἔσπευδε σὺν τῷ Βασιλεῖ εὑρεθῆναι εἰς τὸν ναόν· γὰρ ὥρα λοιπὸν ἦν, [delatus apud Imperatorem] ἐν ᾗ ὤφειλε τὰς θυσίας Βασιλεὺς ἀναφέρειν τοῖς θεοῖς. Μνησθεὶς οὖν τῶν ῥημάτων τούτων Τιβεριανὸς, προσελθὼν, ἐ͂ιπεν ταῦτα τῷ Μαξιμιανῷ, ὅτι τοὺς στρατιώτας, οὒς παρέδωκέ μοι τὸ κράτος σου, πάντας εὗρον πειθαρχοῦντας τῷ προστάγματι ἡμῶν· ἑις δὲ ἐκ τῶν στρατιωτῶν οὐ μόνον ἀντεῖπέ μοι, ἀλλὰ καὶ ἐνύβρισε τοὺς θεοὺς, λέγων ὅτι οὕς σέβεται θεοὺς Βασιλεὺς καὶ ἡμεῖς, δαίμονές εἰσιν ἀκάθαρτοι· καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι πάντες οἱ ἀντιλέγοντες τῷ κράτει ἡμῶν, διὰ τῆς χειρός μου ἀναιροῦνται. Ταῦτα ἀκούσας Μαξιμιανὸς, ὠργίσθη κατ᾽ αὐτοῦ σφόδρα, καὶ ἐ͂ιπεν πρὸς Τιβεριανὸν, Καὶ ποῦ ἐστι, περὶ οὗ ταῦτα λέγεις; φέρε μοι αὐτὸν ὧδε, ἵνα γνῶ τί λέγει. Ἀπεκρίθη Τιβεριανὸς, [jubetur vinctus adduci.] τοσοῦτον κατεφρόνησε τοῦ πράγματός σου, Βασιλεῦ, καὶ ἐμοῦ, ὥστε μήτε ἐνταῦθα παραγενέσθαι. Τότε ἐκέλευσεν Μαξιμιανὸς τρισὶ στρατιώταις ἀπελθοῦσι, σιδηρώσαντας ἀγάγειν. Cætera desiderantur.

ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙ ΗΣΥΧΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΛΑΥΡΑΣ ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΣΑΒΑ.
Ex Ms. Codice Bibliothecæ Vaticanæ.

Joannes Silentiarius, in Palæstina (S.)

EX MS. VATICAN.

CAPUT I

Πρῶτον προτίθημι τῷ λόγῳ τὸν Ἀββᾷν Ἰωάννην τὸν τῆς λαύρας τοῦ μακαρίου Σάβα ἡσυχαστὴν· ὡς καὶ τῷ χρόνῳ καὶ τῇ τοῦ βίου λαμπρότητι τῶν ἄλλων ἁπάντων προτερεύοντα. [Natus Nicopoli illustribus & Christianis parentibus,] Οὗτος τοίνυν πεφωτισμένος πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννης ὁρμᾶται μὲν ἐκ τῆς κατὰ Ἀρμενίαν Νικοπόλεως· γονέων γενονὼς Ἐγκρατίου καὶ Εὐφημίας ὀνομαζομένων, πλούτῳ δὲ καὶ περιφανείᾳ γένους κομώντων, καὶ ἐν πολλαῖς ἀρχαῖς πολιτικαῖς διαπρεψάντων, ἔν τε στρατηγίαις καὶ δημαγωγίαις καὶ δυναστείαις ἐν βασιλείοις αὐλαῖς· περὶ ὧν πλεῖστα προβάλλονται διηγήματά τε καὶ κατορθώματα οἵ τε Βυζαντίων παῖδες καὶ Ἀρμενίων· ἅπερ ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων κόρον τῷ διηγήματι ἐμποιήσω, ἑκὼν ὑπερβήσομαι· ἐκεῖνα μόνα περὶ αὐτοῦ διηγούμενος, καὶ πᾶσι σχεδὸν πρόδηλα τοῖς αὐτὸν ἐπισταμένοις. Τοιγαροῦν ἐγεννήθη ὡς αὐτός μοι διηγήσατο, κατὰ τὴν ὀγδόην τοῦ Ἰαννουαρίου μηνὸς, τῆς ἑβδόμης Ἰνδικτίωνος, τῷ τετάρτῳ ἔτει τῆς Μαρκιανοῦ τοῦ θεοφιλοῦς βασιλείας· καὶ Χριστιανῶν ὄντων τῶν γεγεννηκότων, Χριστιανικῶς άνήγετο σὺν τοῖς ἑαυτοῦ ἀδελφοῖς.

[2] Χρόνου δέ τινος διελθόντος καὶ τῶν γονέων ἐν Χριστῷ τελειωθέντων, [fit monachus anno 18 ætatis:] καὶ τῆς γονικῆς οὐσίας διανεμηθείσης· θεοφόρος οὗτος ἀνὴρ τῷ Θεῷ ἑαυτὸν ἀφιέρωσεν· καὶ ᾠκοδόμησεν ἐν αὐτῇ τῇ Νικοπόλει ἐκκλησίαν αὐτῆς πανυμνήτου θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας· καὶ ἀπετάξατο τὰς τοῦ βίου πράγμασιν· τῷ ὠκτωκαὶδεκάτῳ τῆς ἑαυτοῦ ἡλικίας χρόνῳ; καὶ προσλαβόμενος δέκα ἀδελφοὺς θέλοντας σωθῆναι· κοινόβιον αὐτόθι συνεστήσατο· ἐν παντὶ δὲ τῷ τῆς ἑαυτοῦ νεότητος χρόνῳ, πολλὴν ἐτίθετο σπουδὴν γαστρός τε κρατεῖν, καὶ τύφου περιφρονεῖν· γινώσκων ὅτι μὲν τῆς γαστρὸς κόρος οὔτε ἀγρυπνεῖν οἶδεν, οὔτε σωφρονεῖν· καὶ τύφος ἠρεμεῖν οὐκ ἀνέχεται· δὲ ἄσκησις ἄνευ εὐγρηγορήσεως καὶ ἁγνείας καὶ ταπεινοφροσύνης κατορθωθῆναι οὐ δύναται. [subditos instruit:] Οὕτως αὐτὸς μὲν ἐν νεαζούσῃ ἡλικίᾳ ἠγωνίζετο καὶ τὸν νοῦν ἀμετεώρητον φυλάττειν, καὶ τὸν λόγον ἀκατάγνωστον ἠρτυμένον τῷ θείῳ ἅλατι· τοὺς δὲ ὑπ᾽ αὐτὸν λόγῳ καὶ ἔργῳ πρὸς τὴν πολιτείαν τῆς ἀσκήσεως μετερύθμιζεν· μήτε καταφορτίζων αὐτοὺς τῷ τοῦ κακόνος ζυγῷ νεοπαγεῖς ὄντας, μήτε μὴν ἀπόνους αὐτοὺς μένειν συγχωρῶν καὶ ἀγυμνάστους· ἀλλὰ καταβραχὺ ἄγων αὐτοὺς καὶ θείοις ἀρδεύων νάμασι, καρποφορεῖν ἀξίως τῆς κλήσεως παρέσκευαζεν.

[3] [Ordinatus Episcopus] Τοῦ μέντοι εἰκοστοῦ ὀγδόου τῆς αὐτοῦ ἡλικίας χρόνου εἰσεληλυθότος· καὶ τῆς ἐν αὐτῷ ἀπαστραπτούσης· τῆς σεβαστίας μητροπολίτης, ὑπό τε τῆς περὶ αὐτοῦ φήμης δυσωπηθείς, καὶ ὑπὸ τῶν τῆς Κολονίας λεγομένης πόλεως παραβληθεὶς οἰκητόρων· ὡς ἐπὶ ἄλλῳ πράγματι τοῦτον μεταπεμψάμενος, ἤδη τὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν ἀκολουθίαν διεξελθόντα, [servat pristinum rigorem,] χειροτονεῖ Ἐπίσκοπον τῆς εἰρημένης πόλεως, τοῦ αὐτῆς Ἐπισκόπου τελευτήσαντος· καὶ οὕτως τὴν ἀρχιερωσύνην ἀκουσίως δεξαμενος, τὸν κανόνα τῆς μοναρχικῆς πολιτείας οὐκ ἐνήλλαξεν· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ἐπισκοπείῳ ὡς ἐν μοναστηρίῳ ἠγωνίζετο· κεχρημένος μάλιστα τῇ ἀλουσίᾳ εὐλαβούμενος οὐ μόνον παρ᾽ ἑτέρου ὁραθῆναι· ἀλλὰ μὴν καὶ αὐτὸν γυμνὸν θεωρεῖν· ἐνθυμούμενος τὴν τοῦ Ἀδὰμ γύμνωσιν καὶ τὰ ἐν ἐκείνῳ τῷ μέρει γεγραμμένα καὶ ὑπετίθετο μίαν ἐ͂ιναι τῶν μεγίστων ἀρετῶν τὸ κεχρῆσθαι τῇ ἀλουσίᾳ καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν πᾶσι τρόποις ἐποιεῖτο σπουδὴν· εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ ἔν τε νηστείαις καὶ προσευχαῖς καὶ ἁγνότητι σώματος καὶ καρδίας καθαρότητι

λογισμοὺς ἀεὶ καθαίρων, καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον καὶ τὰ τῆς γνῶσεως τοῦ Θεοῦ. Οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ ἀδελφὸς αὐτοῦ Περγάμιος, παρ᾽ ἑκατέρῳ Βασιλεῖ Ζήνωνι καὶ Ἀναστασίῳ εὐδοκιμήσας καὶ ἀρχὰς πλείστας διανύσας, ὑπὸ τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς φωτιζόμενος, πολλὴν ἐτίθετο σπουδὴν εὐαρεστεῖν τῷ Θεῷ. [fratri & nepoti seculari exemplo suo utilis.] Ἀλλὰ μὲν καὶ ἀδελφιδοὺς αὐτοῦ Θεόδωρος, ἐνδξότατος ἀντιγραφεὺς, τὴν τούτου τοῦ ἐν ἀρεταῖς γηράσαντος θείου αὐτοῦ ἀκοὴν δεχόμενος, καὶ τὴν ψυχὴν διὰ τῆς ἀκοῆς φωτιζόμενος, μεγάλως εὐηρέστει τῷ Θεῷ μετὰ παντὸς τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Ὅστις Θεόδωρος παρὰ πᾶσιν νῦν τῇ Συγκλήτῳ βουλῇ, καὶ τῷ εὐσεβεστάτῳ ἡμῶν Βασιλεῖ Ἰουστινιανῷ, ἐπί τε σύνεσι, καὶ σεμνότητι βίου, καὶ ὀρθῇ πίστει, καὶ συμπαθείᾳ, καὶ ἐλεημοσύνῃ θαυμάζεται. Καὶ ταῦτα μὲν ὕστερον· ἐγὼ δὲ ἐπὶ τὴν ἀκολουθίαν τοῦ χρόνου ἐπανέρχομαι.

[4] [Ob vexationes sororii] Τούτου τοίνυν τοῦ θεσπεσίου Ἰωάννου ἐννέα χρόνους ἐν τῇ ἐπισκοπῇ διατελέσαντος, συνέβη τὸν ἄνδρα τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ Μαρίας, Πασίνικον καλούμενον, τὴν τῶν Ἀρμενίων διέπειν ἀρχὴν· ὅστις ἐξ ἐνεργείας σατανικῆς ἐπεχείρει ζημιοῦν, καὶ ταράσσειν τὴν τούτῳ ἐγχειρισθεῖσαν Ἐκκλησίαν· τοῖς μὲν οἰκονομοῦσιν αὐτὴν μὴ συγχωρῶν τὴν δέουσαν ποιεῖσθαι φροντίδα τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων· τοὺς δὲ τοῖς αὐτῆς ὅροις προσφεύγοντας μετὰ βίας ἀποσπῶν, καὶ τὴν τῶν ὅρων λύων ἀσυλίαν· καὶ πλειστάκις παρακαλούμενος καὶ διὰ τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ νουθετοὐμενος, χειρότερος ἀνεδείκνυτο, Μαρίας τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ ἤδη τελευτησάσης. Ἐντεῦθεν οὖν θλίψει δεινοτάτῃ περιπεσὼν δίκαιος, ἀναγκάζεται ἐπὶ Κωνσταντινούπολιν ἀνελθεῖν. [vadit Constantinopolim,] Καὶ δὴ γεγονὼς αὐτόθι, καὶ τὰ συμφέροντα τῇ αὐτοῦ Ἐκκλησίᾳ διανύσας, περὶ τὸ τέλος τῆς Βασιλείας Ζήνωνος, Εὐφημίου τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως ὑπεραγωνισαμένου αὐτοῦ, θεάρεστον βούλεται βουλὴν, ἐπὶ τὴν ἁγίαν πόλιν ἀναχωρῆσαι, καὶ καθ᾽ ἑαυτὸν ἡσυχάσαι ἀπὸ τῶν τοῦ βίου πραγμάτων. Καὶ ἀπολύσας τοὺς σὺν αὐτῷ Πρεσβυτέρους τε καὶ Κληρικοὺς μετὰ τῶν ἀνυσθέντων θείων κελεύσεων, καὶ λαθὼν ἅπαντας, καὶ μονότατος ἐπιβὰς πλόιῳ, [dein Hierosolyma.] ἦλθεν εἰς Ἱεροσόλυμα· καὶ καταμένει ἐν τῷ πρώτῳ τῆς ἁγίας πόλεως γηροκομείῳ, τῷ ὑπὸ τῆς μακαρίἀς Εὐδοκίας γεγονότι, ἐν ᾧ γηροκομείῳ εὐκτήριόν ἐστι τοῦ ἁγίου μάρτυρος Γεωργίου· Καὶ γεγονὼς ἐν αὐτῷ, καὶ κοσμικὴν ὄχλησιν αὐτόθι θεασάμενος, ἐλυπήθη κατὰ διάνοιαν, καὶ παρεκάλει τὸν Θεὸν μετὰ δακρύων ὁδηγηθῆναι εἰς τόπον εὐάρεστόν τε καὶ ἥσυχον, καὶ πρὸς τὸ σωθῆναι.

[5] Ἐπιτήδειον ὡς οὖν ἐν τῷ εἰρημένῳ γηροκομείῳ διέμεινεν τίμιος Πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννης, ταῖς πρὸς Θεὸν δεήσεσι διανυκτερεύων ἐπὶ χρόνον ἱκανόν· ἐν μιᾷ νυκτὶ, ἀναπεσὼν μόνος εἰς τὸ τοῦ γηροκομείου μέσαυλον καὶ εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβλέψας, [Secedit ad Lauram S. Sabæ:] θεωρεῖ ἄφνω ἀστέρα φωτὸς, σταυροῦ τύπον ἔχοντα, ἐρχόμενον πρὸς αὐτόν· καὶ ἀκούει φωνῆς λεγούσης ἐκ τοῦ φωτὸς εἰκείνου, Εἰ θέλεις σωθῆναι, ἀκολούθει τῷ φωτὶ τούτῳ. Καὶ πιστεύσας ἐξἧλθεν εὐθέως, καὶ τῷ φωτὶ ἐκείνῳ ἠκολούθει. Καὶ τοῦ φωτὸς ὁδηγοῦντος, ἦλθεν εἰς τὴν μεγίστην λαύραν τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Σάβα, Σαλουστίου τοῦ τηνικαῦτα ἱεραρχούντος τῆς Ἱεροσολυμιτῶν ἐκκλησίας, ἐπὶ τῆς τεσσαρεσκαὶδεκάτης Ἰνδικτιόνος, τῷ τριακοστῷ ὀγδόῳ τῆς ἀυτοῦ ἡλικίας χρόνῳ· ἐν ᾧ χρόνῳ μὲν θεόκτηστος ἐκκλησία τῆς μεγίστης ἐνεκαὶνίσθη λαύρας. δὲ Ἀναστάσιος τὴν Βασίλειαν, Ζήνωνος τελευτήσαντος, διεδέξατο, καθὼς τῆς αὐτοῦ ἀκήκοα διηγούμενης γλώσσης· γεγονὼς τοίνυν εἰς τὴν μεγίστην λαύραν, εὗρε τὸν μακαρίτην Σάβαν, συνοδίαν ἑκατὸν πεντήκοντα ἀναχωρητῶν ποιησάμενον, ἐν πολλῇ δὲ τῶν σωματικῶν πτωχίᾳ διαγόντων, [traditur æconomo,] τοῖς δὲ πνευματικοῖς πλουτούντων χαρίσμασιν. μὲν οὖν μακαρίτης Σάβας τοῦτον δεξάμενος, παραδίδωσι τῷ οἰκονόμῳ τῆς λαύρας, ὡς ἑνα τῶν ἀρχαρίων ἐπιτάσσεσθαι διακονὴν, ἀγνοῶν τὸν ἐν αὐτῷ θησαυρόν. Μὴ θαυμαζέτω δέ τις, ὅτι ἀπεκρόβη τῷ σεβασμίῳ γέροντι Σάβᾳ θησαυρὸς τῶν Ἰωάννου κατορθωμάτων· ἀλλὰ μᾶλλον λογιζέσθω τοιοῦτος, ὅτι ὅτ᾽ ἂν βούλεται Θεὸς ἀποκαλύψαι τοῖς Ἁγίοις αὐτοῦ, προφῆταί εἰσιν· ὅτ᾽ ἂν δὲ ἀποκρύψαι θελήσῃ, καθ᾽ ὁμοιότητα πάντων ὁρῶσι. Καὶ μαρτυρεῖ τῷ λόγῳ προφήτης Ἐλισσαῖος, λέγων περὶ τῆς Σουνανίτιδος, ὅτι κατώδυνός ἐστιν ψυχὴ αὐτῆς, καὶ Κύριος ἀπέκρυψεν ἀπ᾽ ἐμοῦ. δέ γε θεσπέσιος Ἰωάννης πᾶσαν ἐπλήρου ὑπακοὴν, τῷ τε οἰκονόμῳ καὶ τοῖς λοιποῖς Πατράσι μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ προθυμίας ὑπηρετῶν, ὕδωρ ἐκ τοῦ χειμάῤῥου ἀναφέρων, [viliora ministeria obit:] μαγειρεύων τοῖς οἰκοδόμοις, καὶ ὑπουργῶν αὐτοῖς ἔν τε λίθοις καὶ ταῖς λοιπαῖς τῆς οἰκοδομίας ὑπουργίαις, ἡνίκα τὸ λαύρας ξενοδοχεῖον ἐκτίζετο.

[6] Τῷ μεν τοι δευτέρῳ τῆς αὐτοῦ ἐν τῇ λαύρα παρουσίας χρόνῳ, τοῦ καστελίου καθαρισθέντος ἐκ τῆς τῶν δαιμόνων οἰκήσεως, ὡς ἤδη μοι εἴρηται εἰς τὸν περὶ τοῦ ἐν ἁγίοις Σάβα βίον, πολλὰ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Σάβα κεκοπίακεν αὐτόθι σὺν ἄλλοις τισὶν, ὡς αὐτός μοι διηγήσατο· ἡνίκα καὶ ἐν ἁγίοις Ἀββᾶς Μαρκιανὁς, κατὰ θείαν ἀποκάλυψιν, ἀπέστειλεν αὐτοῖς τροφὰς πεινῶσι καὶ μηδενὸς προς τροφὴν ἐπιτηδείων εὐποροῦσιν. Τοῦ δὲ καιροῦ τῆς ἀλλαγῆς τῶν διακονικῶν φθάσαντος, ἐπὶ τῆς πρώτης Ἰνδικτιόνος, προβληθεὶς οἰκονόμος τοῦτον τὸν μέγαν φωστῆρα ξενόδοχον προβάλλεται καὶ μάγειρον· Καὶ ταύτην μετὰ προθυμίας καὶ χαρᾶς τὴν διακονίαν δεξάμενος, πάντας τοὺς Πατέρας ταῖς ὑπουργείαις ἐθεράπευσεν, δουλεύων ἑκάστῳ μετὰ πάσης ταπεινοφροσύνης καὶ ἐπιεικείας. Καὶ ταύτην αὐτοῦ ἐκτελοῦντος τὴν διακονίαν, συνέβη κτίζεσθαι τὸ κατὰ βοῤῥᾶν ἔξω τῆς λαύρας κοινόβιον, πρὸς τὸ ἐκεῖσε τοὺς ἀποτασσομένους τῷ βίῳ τὴν μοναχικὴν πρότερον εἰς αὐτὸ παιδεύεσθαι ἀκρίβειαν, εἴθ᾽ οὕτως εἰς τὴν λαύραν οἰκεῖν τὸν κοινοβιακὸν κανόνα ἀκριβῶς διδαχθέντας, τοῦ μακαρίου Σάβα διαβεβαιουμένου καὶ λέγοντος, ὅτι ὥσπερ ἄνθος προηγεῖται καρποφορίας, οὕτως κοινοβιακὸς βίος τοῦ ἀναχωρητικοῦ προηγεῖται. Τούτου τοίνυν κτιζομένου τοῦ κοινοβίου, ἠναγκάζετο δίκαιος οὗτος ἀνήρ, ξενοδόχος τυγχάνων, [inservit extruentibus cœnobium:] πρὸς ταῖς ἄλλαις τοῦ ξενοδοχείου ὑπουργίαις, μαγειρέυειν τοῖς τεχνίταις, καὶ δεύτερον ἀχθοφορεῖν, καὶ βαστάζειν τά τε ἐψιτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἀναλώματα, καὶ τοῖς κοπιῶσιν ἀποκομίζειν, ὡς ἐπὶ δέκα σταδίοις ἀπέχοντα τοῦ ξενοδοχείου.

[7] Τοῦ δὲ ἐνιαυτοῦ τῆς τοιαύτης πληρωπείσης διακονίας, καὶ πάντων τῶν πατέρων οἰκοδομηθέντων εἴς τε τὴν αὐτοῦ κατάστασιν καὶ σεμνότητα καὶ πνευματικὴν σύνεσιν, [dein cum triennio vixisset inclusus,] δίδωσιν αὐτῷ Πατὴρ ὴμῶν Σάβας κελλίον πρὸς τὸ ἡσυχάσαι. μὲν οὖν τιμιώτατος Ἰωάννης τὸ κελλίον λαβὼν, καὶ ἐπιτραπεὶς ἡσυχᾶσαι, ἔμεινε τρεῖς χρόνους, τὰς πέντε τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας μήτε φαινόμενος ἀνθρώπῳ τῷ παράπαν, μήτε τινὸς μεταλαμβάνων· τῷ μέντοι σαββάτῳ καὶ τῇ κυριακῇ πρὸ πάντων εἰσήρχετο εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πάντων ἐξήρχετο ὕστερος, ἐμβριθὸς καὶ μετὰ φόβου καὶ πάσης εὐλαβείας ἱστάμενος τὸν τῆς ψαλμῳδίας κανόνα, κατὰ τὸ ἐν ψαλμοῖς εἰρημένον, Δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ, καὶ ἀγαλλιᾶσθε αὐτῷ ἐν τρόμῳ. Τοσαύτη δὲ αὐτῷ προσῆν κατάνυξις, ἕστε δακρύειν αὐτὸν σφοδρῶς ἐν τῷ καὶρῷ τῆς ἀναιμάκτου θυσίας, καὶ μὴ ἰσχύειν ἑαυτοῦ κρατῆσαι, εἰς τὸ τοὺς ὁρῶντας πατέρας τὴν τῶν δακρύων χάριν ἐκπλήττεσθαι, καὶ δοξάζειν τὸν τῶν ἀγαθῶν δοτῆρα Θεόν. [creatur œconomus:] Τοῦ τοίνυν τριετοῦς χρόνου πληρωθέντος, ἐγχειρίζεται τὴν τῆς λαύρας οἰκονομίαν· καὶ συνεργεῖ αὐτῷ Θεὸς ἐν πᾶσι, καὶ εὐλογήθη λαύρα, καὶ ἐπληθύνθη συνοδία ἐπὶ τῆς διακονίας αὐτοῦ.

[8] Πληρώσαντα δὲ τὴν διακονίαν ἠβουλήθη μακάριος Σάβας χειροτονῆσαι αὐτὸν, ὡς ἐνάρετον καὶ τέλειον μοναχόν· καὶ λαβὼν αὐτὸν ἐις τὴν ἁγίαν πόλιν ἐπὶ τῆς ἕκτης Ἰνδικτιόνος, προσήγαγε τῷ μακαρίτῃ Ἡλίᾳτῷ Ἀρχιεπισκόπῳ, καὶ τὰς αὐτοῦ ἀρετὰς διηγησάμενος παρεκάλει χειροτονηθῆναι αὐτὸν Πρεσβύτερον. Καὶ μὲν Ἀρχιεπίσκοπος, τὰ κατ᾽ αὐτὸν ἀκούσας, προέρχεται εἰς τὸ ἅγιον Κρανίον, βουλόμενος αὐτὸν ἰδίαις χερσὶν χειροτονῆσαι. δὲ μέγας οὗτος Πατὴρ, κρατηθεὶς πρὸς τὸ μὴ δύνασθαι ἐκφυγεῖν, μετὰ τῆς προσούσης αὐτῷ συνέσεως, ἐ͂ιπε τῷ Ἀρχιεπισκόπῳ· Τίμιε Πάτερ, ἐπειδή τινά μοι ἕπτεσθαι παρακαλῶ κατ᾽ ἰδίαν τοῖς μακαριωτάτοις ὑμῖν ἀναθέσθαι, καὶ εἰ νομίσητέ με ἄξιον ἐ͂ιναι, δέχομαι τὴν χειροτονίαν. Καὶ λαβὼν αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἄνοδον τοῦ ἁγίου Γολγοθὰ κατ᾽ ἰδίαν, [indicat Patriarchæ se Episcopum esse:] λέγει· Φεῖσαι τῆς ζωῆς μου, δέομαι τῆς σῆς ἁγιότητος, καὶ μηδενὶ τὸ μυστήριον ἐξαγγείλῃς, ἵνα μὴ τῆς χώρας ταύτης ὑποχωρήσω. Τοῦ δὲ πληροφορήσαντος αὐτὸν, λέγει· Ἐγὼ, Πάτερ, τῆσδε τῆς πόλεως Ἐπίσκοπος κεχειροτόνημαι, ἀλλὰ διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν μου ἐμάκρυνα φυγαδεύων καὶ ηὐλίσθην ἐν τῇ ἐρήμῳ, προσδεχόμενος τὴν τοῦ Θεοῦ ἐπισκοπὴν· δίκαὶον δὲ ἡγησάμην ὡς ἔτι εἰμὶ ἐν τῇ ἰσχύει τοῦ σώματος διακονῆσαι καὶ δουλεῦσαι τοῖς Πατράσιν, ἵνα ὅταν ἀτονήσω ἀκατάκριτος ἔσομαι ὑπὸ ἄλλων διακονούμενος. Καὶ ταῦτα ἀκούσας Ἀρχιεπίσκοπος καὶ θαυμάσας, καλεῖ τὸν μακάριον Σάβαν, καὶ λέγει· Τινά μοι ἐθάῤῥησε, καὶ ἀδύνατον χειροτονηθῆναι αὐτὸν, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς σήμερον ἡσυχάσει μηδενὸς ἐν οχλοῦντος αὐτῷ. Καὶ μὲν Ἀρχιεπίσκοπος, ταῦτα μόνον εἰρηκὼς, ἀπέλυσεν αὐτούς.

[9] μακαρίτης Σάβας λυπηθεὶς κατὰ διάνοιαν, ἀνεχώρησεν ὡς ἀπὸ τριάκοντα σταδίων τῆς μεγίστης αὐτοῦ λαύρας, [quod & oranti S. Sabæ revelatur.] ἐκ δυσμῶν τοῦ καστελλίου, εἰς σπήλαιον, ἔνθα μετὰ ταῦτα κοινόβιον συνεστήσατο· καὶ ῥίψας ἑαυτὸν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἔλεγε μετὰ δακρύων· Ἱνατί, Κύριε, τοσοῦτόν με ὑπερίδες, ὥστε με ἀπατηθῆναι καὶ νομίσαι ἄξιον ἐ͂ιναι Ἱερωσύνης τὸν Ἰωάννην; Καὶ νῦν, δέσποτα Κύριε, φανέρωσόν μοι τὰ κατ᾽ αὐτὸν (ὅτι περίλυπός ἐστιν ψυχή μου ἕως θανάτου) εἰ τὸ σκεῦος τὸ ὑπ᾽ ἐμοῦ νομισθὲν ἡγιασμένον τε καὶ εὔχρηστον, καὶ τῆς τοῦ θείου μύρου ἀποδοχῆς ἄξιον, ἄχρηστον ἐνώπιον τῆς σῆς μεγαλωσύνης καθέστηκεν. Ἐν τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις μετὰ δακρύων λόγοις διανυκτερεύοντιτῷ Ἀββᾶ Σάβᾳ, ἀγγελική τις μορφὴ φαίνεται, λέγουσα· Οὐκ ἄχρηστον, ἀλλ᾽ ἐκλογῆς σκεῦος Ἰωάννης ἐστίν· Ἐπίσκοπος δὲ ἤδη χειροτονηθεὶς, Πρεσβύτερος γενέσθαι νῦν οὐ δύναται. Καὶ ἕως μὲν τούτου ὀπτασία· δὲ Πατὴρ ἡμῶν Σάβας ἐν συνηθείᾳ ὢν θεοφανείας τε καὶ ἀγγελικῆς ὀπτασίας, οὐκ ἐδειλίασεν· ἀλλὰ περιχαρὴς γενόμενος, ἦλθεν εἰς τὴν κέλλαν τοῦ θείου Ἰωάννου, καὶ περιπτυξάμενος αὐτὸν ἔλεγεν· πάτερ Ἰωάννη, σὺ μὲν τὴν ἐπί σε τοῦ Θεοῦ δωρεὰν ἀπέκρυψας ἀπ᾽ ἐμοῦ, δὲ Κύριος ἐφανέρωσέ μοι. Καὶ μὲν θεσπέσιος Ἰωάννης ἐ͂ιπε· Περίλυπός εἰμι, πάτερ· οὐ γὰρ ἐβουλόμην τινὰ τοῦτο γινώσκειν τὸ μυστήριον· καὶ νῦν οὐ μὴ δυνήσομαι εἰς τὴν χώραν ταύτην οἰκῆσαι. δὲ γέρων ὑπέσχετο διὰ τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ, μηδενὶ τὸ σύνολον τουτο ἀναγγεῖλαι.

[10] Καὶ ἀπὸ τότε ἡσύχαζεν εἰς τὸ κελλίον, μήτε εἰς τὴν ἐκκλησίαν προερχόμενος, μήτε τινὶ τὸ σύνολον συντυγχάνων, [Post 4 annos silentii] παρεκτὸς τοῦ διακονοῦντος αὐτῷ ἐπὶ τέσσαρας χρόνους, πλὴν τῆς ἡμέρας τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ γεγονότος ἐν τῇ λαύρᾳ ἐπὶ τῆς ἐννάτης Ἰνδικτιόνος τοῦ σεβασμίου οἴκου τῆς παναγίας θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας· τότε γὰρ μόνον τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Ἡλίαν εἰς τὸν έγκαὶνισμὸν παραγεγονότα, ἠναγκάσθη ἐξελθεῖν καὶ ἀσπάσασθαι. Ὅστις Πατριάρχης συντυχὼν αὐτῷ, καὶ ἐρασθεὶς τῆς αὐτοῦ πνευματικῆς συνέσεως καὶ γλυκείας ἐντεύξεως, ἐν τιμῇ ἐ͂ιχεν αὐτὸν πάντα τὴν τῆς Ἱεραρχίας αὐτοῦ χρόνον.

CAPUT II

[11] Τοῦ δὲ τετραετοῦς χρόνου πληρωθέντος, καὶ τοῦ μακαρίου Σάβα τῆς λαύρας ὑποχωρήσαντος ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Σκυθοπόλεως, διὰ τὴν ἀκαταστασίαν τῶν εἰς ὕστερον τὴν νέαν λαύραν οἰκησάντων, [vivit in deserto Rubæ an. 9.] τιμιώτατος οὗτος Ἰωάννης, φεύνων τὸ τῆς ἀταξίας συνέδριον, ἀνεχώρησεν εἰς τὴν ἔρημον τοὺ Ροὑβᾶ, τῷ πεντηκοστῷ τῆς αὐτοῦ ἡλικίας χρόνῳ, ἐπὶ τῆς ἑνδεκάτης Ἰνδικτιόνος· ἡσύχασε δὲ ἐκεῖ χρόνους ἓξ [χωρὶς] πάσης ἀνθρωπίνης συναναστροφῆς, ὁμιλεῖν τῷ Θεῷ ἐπιποθῶν ἐν ἡσυχίᾳ, καὶ τὸ τῆς διανοίας ὀπτικὸν τῇ μακρᾷ φιλοσοφίᾳ ἐκκαθάραι, πρὸς τῷ ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρίζεσθαι, πᾶσαν τὴν σπουδὴν ποιούμενος ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν προκόπτειν τῇ τῶν κρειττόνων ἐπιθυμίᾳ. [Inter colligenda ad victum melagria aberrans] Δι᾽ ἡμερῶν δὲ δύο τριῶν τῇ φυσικῇ τοῦ σώματος χρείᾳ συγκαταβαίνων, ἐξήρχετο τοῦ σπηλαίου, καὶ περιῄει τὴν ἔρημον, συλλογῆς ἕνεκα τῶν αὐτομάτως φυομένων μελαγρίων, ἐξ ὧν οἱ κατὰ τὴν ἔρημον τρέφονται ἀναχωρηταὶ. Καὶ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, ἐν ἀρχῇ τῆς αὐτόθι διαγωγῆς, πρὶν ἐν πείρᾳ τῆς αὐτῆς γένηται ἐρήμου, ἐξελθὼν ἐπὶ τὴν ἐιρημένην συλλογὴν καὶ πλανηθεὶς, εἰς ἀνοδίας κρημνοὺς περιέπεσεν· καὶ μὴ εὑρὼν διὰ πόιας ἀνακάμψει ἐις τὸ σπὴλαιον ὁδοῦ, μητε μὴν ἰσχύων βαδίσαι, ἔπεσεν ὀλιγοψυχὴσας. Καὶ ἰδοὺ ἄφνω, τῇ ἐπισκοπῇ τῆς θείας δυνάμεως, μετάρσιος γεγονὼς κατὰ τὸν προφήτην Ἀββακοὺμ, [divinitus restituitur speluncæ suæ] εὑρέθη εἰς τὸ ἴδιον σπήλαιον. Τοῦ δὲ χρόνου προβαίνοντος, ἐν πείρᾳ τῆς πανερήμου ἐκείνης γεγονὡς, καὶ τὸν τόπον καταμαθὼν, ἵθεν μετάρσιος ἀπηνέχθη, εὗρε τὸ διάστημα μιλίων πέντε.

[12] Ἀδελφός τις ἐλθὼν εἰς τὸν Ροὑβὰμ, ἔμεινε παρ᾽ αὐτῷ, χρόνον ὀλίγον τὸν ἀναχωρητικὸν βίον σὺν αὐτῷ μετερχόμενος· ὅστις ἀδελφὸς, κόρον λαβὼν τῆς τοιαύτης φιλοσοφίας, λέγει τῷ γέροντι, Ἤδη τῆς Πασχαλίας ἑορτῆς ἐγγιζούσης, ἀνέλθωμεν δὴ εἰς τὴν λαύραν, Πάτερ, καὶ τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν μετὰ τῶν Πατέρων ἐπιτελέσωμεν· ὅτι οὐδὲν ἐνταῦθα βρώσιμον ἔχωμεν πλὴν τῶν μελαγρίων τούτων. [Confidens providentiæ divinæ,] δὲ θεσπέσιος Ἰωάννης οὐκ ἐβούλετο ἀνελθεῖν, ἐκεῖσε τοῦ Πατρὸς ἡμῶν Σάβα μὴ ὄντος, ἀλλὰ τῆς λαύρας ὡς εἴρηται ὑποχωρήσαντος· τὸν μέντοι κατεπειγό μενον ἀδελφὸν ἐλθεῖν, ἐνουθέτει λέγων· Ἡσυχάσωμεν, ἀδελφὲ, καὶ πιστεύσωμεν ὅτι ἐν ἐρὴμῳ ἑξακοσίας χιλιάδας διαθρέψας ἑπὶ τεσσαράκοντα χρόνους, αὐτὸς, καὶ ἡμᾶς οὐ μόνον τοῖς ἀναγκαίοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς περιττοῖς διαθρέψειεν· αὐτός γὰρ ἐίρηκεν· Ὀὑ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾽ οὐ μὴ σε ἐγκαταλείπω. Καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ φησί· Μὴ μεριμνήσητε λέγοντες, Τί φάγωμεν, τί πίωμεν, τί περιβαλώμεθα; οἶδεν γὰρ πατὴρ ὑμῶν οὐράνιος, ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων· πλὴν ζητεῖτε τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ πρῶτον καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν· ὑπόμεινον τόινυν, τέκνον, καὶ τὴν στενὴν ὁδὸν τῆς πλατείας προτίμησον· μὲν γὰρ ἐνταῦθα ἄνεσις τὴν αἰώνιον τίκτει τιμωρίαν, δὲ παροῦσα κακοπάθεια τὴν τῶν ἀγαθῷν ἑτοιμάζει ἀπόλαυσιν. Τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις λόγοις μὴ πεισθεὶς ἀδελφὸς, ἀνεχώρησε, καὶ τὴν ἐπὶ τὴν λαύραν ὁδὸν διήνυσεν. [cibos abundater accipit.] Αὐτοῦ δὲ [ἀποχωρήσαντος, ἦλθεν] ἄνθρωπός τις, ἄγνωστος παντελῶς, πρὸς τὸν γέροντα ἔχων ὄνον πολλῶν ἀγαθῶν πεφορτομένον· ἐ͂ιχε δὲ φόρτος ἄρτους καθαροὺς, καὶ θερμοὺς, οἶνον καὶ ἔλαιον καὶ νεαρὰ τυρίᾳ καὶ ὠὰ καὶ στάμνον μέλιτος, καὶ ἀποφορτώσας ἀπῆλθεν. Καὶ μὲν τιμιώτατος Πατὴρ ἡμῶν Ἰωάννης, ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ ἐπισκοπῇ ἠγαλλίασατο τῷ πνεύματι· δέ ὑποχωρήσας ἀδελφὸς τὴν ὀδὸν πλανηθεὶς καὶ ἱκανῶς, ὑπέστρεψεν τῇ τρίτῃ ἡμέρα, πεινῶν καὶ ἐκλελυμένος,

καὶ τὸν τῆς οἰκίας παρακοῆς ἀπολαύσας καρπὸν, καὶ εὑρὼν τοσαῦτα ἀγαθὰ ἐν τῷ σπηλαίῳ. Καὶ τῆς ἑαυτοῦ ἀπιστίας καὶ ἀπειθείας καταγνοὺς, προσέπεσε μετὰ αἰσχύνης τῷ γέροντι, συγχώρησιν λαβεῖν ἀξιῶν· δὲ γέρων συναλγήσας τῇ ἀνθρωπίᾳ ἀσθενείᾳ, καὶ τῷ ἀδελφῷ συμπαθήσας, ἀνέστησεν αὐτὸν, καὶ ἐνουθέτει λέγων Γίνωσκε ἀκριβῶς, ὅτι δύναται Θεὸς ἑτοιμάσαι τράπεζαν ἐν ἐρήμῳ.

[13] Κατ᾽ αὐτὸν δὲ τὸν χρόνον Ἀλαμούνδαρος Σικίκης, βασιλέως ἀξίωμα τῶν ὑπὸ Πέρσας τελούντων Σαρακεινῶν εἰληφὼς, [Saracenica incursione] ἀπῆλθε τῇ τε Ἀραβίᾳ καὶ Παλαιστίνῃ μετὰ πολλοῦ τοῦ κατὰ Ρὡμαίων θυμοῦ, πάντα ληἳζόμενος, καὶ κατὰ πολλὰς μυριάδας ἀνδραποδίζων, καὶ πολλὰ ἀθέμιτα διαπραττόμενος, μετὰ τὴν Ἀμίδης ἅλωσιν. Τοῦ τε πλήθους τῶν βαρβάρων, κατὰ τὴν ἔρημον ταύτην διασπαρέντος, καὶ τῶν φυλαρχεῖν τε καὶ φυλάττειν τὴν ἔρημον τεταγμένων μηνυσάντων τὴν τῶν βαρβάρων ἔφοδον εἰς τὰ μοναστήρια ἀσφαλίζεσθαι· οἱ τῆς μεγίστης λαύρας Πατέρες ἐδήλωσαν τῷ τιμιωτάτῳ Πατρὶ, τῆς μὲν ἐν τῷ Ροὑβᾶ διαγωγῆς ἀποστῆναι, εἰς δὲ τὴν λαύραν ἀνελθεῖν, καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ ἡσυχάσαι κελλίῳ. Καὶ μὲν θεσπέσιος Ἰωάννης, τῆς θείας γλυκύτητος διὰ τῆς ἡσυχίας ἀπογευσάμενος, ταύτης ἀσπασίως εἴχετο, καὶ ἀποστῆναι οὐκ ἠνέσχετο, λογισάμενος ἐν ἑαυτῷ καὶ τὰ τοιαῦτα λέγων· Εἰ οὐ φροντίζει μου Θεὸς, [non movetur, ut redeat ad Lauram.] τί καὶ ζῶ; Καὶ οὕτως τὸν Ὕψιστον θέμενος καταφυγὴν ἑαυτοῦ, ἔμεινεν ἀκατάπληκτος· δὲ Θεὸς, πάντοτε τῶν ἑαυτοῦ κηδόμενος δούλων, τοῖς μὲν ἀγγέλοις αὐτοῦ ἐνετείλατο κατὰ τὴν γραφὴν τὸν ὅσιον αὐτοῦ διαφυλάξαι. Πληποφορῆσαι δὲ αὐτὸν μικρὸν δειλιάσαντα βουλόμενος, φύλακα αἰσθητὸν ἀπέστειλε λέοντα παμμεγεθέστα τόν τε καὶ φοβερώτατον, φυλάττοντα αὐτὸν ἡμέρας καὶ νυκτὸς, ἐκ τῆς τῶν ἀλιτηρίων βαρβάρων ἐπιβουλῆς. Ἀμέλει γοῦν τῇ πρώτῃ νυκτὶ θεασάμενος τὸν λέοντα παρακοιμώμενον, μικρὸν ἐδειλίασεν ὡς αὐτός μοι διηγήσατο· ὡς δὲ νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἀκολουθοῦντα καὶ ἀναπόσπαστον ὄντα, [Leonem ad custodiam accipit.] καὶ τοὺς βαρβάρους ἀμυνόμενον τὸν λέοντα θεασάμενος· τὰς εὐχαριστηρίους ᾠδὰς ἀνέπεμπε τῷ Θεῷ, τῷ μὴ ἀφιέντι τὴν ῥάβδον τῶν ἁμαρτωλῶν ἐπὶ τὸν κλῆρον τῶν δικαίων.

[14] μὲν οὖν μακαρίτης πατὴρ ἡμῶν Σάβας, ἐλθὼν ἀπὸ Νικοπόλεως, καὶ τὴν νέαν συστησάμενος λαύραν, καὶ εἰς τὴν τοῦ σπηλαίου οἰκοδομὴν ἐλθὼν, ὡς ἐν τῷ δευτέρῳ εἴρηται λόγῳ· καὶ ὑπόμνησιν λαβὼν τῆς πρὸς αὐτόν ποτε γενομένης ὀπτασίας περὶ τοῦ ὁσίου Ἰωάννου, ἀπῆλθε πρὸς αὐτὸν εἰς τὸν Ροὑβᾶν, καὶ λέγει αὐτῷ. Ἰδοὺ, ἐφύλαξέν σε Θεὸς ἐκ τῆς τῶν βαρβάρων ἐπιδρομῆς, [A S. Saba reductus] καὶ ἐπληροφόρησέν σε, αἰσθητόν σοι φύλακα ἀποστείλας· ἀνάστα καὶ σὺ, ποίησον τὸ ἀνθρώπινον, καὶ φεῦγε ὥσπερ οἱ πατέρες, ἵνα μὴ λογισθῇ σοι τύφος. Καὶ πολλαῖς ἑτέραις πρὸς αὐτὸν χρησάμενος παραινέσεσιν, ἀνήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν μεγίστην λαύραν, ἐπὶ τῆς δευτέρας Ἰνδικτιόνος· καὶ καθεῖρξεν αὐτὸν εἰς κελλίον, [ætatis anno 56,] πεντήκοστον ἕκτον χρόνον τῆς ἡλικίας ἄγοντα, μηδενὸς ἑτέρου τῆς συνοδίας γινώσκοντος, ὅτι Ἐπίσκοπός ἐστιν. Χρόνου δὲ συχνοῦ διελθόντος, ᾠκονόμησεν Θεὸς φανερωθῆναι τὸν κεκρυμμένον Ἰωάννου θησαυρὸν, τρόπῳ τοιῷδε.

[15] Ἀνήρ τις ἐκ μὲν τῆς Ἀσιανῶν ὁρμώμενος χώρας, Αἰθέριος δὲ καλούμενος, [τῇ τάξει Ἀρχιεπίσκοπος ὤν] καὶ ταύτης ἀξίως πολιτευόμενος ἐλθὼν εἰς Ἱεροσόλυμα, [ab Ætherio Archiepiscopo divinitus visitur,] καὶ τοὺς σεβασμίους προσκυνήσας τόπους σὺν τῷ ζωοποιῷ τοῦ σταυροῦ ξύλῳ, καὶ πολλὰ χρήματα διανείμας πτωχοῖς τε καὶ μοναστηρίοις, ἐξῆλθε τῆς ἁγίας πόλεως, ἐπειγόμενος τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα καταλαβεῖν. Καὶ ἐπιβὰς πλοίῳ, καὶ μικρόν τι τοῦ πελάγους ἐκπλεύσας, ὑπό τινος ἀντανεμίας ὑπέστρεψε μετὰ πολλοῦ κινδύνου εἰς Ἀσκάλωνα. Καὶ βουληθέντι αὐτῷ πάλαι μετὰ δύο ἡμέρας ἐκπλεῦσαι, ἐπιφαίνεται κατόναρ Ἄγγελος κυρίου λέγων· Ἀνένδεκτόν σοι ἐστὶ πλεῦσαι· εἰ μὴ ὑποστρὲψας ἐν τῇ ἁγίᾳ πόλει ἀπήλθοιῃς εἰς τὴν λαύραν τοῦ Ἀββᾶ Σάβα, [eique fassus se Episcopū esse, innotescit anno 79.] καὶ συντύχῃς τῷ Ἀββᾷ Ἰωάννῃ τῷ ἡσυχαστῇ, ἀνδρὶ δικαίῳ καὶ ἐναρέτῳ Ἐπισκόπῳ ὄντι, καὶ πλούτῳ κομῶντι πνευματικῷ, καὶ διὰ τὸν τοῦ Θεοῦ φόβον καὶ πόθον πάντων τῶν τοῦ βίου καταφρονήσαντι, καὶ τῇ ἑκουσίῳ ἄκτημοσύνῃ καὶ ἀσκήσει ταπεινώσαντι ἑαυτόν. Τότε τοίνυν Αἰθέριος ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ ὕπνου, καὶ τὴν ὀπτασίαν διακρίνας, σπουδῇ πάσῃ διερωτῶν, ἦλθεν εἰς τὴν λαύραν τοῦ Ἀββᾶ Σάβα καὶ τὴν ὀπτασίαν τοῖς πατράσιν ἀπαγγείλας, ἠνέχθη πρὸς τὸν ἡσυχαστήν· καὶ ἀσπασάμενος αὐτῷ, καὶ μείνας παρ᾽ αὐτῷ δύο ἡμέρας, καὶ εἰς πλάτος ἐλθὼν συντυχίας, ὁρκίζει αὐτὸν τὰ καθ᾽ ἑαυτὸν ἀνυποστόλως διηγήσασθαι καὶ ἐξειπεῖν· καὶ οὕτω βιασθεὶς ἀπήγγειλε τὸ γένος, καὶ τὴν πατρίδα, καὶ τὴν ἱερωσύνην. Καὶ ταῦτα γνοὺς Αἰθέριος, καὶ ὑπερθαυμάσας ἐ͂ιπεν, Ἀληθῶς καὶ νῦν λίθοι ἅγιοι κυλιῶντες ἐν τῇ γῇ. Καὶ οὕτως συνταξάμενος τῷ δικαίῳ, ἀπῆλθε πρὸς τὸν μακαρίτην Σάβαν, καὶ ἐξηγήσατο αὐτῷ τε καὶ τοῖς πατράσι πάντα τὰ κατὰ τὸν θεσπέσιον Ἰωάννην· καὶ ἀπὸ τότε ἐγνώσθη τοῖς πατράσι τότε γένος Ἰωάννου καὶ Ἐπισκοπὴ, τῷ ἑβδομηκοστῷ τῆς τοῦ ὁσίου τοῦ Ἰωάννου ἡλικίας χρόνῳ, εἰκοστ ῷ τετάρτῳ δὲ τῆς αὐτοῦ ἐν τῷ κέλλίῳ καθείρξεως.

[16] ἐν ἁγίοις πατὴρ ἡμῶν Σάβας ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ τῷ αὐτῷ ἐκοιμήθη καὶ ὕπνωσε, μηνὶ Δεκεμβρίῳ, [Ob mortem S. Sabæ tristis] πέμπτῃ τῆς δεκάτης Ἰνδικτιόνος· τότε δὲ ἐλυπήθη τιμώτατος οὗτος μαργαρίτης Ἰωάννης κατὰ διάνοιαν, ὅτι μὴ ἐξῆλθε τοῦ κελλίου, καὶ ἐπέστη τῇ τελειώσει τοῦ ἁγίου πατρὸς. Αὐτῷ τοίνυν ἐν τοιαύτῃ γεγονότι ἀθυμίᾳ καὶ τὴν τοῦ πατρὸς στέρησιν δάκρυσι θρηνοῦντι, ἐπιφαίνεται καθ᾽ ὕπνους πατὴρ ἡμῶν Σάβας λέγων· Μὴ λυπηθῇς, πάτερ Ἰωάννη, περὶ τῆς ἐμῆς τελευτῆς· εἰ γὰρ καὶ ἐχωρίσθην σου τῇ σαρκί, ἀλλὰ τῷ πνεύματι σὺν σοι εἰμί. Αὐτοῦ δὲ λέγοντος, ὅτι παρακάλεσον τὸν δεσπότην ἵνα κᾀμὲ προσλάβηται, λέγει μακαρίτης Σάβας, [recreatur ejus apparitione.] Τοῦτο νῦν οὐκ ἔστι δυνατὸν γενέσθαι· πειρασμὸς γὰρ σφοδρὸς ἐπέρχεσθαι μέλλει τῇ λαύρᾳ· καὶ βούλεταί σε Θεὸς ἐ͂ιναι ἐν τῇ σαρκὶ εἱς παραμυθίαν καὶ στηριγμὸν τῶν ὑπὲρ τῆς πίστεως ἀνδριζομένων τε καὶ ἀγωνιζομένων. Ταῦτα ἰδὼν καὶ ἀκούσας θεσπέσιος Ἰωάννης, περιχαρὴς μὲν γεγονὼς, τὴν περὶ τοῦ πατρὸς ἀθυμίαν ἀποτιναξάμενος, πλὴν ἐμερίμνα περὶ τοῦ μηνυθέντος πειρασμοῦ.

[17] Ἐπιθυμίαν δὲ εἰσεδέξατο ἰδεῖν πῶς χωρὶζε· ται ψυχῇ ἀπὸ τοῦ σώματος· καὶ ἐνόσῳ περὶ τούτου τὸν Θεὸν παρέκαλει, ἡρπάγη τῇ διανοίᾳ εἰς τὴν ἁγίαν βηθλεέμ· καὶ ὁρᾷ ἐν τῷ νάρθηκι τῆς αὐτόθι σεβασμίας ἐκκλησίας ἄνδρα ξένον ἅγιον ἀνακείμενον, καὶ τελειούμενον, καὶ τήν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὸ Ἀγγέλων παραλαμβανομένην· καὶ μετὰ θείας τινὸς ὑμνῳδίας καὶ εὐωδίας εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀναφερομένην. [Videt animam morientis assumi ab Angelis.] Καὶ ἐζήτει αὐταῖς ὄψεσιν ἰδεῖν ἐι οὕτως ἔχει· καὶ ἀναστὰς αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἀπῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν Βηθλεὲμ· καὶ εὗρεν ὅτι κατ᾽ αὐτὴν τὴν ὥραν ἐξεδήμησεν ἄνθρωπος· καὶ ἀσπασάμενος τὸ ἅγιον αὐτοῦ λείψανον, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ νάρθηκι κηδεύσας, κάθετο αὐτὸ ἐν θήκαὶς ὁσίαις, καὶ οὕτως ὑπέστρεψεν εἰς τὴν κέλλαν αὐτοῦ.

[18] Τούτου τοῦ πεφωτισμένου γέροντος οἱ μαθηταὶ Θεόδωρος καὶ Ἰωάννης διηγήσαντό μοι λέγοντες, ὅτι μετὰ τὴν κοίμησιν τοῦ ἐν ἁγίοις Σάβα, ἀπέστειλεν ἡμᾶς γέρων εἰς ἀπόκρισιν ἐπὶ Λιβιάδα· καὶ ἐν τῇ ὁδῷ μετὰ τὸ περάσαι τὸν Ἰορδάνην· συνήντησαν ἡμῖν τινες λέγοντες· Ὁρᾶτε ὅτι λέων ἔμπροσθεν ὑμῶν ἐστιν. [Apparens discipulos servat a leones] Ἡμεῖς δὲ ἐλογισάμεθα ὅτι δυνατός ἐστιν Θεὸς διὰ τῶν εὐχῶν τοῦ ἀββᾶ ἡμῶν φυλάξαι ἡμᾶς· μὴ γὰρ τῷ θελήματι ἡμῶν τὴν ἐντολὴν ταύτην πληροῦμεν. Ταῦτα λογισάμενοι περιεπατοῦμεν· καὶ ἰδοὺ λέων ἔρχεται εἰς συνάντησιν ἡμῶν, καὶ ἐφοβήθημεν σφόδρα καὶ ἰσχὺς οὐχ ὑπελήφθη ἡμῖν· καὶ παρευθὺ θεωροῦμεν τὸν γέροντα ἀνὰ μέσον ἀμφοτέρων ἡμῶν ἀφαιροῦντα καὶ θαῤῥεῖν κελεύοντα. Τότε λέων, ὡς ὑπὸ μάστιγος ἐλαυνόμενος, ἀνεχώρησε φέυγων ἀφ᾽ ἡμῶν· καὶ ἡμεῖς ἀβλαβῶς ὁδεύσαντες ἤλθομεν πρὸς τὸν γέροντα, ὅστις προλαβὼν ἡμᾶς λέγει· Ἴδετε πῶς εὑρέθην μεθ᾽ ὑμῶν ἐν τῇ ἀνάγκῃ· ἀλλά γε καὶ ἐνταῦθα πολλὰ ἐδεήθην τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ὑμῶν· καὶ ἰδοὺ ἐποίησεν ἔλεος.

[19] Καὶ τοῦτο δὲ ἑις τῶν μαθητῶν μοι λέγων· Ὅτι πολλὰ ἔτη ἐποίησε τροφὴν μόνον ἄρτον λαμβάνων, καὶ τούτῳ τὴν τοῦ θυμιατηρίου σποδὸν κατέμιγεν· εἰθ᾽ οὕτω ἤσθιεν· κατέλαβον δὲ αὐτὸν τοῦτο ποιοῦντα τρόπῳ τοιούτῳ. [solo pane cineribus misto vescitur.] Ἔλαθεν ἅπαξ δοῦναι τὸ κατώχιον τοῦ θυρδίου αὐτοῦ· καὶ θελήσας ἐγὼ τὸ εὐκράτιον δοῦναι αὐτῷ, ἁψάμενος τῆς θυρίδος, ἠνοίγη· καὶ εὑρίσκω αὐτὸν τὸ θυμιατήριον εἰς τὸ καυχίον ἐσκενοῦντα. Τοῦ δὲ ἐπὶ τούτου πάνυ λυπηθέντος, καταστεῖλαι θέλων τὴν λύπην ἐ͂ιπον· Οὐχὶ σὺ μόνος τοῦτο ποιεῖς, πάτερ· ἀλλὰ καὶ οἱ πλεῖστοι τῆς λαύρας αὐτῆς, πληροῦντες τὴν γραφὴν τὴν λέγουσαν, ὅτι σποδὸν ὡσεὶ ἄρτον ἔφαγον· καὶ μόλις τούτοις ἠδυνήθην τοῖς λόγοις μεταβάλαι τὸν γέροντα.

CAPUT III

[20] Τῷ ἐνενηκοστῷ τῆς τοῦ ὁσίου τούτου γέροντος ἡλικίας χρόνῴ, [Cyrillo scriptori suadet habitationem in monasterio S. Euthymii;] κατὰ τὸν Νοέμβριον μῆνα τῆς ἕκτης Ἰνδικτιόνος, ἐξερχόμενος ἐκ τῆς Σκυθοπολιτῶν μητροπόλεως, ὡς ἤδη μοι εἴρηται ἐν τῷ περὶ Εὐθυμίου τοῦ ἁγίου λόγῳ, ἐντολὰς λαβὼν παρὰ τῆς ἐμῆς φιλοχρίστου μητρὸς, μηδὲν τῶν εἰς ψυχὴν συντινόντων διαπράξασθαι χωρὶς γνώμης καὶ ἐπιτροπῆς τούτου τοῦ θεσπεσίου Ἰωάννου, λέγουσά μοι, Μή ποτε τῇ τῶν Ὠριγενιαστῶν πλάνῃ συναπαχθεὶς, ἐκπέσῃς ἐκ προοιμίων τοῦ ἰδίου στηριγμοῦ. Ἐλθὼν τοίνυν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, καὶ τὸν ἐγκαὶνισμὸν τῆς νέας Ἐκκλησίας τῆς πανυμνήτου θεοτόκου καὶ ἀεὶ παρθένου Μαρίας ἐπιτελέσας, ἦλθον εἰς τὴν λαύραν τοῦ μακαρίου Σάβα, καὶ παρέβαλον τῷ θεσπεσίῳ τούτῳ γέροντι, τὰ καθ᾽ ἑμαυτὸν αὐτῷ ἀνατιθέμενος, καὶ βουλὴν θεάρεστον παρ᾽ αὐτοῦ λαβεῖν ἀξιῶν, καὶ ἀκούσας παρ᾽ αὐτοῦ. Ὅτι εἰ βούλει σωθῆναι, τὴν μονὴν τοῦ μεγάλου Εὐθυμίου οἴκησον. Ἐγὼ δὲ ὡς νέος καὶ μάταιος ὡς περιφρονήσας τῆς αὐτοῦ ἐντολῆς, κατῆλθον εἰς τὸν Ἰορδάνην, βουλόμενος εἰς ἓν τῶν αὐτόθι μοναστηρίων οἰκῆσαι. Καὶ οὐ μόνον οὐ κατευοδώθην, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἓξ μῆνας ἐν τῇ λαύρᾳ τοῦ Καλαμῶνος ἠσθένησα ἀσθενείᾳ μεγάλῃ· ὡς δὲ ἐν πολλῇ λύπῃ, [ægro non obedienti apparet & emendat:] καὶ ἀδημονίᾳ γεγονότι μοι διὰ τὴν ξενητείαν καὶ τὴν ἀῤῥωστίαν, καὶ διὰ τὸ μὴ ἐ͂ιναί με ὑποζυγὸν συνοδείας, φαίνεταί μοι καθ᾽ ὕπνους πεφωτισμένος οὗτος γέρων, οὑτωσεὶ λέγων· Παρακούσας μου τῆς ἐντολῆς, ἱκανῶς ἐπαιδεύθης· ἀλλὰ νῦν ἀναστὰς, εἴσελθε εἰς τὴν Ἱεριχῶ, καὶ εὑρίσκεις γερόντιόν τινα μοναχὸν εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς μονῆς τοῦ ἀββᾶ Εὐθυμίου, ἀκολούθησον αὐτῷ καὶ σώσῃ. Καὶ ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ ὕπνου, καὶ παραυτίκα ἐνδυναμωθεὶς, καὶ τῶν ἀχράντων μυστηρίων μεταλαβὼν καὶ γευσάμενος, ἀνέβην πεζῇ εἰς τὴν Ἱεριχῶ, ὥστε θαυμάζειν τοὺς πατέρας ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ ἀθρόᾳ μεταβολῇ· καὶ οὕτως ἀνελθὼν, ἔμεινα εἰς τὴν τοῦ ἐν ἁγίοις Εὐθυμίου μονὴν μηνὶ Ἰουλίῳ τῆς ἓκτης Ἰνδικτιόνος, καὶ ἀπὸ τότε συνεχῶς ἀπηρχόμην πρὸς αὐτὸν, πάντα τὰ κατ᾽ ἐμαυτὸν ἀντιθέμενος. Πλὴν καὶ ἀπὸ Σκυθοπόλεως ἐ͂ιχον γνῶσιν πρὸς τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς, παραβάλλοντας τῷ ἡμετέρῳ οἴκῳ ὡς ἰδίῳ αὐτῶν ξενοδοχείῳ, καὶ παρὰ τῶν ἐμῶν γονέων λαμβάνοντας εὐλογίαν τινὰ ἐνιαύσιον, τῷ τε κοινῷ τῆς λαύρας τῷ θεσπεσίῳ πατρὶ, πάνυ γὰρ προέκειντο αὐτῷ τε καὶ τοῖς τῆς λαύρας πατράσιν· ἀφ᾽ οὗπερ τῆς παρουσίας τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Σάβα οἶκος ἡμῶν ἠξιώθη· ὅθεν καὶ ἐμὴ μήτηρ τὰς εἰρημένας ἔδωκέν μοι ἀπολυομένῳ ἐν τολὰς. [sinit vivere in nova Laura:] Διὸ κᾀγὼ παῤῥησιαστηκότερον ἀπιὼν καὶ ἀπολαύων τῆς αὐτοῦ νοθεσίας καὶ εὐχῆς, μάλιστα νῦν προτραπεὶς παρ᾽ αὐτοῦ ἐάσαι τὴν τῆς νέας λαύρας οἴκησιν, καὶ τὴν μεγίστην οἰκῆσαι λαύραν, ὅπερ καὶ πεποίηκα τοῦ Θεοῦ εὐδοκοῦντος. Καὶ τοῦτο μὲν ὕστερον.

[21] [precibus liberat tentatum,] Πρὸ δὲ χρόνου τινὸς ἱκανοῦ παρέβαλον τούτῳ τῷ ἁγίῳ γέροντι, βαρηθεὶς ὑπὸ λογισμοῦ τινος σατανικοῦ, καὶ τοῦτο ἀναθέμενος αὐτῷ, καὶ εὐχὴν λαβὼν παρ᾽ αὐτοῦ, αὐτίκα ἀνέσεως ἔτυχον. Ἐμοῦ δὲ τῇ αὐτοῦ θυρίδι παρακαθημένου, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ ἀπολαύοντος διδασκαλίας, Γεώργιός τις ἤγαγε τὸν υἱὸν αὐτοῦ δαιμονῶντα πρὸς αὐτὸν, καὶ τοῦτον ῥίψας ἔμπροσθεν τῆς θυρίδος αὐτοῦ, ἀπῆλθεν. Τοῦ δὲ παιδίου κειμένου καὶ κλαίοντος, γέρων γνοὺς ὅτι πνεῦμα ἀκάθαρτον ἔχει, ἐσπλαγχνίσθη, καὶ ποιήσας εὐχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ, [& energumenum oleo sanctæ Crucis,] καὶ ἀλείψας αὐτὸν ἔλαιον τοῦ ἁγίου σταυροῦ, ἀποκατέστησεν αὐτὸ ὑγιῆ· τοῦ γὰρ πονηροῦ αὐτίκα ὑποχωρήσαντος πνεύματος, ἐκαθαρίσθη τὸ παιδίον ἀπὸ τῆς ὥρας ἔκείνης.

[22] Ἀββᾶς Εὐστάθιος, τὴν τοῦ μακαρίτου Σάβα τὴν ἡγεμονίαν πρὸ ὀλίγων τούτων ἡμερῶν διαδεξάμενος, Σεργίου τελευτήσαντος, ἀνὴρ τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, καὶ συνέσει διαπρέπων πνευματικῇ, [& vexatum spiritu blasphemiæ.] καὶ ὀρθοῖς δόγμασι, καὶ σωφροσύνῃ βίου, διηγήσατό μοι λέγων, Ὅτι ἐπολεμήθην ποτὲ ὑπὸ τοῦ τῆς βλασφημίας δαίμονος δεινῶς, καὶ ἀπελθὼν πρὸς τὸν Ἀββᾶν Ἰωάννην τὸν ἡσυχαστὴν, ἀνεθέμην τε αὐτῷ τοὺς λογισμοὺς, καὶ παρεκάλουν εὐχὴν παρ᾽ αὐτοῦ λαβεῖν. δὲ γέρων ἀναστὰς, ἐποίησέν μοι εὐχὴν, καὶ λέγει μοι, Εὐλογητὸς Κύριος, τέκνον, ὅτι οὐ μὴ προσεγγίσει σοι ἔτι τῆς βλασφημίας ἐχθρὸς· καὶ οὕτω γέγονε κατὰ τὸν λόγον τοῦ γέροντος· καὶ ἀπὸ τότε οὐκ ἔτι αἰσθόμην τοῦ πονηροῦ ἐκείνου καὶ βλασφήμου λογισμοῦ.

[23] Γυνή τις, Καππαδόκισσα μὲν τῷ γένει, Βασιλίνα δὲ τῇ κλήσει, Διάκονος οὖσα τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, ἦλθεν εἰς Ἱερουσαλὴμ, ἔχουσά τινα μεθ᾽ ἑαυτῆς ἀνεψίον, μειζοτέρου τάξιν ἐπέχοντα, ὅστις ἄλλα εὐλαβὴς μὲν ὑπῆρχεν, τῇ δὲ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ οὐκ ἐκοινώνει, τὴν Σευήρου ἑτεροδοξίαν εἰσδεξάμενος. μὲν οὖν Διάκονος πολλὴν ἐποιεῖτο σπουδὴν τὴν ἐκείνου μεταθῆναι γνῶσιν, καὶ ἑνῶσαι τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ, διὸ καὶ ἓκαστον δίκαὶον ἄνδρα παρεκάλει εὐχὴν ποιῆσαι ὑπὲρ αὐτοῦ. τις γυνὴ ἀκούσασα περὶ τῆς τοῦ θεσπεσίου τούτου Ἰωάννου χάριτος, ἐπεπόθει μὲν προσκυνῆσαι αὐτόν· μαθοῦσα δὲ ὅτι ἀνένδεκτόν ἐστιν κατέρχεσθαι γυναῖκα εἰς τὴν λαύραν, μεταστειλαμένη Θεόδωρον τὸν αὐτοῦ μαθητὴν, [Hominem adductum novit hæreticum] ἐδυσώπει λαβεῖν τοῦτον, καὶ τῷ ἁγίῳ ἀπενέγκαὶ γέροντι· πιστεύουσα ὅτι διὰ τῆς αὐτοῦ εὐχῆς μεταβάλλει Θεὸς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ ἀξιοῦται κοινωνῆσαι τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ. Ὅν τινα λαβὼν μαθητὴς Θεόδωρος, κατῆλθεν πρὸς τὸν γέροντα, καὶ κρούσας εἰς τὸ θυρίδιον κατὰ τὸ ἔθος, καὶ τοῦ γέροντος μέλλοντος

ἀνοίγειν, ἔβαλον μετάνοιαν ἀμφότεροι· καὶ τοῦ μαθητοῦ εἰπόντος, Εὐλόγησον ἡμᾶς πάτερ, ἀνοίξας γέρων, λέγει πρὸς τὸν μαθητὴν, Σὲ μὲν εὐλογῶ, οὗτος δὲ ἀνευλόγητός ἐστιν. [convertit & benedicit:] Τοῦ δὲ μαθητοῦ λέγοντος, Μὴ οὕτως πατέρ· ἀπεκρίθη γέρων. Ὄντως ούκ εὐλογῶ αὐτὸν, ἕως οὗ ἀποστῆ τοῦ φρονήματος τῶν ἀποσχιστῶν, καὶ τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ καθομολογήσει κοινωνῆσαι. Ταῦτα ἀκούσας ἐκεῖνος, ἐξεπλάγη ἐπὶ τῷ τοῦ γέροντος διορατικῷ χαρίσματι, καὶ τῷ θαύματι ἀλλοιωθεὶς, συνέθετο μετὰ πληροφορίας κοινωνῆσαι τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ. Τότε γέρων εὐλογήσας αὐτὸν, καὶ ἀναστήσας, μετέδωκεν αὐτῷ πρῶτος τῶν ἀχράντων μυστηρίων, πᾶσαν διψυχίαν ἐκ τῆς ἑαυτοῦ ἀποσμήξαντι καρδίας.

[24] Τοῦτο μαθοῦσα Βασιλίνα, εἰς πλείονα πόθον ἦλθεν τοῦ θεάσασθαι αὐταῖς ὄψεσι τὸν ἅγιον γέροντα, καὶ ἐλογίσατο μεταμφιάσαθαι ἀνδρικὸν σχῆμα, καὶ πρὸς αὐτὸν εἰς τὴν λαύραν κατελθεῖν, καὶ τὰ καθ᾽ ἑαυτὴν ἀναθέσθαι αὐτῷ. Καῖ τούτου ὑπὸ ἀγγελικῆς ὀπτασίας δηλωθέντος αὐτῷ, δηλοῖ αὐτῇ λέγων· Γίνωσκε ὅτι κᾄν ἔλθῃς, οὐ θεωρεῖς με· μὴ οὖν σκυλῇς, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπόμεινον, καὶ ὅπου δ᾽ ἂν διάγῃς, ἐπίσταμαί σοι καθ᾽ ὕπνους, [apparens in somnis ad petita respondet:] καὶ ἀκούσω παρά σου, καὶ ὅσα δ᾽ ἂν ἐμβαλῇ μοι Θεὸς, ἐπαγγελῶ σοι. Ταῦτα ἐκείνη ἀκούσασα, καὶ πιστεύσασα, δέχεται ἐναργῶς τὴν ὀπτασίαν· καὶ ἰδοὺ φαίνεται αὐτῇ ἅγιος γέρων καθ᾽ ὕπνους λέγων· Ἰδοὺ Θεὸς ἀπέσταλκέν με πρός σε, ἀπάγγειλόν μοι εἴ τιβούλῃ. δὲ τὰ καθ᾽ ἑαυτὴν εἰποῦσα, τὴν πρόσφορον ἀπόκρισιν ἔλαβεν, καὶ ἀπέστη εὐχαριστοῦσα τῷ Θεῷ· καὶ ἐλθόντι τῷ μαθητῇ τοῦ γέροντος, τότε σχῆμα καὶ τὸν χαρακτῆρα ἀπήγγειλεν. Ταῦτα δὲ ἐγὼ παρ᾽ αὐτῆς ἐκείνης τῆς Διακόνου Βασιλίνης ἀκήκοα.

[25] τόπος, ἐν ᾧ ἐγκέκλεισται ἅγιος οὗτος γέρων, κρημνὸν ἔχει κατὰ δυσμὰς ὑψηλώτατον, τοίχου τόπον ἀποπληροῦντα, [caricam inserit petræ,] καθ᾽ οὗ στέγη τοῦ κελλίου ἐπεστήρικται· δὲ τοῦ κρημνος πέτρα τοσοῦτον ξηρωτάτη λίαν ὑπάρχει καὶ ἄνιγμος, ὥστε μηδ᾽ ὅλως νοτίαν ἐμποιεῖν τῷ κελλίῳ. Ἐν μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν λαβὼν ἅγιος οὗτος γέρων σπέρμα ἑνὸς σχαδίου, λέγει τοῖς ἐαυτοῦ μαθηταῖς Θεοδώρῳ καὶ Ἰωάννῃ, Ἀκούσατέ μου τέκνα, ἐὰν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία χαρίσηται τῷ σπέρματι τούτῳ, καὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ δύναμιν πρὸς τὸ καρπογονῆσαι, γινώσκετε ὅτι δωρεὰν χαρὶζεταί μοι τὴν τῶν οὑρανῶν βασιλείαν Θεὸς· καὶ τοῦτο εἰπὼν, προσέπλασε τῇ ἀῤῥήκτῳ ἐκείνῃ πέτρᾳ τὴν σχάδαν. δὲ τὴν ῥάβδον Ἀαρῶν ξηρὰν οῦσαν ἐξανθῆσαι ἐπινεύσας Θεὸς, αὐτὸς καὶ τὴν ἄῤῥηκτον ταύτην καὶ ξηρωτάτην πέτραν βλαστῆσαι ἐκέλευσε πρὸς τὸ δεῖξαι ταῖς μετέπειτα γενεαῖς, [accipit ficus inde productos,] ὁποίας δοῦλος αὐτοῦ τετύχηκε χάριτος. Καὶ ἰδὼν ἅγιος γέρων τὸν βλαστὸν, ηὐχαρίστει τῷ Θεῷ μετὰ δακρύων· ὅστις βλαστὸς κατὰ μικρὸν εἰς ὕψος ἐγειρόμενος, ἔφθασεν τὴν στέγην, ἣν καὶ ἀπεστέγασαν, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν τῶ χρόνῳ ἰδοὺ τρία σύκα ἐκαρποφόρησεν· ἅπερ λαβὼν γέρων, καὶ μετὰ δακρύων καταφιλήσας, ἕφαγεν, εὐχαριστῶν τῷ πληροφορήσαντι αὐτὸν Θεῷ, διδοὺς καὶ τοῖς μαθηταῖς πρὸς μικρόν· καὶ ἰδοὺ τὸ δένδρον βοᾷ τῇ ἀρετῇ τοῦ γέροντος μαρτυροῦν· ἀφ᾽ οὗ δὲ τὰ σύκα ἕφαγεν θεοφόρος οὗτος γέρων, ἑτοιμάζετο πρὸς τὴν ἕξοδον.

[26] Ἐπειδὴ δὲ λοιπὸν εἰς βαθὺ γῆρας ἔλασεν Ἅγιος, ἠνἐωξεν μαθητὴς αὐτοῦ τὸν τόπον, πρὸς τὸ διακονεῖν αὐτῷ. Ἐγὼ τοίνυν εἰσελθὼν πρὸς αὐτὸν, καὶ τὸ φοβερὸν τοῦ βλαστοῦ θαῦμα θεασάμενος, κατενόουν ἐπιμελῶς πῶς ἐριζώθη, [cum stupore scriptoris omnia per scrutantis:] καὶ τὴν ῥαγάδα ἔσχεν πέτρα, καὶ εὑρεῖν οὐκ ἠδυνήθην, ὥστε με ἐκπλαγέντα εἰπεῖν, βάθος πλούτου, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως Θεοῦ, ὡς ἀνεξηρεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοι αὐτοῦ· ἴσασιν γὰρ καὶ οἱ πολὺν χρόνον τῆς λαύρας τοῦ μακαρίου Σάβα πεῖραν ἔχοντες, ὅτιπερ οὔτε ἐν ἀέρι καὶ κήπῳ συκἡ γίνεται, ἕτερον δένδρον διὰ τὴν πολλὴν θερμότητα καὶ ξηρότητα τῶν ἀέρων τῆς λαύρας. Εἰδέ τις προφέρει τὰ δένδρα τοῦ μικροῦ τῆς λαύρας κοινοβίου τὰ παρὰ τὴν ὁδὸν ὄντα, γινοσκέτω ὅτι ἐκεῖνα εὐχῆς ἔργον γεγένηνται τοῦ μακαρίου Σάβα, βάθος τε γῆς εὑρηκοτος, καὶ εὐπορίαν τῶν τοῦ χειμάῤῥου ὀμβρομιαίων ὑδάτων, καὶ τῶν τοῦ αὐτοῦ μικροῦ κοινοβίου πατέρων, μέχρι τοῦ νῦν ἐκ τοῦ ὕδατος τοῦ χειμάῤῥου ὅλον τὸν χειμῶνα αὐτὰ ποτιζόντων· ἀμέλει τοι πολλῶν ἐπιχειρησάντων παρὰ τοῦ χειμάῤῥου φυτεῦσαι ἔνθα βάθος γῆς ἦν, καὶ ὅλον τὸν χειμῶνα ποτιζόντων, μόλις ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἴσχυσαν κρατῆσαι τὰ φυτὰ, διὰ τὴν, ὡς εἴρηται, πολλὴν τῶν ἀέρων ξηρότητα, καὶ τὸ σφοδρὸν τῶν καυμάτων.

[27] Καὶ ταῦτα μὲν τὰ ὀλίγα ἀναλεξάμενος, γραφῇ παραδέδωκα, [multa pacitur pro fidei defensione.] παραλείψας διηγήσασθαι τοὺς περὶ τῆς πίστεως αὐτοῦ ἀγῶνας, ὅσους ἐδείξατο κατὰ τῶν Ὠριγένους καὶ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας δογμάτων τε καὶ ὑπασπιστῶν, καὶ τοὺς διωγμοὺς, οὕς ὑπὴνεγκεν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον, ὑπὲρ τῶν ἀποστολικῶν δογμάτων. Ἀλλὰ τὰ τούτου ἀνδραγαθήματα ἄλλοις συγγραφεῦσι παραχορῶ διηγήσασθαι· εὖ γὰρ οἰδ᾽ ὅτι πολλοῖς, ὡς εἰκὸς, μετὰ τὴν αὐτοῦ ἀποβίωσιν σπουδασταῖον γενήσεται ἀναγράψασθαι, τούς τε ἀγῶνας καὶ διωγμοὺς, καὶ κινδύνους οὒς ὑπέμεινεν ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, καὶ τὰς νίκας, καὶ τὰς ἐνδόξους αὐτοῦ πολιτείας, ὡς εἰπεῖν κατὰ πᾶσαν τὴν καθ᾽ ἡμᾶς πολιτείαν, διὰ τὸν βίον καὶ τὰς ἀπαστραπτούσας αὐτοῦ ἀρετὰς, περιφήμου καὶ περιβοήτου γεγονότος.

[28] Ὡς δε ἤκουσα τῆς ἁγίας αὐτοῦ γλώττης διηγουμένης, τῷ εἰκοστῷ ὀγδόω τῆς ἑαυτοῦ ἡλικίας χρόνῳ, [Vegetus vivebat anno ætatis 104.] Ἐπίσκοπος ἐχειροτονήθη, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴρηται· καὶ ἐποίησεν ἐν τῇ Ἐπισκοπῇ ἔτη ἐννέα, καὶ ἔμειναν εἰς τὴν λαύραν τὸ πρότερον ἔτη δώδεκα, ἐξ ὧν διηκόνησεν ἔτη ἓξ, καὶ ἡσύχασεν ἔτη ἓξ, καὶ ἔμεινεν εἰς τὸν Ροὑβὰν ἔτη ἓξ, καὶ ἐν τῷ κελλίῳ καθειργμένος, ἐν ᾧ καὶ μέχρι τοῦ νῦν ἡσυχάζει, ἐπλήρωσεν σὺν Θεῷ τεσσαράκοντα ἑπτὰ χρόνους· καὶ ἰδοὺ ἔφθασεν τὸν ἑκατοστὸν τέταρτον τῆς ἑαυτοῦ ἡλικὶας χρόνον, καί ἐστιν λίαν πρεσβύτης καὶ φαιδρὸς τῷ προσώπῳ, καὶ τῇ ψυχῇ προθυμώτατος, καὶ χάριτος θείας ἐμπεπλησμένος. Εὐχόμεθα δὲ ἡμεῖς οἱ ταπεινοὶ, ἵνα Θεὸς ἔτι μᾶλλον καὶ μᾶλλον δυναμώσει αὐτὸν, καὶ τὸν δρόμον αὐτοῦ ἐν εἰρήνῃ τελειώσῃ, αὐχαῖς αὐτοῦ ἐλεήσῃ καὶ ἡμᾶς τοὺς ταπεινοὺς καὶ ἁμαρτωλοὺς τοὺς συγγραψαμένους, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν. Ἐτελειώθη δὲ ἅγιος οὗτος γέρων Ἰωάννης καὶ Ἐπίσκοπος μηνὶ Δεκεμβρίῳ ἑβδόμῃ, βασιλεύοντος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΒΟΝΙΦΑΤΙΟΥ.
Auctore Simeone Metaphraste,
Ex Ms. Medicæo Regis Christianissimi.

Bonifacius Romanus, Martyr Tarsi in Cilicia (S.)

EX MS. R. FRANC.

[1] Καὶ τὰ τῶν ἄλλων τοῦ Χριστοῦ Μαρτύρων ἄθλα, πολύτε καὶ μέγα τοῖς σπουδαίοις τὸ κέρδος περιποιεῖ· τῆς τε γὰρ κοινῆς φύσεως ὑπερφυῆ καὶ μέγιστα κατορθώματα παριστᾶ, [Prologus.] καὶ τὸν μὲν Χριστὸν νικῶντα, τὸν ἐχθρὸν δὲ νικώμενόν τε καὶ προφανῶς αἰσχυνόμενον· πρὸς τούτοις, τοὺς μὲν ἀσεβεῖς περιφανέστατα διελέγχει, τοὺς εὐσεβεῖς δὲ μᾶλλον ἐπιρωννύει, καὶ πρὸς τὴν πνευματικὴν ἅμιλλαν τοὺς θερμοτέρους διερεθίζει. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπ᾽ ἐκείνων, ἐφ᾽ ὧν καὶ λοιπὸς βίος τῷ Μάρτυρι σύμφωνος, καὶ ἐκ παίδων τῆς ἀρετῆς ἀσκησις σύντροφος. Εἰ δέ τις ᾖ τὸν βίον τὴν μὲν ἀρχὴν ἐῤῥαθυμηκὼς, μετὰ ταῦτα δὲ τοσοῦτον ἐκλάμψας τοῖς ἀγαθοῖς, ὡς ἀθρόον καὶ μαρτυρίου στέφανον ὑφαρπάσαι, ποίαν ἀπολείπει τοῦτο χάριτος τοῖς εὐσεβέσιν ὑπερβολὴν; ἐπεὶ καὶ φύσει τὸ παρελπίδα Χριστὸν, πολὺ τοῦ συνήθους ἐπιτερπέστερον. Εἰς τοῦτο δὲ καὶ τοῦ ἀπολωλότος προβάτου δηλαδὴ εὕρεσις τῷ Δεσπότῃ φέρει. Τοιοῦτον οὖν καὶ Βονιφάτιον ἔγνωμεν, τὸν περιώνυμον τοῦ Χριστοῦ ἀθλητὴν· οὗπερ ἆρα καὶ ἄξιον μὴ τὴν ἄθλησιν παριδεῖν, ἀλλὰ μνήμῃ ὡς οἷόν τε καὶ γραφῇ παραδοῦναι. Ἔχει δὲ οὕτως.

[2] Ἦν τις ἐν Ρὥμῃ γυνή, Ἀγλαῒς τούνομα, ὀνόματι δὲ τούτῳ καὶ τᾶλλα συνωδὰ ἠκολούθει, [Aglais mulieris nobilis & opulentæ] γένος τε καὶ ὥρα καὶ πλοῦτος, ἐφ᾽ οἷς ἀγλαΐζεσθαι ταύτην ἐπιεικὼς ἦν. Γένος μὲν γὰρ τῶν εὐπατριδῶν, καὶ τῶν ἀνθυπύτου λαχόντων τιμῆς· ὤρα δὲ σὺν νεότητι, καθ᾽ ἣν ἂν πρὸς ἔρωτας θερμοτέρως σχοίη γυνή· πλοῦτος δὲ βαθὺς καὶ καταχρήσασθαι ἱκανός πᾶσι τούτοις ἐπιγενόμενον· καὶ τὸ αὐτεξούσιον τὸ τῆς ἐπιθυμίας πῦρ ἰσχυρῶς ἐφῆπτε, καὶ πρὸς ἀτόπους αὐτὴν ἔρωτας παρεκάλει. Οὕτω τοιγαροῦν Ἀγλαῒς πλουτοῦσα, καὶ ἀγαθοῖς τῆς γῆς θάλλουσα, διὰ ταῦτά τε καὶ ἐρώτων ἀκρατῶς ἔχουσα, [procurator Bonifacius] τινὶ τῶν ἐπιτρόπων αὐτῆς εἴτουν φροντιστῇ τῶν κτημάτων (ὁ καλος οὗτος ἦν Βονιφάτιος, οὐκ a εἰγχινοία μόνῃ καὶ τῇ πρὸς αὐτὴν εὐνοίᾳ, πολλῶ δὲ καὶ ὡραιότητι τῶν ἄλλων κρατῶν) μίξισιν οὐ καλαῖς ἐχρῆτο· οὐ γὰρ αἰσχύνομαι ταῦτα λέγων, ἔχων καὶ μετ᾽ ὀλίγον δεῖξαι θείαν ὄντως καὶ θαυμασίαν μεταβολήν. [vitiis deditus.] Ἄλλως τε δὲ καὶ οἴνου μὲν ἐρώτων τὸ καταρχὰς ἧττον ἦν· οὐ μὴν τᾶλλα τοιοῦτος· ἀλλὰ καὶ χρημάτων ὑπερόπτης κομιδὴ μεγαλοφυχώτατος, καὶ δεομένοις ταῦτα διανεῖμαι φιλοτιμώτατος, καὶ φιλοξενίαν εἴπερ τις ἄλλος φιλοφρονέστατος. πότε γοῦν ἴδοι τινὰς μῶν ὁδοιπορούντων, [sed valde hospitalis,] καύσωνι καὶ δίψει τηκομένους, χιόνι καὶ ψύχει προσπηγνομένους, ἄλλως ἐκ τῆς ὁδοιπορίας βαρυνομένους, αὐτὸς ἐπισπεύδων ἱλαρῶς ὑπῆντα, καὶ τοῦ μόχθου διαναπαύσασθαι παρεκάλει, καὶ εἴξαντας εἰς τὴν οἰκίαν εἰσαγαγὼν ἐξένιζε φιλοφρόνως, καὶ λόγοις ἅμα καὶ ἔργοις πᾶν ὅπερ ἐ͂ιχεν ἀηδὲν διέλυε. Ταῦτα καὶ πρὸ τοῦ μαρτυρίου ἐκόσμει τὸν Βονιφάτιον· καὶ οὐχ᾽ ἁπλῶς ἐκεῖνον ἀπὸ τῶν ἄλλων δοκιμαστέον, ἀλλὰ συναπτέον πάντως καὶ τὰ βελτίονα. Βονιφάτιος γὰρ τὸ μὲν ἡδονῇ, τὸ πλεῖον δὲ καὶ τῇ ἀρετῇ νέμων, καὶ τὰ κάλλιστα τῆς ἀρετῆς εἴδη πρὸς ἀκρίβειαν ἠσκηκὼς, τὸ μὴ τέλειος ἐ͂ιναι παρὰ μόνου τοῦ μὴ σωφρονεῖν ἐκωλύετο.

[3] Πλὴν οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ· καὶ σπῖλος οὗτος καθάπερ ὅλῳ καθαρῷ καὶ περικαλλεῖ σώματι ἐκκαθαίρεται· καὶ ἐκ τοῦ πάθους αἰσχύνη μείζονι πολλῷ δόξῃ περικαλύπτεται. [ob vehemens desiderium Reliquiarum in Aglaide,] Οὐ γὰρ ἠνέσχετο Κύριος ψυχὴν οὕτου περιδεῖν τὰ πάντα καλὰ, ἑνὸς πάθους αἴσχει διὰ τέλους μολύνεσθαι· ἀλλ᾽ εὐδόκησε πάντως θειοτέρων λόγων οἰκονομία, καὶ μαρτυρικῷ αἵματι ἀλουργὲς αὐτῇ καὶ βασιλικὸν χρῶμα περιβαλεῖν. Ὅπως δὲ τοῦτο διῳκονόμηται, καὶ οἷα τῷ μαρτυρίῳ καταβέβληται κρηπὶς, ἔτοιμος διδάσκειν λόγος. Ἤκμαζε μὲν καὶ ἔτι κατὰ Χριστιανῶν διωγμὸς, καὶ εἰδωλικὸς ἐκεῖνος καὶ βαθὺς κατὰ πάσης ὁμοῦ τῆς ἑώας ἐπεκράτει ζόφος· ὑπέρχεται δὲ τὴν ἐκείνου δέσποιναν σωτήριος λογισμὸς, καὶ τὴν καρδίαν αὐτῆς διατρέχει δριμύς τις ἔρως καὶ ἄμαχος λειψάνων μαρτυρικῶν. Ἐπεὶ δὲ οὐδένα Βονιφατίου μᾶλλον ἠγεῖτο πισστότερον, τοιούτοις ὑπουργεῖν ἐμμελέστερον,τοῦτον δὴ καὶ κοινωνὸν, ὥσπερ τοῦ σαρκικοῦ καὶ ἀτίμου, οὕτως ἄρα καὶ τοῦ ἐπαινετοῦ τε μακαρίου ποιεῖται ἔρωτος. Καὶ ἰδιαζοντῶς ἀπολαββοῦσα, Οἶδας, φησὶν, ἀδελφὲ, οἵαις συνεχράνθημεν ἁμαρτίαις, μηδέν τι μέλλον ήμῖν, ὅτι Θεῷ παραστήσεσθαι προσδοκῶμεν καὶ χαλεπὰς τούτων ὑποσχεῖν τὰς κολάσεις· πλὴν ἀλλ᾽ ἐπυθόμην τινὸς τῶν εὐσεβεστέρων, ὡς εἴ τις τοὺς διὰ Χριστὸν παθόντας καὶ μαρτυρήσαντας διὰ τιμῆς μετέλθοι καὶ θεραπείας, πολλή τις αὐτοῦ ἐκεῖθεν καὶ λαμπρὰ περιμένει ἀντίδοσις, καὶ τῆς αὐτῆς ἐκείνοις ἀπολαύσει μακαριότητος. Πολλοὶ δὲ καὶ νῦν, ὥς πασιν, ἐν τῇ Ασίᾳ ὑπὸ Χριστοῦ τὸν καλὸν ἀγῶνα διαγωνίζονται· σὺ δὲ (καὶ γὰρ ἤκει καιρὸς, ὅπως περὶ ἡμᾶς ἔχει τὸν ἐμὸν φανήσεθαι Βονιφάτιον) πρὸς ταῦτά μοι καθυπούργησον, καὶ σπουδῇ τῇ πάσῃ παραγενόμενος, τῶν ἁγίων τούτων λειψάνων ἀγαγεῖν ἐπείχθητι, ὡς ἂν ἐντίμως αὐτὰ καταθέμενοι, καὶ ἱεροὺς ἐπιδημησάμενοι οἴκους, φύλακάς τε αὐτοὺς καὶ σωτῆρας διαπαντὸς ἔχοιμεν. Ταῦτα πρὸς αὐτὸν εἰρηκυῖα, [cum multo auro ab ea missus,] ἐπεὶ πρὸς ἑκόντα ἔλεγε καὶ πρόθυμον τὴν ὑπηρεσίαν, χρυσίον ἐγχειρίζει συχνόν· οὐ δὲ γὰρ ἑξῆν λείψανόν τι Μάρτυρος προῖκα λαβεῖν, ἀλλὰ τὸ πολὺ τῶν Χριστιανῶν περὶ αὐτὰ φίλτρον πορισμοῦ τοῖς ἀσεβέσι πρόφασις ἦν, καὶ πολλοῦ πρὸς ἐκείνους αὐτὰ παρέχειν ἐποίει. Τούτου οὖν ἕνεκα, συχνὸν τὸ χρυσίον, καὶ ἵνα καὶ πένησιν εἰς διανομὴν ἀρκέσῃ· Συνεκπέμπει δὲ καὶ ἱππεῖς δώδεκα, μύρα τε καὶ σινδόνας καὶ τᾶλλα ὅσα προσῆκον εἰς τιμὴν τοῖς Ἁγίοις. Ἀλλὰ προσεκτέον· ἐνταῦθα γὰρ ἤκομεν ἔνθα καὶ τὸ τοῦ διηγήματος χαριέστατον.

[4] Ὡς ἤδη πορείας ἔμελλεν Βονιφάτιος ἅπτεσθαι, εὐθὺς, [joco prædicit suum martyrium:] ὥσπερ ὑπὸ γραμμῆς τὴν ἑαυτοῦ νίκην καὶ τὸν στέφανον προσημαίνων, Εἰδέπως ἔφη, δέσποινα, ταύτης μὲν διαμαρτεῖν τῆς ἐγχειρήσεως, δεύτερος δὲ φασι πλοῦς τὸ ἐμόν σοι σῶμα προσανεχθείη, ἄρα σοι ἂν τοῦτο μέτριον εἴη τοῦ σκοποῦ παραμύθιον, καὶ τιμῆς ἄξιον παρά σου νομισθείη; Καὶ ταῦτα μὲν ἴσως ἐκεῖνος παίζων πρὸς τὴν δέσποιναν σπουδάζων· δὲ

Θεὸς τὸ μέλλον ὥσπερ διὰ τῆς ἐκείνου προηγόρευσε γλώττης. μέντοι Ἀγλαΐς· Οὐ καιρὸς, ἔφη, Βονιφάτιε, παιδιᾶς οὐ δὲ λόγων τοιούτων, ὧν ἀποσχόμενον εὐλαβῶς ἔχειν προτρέπομαι· καὶ κοσμίως, ἐπεὶ καὶ τοιούτοις ὑπηρετεῖν μέλλεις, ὧν ἡμᾶς, μὴ ὅτι γεψαύειν, ἀλλὰ καὶ βλέπειν τοὺς ἀναξίους πάντολμον καὶ θρασύ. [& accepta illius apprecatione,] Τούτοις ἀρκούντως ἐπιτιμήσασα καὶ ἐν τρέψασα, καὶ ὥσπερ ἀντὶ παιδιᾶς ἀκαίρου εἰς φόβον εὔλογον τὴν ἐκείνου ψυχὴν καταστήσασα, ἐ͂ιτα καὶ Θεὸς, ἐπειποῦσα, δι᾽ ἡμᾶς μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ τὸ ἑαυτοῦ αἷμα ἐκχέας, αὐτὸς παρίδοι τὰ πταίσματά μου καὶ ἀποστελεῖ τὸν ἄγγελον αὐτοῦ ἔμπροσθέν σου, καὶ καθευθυνεῖ τὰ διαβήματά σου πρὸς τούτοις· καὶ δεξιὰν αὐτῷ τὴν ἐπάνοδον εὐξαμένη ἐξέπεμψε. Τὸν δὲ Βονιφάτιον ὤνησαν μὲν οὐ μετρίως καὶ οἱ τῆς δεσποίνης λόγοι, καὶ πρὸς τὰ θεῖά τε καὶ σεβάσμια περιδεῆ κατέστησαν, ὅθεν οὔτε κρεῶν ἥπτετο κατὰ τὴν πορείαν, οὔτε μὴν οἴνῳ ἐχρῆτο· εἰσῄει δὲ αὐτὸν καὶ λογισμὸς, [aßiduis precibus & jejuniis vacat in itinere.] ὥσπερ παιδαγωγὸς ἀγαθὸς, ὅτιπερ οἷα δράσας, οἷα μέλλω χερσὶν ἀνάγνοις μετακομίζειν. Καὶ τῷ δέει τούτῳ ἠρέματι τῆς πρὸς τὸ σῶμα προσπαθείας κατωλιγώρει, καὶ ἑαυτῷ προσέχειν ἐπείθετο· φόβος μὲν γὰρ πατὴρ προσοχῆς· δὲ γαλήνης μήτηρ καὶ καταστάσεως, αὕτη δὲ τὴν συναίσθησιν, ὥσπερ ἐν ἀταράχῳ τινὶ καὶ καθαρῷ ὕδατι, τὰ αὐτῆς αἴσχη διαβλέπειν ποιεῖ· καὶ οὕτως ἀρχαὶ καὶ ῥίζαι τῆς μετανοίας φύονται, δὴ τότε καὶ Βονιφάτιον καλῶς συνειλήφει, καὶ ἤδη πρὸς βίου ἀκρίβειαν ἀπονεύων φανερὸς ἦν, τῆς μὲν παχυτέρας ταύτης καὶ περιττῆς τροφῆς, ὥσπερ ἔφημεν, ἀπεχόμενος, εὐχῆς δὲ ἀδιαλείπτου καὶ νηστείας κατὰ τὴν πορείαν ἐχόμενος.

[5] Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐπιβὰς τῆς Ἀσίας κατὰ τὴν ὑμνουμένην τῆς Κιλικίας Ταρσὸν ἐγένετο, ἔνθα δὴ καὶ οἱ Μάρτυρος ἠγωνίζοντο, [Tarsi adspicit horrendos Martyrum cruciatus:] τοῖς μὲν ἄλλοις ἐφῆκε διαναπαύσασθαι, αὐτούς τε καὶ ἵππους ἔν τινι τῶν ἐκεῖθεν ξενισθέντας, αὐτὸς δὲ μὴ δὲ τῆς. ὁδοῦ τὴν κόνιν ἐκτιναξάμενος, ὡς ἐ͂ιχε ποδῶν ἐχώρει τοὺς ποθουμένους Μάρτυρας ἱστορῆσαι. Καὶ παριὼν εἰς τὸ στάδιον, ὁρᾷ τοῦ μὲν δήμου πολύ τι πλῆθος συνειλεγμένον κατὰ θέαν τῶν πραττομένων, βασάνοις δὲ τοὺς Ἁγίους ποικίλαις ἐκδιδομένους, καὶ ἓν μὲν ἐγκαλουμένους ἅπαντας τὴν εὐσέβειαν, οὐ ταῖς αὐταῖς δὲ τιμωρίαις ὑπαγομένους, ἀλλὰ τοσαύταις, ὡς σχεδὸν μηδένα τὴν ἴσην κατακρίνεσθαι τῷ ἑτέρῳ, καί τοι καὶ πνεύματι συνημμένους· καὶ στόματι, οὐδὲν ἧττον τὰ αὐτὰ φθεγγομένους. μὲν γὰρ ᾔρτητο ἐπὶ κεφαλὴν, κάτωθεν δὲ αὐτοῦ πῦρ ὑπέστρωτο· δὲ ξύλοις τέσσαρσι διατέταττο· ἄλλος ἐπρίζετο, ἄλλος ξεόντων χερσὶν ἐλεπτύνετο· καὶ τοῦ μὲν ὄψεις, τοῦ δὲ χειρὸς ἐξεκόπτοντο· καὶ τῶν μὲν διὰ τοῦ τραχήλου πάσσαλος ἐλαθεὶς τῇ γῇ προσεπήγνυτο, τῷ δὲ χειρὸς μὲν ὄπισθειν περιήγοντο, ποδὸς δὲ πονηρῶς ἀντανεκλῶντο, καὶ ἀμφοτέρων οὕτω δεσμηθέντων, ῥάβδοις αὐτὸς τὰ ὀστᾶ συνετρίβετο· ἄλλον, τῆς πολλῆς μανιάς τῶν ἀσεβῶν! καὶ χεῖρας ἦν ἰδεῖν ἅμα καὶ πόδας ἀφαιρεθέντα, καὶ δίκην σφαίρας ἐπὶ γῆς κυλιόμενον. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα πάσχοντες οἱ γενναῖοι, καθάπερ οὐ βίαιόν τι καὶ λυπηρὸν ὑφιστάμενοι, ἀλλ᾽ οἱονεὶ τὰ σώματα καινιζόμενοι, καί τινα πρὸς τὸ κρεῖττον ἀλλοίωσιν ὑπομένοντες, ὥσπερ ἄρα καὶ ἦν οὕτως ἔχαιρον, τῆς θείας ἄντικρυς ἐπιβοηθούσης αὐτοῖς δυνάμεως καὶ πρὸς τὸν ἀγῶνα ἐνισχυούσης· οὐ γὰρ ἄλλως δυνατὸν ἦν ἀνθρωπίαν φύσιν ταῦτα διενεγκεῖν, καὶ τότε σὺν ἡδονῇ, μὴ τῆς ᾄνωθεν χειρὸς συνεφαπτομένης. Ταῦτα καὶ Βονιφάτιος ὁρῶν, καὶ οὐχ᾽ ἁπλῶς ὁρῶν, ἀλλ᾽ ἐπιμελῶς ἔκαστα καὶ φιλοπόνως ἐξακριβούμενος, καὶ τοῦτο μὲν ἐκπληττόμενος τῆς καρτερίας τοὺς Μάρτυρας, τοῦτο δὲ καὶ τῶν ἴσων αὐτοῖς στεφάνων ἀξιωθῆναι γλυχόμενος, ὅλος ἔνθους γενόμενος, πρὸς τὸ θεάτρον καταβαίνει, καὶ τοῖς πᾶσι ἑαυτὸν ἐπίδηλον παρασχὼν, εἴκοσι τοὺς Μάρτυρας ὄντας πάντας καθ᾽ ἕνα περιβάλλει καὶ περιπτύσσεται· ἐ͂ιτα καὶ εἰς ἐπήκοον πάντων μεγάλῃ φωνῇ, Μέγας τῶν Χριστιανῶν Θεὸς, μέγας τοῖς ἀθληταῖς συμμαχῶν, ἐξεβόησεν. Οὕτως εἰπὼν, τῶν Μαρτύρων αὖθις γεγηθὼς εἴχετο, παρεκατέξετο, [optat inter Martyres suscipi,] ποθεινὸς τοὺς πόδας περιεπτύσσετο, οἷς δὲ μὴ πόδες τὰ λειπόμενα μέλη τοῦ σώματος κατησπάζετο, μακαρίζων, ἐπιθαῤῥύνων, δεόμενος· μακαρίζων μὲν τῆς ἀνδρειάς καὶ ὧν προπεπόνθεισαν, ἐπιθαῤῥύνων δὲ καὶ πρὸς παθεῖν ἔμελλον, ὅτι τε βραχὺ τὸ λειπόμενον, καὶ πόνων ἀπαλλαγῆ μετ᾽ ὀλίγον καὶ εὐφροσύνη αἰώνιος· ὑπὲρ ἑαυτοῦ δὲ δεό μενος, ὥς τε καὶ κοινωνὸς αὐτοῖς τῶν ἀγώνων καὶ συμμέτοχος τῶν παρὰ Χριστοῦ γενέσθαι στεφάνων.

[6] Ἐπεὶ δὲ ταῦτα μαθεῖν οὐχ οἷόν τε ἦν, ἅτε καὶ τῆς φωνῆς ἐπὶ μεῖζον ἀρθείσης, Ἄρχων ὀξύτερον ἀτενήσας διὰ τοῦ πλήθους, καὶ τὸν Βονιφάτιον θεασάμενος· Τίς οὗτος, ἐ͂ιπεν, οὔτως ἀμελῶς καὶ ἡμῶν καὶ τῶν μεγάλων ἔχει θεῶν; Αὐτὸς τοιγαροῦν ἐκεῖνος, αὐτὸς ἐγγότερος παραστὰς λεγέτω. Ἐπεὶ δὲ καὶ παρέστη, [coram Iudice profitetur fidem.] ἐρωτηθεὶς, Ἐιμὶ μὲν, ἔφη, Χριστιανὸς, τῇ δὲ τοῦ ἐμοῦ δεσπότου δυνάμει θαῤῥῶν τῶν ὁμοδούλων τοὺς μὲν πιστοὺς φιλῶ, σοῦ δὲ καὶ τῶν σῶν ὡς ἀγνωμόνων ὑπερφρονῶ. Καὶ Ἄρχων, Ταῦτα μὲν λέγειν τόγε νῦν, ἔα· λέγε δε τὴν τε κλῆσιν τὴν σὴν καὶ τὸ ἐπιτήδευμα. δὲ Βονιφάτιος· Ὄνομα μὲν ἐμοὶ τὸ πρῶτον καὶ μᾶλλον χαίρω καλούμενος, Χριστιανός· εἰ δὲ καὶ τὸ ἐκ γονέων τοῦτο βούλει μαθεῖν, Βονιφάτιος. Καὶ Ἄρχων, ἔτι τοῦ Ἁγὶου λέγοντος ἐκκόψας, Ἄγε δὴ οὖν, ἔφη, Βονιφάτιε, πρινὴ τῶν σαρκῶν σου καὶ τῶν ὀστῶν ἅψομαι, πείθου ποιεῖν τὰ κεκελευμένα, καὶ προσελθὼν θύε τοῖς εὐμενέσι θεοῖς· τοῦτο γάρ σοι πολλὰ προξενήσει τὰ ἀγαθὰ, φιλίαν θεῶν, ἀπαλλαγὴν χαλεπῶν, καὶ παροχὴν πλούτου καὶ μεγίστων τιμῶν. Πρὸς ταῦτα Μάρτυς, Οὐ δὲ ἀποκρίνασθαί σοί, φησι, δίκαὶον· πλὴν ἀλλὰ τοῦτό γε καὶ πολλάκις ἔφην, ἐρῶ, Χριστιανὸς ἐγώ· τοῦτο μόνον παρ᾽ ἡμῶν ἄκουε· αὐτὸς δὲ, εἰ μἡ ἀνέχῃ, ὅτι βούλει, τῷ σώματι χρῶ.

CAPUT II

[7] Ἐπὶ τούτοις χαλεπήνας Ἄρχων, ἐπὶ κεφαλὴν αὐτὸν κρεμασθῆναι κελεύει, καὶ ἰσχυρῶς μὲν ξέεσθαι· τὴν βάσανον δὲ παρατείνεσθαι, ἄχρη διαφανὴς τὰ ὀστᾶ γένηται. [Crudelißime cæditur,] Καὶ ταῦτα μὲν ὥσπερ ἐκεῖνος ἐκέλευε οὕτω δὴ καὶ πρὸς τάχος τοῖς δημίοις ἐπράττετο· δὲ Χριστοῦ Μάρτυς καθάπερ οὐ τὸ διασπᾶσθαι τὰς σάρκας, ἀλλὰ τῷ διαιρεῖσθαι τῶν Ἁγίων μᾶλλον ἀλγῶν, τοὺς ὀφθαλμοὺς μὲν ἤρειδεν ἐπ᾽ ἐκείνους, αὐτὴν τε τὴν ὄψιν ποθῶν, καὶ ἅμα ὡς πρὸς καλὸν παράδειγμα βλέπων τοὺς ἐκείνων διὰ Χριστὸν ἄθλους. Ὡς οὖν ἐ͂ιδεν αὐτὸν Ἄρχων οὐδὲν ἀπὸ τῆς βασάνου ταύτης ὑφέντα τοῦ πάροντος σκοποῦ, μικρὸν ἀνεθῆναι κελεύει, καὶ πάλιν ὥσπερ ἐκδιαλείμματος προσβάλλων τῷ Μάρτυρι, καὶ τοιόνδε τρόπον ἀποπειρᾶσθαι αὐτοῦ βουλόμενος, Γενέσθω σοι, φησὶν, Βονιφάτιε, τὰ παθήματα τᾶυτα, μαθήματα πρὸς τὸ βέλτιον, καὶ πεῖραν τῶν ἀνεικέστων τούτων λαβὼν ὀδυνῶν, ὀψὲ γοῦν, ἄθλιε, σεαυτὸν οἰκτείρας, τῶν μενουσῶν σε κολάσεων πρόσελθε θύσων. δὲ Ἅγιος· Ἐμὲ θύειν ἐπιτάττων, ἀσύνετε, οἴει δυνατοῖς ὅλως ἐπιχειρεῖν; Ἐγὼ θεοῖς προσελεύσομαι, ᾧ μόνη τούτον προσηγορία μὴ δ᾽ ἀκοαῖς φωρητή;

[8] Θυμὸς πάλιν τὸν Ἄρχοντα κατέσχεν οὐκ ἀνεκτὸς, καὶ κάλαμοι ὀξυνθέντος εὐθὺς κατὰ τῶν ὀνύχων αὐτῷ ἐνεπείροντο. Οἶδ᾽ ὅτι πεπόνθατε καὶ πρὸς μόνην τὴν ἀκοὴν· ἐσχάτως γὰρ βάσανος χαλεπή. [cruciatur acutis calamis sub unguibus manuum,] Ἀλλ᾽ Μάρτυς εἰς οὐράνον ἀτενῶς ἀναβλέψας, καὶ ὥσπερ ὅλην ἐκεῖ μετὰ τῆς διανοίας θεὶς καὶ τὴν αἴσθησιν, οὐ δὲ βραχὺ γοῦν ἄφρόντιζε τῆς ὀδύνης· ἀλλ᾽ εὐκόλως αὐτὸς ἔφερε μᾶλλον, Ἄρχων προσέταττεν· ὡς οὖν καὶ αὕτη τῷ δυσσεβεῖ διακενὴς βάσανος ἐξηλέγχετο, ἑτέραν αὖθις πικρὰν τιμωρίαν ἐξ ὠμοτητός τε καὶ πονηρίας ἐπινοεῖ, καὶ κελεύει τὸ στόμα διανοιγέντι τῷ Μάρτυρι μόλυβδον αὐτῷ ἐγχεθῆναι σφόδρα· διακαέντα. Ἐπεὶ οὖν ἔγνω τοῦτο ἀθλητὴς, [plumbo fervente in os fuso.] καὶ χεῖρας ἅμα· καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς τὸν Θεὸν ὑψώσας, Δέσποτά μου, ἔφησεν, Ἰησοῦ Χριστὲ, κρειττονά με τῶν ἤδη προλαβουσῶν δείξας τιμωριῶν, καὶ νῦν παράστηθί μοι, μόνη ἐμοὶ παράκλησις, κουφίζων με τῆς ὀδύνης, καὶ εἰς τὴν κατὰ τοῦ σατανᾶς καὶ τοῦ Ἄρχοντος τοῦδε νίκην μοι φάνηθι συναιρόμενος· σοῦ γὰρ ἕνεκεν καὶ τῆς σῆς δόξης, ὡς οἶδας, ὑπεροαθλῶ. Ταῦτα ἔλεγε· καὶ τῶν Ἁγίων ἅμα ἐδεῖτο, εὐχαῖς αὐτῷ συνεπιλήψεσθαι πρὸς τὴν ἄθλησιν. Οἱ μὲν οὖν αὐτῷ τὴν τε νίκην καὶ τὸ τοῦ μαρτυρίου τέλος ἐπεύχοντο. Γίνεται δὲ καὶ τότε τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως ἔργον ἀξιοθαύμαστον. Ἐπεὶ γὰρ ἤδη καὶ βάσανος εὐπρεπὴς ἦν, καὶ Βονιφάτιος ὥσπέρ τις παλαιστὴς γενναῖος εἱστήκει περιμένων τὸν ἀνταγωνιστὴν, οἱ ἄλλοι δὲ Μάρτυρες, ὡς ἂν οὐκ ἀγωνισταὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπὶ τούτῳ δρωμένων θερμοὶ θεατὰς, καὶ μᾶλλον ἐκεῖνος ἀγωνιῶντος, τὴν νίκην, ὥσπερ ἔφημεν, συνεπηύχοντο. Τότε δὴ τὸ συνειλεγμένον πλῆθος, [Plurimis ad Christū conversis] καὶ ἄλλως καὶ τῶν προλαβόντων κατὰ μικρὸν, τοῦτο μὲν πρὸς τοὺς Μάρτυρας πθαινόμενον, τοῦτο δὲ καὶ πρὸς τὸ λίαν ὠμὸν τοῦ Ἄρχοντος δισχεραῖνον, καὶ δι᾽ ᾄμφω ταῦτα τὴν ἐπὶ τοῖς δεινοῖς τῶν Ἁγίων οὐχ᾽ ὅσον ὑπομονὴν ἀλλὰ καὶ ἡδονὴν ἐκπληττόμενον, καὶ οὕτω πρὸς τὴν εἰς Χριστὸν ἤδη χειραγωγούμενοι πίστιν, αἴρουσιν μὲν ἄφνω πάντες βοὴν συμμιγῆ, μιᾷ δὲ ἀνακράζουσι γνώμῃ τε καὶ φωνῇ, Μέγας Θεὸς τῶν Χριστιανῶν· μέγας ἐ͂ι, Χριστὲ βασιλεῦ, πάντες εἴς σε πιστεύομεν. Ταῦτα πάντες τε ἀνέκραγον, καὶ ἅμα τὸν μὲν ἐκεῖσε βωμὸν κατέστρεφον, [& Præside fugiente] τὸν δὲ Ἄρχοντα λίθοις ἔβαλλον· ὃς καὶ κατάφοβος καὶ περιδεὴς περὶ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς γεγονὼς, καὶ ὥσπερ ὅσον οὔπω κινδυνέυων ἀπολωλέναι, φυγῇ μόνῃ πιστεύει τὴν σωτηρίαν, ἐπ᾽ αἰσχύνῃ λύσας τὸν θέατρον.

[9] Ταῦτα δὲ, ἄλλον μὲν θηριώδη τινὰ καὶ ἀτίθασσον πλὴν ἰάσιμον, τὴν ὄργὴν ἐπέσχον ἂν, καὶ τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις φρονῆσαι, καὶ τῷ Χριστῷ προσελθεῖν παρασκέυασεν· ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τὸν μιαρὸν ἐκεῖνον· ἀλλὰ τοσοῦτον ἀπέσχεν αὐτὸς ἀπόνασθαί τι τοῦ φόβου καὶ τῆς παραδόξου ταύτης τοῦ πλήθους συμπνοίας, ὅσον ἔγνω καὶ φιλονεικότερος καταστῆναι, καὶ σπουδάζειν, ἅτε καὶ τῆς ὀργῆς αὐτὸν εἰς τοῦτο παροξυνούσης, [missus in ferventem picem non læditur.] τὴν ἧτταν ἀναμαχέσασθαι. Ἕωθεν οὖν τοῦ βήματος προκαθίσας, καὶ ὑπ᾽ ὄψιν αὐτῷ παραστήσας τὸν Μάρτυρα, τὴν τε εὐσέβειαν ὠνείδιζε τὴν ἐκείνου, καὶ τὸ ἐσταυρῶσθαι τὸν Δεσπότην ἡμῶν ἐχλεύαζεν. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα μὴ φέρων Μάρτυς πικροτέραις ὕβρεσι διετέλει τὸν δικαστὴν ἀμειβόμενος δίκην, ὑπεῖχε πάλιν ῥημάτων ἀληθῶν καὶ δικαίων. Καὶ λέβης εὐθέως, πίσσης τε ἀναπλησθεὶς καὶ λάβρως ὑποκαεὶς, τὸν ἀθλητὴν ὑπεδέχετο. Ἀλλὰ καὶ τούτου δὴ γενομένου, Θεὸς ἄνωθεν οὐκ ἠμέλει τὰ συνήθη θαυματουργῶν. Ἄγγελος γὰρ ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, τὸ μὲν ἐκείνου σῶμα, ὥσπερ καὶ τὰ τῶν τριῶν παίδων, ἐφύλαττεν ἀπαθές· κύκλῳ δὲ φλὸξ ἐξαπίνης περιχυθεῖσα, καί τινας τῶν παρεστώτων ἀπίστων διαλαβοῦσα, τὰ αὐτὰ τοῖς ἐν Βαβυλῶνι πάλαι διέθηκε.

[10] Τότε δυσσεβὴς τὴν μὲν τοῦ Χριστοῦ δύναμιν φοβηθεὶς, μηδὲν δὲ μὴ δὲ οὕτου τῆς ἀσεβείας ἀνεὶς, [accepta sententia mortis] ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐπαισχυνόμενος τὸ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος μεταβαλέσθαι, τὸν Ἅγιον ἐν ζῶσιν ὁρᾷν ἔτι τὴν τῶν ἐκείνου θεῶν ἀσθένειαν διελέγχοντα, θάνατον αὐτοῦ κατακρίνει, οὕτως εἰπὼν· Βονιφάτιον, Βασιλέων μὲν ἀπειθήσαντα νόμοις, ἡμετέροις δὲ λόγοις οὐδαμῷς εἵξαντα, καὶ μὴ δὲ θῦσαι τοῖς εὐμενέσι θεοῖς θελήσαντα ἀλλὰ τῷ ἐσταυρωμένῳ μᾶλλον ὡς Θεῷ προσανέχοντα, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐκτμηθῆναι κελεύω. Καὶ οὕτως αὐτὸν οἱ δορυφόροι παραλαβόντες, τοῦ δικαστικοῦ ἐξάγουσι βήματος. δὲ καλλινικὸς τοῦ Χριστοῦ Μάρτυς ἔχαιρε μὲν οἷον οὐκ ἐπὶ τελευτὴν· ἀλλ᾽ ἐπὶ ζωὴν μᾶλλον ὥσπερ ἄρα καὶ ἦν πορευόμενος. Βραχὺ δὲ αὐτῷ ἐνδοῦναι τοὺς ἀπάγοντας αἰτησάμενος, [& facta oratione] στὰς πρὸς ἀνατολὰς ἠύχετο· Κύριέ μου, λέγων· καὶ Θεὲ, ταχὺ προκαταλαβέτωσάν με οἱ οἰκτιρμοί σου, καὶ παράστηθί μοι καὶ νῦν βοηθὸς, ἵνα μηδέν μοι πονηρὸς ἐμποδῶν γένηται, διὰ τὰς ἐν ἀφροσύνῃ προγεγενημένας μοι ἁμαρτιάς· ἀλλὰ προσδέξαι με τὴν ψυχὴν ἐν εἰρήνῃ, καὶ τοῖς ὑπέρ σου τὸ αἷμα ἐκχέασι· καὶ μέχρι τέλους τὴν πίστιν διατηρήσασι, κᾀμὲ συναρίθμησον· ῥύσαι δὲ καὶ τὸ τῷ αἵματί σου περιποιηθὲν ποίμνιον, τὸν σὸν λαόν μου Χριστὲ τὸν περιούσιον, [capite plectitur:] δυσσεβείας πάσης καὶ πλάνης ἑλληνικῆς, ὅτι εὐλογητὸς ἐ͂ι καὶ μένων εἰς τοὺς αἰῶνας. Ταῦτα ἠύξατο, καὶ τὴν εὐχὴν τὸ ξίφος εὐθὺς διεδέχετο· καὶ τὴν σεπτὴν ἐτέμνετο κεφαλήν. Θαυματουργεῖ δέ τι κᾀν ταῦθα Θεὸς, καὶ αἷμα ὁμοῦ καὶ γάλα τῆς τομῆς ῥυῆναι ποιεῖ, ὡς τὸ μὲν τῆς φύσεως ἐ͂ιναι, [& 550 in Christum credunt.] τὸ δὲ τῆς εὐσεβοῦς πίστεως. Καὶ οὕτω τὸ θαῦμα μέγα φανὲν εἰς ἔκπληξιν μεῖζον ἂν εἰς ὠφέλειαν, ἄνδρους τῶν ἀπίστων πεντήκοντα καὶ πεντακοσίους b τῷ Χριστῷ πεῖσαν ἀκολουθεῖν, καὶ τὴν εἰδωλικὴν πλάνην μισαχθέντας ἀπολιπεῖν.

[11] Τοιούτο Βονιφατίῳ τῆς ζωῆς τὸ πέρας· οὕτως τὸ εἰκῆ καὶ ᾄλλως ἐπελθὸν καὶ προῤῥηθὲν ὑπ᾽ αὐτοῦ τέλος εἴληφεν. [Comites itineris ignari cædis inquirunt eum:] Οἱ δὲ πρὸς ζήτησιν ἐκείνῳ τῶν λειψάνων συνεκπεμφθέντος, ταῦτα μὲν ἀγνοοῦντες, περιερχόμενοι δὲ ἀνὰ πᾶσαν τὴν πόλιν, ἐπεὶ ζητοῦντες αὐτὸν οὐχ᾽ εὕρισκον, οἰόμενοι ταῖς οὐ καλαῖς αὐτὸν συνήθως χαρίζεσθαι ἡδοναῖς, ἦπου ἐκεῖνος ἄρτι, πρὸς ἑαυτοὺς ἔλεγον, πάντως γυναιξὶ σύνεστιν, καὶ προσδρεύει ποτοῖς ὡς τὰ πολλά. Ταῦτα ἐγνῷ στρέφοντος, ὥσπερ ἔσχατον αὐτοὶ διεσάφησαν, συναντῶσί τινι τῶν πολιτῶν τοῦ τότε κομενταρησίου τυγχάνοντι ἀδελφῷ, καὶ τοῦδε διαπυνθάνονται, εἴ τινα ἴδοι [ξένον Ρὡμαῖον.] c Ξένον μὲν τινα, ἔφασκε, τὴν χορὸς ἐν τῷ σταδίῳ τὸν μαρτυρικὸν ἀγῶνα διαγωνίσασθαι, καὶ ξίφει τελειωθηναι· μηδὲν δὲ μηδέπω ἀκριβῶς εἰδέναι, εἰ καὶ οὗτος αὐτὸς ζητούμενος. Ἀλλ᾽ εἴπατέ μοι, φησὶν, ποῖος τίς ἐστὶ καὶ τὴν ὄψιν, καί τινα δ᾽ τὰ παράσημα τῆς μορφῆς. Ὡς δὲ ἐκεῖνοι λόγῳ τὸν ἄνδρα ζωγράφουν, ὅτι τὸ μὲν σῶμα αὐτῷ βραχὺ, ξανθὴ δὲ θρὶξ καὶ τᾶλλα ὅσα χαρακτηρίσαι Βονιφάτιον ἱκανά. Οὗτος ἐκεῖνος, ἔφη, ὃν ὑμεῖς ζητεῖτε, οὗτος ἄρα, καὶ ἄλλος, οὐδείς. Οἱ δὲ τὴν μὲν ἀρχὴν διηπίστουν, καὶ ἠπατῆσθαι τὸν ἄνδρα ὤοντο. Σὺ δὲ Βονιφάτιον ἀγνοεῖς, λέγοντες, καὶ οἷος βίος αὐτῷ, πρὸς ἡδονὰς μᾶλλον καὶ ἀνέσεις ἔχων, καὶ ἐκ διαμέτρου τῷ μαρτυρίκῷ βίῳ ἀπεναντιάς κείμενος. [adducti ad corpus exanime] Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖνος μηδὲν ἐ͂ιναι τὸ ἐμποδῶν ἔλεγεν ἐπὶ τὸ στάδιον παρελθεῖν, καὶ τῷ σώματι αὐτῷ προστυχεῖν, εἴξαντες

ἐκεῖνοι παρέρχονται μὲν εἰς τὸν τόπον, τοῦ ἀνδρὸς αὐτοῖς ἡγουμένου, ἐ͂ιτα καὶ τὸν νεκρὸν ὑποδείξαντος· τὰς ὄψεις ἐκεῖνοι τῷ σώματι προσβαλόντες τῆς κεφαλῆς ἄνευ κειμένῳ, ὅσον ἦν ἀπὸ τούτου μόνου τὸν Βονιφάτιον ἀνεγίνωσκον· ἐ͂ιτα καὶ τὴν κεφαλὴν εὑρόντες χωρίς που κειμένην, καὶ τῷ αὐτῆς συνάψαντες σώματι, αὐτὸν ἐκεῖνον ἐ͂ιναι πιστεύσαντες θάμβει συνείγοντο, καὶ δέει τὴν ψυχὴν συνεστέλλοντο· καὶ γὰρ ἐδεδοίκεσαν, μή τι καὶ μηνίσῃ αὐτοῖς, ὧν εἰς διάνοιαν αὐτοῦ κατηγόρουν, ἀπὸ μονου τοῦ προλαβόντος αὐτὸν κρίνοντες, [veniā impetrant intuitu ejus,] καὶ μὴ εἰδότες ὅιῳ προοιμίῳ βίου, οἷον τέλος ἐπέθηκε χαριεστάτον Ἀλλ᾽ ὅσον οὔπω καὶ τὸν φόβον μάρτυς ἐξεῖλε, λίαν προσηνῶν αὐτοῖς καὶ φιλανθρώπως προσενεχθείς· ὡς γὰρ κεφαλὴ συνήφθη τῷ σώματι (σὺ ἐ͂ι πάντων κύριος Χριστὲ βασιλεῦ, δοξάζων τούς σε δοξάζοντας!) διανοίγει μὲν ἠρέμα τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἀτενίζει δὲ πρὸς αὐτοὺς φιλικόν τι καὶ ἥμερον, ὡσπερεὶ φθεγγομένη τῷ σχήματι, καὶ δηλοῦσα, ὅτι καὶ λίαν εὐμενῶς τὰ πρὸς αὐτοὺς ἔχει, καὶ οὐδὲν ὧν ἄρα καὶ ἐξύβρισαν εἰς καρδίαν μνησικακεῖ. Οἱ δὲ πάνυ πικρὸν ἀνακλαύσαντες, καὶ δάκρυα θερμὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἀποστάξαντες, Μὴ μνησθεὶς ἡμῶν ἔφησαν, δοῦλε Κυρίου, ἀνομιῶν, μηδ᾽ ὧν γε ἡμεῖς εἴς σε τὴν θείαν ὄντος καὶ ἱερὰν κεφαλὴν ἀφρόνως πεπαρωνήκαμεν. Οὕτως ἵλεω τοῦ Ἁγίου τυχόντες, καὶ τὸ λείψανον αὐτοῦ, [oblatis 500 aureis deferunt corpus Romam,] τὸ σῶμά τέ φημι καὶ τὴν κεφαλὴν, χρυσίων ὅλων πεντακοσίοις ἐξωνησάμενοι, μύροις εὐωδιάσαντες, καὶ λευκαῖς ὀθόνεσι περιβαλόντες, καὶ φιλοτίμῳ θήκῃ ἐνθέμενοι τὴν ἐν Ρὥμην ὄπισθεν ἀνεχώρουν· μηδὲν αὐτοῖς ὅλως προσῆκον νομίσαντες, ἄλλου Μάρτυρος ἀναλαβεῖν λείψανον, ἐκείνου δὲ ἔρχοντες ἤδη τοῦ πάνυ γνωρίμου, καὶ ὃς γνησίως αὐτοὺς ἀσπάζεται· καὶ πιστὰ δίδωσιν ἐντεῦθεν μαρτυρία τῆς ἄνοθεν προστασίας.

[12] [ab Aglaide præmonita & aliis reverenter exceptum,] Ἐν ᾧ δὲ οὗτοι τὴν οἴκαδε ἐπορεύοντο, καὶ ὄψις θεία τῇ Ἀγλαΐδι ἐπιφοιτᾷ, ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ λέγων, Δέξαι τόν ποτε μὲν δοῦλον ὑπάρχοντα σὸν, νὺν δὲ ἡμέτερον ἀδελθὸν καὶ συλλειτουργόν. Δέξαι τὸν πρὶν μὲν οἰκέτην, νυνὶ δέ σου δεσπότην· καὶ τίμησον εὐλαβῶς, οἷα δὴ τῆς σῆς μὲν ψυχῆς σωτῆρα, φύλακα δὲ τῆς ζωῆς. δὲ διαναστᾶσα σύντρομος, καί τινας τῶν ἐπιφανῶν τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ κλήρου παραλαβοῦσα, καὶ σὺν πολλῇ τιμῇ τῷ μαρτυρικῷ αὐτοῦ σώματι ὑπαντή σασα, δέχεται μὲν τοῦτο καὶ κατατίθησιν ἄγαν σεμνῶς τε καὶ φιλοτίμως, σταδίοις πεντήκοντα τῆς Ρὥμης ἀπέχον· οἶκον δὲ αὐτῷ διανίστησιν ἱερὸν, τῇ τε ὕλῃ καὶ τῷ κάλλει λαμπρὸν, καὶ τοιοῦτον οἷον ἔδει πάντως ψυχῆς τοιαύτης σῶμα λαχεῖν, [dein miraculis clarum.] ἵνα μὴ τὸ πνεῦμα μόνον σκηνὴν ἔχῃ τὴν οὐρανίαν, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα δὴ τὸ ἐκείνου οἰκίας ἀπολαύῃ τῆς προσηκούσης· ἐν ᾗ καὶ εἰς ἔτι πολλὰ τῶν παραδόξων ἐπιτελεῖται, καὶ δαίμονες μὲν ἀθρόως φυγαδεύονται, νόσοι δὲ ἀοράτοις νεύμασιν ἀπελαύνονται, εἰσὶ δὲ οἳ καὶ τὰς ψυχὰς ὑγιῶς ἔχοντες τῇ πίστει βελτίους γίνονται.

[13] [Aglais sanctam vitam sectatur.] Καὶ μακαρία δὲ Ἀγλαῒς ἄνωθεν αὐτῆς τὴν ψυχὴν ὑποτυποῦντος τοῦ Μάρτυπος, πάντα τὰ προσόντα ἀποδομένη καὶ διελοῦσα πτωχοῖς, οὕτω τοῦ λοιποῦ διεβίου καλῶς τε καὶ φιλαρέτως, οὐ σώφρονα μόνον καὶ παρθενικὸν βίον ἀσπασαμένη, ἀλλὰ καὶ